Trong chương trình Ngữ văn lớp 10, các tiết hướng dẫn viết bài nghị luận vănhọc nói chung , nghị luận phân tích đánh giá một tác phẩm thơ nói riêng là mộtphần quan trọng, giú
Trang 1(*Font Times New Roman, cỡ 15, CapsLock;
** Font Times New Roman, cỡ 16, CapsLock, đậm)
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
(Font Times New Roman, cỡ 15, CapsLock)
RÈN LUYỆN NÂNG CAO KĨ NĂNG VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT TÁC PHẨM
THƠ CHO HỌC SINH LỚP 10 (Ngữ văn 12, tập 1 – Sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
(Font Times New Roman, cỡ 16-18, CapsLock, đậm)
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thủy Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ Văn
ĂM HOC mục Đơn vị công tác chỉ ghi đối với các SKKN thuộc các bậc MN, cấp TH và THCS, các cấp/bậc
khá NĂM HỌC: 2025c
Trang 2Nội dung Trang
1.3 Đối tượng nghiên cứu 21.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 42.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5
2 4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 192.4.1 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động dạy và
2.4.2 Đối với đồng nghiệp và nhà trường 20
DANH MỤC VIẾT TẮT
KÝ HIỆU VIẾT TẮT ĐƯỢC HIỂU LÀ
THPTGVHSSGKPPDHTC
:::::
Trung Học Phổ ThôngGiáo viên
Học sinhSách giáo khoaPhương pháp dạy học tích cực
Trang 3Trong chương trình Ngữ văn lớp 10, các tiết hướng dẫn viết bài nghị luận vănhọc nói chung , nghị luận phân tích đánh giá một tác phẩm thơ nói riêng là mộtphần quan trọng, giúp học sinh phát triển khả năng tư duy logic, cảm thụ văn họcvà thể hiện ý kiến cá nhân thông qua các bài viết Đặc biệt, việc phân tích và đánhgiá một tác phẩm thơ không chỉ đòi hỏi học sinh hiểu sâu sắc về nội dung và nghệthuật của tác phẩm mà còn cần khả năng diễn đạt ý tưởng mạch lạc, sáng tạo.Mặt khác rèn luyện kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tácphẩm thơ không chỉ giúp học sinh cải thiện kết quả học tập môn Ngữ văn mà còntrang bị cho các em tư duy phản biện, khả năng lập luận và diễn đạt - những kỹnăng thiết yếu trong học tập và cuộc sống Đây cũng là nền tảng để các em chuẩn
bị tốt hơn cho kỳ thi THPT Quốc gia và các bài viết luận ở những bậc học cao hơn.Tuy nhiên, thực tế giảng dạy tại trường cho thấy học sinh gặp rất nhiều khókhăn trong việc tiếp cận và thực hành kỹ năng này HS lớp 10 thường thiếu các kỹnăng cơ bản để viết bài nghị luận văn học Phần lớn các em gặp khó khăn trongviệc: Nhận diện và phân tích nội dung cũng như nghệ thuật của tác phẩm thơ Lậpdàn ý logic, rõ ràng Sử dụng ngôn từ phong phú, sáng tạo để trình bày ý tưởng.Điều này khiến bài viết của các em thường rập khuôn, sao chép từ sách tham khảohoặc chỉ trình bày một cách hời hợt, không thể hiện được quan điểm cá nhân Điều
đó dẫn đến kết quả bài làm của các em không cao, và các em cũng không có hứngthú khi làm dạng bài tập này
Từ những lí do trên, tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài "Rèn luyện nâng cao kỹ
năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” với mong muốn đưa ra được những giải pháp trang bị cho học sinh một kĩ
năng làm bài tốt nhất, tự cảm nhận được tác phẩm,vận dụng tạo bài viết hoàn
chỉnh nâng cao hiệu quả bài làm và tạo hứng thú cho các em, đáp ứng yêu cầu đổi
mới giáo dục hiện nay
2 Mục đích nghiên cứu
Nâng cao khả năng phân tích, cảm thụ và đánh giá tác phẩm thơ cho học
sinh lớp 10 Xây dựng quy trình và phương pháp dạy học hiệu quả để hướng dẫn
học sinh viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ
Nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn, góp phần thực hiện hiệu quả
mục tiêu phát triển năng lực học sinh theo định hướng của chương trình giáo dụcphổ thông 2018
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đề tài tập trung nghiên cứu “Rèn luyệnnaang cao kỹ năng viết văn bản
nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” tại các lớp
10A9, 10A10 trường THPT Triệu Sơn I
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Đọc sách giáo khoa,
sách giáo giáo viên Ngữ văn 10 tập 1, tài liệu tham khảo có liên quan đến đề tài,soạn bài giảng theo phương pháp, kế hoạch đã đề ra
Trang 4- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát giờ dạy của giáo viên để thấy
được tính hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực theo hướng phát triển nănglực của học sinh
- Phương pháp thống kê, phân loại (thống kê phân loại kết quả khảo sát thực
trạng và kết quả dạy học qua thực nghiệm và lớp đối chứng)
- Phương pháp phân tích, tổng hợp (phân tích, tổng hợp kết quả khảo sát
thực trạng và kết quả dạy học ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng)
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận:
- Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa mới 2018, ban hànhkèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, thực hiện từ năm học 2022 - 2023hướng đến mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, rèn luyện cho các
em kĩ năng tư duy độc lập Đối với chương trình mới này “Giáo viên chủ yếu làngười tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức, chú trọng sự pháttriển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp” [4] “Tăng cường phối hợphọc tập cá thể với học tập hợp tác, tạo điều kiện cho học sinh nghĩ nhiều hơn, làmnhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” [4]
- Nghị luận văn học là một dạng bài viết trong môn Ngữ văn, đòi hỏi ngườihọc bày tỏ ý kiến, nhận định, và đánh giá về một tác phẩm văn học, một vấn đềhoặc hiện tượng liên quan đến văn học Đây là quá trình tư duy phức hợp, kết hợpgiữa phân tích, tổng hợp, và phản biện để làm sáng tỏ các giá trị nội dung và nghệthuật của tác phẩm Dạng bài này không chỉ giúp người viết trình bày kiến thức vềtác phẩm mà còn khuyến khích họ thể hiện năng lực cảm thụ, khả năng lý luận, vàcách nhìn nhận cá nhân
- Kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ đóng vaitrò quan trọng trong việc phát triển năng lực tư duy và cảm thụ văn học của họcsinh Trước hết, kỹ năng này giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung và giá trịnghệ thuật của tác phẩm thơ Qua quá trình phân tích, các em không chỉ nhận diệnđược ý nghĩa tư tưởng mà còn cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ, hình ảnh vàcác biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng Đồng thời, kỹ năng này rèn luyện khảnăng tư duy logic, phản biện và lập luận mạch lạc, giúp học sinh biết cách tổ chức
ý tưởng, trình bày quan điểm một cách rõ ràng, có sức thuyết phục Hơn nữa, việcviết văn nghị luận còn khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân, phát huysáng tạo và khả năng diễn đạt ngôn ngữ, từ đó xây dựng sự tự tin trong học tập vàgiao tiếp Không chỉ dừng lại ở phạm vi môn Ngữ văn, kỹ năng này còn là hànhtrang cần thiết cho các em trong việc học tập ở các lĩnh vực khác và trong cuộcsống tương lai, nơi khả năng tư duy và diễn đạt luôn là những yếu tố cốt lõi Chính
vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩmthơ không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn góp phần phát triển toàn diện nănglực tư duy và nhân cách cho học sinh
Như vậy, có thể nói đề tài “Rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” là hết sức cần thiết, vừa
hướng đến đổi mới giáo dục, vừa giúp HS phát huy được một cách toàn diện phẩm
Trang 52 Nhánh 1: Cảnh sắc mùa xuân (nắng, cỏ non, trời biếc).
3 Nhánh 2: Tâm trạng nhân vật trữ tình (hoài niệm, tiếc nuối)
4 Nhánh 3: Thông điệp về tình yêu và thời gian
-Việc áp dụng kỹ thuật này sẽ giúp học sinh nắm bắt và phân tích sâu hơn ýnghĩa của bài thơ "Mùa xuân chín," đồng thời rèn luyện khả năng tư duy và diễnđạt cảm xúc khi viết văn bản nghị luận
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu
Để kết nối giữa phần đọc hiểu và kỹ năng viết nghị luận phân tích, đánh giá
một tác phẩm thơ, đặc biệt là trong trường hợp học sinh lớp 10 với bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử, giáo viên có thể xây dựng một quy trình học tập có hệ
thống và chặt chẽ theo trình tự như sau:
Xác định luận điểm: Trước khi viết, học sinh cần xác định rõ luận điểm mà
mình muốn phân tích trong bài viết nghị luận Ví dụ, luận điểm có thể là: "Mùa xuân chín" là tác phẩm thể hiện sự hòa quyện giữa niềm vui của thiên nhiên và nỗi đau của con người, tạo nên một sự đối lập đầy cảm động."
Tổ chức dàn bài: Học sinh cần lập dàn bài rõ ràng, bao gồm:
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề cần nghị luận.
Thân bài: Trình bày các luận điểm, lý lẽ và dẫn chứng.
Phân tích các yếu tố trong đoạn thơ, như hình ảnh mùa xuân, cánh hoa, gió,và đặc biệt là sự đối lập giữa thiên nhiên và con người
Đánh giá cách tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh và biểu tượng để diễn tả cảmxúc, từ đó rút ra thông điệp sâu sắc về sự sống và cái chết, vui và buồn
Kết bài: Tổng kết lại nhận xét về tác phẩm, và cảm nhận của học sinh về
thông điệp của bài thơ
Thứ tư, luyện tập và đánh giá: Cuối cùng, học sinh sẽ thực hành viết một
bài nghị luận hoàn chỉnh về đoạn thơ trên Sau khi viết xong, giáo viên sẽ hướng
dẫn học sinh cách đánh giá bài viết của mình, lưu ý đến các yếu tố như: Sự logic trong việc xây dựng luận điểm Khả năng phân tích hình ảnh và biểu tượng Sự sâu
sắc trong đánh giá cảm xúc và thông điệp của tác phẩm
d Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
- Thông qua quy trình này, học sinh hoàn toàn có thể chủ động tiếp cận một văn bản thơ mới Giúp HS hiểu sâu về bài thơ, tự tin khi tiến hành viết nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học.
2.3.3.2.Tạo môi trường học tập tương tác, khuyến khích thảo luận nhóm trong dạy học.
a Mục tiêu
- Mặc dù bài viết phân tích là kết quả riêng của mỗi HS nhưng tôi vẫn muốn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh: Tạo ra môi trường học tập năngđộng, nơi học sinh có thể trao đổi ý tưởng, đóng góp quan điểm riêng của mình vềtác phẩm thơ Như vậy có thể nâng cao khả năng hợp tác, làm việc nhóm: Thảoluận nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác, và chia sẻ thông tinmột cách hiệu quả, đồng thời rèn luyện khả năng làm việc với các quan điểm đachiều
b Các thức thực hiện
Trang 6* Chuẩn bị môi trường học tập
- Sắp xếp không gian học tập linh hoạt: Phân chia lớp học thành các nhómnhỏ (3-5 học sinh) để tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi, thảo luận Mỗinhóm cần có bảng trắng hoặc giấy lớn để ghi chép, ghi lại những ý tưởng chính
- Cung cấp tài liệu hỗ trợ: Cung cấp các tài liệu về tác giả, tác phẩm, cácphương pháp phân tích văn học cơ bản để học sinh tham khảo trong quá trình thảoluận
* Tổ chức thảo luận nhóm
- Chọn tác phẩm thơ phù hợp: Lựa chọn một tác phẩm thơ có độ khó vừaphải, chứa đựng nhiều yếu tố nghệ thuật (như hình ảnh, từ ngữ, nhịp điệu, giọngđiệu) để học sinh có thể dễ dàng phân tích và thảo luận
- Đặt câu hỏi định hướng: Giáo viên đưa ra những câu hỏi mở để học sinhbắt đầu thảo luận như: "Nhân vật trong bài thơ có thể đại diện cho ai?", "Tác giảmuốn gửi gắm thông điệp gì qua những hình ảnh sử dụng trong bài thơ?", "Nhữngyếu tố nghệ thuật nào giúp tạo nên cảm xúc cho người đọc?"
- Phân công nhiệm vụ trong nhóm: Mỗi nhóm có thể đảm nhận một nhiệmvụ khác nhau, ví dụ như phân tích hình ảnh, phân tích cảm xúc, tìm hiểu bối cảnhlịch sử của tác phẩm, hay đưa ra nhận xét, đánh giá chung về tác phẩm
- Khuyến khích thảo luận sâu: Trong quá trình thảo luận, giáo viên cầnkhuyến khích học sinh phân tích sâu sắc các yếu tố nghệ thuật của tác phẩm, khôngchỉ dừng lại ở việc tóm tắt nội dung mà phải đánh giá tác phẩm từ góc độ thẩm mỹ,văn hoá
* Báo cáo kết quả và phản hồi
- Trình bày kết quả thảo luận: Mỗi nhóm sẽ trình bày kết quả thảo luận củamình trước lớp, chia sẻ các ý tưởng và kết luận về tác phẩm Điều này sẽ giúp cáchọc sinh khác học hỏi được nhiều quan điểm khác nhau
- Đánh giá và phản hồi: Sau báo cáo kết quả của các nhóm, giáo viên sẽ nhậnxét, đưa ra phản hồi về những điểm mạnh và điểm cần cải thiện trong cách phântích và thảo luận của các nhóm Đồng thời, giáo viên có thể cung cấp thêm thôngtin, kiến thức chuyên sâu để làm rõ những vấn đề mà học sinh chưa hiểu hết
* Áp dụng kết quả vào bài viết
- Hướng dẫn học sinh viết bài văn nghị luận: Sau khi kết thúc quá trình thảoluận, học sinh sẽ được yêu cầu viết một bài văn nghị luận phân tích và đánh giá tácphẩm thơ đã thảo luận Giáo viên sẽ hướng dẫn cách triển khai ý tưởng, xây dựngluận điểm rõ ràng, và chứng minh bằng các ví dụ cụ thể từ tác phẩm
- Cung cấp bài mẫu: Giáo viên có thể cung cấp bài mẫu cho học sinh thamkhảo để các em hiểu rõ cách xây dựng bài văn nghị luận, cũng như cách sử dụngcác yếu tố nghệ thuật trong việc phân tích tác phẩm
c Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
Giải pháp này không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận, mà còn giúp các em phát triển toàn diện các kỹ năng tư duy và giao tiếp quan trọng trong học tập và cuộc sống
- Phát triển tư duy phản biện: Thảo luận nhóm giúp học sinh cải thiện khả năng phân tích, đánh giá và tranh luận về các vấn đề trong tác phẩm văn học.
Trang 7thường mang tính tượng trưng, ví dụ: "mặt trời" biểu trưng cho nguồn sáng, hyvọng Hướng dẫn cách tìm hiểu bối cảnh sáng tác để hiểu rõ hơn ý nghĩa các ẩn dụ.
Cuối cùng là xác định thông điệp tổng thể thông qua việc tổng hợp các yếu tố để
xác định thông điệp chính của bài thơ Ví dụ: Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước,hay sự hoài niệm
Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích giúp học sinh
tổ chức và hệ thống hóa ý tưởng Quy trình thực hiện bao gồm:
Thứ nhất, xây dựng sơ đồ tư duy: Viết tên bài thơ ở trung tâm của sơ đồ Từ
trung tâm, vẽ các nhánh lớn tượng trưng cho các ý chính như: chủ đề, hình ảnh, từngữ, nhịp điệu, thông điệp
Thứ hai, triển khai ý chính: Với mỗi nhánh lớn, vẽ các nhánh con chi tiếthơn Ví dụ: Nhánh "hình ảnh" có thể chia nhỏ thành "thiên nhiên," "con người,"
"vật thể."
Thứ ba, sử dụng màu sắc và biểu tượng: Khuyến khích học sinh dùng màu
sắc khác nhau để làm nổi bật các ý quan trọng Gắn thêm biểu tượng nhỏ (hình mặtcười, trái tim) để minh họa cảm xúc hoặc liên tưởng
Thứ tư, tổng kết từ sơ đồ: Yêu cầu học sinh nhìn vào sơ đồ tư duy và tổng
hợp nội dung bài thơ trong 3-5 câu, để chuẩn bị cho bước viết bài nghị luận
- Bước 4 : Hướng dẫn HS lập dàn ý dựa vào những kiến thức đx rút ra ở đọc
hiểu
c Ví dụ cụ thể: Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ Mùa xuân
chín (Hàn Mặc Tử) (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
- Bước 1 Đọc và tìm ý:
Khi hướng dẫn học sinh đọc bài thơ "Mùa xuân chín," giáo viên cần yêu cầucác em đọc kỹ từng dòng thơ, chú ý đến những từ ngữ nổi bật như "nắng," "cỏnon," "trời biếc," "bóng xuân." Đặc biệt, học sinh nên gạch chân những hình ảnhgiàu tính gợi cảm như "chị ấy năm nay còn gánh thóc" và "ai biết tình ai có đậmđà."; Đồng thời, các em cần ghi chú lại các ý tưởng liên quan đến tâm trạng nhânvật trữ tình và không gian mùa xuân được miêu tả
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố
Từ ngữ và nhịp điệu: Học sinh cần phân tích những từ ngữ giàu hình ảnh và
cảm xúc, chẳng hạn như "nắng mới lên," "trời biếc" để cảm nhận vẻ đẹp thiên
nhiên tươi sáng của mùa xuân Phân tích nhịp điệu thơ với cách ngắt nhịp đặc
trưng của Hàn Mặc Tử, ví dụ nhịp 2/3 trong câu "Chị ấy năm nay còn gánh thú" đểthấy sự tinh tế trong cách thể hiện cảm xúc
Ý nghĩa ẩn dụ: Học sinh cần tìm hiểu ý nghĩa của những hình ảnh như "cỏ non," "trời biếc" biểu trưng cho sức sống và tình yêu Phân tích cách tác giả sử
dụng hình ảnh mùa xuân để gợi nhớ về tình yêu và tuổi trẻ đã qua
Thông điệp tổng thể: Giáo viên hướng dẫn học sinh khám phá thông điệp
mà Hàn Mặc Tử muốn truyền tải qua bài thơ: sự hòa quyện giữa thiên nhiên và conngười, đồng thời là nỗi tiếc nuối về thời gian và tình yêu đã mất
- Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sử dụng
sơ đồ tư duy để ghi lại các ý chính:
1 Trung tâm: "Mùa xuân chín."
Trang 8chất năng lực của bản thân khi chinh phục được một dạng bài nghị luận văn họcđối với một thể loại mang đặc thù rất riêng.
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi thực hiện giải pháp của đề tài.
- Hiện nay, hầu hết giáo viên đã nhận thức khá rõ về tầm quan trọng, sự cần
thiết của các tiết học Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học trong chương trình giáo dục mới Quá trình thiết kế bài dạy GV đã có sự
đầu tư thời gian, công sức, trí tuệ, để tiết Viết có hiệu quả nhất, giúp trang bị cho
HS kĩ năng để các em có thể tự vận dụng vào phân tích đánh một tác phẩm vănhọc,
- Tuy nhiên từ thực tế giảng dạy, dự giờ các tiết hướng dẫn viết về một tácphẩm văn học nói chung và một tác phẩm thơ nói riêng Đặc biệt từ kết quả bài làmphân tích đánh giá một tác phẩm thơ của HS chưa thật cao tôi nhận thấy rèn luyện
kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá tác phẩm thơ cho học sinh đang cònnhiều hạn chế, khó khăn Biểu hiện cụ thể như sau:
Thứ nhất là do thói quen học thuộc và sao chép cho nên HS thiếu kỹ năngphân tích và cảm thụ văn học Thơ là thể loại văn học cô đọng, hàm súc với nhiềutầng ý nghĩa sâu sắc Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc nhận diện chủ đề, tưtưởng và cảm xúc chủ đạo của bài thơ Khả năng phân tích các yếu tố nghệ thuậtnhư hình ảnh, biện pháp tu từ, hay nhịp điệu thơ cũng còn hạn chế
Thứ hai, khả năng diễn đạt kém: Một số học sinh không biết cách diễn đạt ý
tưởng một cách mạch lạc, logic Bài viết thường rời rạc, lặp ý hoặc sử dụng từ ngữđơn điệu, không phù hợp với đặc trưng của thể loại nghị luận về thơ
Thứ ba, tâm lý HS e dè, thiếu tự tin: HS thường ngại trình bày quan điểm cá
nhân vì sợ sai hoặc lo lắng bị đánh giá Điều này khiến bài viết của các em thiếu đi
sự sáng tạo và chiều sâu
- Mặt khác do thời lượng hạn chế: Trong chương trình học hiện nay, thờigian dành cho việc rèn luyện kỹ năng viết bài nghị luận chưa đủ để học sinh thựchành và cải thiện Giáo viên thường phải chạy theo tiến độ dạy học, khiến việc rènluyện kỹ năng trở nên sơ sài và không có chiều sâu
- Chính vì vậy với đề tài “Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” tôi mong muốn
có thể đưa ra được những giải pháp khắc phục khó khăn, giúp học sinh phát triểntoàn diện về tư duy, cảm thụ và khả năng diễn đạt trong học tập môn Ngữ văn nóichung và phân tích một tác phẩm thơ nói riêng
2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Giải pháp 1: Định hướng trọng tâm của vấn đề nghiên cứu:
Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10
2.3.2 Giải pháp 2: Định hướng mục tiêu cần đạt.
a Kiến thức
- HS nâng cao được kĩ năng làm bài văn phân tích một tác phẩm thơ đảmbảo các bước: Chuẩn bị trước khi viết (xác định đề tài, mục đích, thu thập tư liệu);tìm ý và lập dàn ý; viết bài hoản chỉnh; chỉnh sửa bài viết, rút kinh nghiệm
b Kĩ năng
Trang 9-Tăng cường khả năng giao tiếp: Qua các buổi thảo luận, học sinh sẽ trở nên tự tin hơn khi trình bày ý tưởng, cũng như học được cách lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác.
- Học sinh cảm thấy hứng thú: Môi trường học tập tương tác, không bị áp lực, giúp học sinh cảm thấy thoải mái hơn khi học văn và không còn cảm thấy môn học này khô khan, nhàm chán.
d Ví dụ cụ thể: Vận dụng giải pháp "Tạo môi trường học tập tương tác,
khuyến khích thảo luận nhóm" vào bài học "Thu hứng" của Đỗ Phủ (Sách
Kết nối )
Bước 1: Phân chia nhóm và giao nhiệm vụ
Nhóm 1: Phân tích hình ảnh thiên nhiên mùa thu trong bài thơ "Thu hứng".
Câu hỏi gợi ý: Những hình ảnh gì trong bài thơ thể hiện vẻ đẹp của mùa thu?Tại sao mùa thu lại được Đỗ Phủ miêu tả chi tiết đến vậy?
Nhóm 2: Phân tích cảm xúc và tâm trạng của Đỗ Phủ qua bài thơ.
Câu hỏi gợi ý: Bạn cảm nhận được tâm trạng gì của tác giả khi đọc bài thơ này?
Có sự thay đổi nào trong cảm xúc của Đỗ Phủ không? Vì sao?
Bước 2: Thảo luận nhóm
Các nhóm thảo luận, trao đổi về những hình ảnh nổi bật trong bài thơ như "lá
rụng", "cảnh vật im ắng" và cảm xúc của tác giả trong bài Mỗi nhóm sẽ ghi chép
các ý chính và chuẩn bị phần trình bày
Hình ảnh làm thảo luận nhóm của HS
Trang 10-Tăng cường khả năng giao tiếp: Qua các buổi thảo luận, học sinh sẽ trở nên tự tin hơn khi trình bày ý tưởng, cũng như học được cách lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác.
- Học sinh cảm thấy hứng thú: Môi trường học tập tương tác, không bị áp lực, giúp học sinh cảm thấy thoải mái hơn khi học văn và không còn cảm thấy môn học này khô khan, nhàm chán.
d Ví dụ cụ thể: Vận dụng giải pháp "Tạo môi trường học tập tương tác,
khuyến khích thảo luận nhóm" vào bài học "Thu hứng" của Đỗ Phủ (Sách
Kết nối )
Bước 1: Phân chia nhóm và giao nhiệm vụ
Nhóm 1: Phân tích hình ảnh thiên nhiên mùa thu trong bài thơ "Thu hứng".
Câu hỏi gợi ý: Những hình ảnh gì trong bài thơ thể hiện vẻ đẹp của mùa thu?Tại sao mùa thu lại được Đỗ Phủ miêu tả chi tiết đến vậy?
Nhóm 2: Phân tích cảm xúc và tâm trạng của Đỗ Phủ qua bài thơ.
Câu hỏi gợi ý: Bạn cảm nhận được tâm trạng gì của tác giả khi đọc bài thơ này?
Có sự thay đổi nào trong cảm xúc của Đỗ Phủ không? Vì sao?
Bước 2: Thảo luận nhóm
Các nhóm thảo luận, trao đổi về những hình ảnh nổi bật trong bài thơ như "lá
rụng", "cảnh vật im ắng" và cảm xúc của tác giả trong bài Mỗi nhóm sẽ ghi chép
các ý chính và chuẩn bị phần trình bày
Hình ảnh làm thảo luận nhóm của HS
Trang 11- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát giờ dạy của giáo viên để thấy
được tính hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực theo hướng phát triển nănglực của học sinh
- Phương pháp thống kê, phân loại (thống kê phân loại kết quả khảo sát thực
trạng và kết quả dạy học qua thực nghiệm và lớp đối chứng)
- Phương pháp phân tích, tổng hợp (phân tích, tổng hợp kết quả khảo sát
thực trạng và kết quả dạy học ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng)
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận:
- Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa mới 2018, ban hànhkèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, thực hiện từ năm học 2022 - 2023hướng đến mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, rèn luyện cho các
em kĩ năng tư duy độc lập Đối với chương trình mới này “Giáo viên chủ yếu làngười tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức, chú trọng sự pháttriển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp” [4] “Tăng cường phối hợphọc tập cá thể với học tập hợp tác, tạo điều kiện cho học sinh nghĩ nhiều hơn, làmnhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” [4]
- Nghị luận văn học là một dạng bài viết trong môn Ngữ văn, đòi hỏi ngườihọc bày tỏ ý kiến, nhận định, và đánh giá về một tác phẩm văn học, một vấn đềhoặc hiện tượng liên quan đến văn học Đây là quá trình tư duy phức hợp, kết hợpgiữa phân tích, tổng hợp, và phản biện để làm sáng tỏ các giá trị nội dung và nghệthuật của tác phẩm Dạng bài này không chỉ giúp người viết trình bày kiến thức vềtác phẩm mà còn khuyến khích họ thể hiện năng lực cảm thụ, khả năng lý luận, vàcách nhìn nhận cá nhân
- Kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ đóng vaitrò quan trọng trong việc phát triển năng lực tư duy và cảm thụ văn học của họcsinh Trước hết, kỹ năng này giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung và giá trịnghệ thuật của tác phẩm thơ Qua quá trình phân tích, các em không chỉ nhận diệnđược ý nghĩa tư tưởng mà còn cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ, hình ảnh vàcác biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng Đồng thời, kỹ năng này rèn luyện khảnăng tư duy logic, phản biện và lập luận mạch lạc, giúp học sinh biết cách tổ chức
ý tưởng, trình bày quan điểm một cách rõ ràng, có sức thuyết phục Hơn nữa, việcviết văn nghị luận còn khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân, phát huysáng tạo và khả năng diễn đạt ngôn ngữ, từ đó xây dựng sự tự tin trong học tập vàgiao tiếp Không chỉ dừng lại ở phạm vi môn Ngữ văn, kỹ năng này còn là hànhtrang cần thiết cho các em trong việc học tập ở các lĩnh vực khác và trong cuộcsống tương lai, nơi khả năng tư duy và diễn đạt luôn là những yếu tố cốt lõi Chính
vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩmthơ không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn góp phần phát triển toàn diện nănglực tư duy và nhân cách cho học sinh
Như vậy, có thể nói đề tài “Rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” là hết sức cần thiết, vừa
hướng đến đổi mới giáo dục, vừa giúp HS phát huy được một cách toàn diện phẩm
Trang 12* Chuẩn bị môi trường học tập
- Sắp xếp không gian học tập linh hoạt: Phân chia lớp học thành các nhómnhỏ (3-5 học sinh) để tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi, thảo luận Mỗinhóm cần có bảng trắng hoặc giấy lớn để ghi chép, ghi lại những ý tưởng chính
- Cung cấp tài liệu hỗ trợ: Cung cấp các tài liệu về tác giả, tác phẩm, cácphương pháp phân tích văn học cơ bản để học sinh tham khảo trong quá trình thảoluận
* Tổ chức thảo luận nhóm
- Chọn tác phẩm thơ phù hợp: Lựa chọn một tác phẩm thơ có độ khó vừaphải, chứa đựng nhiều yếu tố nghệ thuật (như hình ảnh, từ ngữ, nhịp điệu, giọngđiệu) để học sinh có thể dễ dàng phân tích và thảo luận
- Đặt câu hỏi định hướng: Giáo viên đưa ra những câu hỏi mở để học sinhbắt đầu thảo luận như: "Nhân vật trong bài thơ có thể đại diện cho ai?", "Tác giảmuốn gửi gắm thông điệp gì qua những hình ảnh sử dụng trong bài thơ?", "Nhữngyếu tố nghệ thuật nào giúp tạo nên cảm xúc cho người đọc?"
- Phân công nhiệm vụ trong nhóm: Mỗi nhóm có thể đảm nhận một nhiệmvụ khác nhau, ví dụ như phân tích hình ảnh, phân tích cảm xúc, tìm hiểu bối cảnhlịch sử của tác phẩm, hay đưa ra nhận xét, đánh giá chung về tác phẩm
- Khuyến khích thảo luận sâu: Trong quá trình thảo luận, giáo viên cầnkhuyến khích học sinh phân tích sâu sắc các yếu tố nghệ thuật của tác phẩm, khôngchỉ dừng lại ở việc tóm tắt nội dung mà phải đánh giá tác phẩm từ góc độ thẩm mỹ,văn hoá
* Báo cáo kết quả và phản hồi
- Trình bày kết quả thảo luận: Mỗi nhóm sẽ trình bày kết quả thảo luận củamình trước lớp, chia sẻ các ý tưởng và kết luận về tác phẩm Điều này sẽ giúp cáchọc sinh khác học hỏi được nhiều quan điểm khác nhau
- Đánh giá và phản hồi: Sau báo cáo kết quả của các nhóm, giáo viên sẽ nhậnxét, đưa ra phản hồi về những điểm mạnh và điểm cần cải thiện trong cách phântích và thảo luận của các nhóm Đồng thời, giáo viên có thể cung cấp thêm thôngtin, kiến thức chuyên sâu để làm rõ những vấn đề mà học sinh chưa hiểu hết
* Áp dụng kết quả vào bài viết
- Hướng dẫn học sinh viết bài văn nghị luận: Sau khi kết thúc quá trình thảoluận, học sinh sẽ được yêu cầu viết một bài văn nghị luận phân tích và đánh giá tácphẩm thơ đã thảo luận Giáo viên sẽ hướng dẫn cách triển khai ý tưởng, xây dựngluận điểm rõ ràng, và chứng minh bằng các ví dụ cụ thể từ tác phẩm
- Cung cấp bài mẫu: Giáo viên có thể cung cấp bài mẫu cho học sinh thamkhảo để các em hiểu rõ cách xây dựng bài văn nghị luận, cũng như cách sử dụngcác yếu tố nghệ thuật trong việc phân tích tác phẩm
c Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
Giải pháp này không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận, mà còn giúp các em phát triển toàn diện các kỹ năng tư duy và giao tiếp quan trọng trong học tập và cuộc sống
- Phát triển tư duy phản biện: Thảo luận nhóm giúp học sinh cải thiện khả năng phân tích, đánh giá và tranh luận về các vấn đề trong tác phẩm văn học.
Trang 13- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát giờ dạy của giáo viên để thấy
được tính hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực theo hướng phát triển nănglực của học sinh
- Phương pháp thống kê, phân loại (thống kê phân loại kết quả khảo sát thực
trạng và kết quả dạy học qua thực nghiệm và lớp đối chứng)
- Phương pháp phân tích, tổng hợp (phân tích, tổng hợp kết quả khảo sát
thực trạng và kết quả dạy học ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng)
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận:
- Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa mới 2018, ban hànhkèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, thực hiện từ năm học 2022 - 2023hướng đến mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, rèn luyện cho các
em kĩ năng tư duy độc lập Đối với chương trình mới này “Giáo viên chủ yếu làngười tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức, chú trọng sự pháttriển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp” [4] “Tăng cường phối hợphọc tập cá thể với học tập hợp tác, tạo điều kiện cho học sinh nghĩ nhiều hơn, làmnhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” [4]
- Nghị luận văn học là một dạng bài viết trong môn Ngữ văn, đòi hỏi ngườihọc bày tỏ ý kiến, nhận định, và đánh giá về một tác phẩm văn học, một vấn đềhoặc hiện tượng liên quan đến văn học Đây là quá trình tư duy phức hợp, kết hợpgiữa phân tích, tổng hợp, và phản biện để làm sáng tỏ các giá trị nội dung và nghệthuật của tác phẩm Dạng bài này không chỉ giúp người viết trình bày kiến thức vềtác phẩm mà còn khuyến khích họ thể hiện năng lực cảm thụ, khả năng lý luận, vàcách nhìn nhận cá nhân
- Kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ đóng vaitrò quan trọng trong việc phát triển năng lực tư duy và cảm thụ văn học của họcsinh Trước hết, kỹ năng này giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung và giá trịnghệ thuật của tác phẩm thơ Qua quá trình phân tích, các em không chỉ nhận diệnđược ý nghĩa tư tưởng mà còn cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ, hình ảnh vàcác biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng Đồng thời, kỹ năng này rèn luyện khảnăng tư duy logic, phản biện và lập luận mạch lạc, giúp học sinh biết cách tổ chức
ý tưởng, trình bày quan điểm một cách rõ ràng, có sức thuyết phục Hơn nữa, việcviết văn nghị luận còn khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân, phát huysáng tạo và khả năng diễn đạt ngôn ngữ, từ đó xây dựng sự tự tin trong học tập vàgiao tiếp Không chỉ dừng lại ở phạm vi môn Ngữ văn, kỹ năng này còn là hànhtrang cần thiết cho các em trong việc học tập ở các lĩnh vực khác và trong cuộcsống tương lai, nơi khả năng tư duy và diễn đạt luôn là những yếu tố cốt lõi Chính
vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩmthơ không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn góp phần phát triển toàn diện nănglực tư duy và nhân cách cho học sinh
Như vậy, có thể nói đề tài “Rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” là hết sức cần thiết, vừa
hướng đến đổi mới giáo dục, vừa giúp HS phát huy được một cách toàn diện phẩm
Trang 14- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát giờ dạy của giáo viên để thấy
được tính hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực theo hướng phát triển nănglực của học sinh
- Phương pháp thống kê, phân loại (thống kê phân loại kết quả khảo sát thực
trạng và kết quả dạy học qua thực nghiệm và lớp đối chứng)
- Phương pháp phân tích, tổng hợp (phân tích, tổng hợp kết quả khảo sát
thực trạng và kết quả dạy học ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng)
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận:
- Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa mới 2018, ban hànhkèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, thực hiện từ năm học 2022 - 2023hướng đến mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, rèn luyện cho các
em kĩ năng tư duy độc lập Đối với chương trình mới này “Giáo viên chủ yếu làngười tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức, chú trọng sự pháttriển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp” [4] “Tăng cường phối hợphọc tập cá thể với học tập hợp tác, tạo điều kiện cho học sinh nghĩ nhiều hơn, làmnhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” [4]
- Nghị luận văn học là một dạng bài viết trong môn Ngữ văn, đòi hỏi ngườihọc bày tỏ ý kiến, nhận định, và đánh giá về một tác phẩm văn học, một vấn đềhoặc hiện tượng liên quan đến văn học Đây là quá trình tư duy phức hợp, kết hợpgiữa phân tích, tổng hợp, và phản biện để làm sáng tỏ các giá trị nội dung và nghệthuật của tác phẩm Dạng bài này không chỉ giúp người viết trình bày kiến thức vềtác phẩm mà còn khuyến khích họ thể hiện năng lực cảm thụ, khả năng lý luận, vàcách nhìn nhận cá nhân
- Kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ đóng vaitrò quan trọng trong việc phát triển năng lực tư duy và cảm thụ văn học của họcsinh Trước hết, kỹ năng này giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung và giá trịnghệ thuật của tác phẩm thơ Qua quá trình phân tích, các em không chỉ nhận diệnđược ý nghĩa tư tưởng mà còn cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ, hình ảnh vàcác biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng Đồng thời, kỹ năng này rèn luyện khảnăng tư duy logic, phản biện và lập luận mạch lạc, giúp học sinh biết cách tổ chức
ý tưởng, trình bày quan điểm một cách rõ ràng, có sức thuyết phục Hơn nữa, việcviết văn nghị luận còn khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân, phát huysáng tạo và khả năng diễn đạt ngôn ngữ, từ đó xây dựng sự tự tin trong học tập vàgiao tiếp Không chỉ dừng lại ở phạm vi môn Ngữ văn, kỹ năng này còn là hànhtrang cần thiết cho các em trong việc học tập ở các lĩnh vực khác và trong cuộcsống tương lai, nơi khả năng tư duy và diễn đạt luôn là những yếu tố cốt lõi Chính
vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩmthơ không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn góp phần phát triển toàn diện nănglực tư duy và nhân cách cho học sinh
Như vậy, có thể nói đề tài “Rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” là hết sức cần thiết, vừa
hướng đến đổi mới giáo dục, vừa giúp HS phát huy được một cách toàn diện phẩm
Trang 15- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp,năng lực hợp tác
c Năng lực:
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến đề bài
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận
- Năng lực viết, tạo lập văn bản
d Thái độ:
- Ý thức tự giác, tích cực, chủ động trong học tập
2.3.3 Giải pháp 3: Lựa chọn, xây dựng các phương pháp dạy học rèn
luyện nâng cao kỹ năng viết bài cho HS.
2.3.3.1.Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ.
a Mục tiêu
- Với hoạt động này tôi muốn trang bị cho HS chìa khóa để làm bài Trong quá trình đồng hành cùng học sinh lớp 10 rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luậnphân tích, đánh giá một tác phẩm thơ tôi nhận thấy việc hướng dẫn kỹ thuật đọchiểu văn bản đóng vai trò then chốt, là khâu đầu tiên các em phải thành thạo khiviết bài vì các em không thể phân tích đánh giá nếu các em không tiếp cận đượcvăn bản
b Cách thức tiến hành
- Bước 1 Hướng dẫn HS đọc và tìm ý: Đọc hiểu tác phẩm thơ đòi hỏi học
sinh phải nắm được những nét đặc sắc của ngôn từ, hình ảnh và tư tưởng trong bàithơ Quy trình này bao gồm:
Thứ nhất, đọc kỹ toàn bài thơ: Hướng dẫn HS đọc tối thiểu hai lần Lần đầu
để hiểu nội dung chung, lần sau để phát hiện những điểm nổi bật Khuyến khíchhọc sinh đọc thành tiếng để cảm nhận âm điệu, nhịp điệu của bài thơ
Thứ hai, gạch chân và ghi chú các từ ngữ, hình ảnh, câu thơ nổi bật Xác
định những từ ngữ giàu sức gợi cảm, biểu tượng hoặc tạo ấn tượng Tìm những câuthơ mang tính khái quát hoặc ẩn chứa thông điệp quan trọng Bên cạnh đó, khuyếnkhích học sinh đặt câu hỏi: "Tại sao tác giả dùng hình ảnh này? Ý nghĩa của nhịpđiệu trong câu thơ là gì?"
Thứ ba, ghi chú ý tưởng: Sau khi học sinh đã đọc kỹ bài thơ, nắm rõ ý nghĩacác từ ngữ hình ảnh, câu thơ “then chốt”, giáo viên tổ chức cho học sinh ghi lạicảm nhận của bản thân Có thể viết một vài câu về cảm xúc bài thơ gợi lên (buồn,vui, tự hào…) Từ ý nghĩa, thông điệp, tư tưởng của tác giả học sinh liên hệ vớithực tiễn đời sống Nếu bài thơ gợi nhớ đến một tình huống, sự kiện hoặc cảm xúcquen thuộc, hãy khuyến khích học sinh ghi chú lại
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố: Để hiểu sâu bài thơ, học sinh cần biết cách phân tích các yếu tố cơ bản Quy trình bao gồm: Phân tích các Từ ngữ Nhấn
mạnh việc phân tích ý nghĩa cụ thể và biểu cảm của từ ngữ Ví dụ: Từ "bồng bênh"trong bài thơ gợi sự nhẹ nhàng, phiêu lãng của thiên nhiên hoặc tâm trạng Phântích Nhịp điệu: Hướng dẫn học sinh phát hiện nhịp điệu của bài thơ (2/2, 4/3,3/3…) Thảo luận về tác động của nhịp điệu đến cảm xúc người đọc (nhanh, chậm,dồn dập, thong thả) Phân tích Ý nghĩa ẩn dụ: Giải thích cách các hình ảnh thơ
Trang 16- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát giờ dạy của giáo viên để thấy
được tính hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực theo hướng phát triển nănglực của học sinh
- Phương pháp thống kê, phân loại (thống kê phân loại kết quả khảo sát thực
trạng và kết quả dạy học qua thực nghiệm và lớp đối chứng)
- Phương pháp phân tích, tổng hợp (phân tích, tổng hợp kết quả khảo sát
thực trạng và kết quả dạy học ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng)
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận:
- Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa mới 2018, ban hànhkèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, thực hiện từ năm học 2022 - 2023hướng đến mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, rèn luyện cho các
em kĩ năng tư duy độc lập Đối với chương trình mới này “Giáo viên chủ yếu làngười tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức, chú trọng sự pháttriển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp” [4] “Tăng cường phối hợphọc tập cá thể với học tập hợp tác, tạo điều kiện cho học sinh nghĩ nhiều hơn, làmnhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” [4]
- Nghị luận văn học là một dạng bài viết trong môn Ngữ văn, đòi hỏi ngườihọc bày tỏ ý kiến, nhận định, và đánh giá về một tác phẩm văn học, một vấn đềhoặc hiện tượng liên quan đến văn học Đây là quá trình tư duy phức hợp, kết hợpgiữa phân tích, tổng hợp, và phản biện để làm sáng tỏ các giá trị nội dung và nghệthuật của tác phẩm Dạng bài này không chỉ giúp người viết trình bày kiến thức vềtác phẩm mà còn khuyến khích họ thể hiện năng lực cảm thụ, khả năng lý luận, vàcách nhìn nhận cá nhân
- Kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ đóng vaitrò quan trọng trong việc phát triển năng lực tư duy và cảm thụ văn học của họcsinh Trước hết, kỹ năng này giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung và giá trịnghệ thuật của tác phẩm thơ Qua quá trình phân tích, các em không chỉ nhận diệnđược ý nghĩa tư tưởng mà còn cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ, hình ảnh vàcác biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng Đồng thời, kỹ năng này rèn luyện khảnăng tư duy logic, phản biện và lập luận mạch lạc, giúp học sinh biết cách tổ chức
ý tưởng, trình bày quan điểm một cách rõ ràng, có sức thuyết phục Hơn nữa, việcviết văn nghị luận còn khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân, phát huysáng tạo và khả năng diễn đạt ngôn ngữ, từ đó xây dựng sự tự tin trong học tập vàgiao tiếp Không chỉ dừng lại ở phạm vi môn Ngữ văn, kỹ năng này còn là hànhtrang cần thiết cho các em trong việc học tập ở các lĩnh vực khác và trong cuộcsống tương lai, nơi khả năng tư duy và diễn đạt luôn là những yếu tố cốt lõi Chính
vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩmthơ không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn góp phần phát triển toàn diện nănglực tư duy và nhân cách cho học sinh
Như vậy, có thể nói đề tài “Rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” là hết sức cần thiết, vừa
hướng đến đổi mới giáo dục, vừa giúp HS phát huy được một cách toàn diện phẩm
Trang 17-Tăng cường khả năng giao tiếp: Qua các buổi thảo luận, học sinh sẽ trở nên tự tin hơn khi trình bày ý tưởng, cũng như học được cách lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác.
- Học sinh cảm thấy hứng thú: Môi trường học tập tương tác, không bị áp lực, giúp học sinh cảm thấy thoải mái hơn khi học văn và không còn cảm thấy môn học này khô khan, nhàm chán.
d Ví dụ cụ thể: Vận dụng giải pháp "Tạo môi trường học tập tương tác,
khuyến khích thảo luận nhóm" vào bài học "Thu hứng" của Đỗ Phủ (Sách
Kết nối )
Bước 1: Phân chia nhóm và giao nhiệm vụ
Nhóm 1: Phân tích hình ảnh thiên nhiên mùa thu trong bài thơ "Thu hứng".
Câu hỏi gợi ý: Những hình ảnh gì trong bài thơ thể hiện vẻ đẹp của mùa thu?Tại sao mùa thu lại được Đỗ Phủ miêu tả chi tiết đến vậy?
Nhóm 2: Phân tích cảm xúc và tâm trạng của Đỗ Phủ qua bài thơ.
Câu hỏi gợi ý: Bạn cảm nhận được tâm trạng gì của tác giả khi đọc bài thơ này?
Có sự thay đổi nào trong cảm xúc của Đỗ Phủ không? Vì sao?
Bước 2: Thảo luận nhóm
Các nhóm thảo luận, trao đổi về những hình ảnh nổi bật trong bài thơ như "lá
rụng", "cảnh vật im ắng" và cảm xúc của tác giả trong bài Mỗi nhóm sẽ ghi chép
các ý chính và chuẩn bị phần trình bày
Hình ảnh làm thảo luận nhóm của HS
Trang 18- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp,năng lực hợp tác
c Năng lực:
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến đề bài
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận
- Năng lực viết, tạo lập văn bản
d Thái độ:
- Ý thức tự giác, tích cực, chủ động trong học tập
2.3.3 Giải pháp 3: Lựa chọn, xây dựng các phương pháp dạy học rèn
luyện nâng cao kỹ năng viết bài cho HS.
2.3.3.1.Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ.
a Mục tiêu
- Với hoạt động này tôi muốn trang bị cho HS chìa khóa để làm bài Trong quá trình đồng hành cùng học sinh lớp 10 rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luậnphân tích, đánh giá một tác phẩm thơ tôi nhận thấy việc hướng dẫn kỹ thuật đọchiểu văn bản đóng vai trò then chốt, là khâu đầu tiên các em phải thành thạo khiviết bài vì các em không thể phân tích đánh giá nếu các em không tiếp cận đượcvăn bản
b Cách thức tiến hành
- Bước 1 Hướng dẫn HS đọc và tìm ý: Đọc hiểu tác phẩm thơ đòi hỏi học
sinh phải nắm được những nét đặc sắc của ngôn từ, hình ảnh và tư tưởng trong bàithơ Quy trình này bao gồm:
Thứ nhất, đọc kỹ toàn bài thơ: Hướng dẫn HS đọc tối thiểu hai lần Lần đầu
để hiểu nội dung chung, lần sau để phát hiện những điểm nổi bật Khuyến khíchhọc sinh đọc thành tiếng để cảm nhận âm điệu, nhịp điệu của bài thơ
Thứ hai, gạch chân và ghi chú các từ ngữ, hình ảnh, câu thơ nổi bật Xác
định những từ ngữ giàu sức gợi cảm, biểu tượng hoặc tạo ấn tượng Tìm những câuthơ mang tính khái quát hoặc ẩn chứa thông điệp quan trọng Bên cạnh đó, khuyếnkhích học sinh đặt câu hỏi: "Tại sao tác giả dùng hình ảnh này? Ý nghĩa của nhịpđiệu trong câu thơ là gì?"
Thứ ba, ghi chú ý tưởng: Sau khi học sinh đã đọc kỹ bài thơ, nắm rõ ý nghĩacác từ ngữ hình ảnh, câu thơ “then chốt”, giáo viên tổ chức cho học sinh ghi lạicảm nhận của bản thân Có thể viết một vài câu về cảm xúc bài thơ gợi lên (buồn,vui, tự hào…) Từ ý nghĩa, thông điệp, tư tưởng của tác giả học sinh liên hệ vớithực tiễn đời sống Nếu bài thơ gợi nhớ đến một tình huống, sự kiện hoặc cảm xúcquen thuộc, hãy khuyến khích học sinh ghi chú lại
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố: Để hiểu sâu bài thơ, học sinh cần biết cách phân tích các yếu tố cơ bản Quy trình bao gồm: Phân tích các Từ ngữ Nhấn
mạnh việc phân tích ý nghĩa cụ thể và biểu cảm của từ ngữ Ví dụ: Từ "bồng bênh"trong bài thơ gợi sự nhẹ nhàng, phiêu lãng của thiên nhiên hoặc tâm trạng Phântích Nhịp điệu: Hướng dẫn học sinh phát hiện nhịp điệu của bài thơ (2/2, 4/3,3/3…) Thảo luận về tác động của nhịp điệu đến cảm xúc người đọc (nhanh, chậm,dồn dập, thong thả) Phân tích Ý nghĩa ẩn dụ: Giải thích cách các hình ảnh thơ
Trang 19thường mang tính tượng trưng, ví dụ: "mặt trời" biểu trưng cho nguồn sáng, hyvọng Hướng dẫn cách tìm hiểu bối cảnh sáng tác để hiểu rõ hơn ý nghĩa các ẩn dụ.
Cuối cùng là xác định thông điệp tổng thể thông qua việc tổng hợp các yếu tố để
xác định thông điệp chính của bài thơ Ví dụ: Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước,hay sự hoài niệm
Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích giúp học sinh
tổ chức và hệ thống hóa ý tưởng Quy trình thực hiện bao gồm:
Thứ nhất, xây dựng sơ đồ tư duy: Viết tên bài thơ ở trung tâm của sơ đồ Từ
trung tâm, vẽ các nhánh lớn tượng trưng cho các ý chính như: chủ đề, hình ảnh, từngữ, nhịp điệu, thông điệp
Thứ hai, triển khai ý chính: Với mỗi nhánh lớn, vẽ các nhánh con chi tiếthơn Ví dụ: Nhánh "hình ảnh" có thể chia nhỏ thành "thiên nhiên," "con người,"
"vật thể."
Thứ ba, sử dụng màu sắc và biểu tượng: Khuyến khích học sinh dùng màu
sắc khác nhau để làm nổi bật các ý quan trọng Gắn thêm biểu tượng nhỏ (hình mặtcười, trái tim) để minh họa cảm xúc hoặc liên tưởng
Thứ tư, tổng kết từ sơ đồ: Yêu cầu học sinh nhìn vào sơ đồ tư duy và tổng
hợp nội dung bài thơ trong 3-5 câu, để chuẩn bị cho bước viết bài nghị luận
- Bước 4 : Hướng dẫn HS lập dàn ý dựa vào những kiến thức đx rút ra ở đọc
hiểu
c Ví dụ cụ thể: Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ Mùa xuân
chín (Hàn Mặc Tử) (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
- Bước 1 Đọc và tìm ý:
Khi hướng dẫn học sinh đọc bài thơ "Mùa xuân chín," giáo viên cần yêu cầucác em đọc kỹ từng dòng thơ, chú ý đến những từ ngữ nổi bật như "nắng," "cỏnon," "trời biếc," "bóng xuân." Đặc biệt, học sinh nên gạch chân những hình ảnhgiàu tính gợi cảm như "chị ấy năm nay còn gánh thóc" và "ai biết tình ai có đậmđà."; Đồng thời, các em cần ghi chú lại các ý tưởng liên quan đến tâm trạng nhânvật trữ tình và không gian mùa xuân được miêu tả
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố
Từ ngữ và nhịp điệu: Học sinh cần phân tích những từ ngữ giàu hình ảnh và
cảm xúc, chẳng hạn như "nắng mới lên," "trời biếc" để cảm nhận vẻ đẹp thiên
nhiên tươi sáng của mùa xuân Phân tích nhịp điệu thơ với cách ngắt nhịp đặc
trưng của Hàn Mặc Tử, ví dụ nhịp 2/3 trong câu "Chị ấy năm nay còn gánh thú" đểthấy sự tinh tế trong cách thể hiện cảm xúc
Ý nghĩa ẩn dụ: Học sinh cần tìm hiểu ý nghĩa của những hình ảnh như "cỏ non," "trời biếc" biểu trưng cho sức sống và tình yêu Phân tích cách tác giả sử
dụng hình ảnh mùa xuân để gợi nhớ về tình yêu và tuổi trẻ đã qua
Thông điệp tổng thể: Giáo viên hướng dẫn học sinh khám phá thông điệp
mà Hàn Mặc Tử muốn truyền tải qua bài thơ: sự hòa quyện giữa thiên nhiên và conngười, đồng thời là nỗi tiếc nuối về thời gian và tình yêu đã mất
- Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sử dụng
sơ đồ tư duy để ghi lại các ý chính:
1 Trung tâm: "Mùa xuân chín."
Trang 20chất năng lực của bản thân khi chinh phục được một dạng bài nghị luận văn họcđối với một thể loại mang đặc thù rất riêng.
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi thực hiện giải pháp của đề tài.
- Hiện nay, hầu hết giáo viên đã nhận thức khá rõ về tầm quan trọng, sự cần
thiết của các tiết học Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học trong chương trình giáo dục mới Quá trình thiết kế bài dạy GV đã có sự
đầu tư thời gian, công sức, trí tuệ, để tiết Viết có hiệu quả nhất, giúp trang bị cho
HS kĩ năng để các em có thể tự vận dụng vào phân tích đánh một tác phẩm vănhọc,
- Tuy nhiên từ thực tế giảng dạy, dự giờ các tiết hướng dẫn viết về một tácphẩm văn học nói chung và một tác phẩm thơ nói riêng Đặc biệt từ kết quả bài làmphân tích đánh giá một tác phẩm thơ của HS chưa thật cao tôi nhận thấy rèn luyện
kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá tác phẩm thơ cho học sinh đang cònnhiều hạn chế, khó khăn Biểu hiện cụ thể như sau:
Thứ nhất là do thói quen học thuộc và sao chép cho nên HS thiếu kỹ năngphân tích và cảm thụ văn học Thơ là thể loại văn học cô đọng, hàm súc với nhiềutầng ý nghĩa sâu sắc Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc nhận diện chủ đề, tưtưởng và cảm xúc chủ đạo của bài thơ Khả năng phân tích các yếu tố nghệ thuậtnhư hình ảnh, biện pháp tu từ, hay nhịp điệu thơ cũng còn hạn chế
Thứ hai, khả năng diễn đạt kém: Một số học sinh không biết cách diễn đạt ý
tưởng một cách mạch lạc, logic Bài viết thường rời rạc, lặp ý hoặc sử dụng từ ngữđơn điệu, không phù hợp với đặc trưng của thể loại nghị luận về thơ
Thứ ba, tâm lý HS e dè, thiếu tự tin: HS thường ngại trình bày quan điểm cá
nhân vì sợ sai hoặc lo lắng bị đánh giá Điều này khiến bài viết của các em thiếu đi
sự sáng tạo và chiều sâu
- Mặt khác do thời lượng hạn chế: Trong chương trình học hiện nay, thờigian dành cho việc rèn luyện kỹ năng viết bài nghị luận chưa đủ để học sinh thựchành và cải thiện Giáo viên thường phải chạy theo tiến độ dạy học, khiến việc rènluyện kỹ năng trở nên sơ sài và không có chiều sâu
- Chính vì vậy với đề tài “Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” tôi mong muốn
có thể đưa ra được những giải pháp khắc phục khó khăn, giúp học sinh phát triểntoàn diện về tư duy, cảm thụ và khả năng diễn đạt trong học tập môn Ngữ văn nóichung và phân tích một tác phẩm thơ nói riêng
2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Giải pháp 1: Định hướng trọng tâm của vấn đề nghiên cứu:
Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10
2.3.2 Giải pháp 2: Định hướng mục tiêu cần đạt.
a Kiến thức
- HS nâng cao được kĩ năng làm bài văn phân tích một tác phẩm thơ đảmbảo các bước: Chuẩn bị trước khi viết (xác định đề tài, mục đích, thu thập tư liệu);tìm ý và lập dàn ý; viết bài hoản chỉnh; chỉnh sửa bài viết, rút kinh nghiệm
b Kĩ năng
Trang 212 Nhánh 1: Cảnh sắc mùa xuân (nắng, cỏ non, trời biếc).
3 Nhánh 2: Tâm trạng nhân vật trữ tình (hoài niệm, tiếc nuối)
4 Nhánh 3: Thông điệp về tình yêu và thời gian
-Việc áp dụng kỹ thuật này sẽ giúp học sinh nắm bắt và phân tích sâu hơn ýnghĩa của bài thơ "Mùa xuân chín," đồng thời rèn luyện khả năng tư duy và diễnđạt cảm xúc khi viết văn bản nghị luận
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu
Để kết nối giữa phần đọc hiểu và kỹ năng viết nghị luận phân tích, đánh giá
một tác phẩm thơ, đặc biệt là trong trường hợp học sinh lớp 10 với bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử, giáo viên có thể xây dựng một quy trình học tập có hệ
thống và chặt chẽ theo trình tự như sau:
Xác định luận điểm: Trước khi viết, học sinh cần xác định rõ luận điểm mà
mình muốn phân tích trong bài viết nghị luận Ví dụ, luận điểm có thể là: "Mùa xuân chín" là tác phẩm thể hiện sự hòa quyện giữa niềm vui của thiên nhiên và nỗi đau của con người, tạo nên một sự đối lập đầy cảm động."
Tổ chức dàn bài: Học sinh cần lập dàn bài rõ ràng, bao gồm:
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề cần nghị luận.
Thân bài: Trình bày các luận điểm, lý lẽ và dẫn chứng.
Phân tích các yếu tố trong đoạn thơ, như hình ảnh mùa xuân, cánh hoa, gió,và đặc biệt là sự đối lập giữa thiên nhiên và con người
Đánh giá cách tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh và biểu tượng để diễn tả cảmxúc, từ đó rút ra thông điệp sâu sắc về sự sống và cái chết, vui và buồn
Kết bài: Tổng kết lại nhận xét về tác phẩm, và cảm nhận của học sinh về
thông điệp của bài thơ
Thứ tư, luyện tập và đánh giá: Cuối cùng, học sinh sẽ thực hành viết một
bài nghị luận hoàn chỉnh về đoạn thơ trên Sau khi viết xong, giáo viên sẽ hướng
dẫn học sinh cách đánh giá bài viết của mình, lưu ý đến các yếu tố như: Sự logic trong việc xây dựng luận điểm Khả năng phân tích hình ảnh và biểu tượng Sự sâu
sắc trong đánh giá cảm xúc và thông điệp của tác phẩm
d Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
- Thông qua quy trình này, học sinh hoàn toàn có thể chủ động tiếp cận một văn bản thơ mới Giúp HS hiểu sâu về bài thơ, tự tin khi tiến hành viết nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học.
2.3.3.2.Tạo môi trường học tập tương tác, khuyến khích thảo luận nhóm trong dạy học.
a Mục tiêu
- Mặc dù bài viết phân tích là kết quả riêng của mỗi HS nhưng tôi vẫn muốn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh: Tạo ra môi trường học tập năngđộng, nơi học sinh có thể trao đổi ý tưởng, đóng góp quan điểm riêng của mình vềtác phẩm thơ Như vậy có thể nâng cao khả năng hợp tác, làm việc nhóm: Thảoluận nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác, và chia sẻ thông tinmột cách hiệu quả, đồng thời rèn luyện khả năng làm việc với các quan điểm đachiều
b Các thức thực hiện
Trang 222 Nhánh 1: Cảnh sắc mùa xuân (nắng, cỏ non, trời biếc).
3 Nhánh 2: Tâm trạng nhân vật trữ tình (hoài niệm, tiếc nuối)
4 Nhánh 3: Thông điệp về tình yêu và thời gian
-Việc áp dụng kỹ thuật này sẽ giúp học sinh nắm bắt và phân tích sâu hơn ýnghĩa của bài thơ "Mùa xuân chín," đồng thời rèn luyện khả năng tư duy và diễnđạt cảm xúc khi viết văn bản nghị luận
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu
Để kết nối giữa phần đọc hiểu và kỹ năng viết nghị luận phân tích, đánh giá
một tác phẩm thơ, đặc biệt là trong trường hợp học sinh lớp 10 với bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử, giáo viên có thể xây dựng một quy trình học tập có hệ
thống và chặt chẽ theo trình tự như sau:
Xác định luận điểm: Trước khi viết, học sinh cần xác định rõ luận điểm mà
mình muốn phân tích trong bài viết nghị luận Ví dụ, luận điểm có thể là: "Mùa xuân chín" là tác phẩm thể hiện sự hòa quyện giữa niềm vui của thiên nhiên và nỗi đau của con người, tạo nên một sự đối lập đầy cảm động."
Tổ chức dàn bài: Học sinh cần lập dàn bài rõ ràng, bao gồm:
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề cần nghị luận.
Thân bài: Trình bày các luận điểm, lý lẽ và dẫn chứng.
Phân tích các yếu tố trong đoạn thơ, như hình ảnh mùa xuân, cánh hoa, gió,và đặc biệt là sự đối lập giữa thiên nhiên và con người
Đánh giá cách tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh và biểu tượng để diễn tả cảmxúc, từ đó rút ra thông điệp sâu sắc về sự sống và cái chết, vui và buồn
Kết bài: Tổng kết lại nhận xét về tác phẩm, và cảm nhận của học sinh về
thông điệp của bài thơ
Thứ tư, luyện tập và đánh giá: Cuối cùng, học sinh sẽ thực hành viết một
bài nghị luận hoàn chỉnh về đoạn thơ trên Sau khi viết xong, giáo viên sẽ hướng
dẫn học sinh cách đánh giá bài viết của mình, lưu ý đến các yếu tố như: Sự logic trong việc xây dựng luận điểm Khả năng phân tích hình ảnh và biểu tượng Sự sâu
sắc trong đánh giá cảm xúc và thông điệp của tác phẩm
d Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
- Thông qua quy trình này, học sinh hoàn toàn có thể chủ động tiếp cận một văn bản thơ mới Giúp HS hiểu sâu về bài thơ, tự tin khi tiến hành viết nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học.
2.3.3.2.Tạo môi trường học tập tương tác, khuyến khích thảo luận nhóm trong dạy học.
a Mục tiêu
- Mặc dù bài viết phân tích là kết quả riêng của mỗi HS nhưng tôi vẫn muốn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh: Tạo ra môi trường học tập năngđộng, nơi học sinh có thể trao đổi ý tưởng, đóng góp quan điểm riêng của mình vềtác phẩm thơ Như vậy có thể nâng cao khả năng hợp tác, làm việc nhóm: Thảoluận nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác, và chia sẻ thông tinmột cách hiệu quả, đồng thời rèn luyện khả năng làm việc với các quan điểm đachiều
b Các thức thực hiện
Trang 23- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát giờ dạy của giáo viên để thấy
được tính hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực theo hướng phát triển nănglực của học sinh
- Phương pháp thống kê, phân loại (thống kê phân loại kết quả khảo sát thực
trạng và kết quả dạy học qua thực nghiệm và lớp đối chứng)
- Phương pháp phân tích, tổng hợp (phân tích, tổng hợp kết quả khảo sát
thực trạng và kết quả dạy học ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng)
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận:
- Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa mới 2018, ban hànhkèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, thực hiện từ năm học 2022 - 2023hướng đến mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, rèn luyện cho các
em kĩ năng tư duy độc lập Đối với chương trình mới này “Giáo viên chủ yếu làngười tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức, chú trọng sự pháttriển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp” [4] “Tăng cường phối hợphọc tập cá thể với học tập hợp tác, tạo điều kiện cho học sinh nghĩ nhiều hơn, làmnhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” [4]
- Nghị luận văn học là một dạng bài viết trong môn Ngữ văn, đòi hỏi ngườihọc bày tỏ ý kiến, nhận định, và đánh giá về một tác phẩm văn học, một vấn đềhoặc hiện tượng liên quan đến văn học Đây là quá trình tư duy phức hợp, kết hợpgiữa phân tích, tổng hợp, và phản biện để làm sáng tỏ các giá trị nội dung và nghệthuật của tác phẩm Dạng bài này không chỉ giúp người viết trình bày kiến thức vềtác phẩm mà còn khuyến khích họ thể hiện năng lực cảm thụ, khả năng lý luận, vàcách nhìn nhận cá nhân
- Kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ đóng vaitrò quan trọng trong việc phát triển năng lực tư duy và cảm thụ văn học của họcsinh Trước hết, kỹ năng này giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung và giá trịnghệ thuật của tác phẩm thơ Qua quá trình phân tích, các em không chỉ nhận diệnđược ý nghĩa tư tưởng mà còn cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ, hình ảnh vàcác biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng Đồng thời, kỹ năng này rèn luyện khảnăng tư duy logic, phản biện và lập luận mạch lạc, giúp học sinh biết cách tổ chức
ý tưởng, trình bày quan điểm một cách rõ ràng, có sức thuyết phục Hơn nữa, việcviết văn nghị luận còn khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân, phát huysáng tạo và khả năng diễn đạt ngôn ngữ, từ đó xây dựng sự tự tin trong học tập vàgiao tiếp Không chỉ dừng lại ở phạm vi môn Ngữ văn, kỹ năng này còn là hànhtrang cần thiết cho các em trong việc học tập ở các lĩnh vực khác và trong cuộcsống tương lai, nơi khả năng tư duy và diễn đạt luôn là những yếu tố cốt lõi Chính
vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩmthơ không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn góp phần phát triển toàn diện nănglực tư duy và nhân cách cho học sinh
Như vậy, có thể nói đề tài “Rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” là hết sức cần thiết, vừa
hướng đến đổi mới giáo dục, vừa giúp HS phát huy được một cách toàn diện phẩm
Trang 24* Chuẩn bị môi trường học tập
- Sắp xếp không gian học tập linh hoạt: Phân chia lớp học thành các nhómnhỏ (3-5 học sinh) để tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi, thảo luận Mỗinhóm cần có bảng trắng hoặc giấy lớn để ghi chép, ghi lại những ý tưởng chính
- Cung cấp tài liệu hỗ trợ: Cung cấp các tài liệu về tác giả, tác phẩm, cácphương pháp phân tích văn học cơ bản để học sinh tham khảo trong quá trình thảoluận
* Tổ chức thảo luận nhóm
- Chọn tác phẩm thơ phù hợp: Lựa chọn một tác phẩm thơ có độ khó vừaphải, chứa đựng nhiều yếu tố nghệ thuật (như hình ảnh, từ ngữ, nhịp điệu, giọngđiệu) để học sinh có thể dễ dàng phân tích và thảo luận
- Đặt câu hỏi định hướng: Giáo viên đưa ra những câu hỏi mở để học sinhbắt đầu thảo luận như: "Nhân vật trong bài thơ có thể đại diện cho ai?", "Tác giảmuốn gửi gắm thông điệp gì qua những hình ảnh sử dụng trong bài thơ?", "Nhữngyếu tố nghệ thuật nào giúp tạo nên cảm xúc cho người đọc?"
- Phân công nhiệm vụ trong nhóm: Mỗi nhóm có thể đảm nhận một nhiệmvụ khác nhau, ví dụ như phân tích hình ảnh, phân tích cảm xúc, tìm hiểu bối cảnhlịch sử của tác phẩm, hay đưa ra nhận xét, đánh giá chung về tác phẩm
- Khuyến khích thảo luận sâu: Trong quá trình thảo luận, giáo viên cầnkhuyến khích học sinh phân tích sâu sắc các yếu tố nghệ thuật của tác phẩm, khôngchỉ dừng lại ở việc tóm tắt nội dung mà phải đánh giá tác phẩm từ góc độ thẩm mỹ,văn hoá
* Báo cáo kết quả và phản hồi
- Trình bày kết quả thảo luận: Mỗi nhóm sẽ trình bày kết quả thảo luận củamình trước lớp, chia sẻ các ý tưởng và kết luận về tác phẩm Điều này sẽ giúp cáchọc sinh khác học hỏi được nhiều quan điểm khác nhau
- Đánh giá và phản hồi: Sau báo cáo kết quả của các nhóm, giáo viên sẽ nhậnxét, đưa ra phản hồi về những điểm mạnh và điểm cần cải thiện trong cách phântích và thảo luận của các nhóm Đồng thời, giáo viên có thể cung cấp thêm thôngtin, kiến thức chuyên sâu để làm rõ những vấn đề mà học sinh chưa hiểu hết
* Áp dụng kết quả vào bài viết
- Hướng dẫn học sinh viết bài văn nghị luận: Sau khi kết thúc quá trình thảoluận, học sinh sẽ được yêu cầu viết một bài văn nghị luận phân tích và đánh giá tácphẩm thơ đã thảo luận Giáo viên sẽ hướng dẫn cách triển khai ý tưởng, xây dựngluận điểm rõ ràng, và chứng minh bằng các ví dụ cụ thể từ tác phẩm
- Cung cấp bài mẫu: Giáo viên có thể cung cấp bài mẫu cho học sinh thamkhảo để các em hiểu rõ cách xây dựng bài văn nghị luận, cũng như cách sử dụngcác yếu tố nghệ thuật trong việc phân tích tác phẩm
c Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
Giải pháp này không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận, mà còn giúp các em phát triển toàn diện các kỹ năng tư duy và giao tiếp quan trọng trong học tập và cuộc sống
- Phát triển tư duy phản biện: Thảo luận nhóm giúp học sinh cải thiện khả năng phân tích, đánh giá và tranh luận về các vấn đề trong tác phẩm văn học.
Trang 25-Tăng cường khả năng giao tiếp: Qua các buổi thảo luận, học sinh sẽ trở nên tự tin hơn khi trình bày ý tưởng, cũng như học được cách lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác.
- Học sinh cảm thấy hứng thú: Môi trường học tập tương tác, không bị áp lực, giúp học sinh cảm thấy thoải mái hơn khi học văn và không còn cảm thấy môn học này khô khan, nhàm chán.
d Ví dụ cụ thể: Vận dụng giải pháp "Tạo môi trường học tập tương tác,
khuyến khích thảo luận nhóm" vào bài học "Thu hứng" của Đỗ Phủ (Sách
Kết nối )
Bước 1: Phân chia nhóm và giao nhiệm vụ
Nhóm 1: Phân tích hình ảnh thiên nhiên mùa thu trong bài thơ "Thu hứng".
Câu hỏi gợi ý: Những hình ảnh gì trong bài thơ thể hiện vẻ đẹp của mùa thu?Tại sao mùa thu lại được Đỗ Phủ miêu tả chi tiết đến vậy?
Nhóm 2: Phân tích cảm xúc và tâm trạng của Đỗ Phủ qua bài thơ.
Câu hỏi gợi ý: Bạn cảm nhận được tâm trạng gì của tác giả khi đọc bài thơ này?
Có sự thay đổi nào trong cảm xúc của Đỗ Phủ không? Vì sao?
Bước 2: Thảo luận nhóm
Các nhóm thảo luận, trao đổi về những hình ảnh nổi bật trong bài thơ như "lá
rụng", "cảnh vật im ắng" và cảm xúc của tác giả trong bài Mỗi nhóm sẽ ghi chép
các ý chính và chuẩn bị phần trình bày
Hình ảnh làm thảo luận nhóm của HS
Trang 262 Nhánh 1: Cảnh sắc mùa xuân (nắng, cỏ non, trời biếc).
3 Nhánh 2: Tâm trạng nhân vật trữ tình (hoài niệm, tiếc nuối)
4 Nhánh 3: Thông điệp về tình yêu và thời gian
-Việc áp dụng kỹ thuật này sẽ giúp học sinh nắm bắt và phân tích sâu hơn ýnghĩa của bài thơ "Mùa xuân chín," đồng thời rèn luyện khả năng tư duy và diễnđạt cảm xúc khi viết văn bản nghị luận
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu
Để kết nối giữa phần đọc hiểu và kỹ năng viết nghị luận phân tích, đánh giá
một tác phẩm thơ, đặc biệt là trong trường hợp học sinh lớp 10 với bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử, giáo viên có thể xây dựng một quy trình học tập có hệ
thống và chặt chẽ theo trình tự như sau:
Xác định luận điểm: Trước khi viết, học sinh cần xác định rõ luận điểm mà
mình muốn phân tích trong bài viết nghị luận Ví dụ, luận điểm có thể là: "Mùa xuân chín" là tác phẩm thể hiện sự hòa quyện giữa niềm vui của thiên nhiên và nỗi đau của con người, tạo nên một sự đối lập đầy cảm động."
Tổ chức dàn bài: Học sinh cần lập dàn bài rõ ràng, bao gồm:
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề cần nghị luận.
Thân bài: Trình bày các luận điểm, lý lẽ và dẫn chứng.
Phân tích các yếu tố trong đoạn thơ, như hình ảnh mùa xuân, cánh hoa, gió,và đặc biệt là sự đối lập giữa thiên nhiên và con người
Đánh giá cách tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh và biểu tượng để diễn tả cảmxúc, từ đó rút ra thông điệp sâu sắc về sự sống và cái chết, vui và buồn
Kết bài: Tổng kết lại nhận xét về tác phẩm, và cảm nhận của học sinh về
thông điệp của bài thơ
Thứ tư, luyện tập và đánh giá: Cuối cùng, học sinh sẽ thực hành viết một
bài nghị luận hoàn chỉnh về đoạn thơ trên Sau khi viết xong, giáo viên sẽ hướng
dẫn học sinh cách đánh giá bài viết của mình, lưu ý đến các yếu tố như: Sự logic trong việc xây dựng luận điểm Khả năng phân tích hình ảnh và biểu tượng Sự sâu
sắc trong đánh giá cảm xúc và thông điệp của tác phẩm
d Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
- Thông qua quy trình này, học sinh hoàn toàn có thể chủ động tiếp cận một văn bản thơ mới Giúp HS hiểu sâu về bài thơ, tự tin khi tiến hành viết nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học.
2.3.3.2.Tạo môi trường học tập tương tác, khuyến khích thảo luận nhóm trong dạy học.
a Mục tiêu
- Mặc dù bài viết phân tích là kết quả riêng của mỗi HS nhưng tôi vẫn muốn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh: Tạo ra môi trường học tập năngđộng, nơi học sinh có thể trao đổi ý tưởng, đóng góp quan điểm riêng của mình vềtác phẩm thơ Như vậy có thể nâng cao khả năng hợp tác, làm việc nhóm: Thảoluận nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác, và chia sẻ thông tinmột cách hiệu quả, đồng thời rèn luyện khả năng làm việc với các quan điểm đachiều
b Các thức thực hiện
Trang 27thường mang tính tượng trưng, ví dụ: "mặt trời" biểu trưng cho nguồn sáng, hyvọng Hướng dẫn cách tìm hiểu bối cảnh sáng tác để hiểu rõ hơn ý nghĩa các ẩn dụ.
Cuối cùng là xác định thông điệp tổng thể thông qua việc tổng hợp các yếu tố để
xác định thông điệp chính của bài thơ Ví dụ: Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước,hay sự hoài niệm
Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích giúp học sinh
tổ chức và hệ thống hóa ý tưởng Quy trình thực hiện bao gồm:
Thứ nhất, xây dựng sơ đồ tư duy: Viết tên bài thơ ở trung tâm của sơ đồ Từ
trung tâm, vẽ các nhánh lớn tượng trưng cho các ý chính như: chủ đề, hình ảnh, từngữ, nhịp điệu, thông điệp
Thứ hai, triển khai ý chính: Với mỗi nhánh lớn, vẽ các nhánh con chi tiếthơn Ví dụ: Nhánh "hình ảnh" có thể chia nhỏ thành "thiên nhiên," "con người,"
"vật thể."
Thứ ba, sử dụng màu sắc và biểu tượng: Khuyến khích học sinh dùng màu
sắc khác nhau để làm nổi bật các ý quan trọng Gắn thêm biểu tượng nhỏ (hình mặtcười, trái tim) để minh họa cảm xúc hoặc liên tưởng
Thứ tư, tổng kết từ sơ đồ: Yêu cầu học sinh nhìn vào sơ đồ tư duy và tổng
hợp nội dung bài thơ trong 3-5 câu, để chuẩn bị cho bước viết bài nghị luận
- Bước 4 : Hướng dẫn HS lập dàn ý dựa vào những kiến thức đx rút ra ở đọc
hiểu
c Ví dụ cụ thể: Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ Mùa xuân
chín (Hàn Mặc Tử) (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
- Bước 1 Đọc và tìm ý:
Khi hướng dẫn học sinh đọc bài thơ "Mùa xuân chín," giáo viên cần yêu cầucác em đọc kỹ từng dòng thơ, chú ý đến những từ ngữ nổi bật như "nắng," "cỏnon," "trời biếc," "bóng xuân." Đặc biệt, học sinh nên gạch chân những hình ảnhgiàu tính gợi cảm như "chị ấy năm nay còn gánh thóc" và "ai biết tình ai có đậmđà."; Đồng thời, các em cần ghi chú lại các ý tưởng liên quan đến tâm trạng nhânvật trữ tình và không gian mùa xuân được miêu tả
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố
Từ ngữ và nhịp điệu: Học sinh cần phân tích những từ ngữ giàu hình ảnh và
cảm xúc, chẳng hạn như "nắng mới lên," "trời biếc" để cảm nhận vẻ đẹp thiên
nhiên tươi sáng của mùa xuân Phân tích nhịp điệu thơ với cách ngắt nhịp đặc
trưng của Hàn Mặc Tử, ví dụ nhịp 2/3 trong câu "Chị ấy năm nay còn gánh thú" đểthấy sự tinh tế trong cách thể hiện cảm xúc
Ý nghĩa ẩn dụ: Học sinh cần tìm hiểu ý nghĩa của những hình ảnh như "cỏ non," "trời biếc" biểu trưng cho sức sống và tình yêu Phân tích cách tác giả sử
dụng hình ảnh mùa xuân để gợi nhớ về tình yêu và tuổi trẻ đã qua
Thông điệp tổng thể: Giáo viên hướng dẫn học sinh khám phá thông điệp
mà Hàn Mặc Tử muốn truyền tải qua bài thơ: sự hòa quyện giữa thiên nhiên và conngười, đồng thời là nỗi tiếc nuối về thời gian và tình yêu đã mất
- Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sử dụng
sơ đồ tư duy để ghi lại các ý chính:
1 Trung tâm: "Mùa xuân chín."
Trang 28chất năng lực của bản thân khi chinh phục được một dạng bài nghị luận văn họcđối với một thể loại mang đặc thù rất riêng.
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi thực hiện giải pháp của đề tài.
- Hiện nay, hầu hết giáo viên đã nhận thức khá rõ về tầm quan trọng, sự cần
thiết của các tiết học Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học trong chương trình giáo dục mới Quá trình thiết kế bài dạy GV đã có sự
đầu tư thời gian, công sức, trí tuệ, để tiết Viết có hiệu quả nhất, giúp trang bị cho
HS kĩ năng để các em có thể tự vận dụng vào phân tích đánh một tác phẩm vănhọc,
- Tuy nhiên từ thực tế giảng dạy, dự giờ các tiết hướng dẫn viết về một tácphẩm văn học nói chung và một tác phẩm thơ nói riêng Đặc biệt từ kết quả bài làmphân tích đánh giá một tác phẩm thơ của HS chưa thật cao tôi nhận thấy rèn luyện
kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá tác phẩm thơ cho học sinh đang cònnhiều hạn chế, khó khăn Biểu hiện cụ thể như sau:
Thứ nhất là do thói quen học thuộc và sao chép cho nên HS thiếu kỹ năngphân tích và cảm thụ văn học Thơ là thể loại văn học cô đọng, hàm súc với nhiềutầng ý nghĩa sâu sắc Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc nhận diện chủ đề, tưtưởng và cảm xúc chủ đạo của bài thơ Khả năng phân tích các yếu tố nghệ thuậtnhư hình ảnh, biện pháp tu từ, hay nhịp điệu thơ cũng còn hạn chế
Thứ hai, khả năng diễn đạt kém: Một số học sinh không biết cách diễn đạt ý
tưởng một cách mạch lạc, logic Bài viết thường rời rạc, lặp ý hoặc sử dụng từ ngữđơn điệu, không phù hợp với đặc trưng của thể loại nghị luận về thơ
Thứ ba, tâm lý HS e dè, thiếu tự tin: HS thường ngại trình bày quan điểm cá
nhân vì sợ sai hoặc lo lắng bị đánh giá Điều này khiến bài viết của các em thiếu đi
sự sáng tạo và chiều sâu
- Mặt khác do thời lượng hạn chế: Trong chương trình học hiện nay, thờigian dành cho việc rèn luyện kỹ năng viết bài nghị luận chưa đủ để học sinh thựchành và cải thiện Giáo viên thường phải chạy theo tiến độ dạy học, khiến việc rènluyện kỹ năng trở nên sơ sài và không có chiều sâu
- Chính vì vậy với đề tài “Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” tôi mong muốn
có thể đưa ra được những giải pháp khắc phục khó khăn, giúp học sinh phát triểntoàn diện về tư duy, cảm thụ và khả năng diễn đạt trong học tập môn Ngữ văn nóichung và phân tích một tác phẩm thơ nói riêng
2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Giải pháp 1: Định hướng trọng tâm của vấn đề nghiên cứu:
Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10
2.3.2 Giải pháp 2: Định hướng mục tiêu cần đạt.
a Kiến thức
- HS nâng cao được kĩ năng làm bài văn phân tích một tác phẩm thơ đảmbảo các bước: Chuẩn bị trước khi viết (xác định đề tài, mục đích, thu thập tư liệu);tìm ý và lập dàn ý; viết bài hoản chỉnh; chỉnh sửa bài viết, rút kinh nghiệm
b Kĩ năng
Trang 292 Nhánh 1: Cảnh sắc mùa xuân (nắng, cỏ non, trời biếc).
3 Nhánh 2: Tâm trạng nhân vật trữ tình (hoài niệm, tiếc nuối)
4 Nhánh 3: Thông điệp về tình yêu và thời gian
-Việc áp dụng kỹ thuật này sẽ giúp học sinh nắm bắt và phân tích sâu hơn ýnghĩa của bài thơ "Mùa xuân chín," đồng thời rèn luyện khả năng tư duy và diễnđạt cảm xúc khi viết văn bản nghị luận
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu
Để kết nối giữa phần đọc hiểu và kỹ năng viết nghị luận phân tích, đánh giá
một tác phẩm thơ, đặc biệt là trong trường hợp học sinh lớp 10 với bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử, giáo viên có thể xây dựng một quy trình học tập có hệ
thống và chặt chẽ theo trình tự như sau:
Xác định luận điểm: Trước khi viết, học sinh cần xác định rõ luận điểm mà
mình muốn phân tích trong bài viết nghị luận Ví dụ, luận điểm có thể là: "Mùa xuân chín" là tác phẩm thể hiện sự hòa quyện giữa niềm vui của thiên nhiên và nỗi đau của con người, tạo nên một sự đối lập đầy cảm động."
Tổ chức dàn bài: Học sinh cần lập dàn bài rõ ràng, bao gồm:
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề cần nghị luận.
Thân bài: Trình bày các luận điểm, lý lẽ và dẫn chứng.
Phân tích các yếu tố trong đoạn thơ, như hình ảnh mùa xuân, cánh hoa, gió,và đặc biệt là sự đối lập giữa thiên nhiên và con người
Đánh giá cách tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh và biểu tượng để diễn tả cảmxúc, từ đó rút ra thông điệp sâu sắc về sự sống và cái chết, vui và buồn
Kết bài: Tổng kết lại nhận xét về tác phẩm, và cảm nhận của học sinh về
thông điệp của bài thơ
Thứ tư, luyện tập và đánh giá: Cuối cùng, học sinh sẽ thực hành viết một
bài nghị luận hoàn chỉnh về đoạn thơ trên Sau khi viết xong, giáo viên sẽ hướng
dẫn học sinh cách đánh giá bài viết của mình, lưu ý đến các yếu tố như: Sự logic trong việc xây dựng luận điểm Khả năng phân tích hình ảnh và biểu tượng Sự sâu
sắc trong đánh giá cảm xúc và thông điệp của tác phẩm
d Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
- Thông qua quy trình này, học sinh hoàn toàn có thể chủ động tiếp cận một văn bản thơ mới Giúp HS hiểu sâu về bài thơ, tự tin khi tiến hành viết nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học.
2.3.3.2.Tạo môi trường học tập tương tác, khuyến khích thảo luận nhóm trong dạy học.
a Mục tiêu
- Mặc dù bài viết phân tích là kết quả riêng của mỗi HS nhưng tôi vẫn muốn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh: Tạo ra môi trường học tập năngđộng, nơi học sinh có thể trao đổi ý tưởng, đóng góp quan điểm riêng của mình vềtác phẩm thơ Như vậy có thể nâng cao khả năng hợp tác, làm việc nhóm: Thảoluận nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác, và chia sẻ thông tinmột cách hiệu quả, đồng thời rèn luyện khả năng làm việc với các quan điểm đachiều
b Các thức thực hiện
Trang 302 Nhánh 1: Cảnh sắc mùa xuân (nắng, cỏ non, trời biếc).
3 Nhánh 2: Tâm trạng nhân vật trữ tình (hoài niệm, tiếc nuối)
4 Nhánh 3: Thông điệp về tình yêu và thời gian
-Việc áp dụng kỹ thuật này sẽ giúp học sinh nắm bắt và phân tích sâu hơn ýnghĩa của bài thơ "Mùa xuân chín," đồng thời rèn luyện khả năng tư duy và diễnđạt cảm xúc khi viết văn bản nghị luận
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu
Để kết nối giữa phần đọc hiểu và kỹ năng viết nghị luận phân tích, đánh giá
một tác phẩm thơ, đặc biệt là trong trường hợp học sinh lớp 10 với bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử, giáo viên có thể xây dựng một quy trình học tập có hệ
thống và chặt chẽ theo trình tự như sau:
Xác định luận điểm: Trước khi viết, học sinh cần xác định rõ luận điểm mà
mình muốn phân tích trong bài viết nghị luận Ví dụ, luận điểm có thể là: "Mùa xuân chín" là tác phẩm thể hiện sự hòa quyện giữa niềm vui của thiên nhiên và nỗi đau của con người, tạo nên một sự đối lập đầy cảm động."
Tổ chức dàn bài: Học sinh cần lập dàn bài rõ ràng, bao gồm:
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề cần nghị luận.
Thân bài: Trình bày các luận điểm, lý lẽ và dẫn chứng.
Phân tích các yếu tố trong đoạn thơ, như hình ảnh mùa xuân, cánh hoa, gió,và đặc biệt là sự đối lập giữa thiên nhiên và con người
Đánh giá cách tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh và biểu tượng để diễn tả cảmxúc, từ đó rút ra thông điệp sâu sắc về sự sống và cái chết, vui và buồn
Kết bài: Tổng kết lại nhận xét về tác phẩm, và cảm nhận của học sinh về
thông điệp của bài thơ
Thứ tư, luyện tập và đánh giá: Cuối cùng, học sinh sẽ thực hành viết một
bài nghị luận hoàn chỉnh về đoạn thơ trên Sau khi viết xong, giáo viên sẽ hướng
dẫn học sinh cách đánh giá bài viết của mình, lưu ý đến các yếu tố như: Sự logic trong việc xây dựng luận điểm Khả năng phân tích hình ảnh và biểu tượng Sự sâu
sắc trong đánh giá cảm xúc và thông điệp của tác phẩm
d Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
- Thông qua quy trình này, học sinh hoàn toàn có thể chủ động tiếp cận một văn bản thơ mới Giúp HS hiểu sâu về bài thơ, tự tin khi tiến hành viết nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học.
2.3.3.2.Tạo môi trường học tập tương tác, khuyến khích thảo luận nhóm trong dạy học.
a Mục tiêu
- Mặc dù bài viết phân tích là kết quả riêng của mỗi HS nhưng tôi vẫn muốn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh: Tạo ra môi trường học tập năngđộng, nơi học sinh có thể trao đổi ý tưởng, đóng góp quan điểm riêng của mình vềtác phẩm thơ Như vậy có thể nâng cao khả năng hợp tác, làm việc nhóm: Thảoluận nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác, và chia sẻ thông tinmột cách hiệu quả, đồng thời rèn luyện khả năng làm việc với các quan điểm đachiều
b Các thức thực hiện
Trang 31- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp,năng lực hợp tác
c Năng lực:
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến đề bài
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận
- Năng lực viết, tạo lập văn bản
d Thái độ:
- Ý thức tự giác, tích cực, chủ động trong học tập
2.3.3 Giải pháp 3: Lựa chọn, xây dựng các phương pháp dạy học rèn
luyện nâng cao kỹ năng viết bài cho HS.
2.3.3.1.Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ.
a Mục tiêu
- Với hoạt động này tôi muốn trang bị cho HS chìa khóa để làm bài Trong quá trình đồng hành cùng học sinh lớp 10 rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luậnphân tích, đánh giá một tác phẩm thơ tôi nhận thấy việc hướng dẫn kỹ thuật đọchiểu văn bản đóng vai trò then chốt, là khâu đầu tiên các em phải thành thạo khiviết bài vì các em không thể phân tích đánh giá nếu các em không tiếp cận đượcvăn bản
b Cách thức tiến hành
- Bước 1 Hướng dẫn HS đọc và tìm ý: Đọc hiểu tác phẩm thơ đòi hỏi học
sinh phải nắm được những nét đặc sắc của ngôn từ, hình ảnh và tư tưởng trong bàithơ Quy trình này bao gồm:
Thứ nhất, đọc kỹ toàn bài thơ: Hướng dẫn HS đọc tối thiểu hai lần Lần đầu
để hiểu nội dung chung, lần sau để phát hiện những điểm nổi bật Khuyến khíchhọc sinh đọc thành tiếng để cảm nhận âm điệu, nhịp điệu của bài thơ
Thứ hai, gạch chân và ghi chú các từ ngữ, hình ảnh, câu thơ nổi bật Xác
định những từ ngữ giàu sức gợi cảm, biểu tượng hoặc tạo ấn tượng Tìm những câuthơ mang tính khái quát hoặc ẩn chứa thông điệp quan trọng Bên cạnh đó, khuyếnkhích học sinh đặt câu hỏi: "Tại sao tác giả dùng hình ảnh này? Ý nghĩa của nhịpđiệu trong câu thơ là gì?"
Thứ ba, ghi chú ý tưởng: Sau khi học sinh đã đọc kỹ bài thơ, nắm rõ ý nghĩacác từ ngữ hình ảnh, câu thơ “then chốt”, giáo viên tổ chức cho học sinh ghi lạicảm nhận của bản thân Có thể viết một vài câu về cảm xúc bài thơ gợi lên (buồn,vui, tự hào…) Từ ý nghĩa, thông điệp, tư tưởng của tác giả học sinh liên hệ vớithực tiễn đời sống Nếu bài thơ gợi nhớ đến một tình huống, sự kiện hoặc cảm xúcquen thuộc, hãy khuyến khích học sinh ghi chú lại
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố: Để hiểu sâu bài thơ, học sinh cần biết cách phân tích các yếu tố cơ bản Quy trình bao gồm: Phân tích các Từ ngữ Nhấn
mạnh việc phân tích ý nghĩa cụ thể và biểu cảm của từ ngữ Ví dụ: Từ "bồng bênh"trong bài thơ gợi sự nhẹ nhàng, phiêu lãng của thiên nhiên hoặc tâm trạng Phântích Nhịp điệu: Hướng dẫn học sinh phát hiện nhịp điệu của bài thơ (2/2, 4/3,3/3…) Thảo luận về tác động của nhịp điệu đến cảm xúc người đọc (nhanh, chậm,dồn dập, thong thả) Phân tích Ý nghĩa ẩn dụ: Giải thích cách các hình ảnh thơ
Trang 32chất năng lực của bản thân khi chinh phục được một dạng bài nghị luận văn họcđối với một thể loại mang đặc thù rất riêng.
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi thực hiện giải pháp của đề tài.
- Hiện nay, hầu hết giáo viên đã nhận thức khá rõ về tầm quan trọng, sự cần
thiết của các tiết học Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học trong chương trình giáo dục mới Quá trình thiết kế bài dạy GV đã có sự
đầu tư thời gian, công sức, trí tuệ, để tiết Viết có hiệu quả nhất, giúp trang bị cho
HS kĩ năng để các em có thể tự vận dụng vào phân tích đánh một tác phẩm vănhọc,
- Tuy nhiên từ thực tế giảng dạy, dự giờ các tiết hướng dẫn viết về một tácphẩm văn học nói chung và một tác phẩm thơ nói riêng Đặc biệt từ kết quả bài làmphân tích đánh giá một tác phẩm thơ của HS chưa thật cao tôi nhận thấy rèn luyện
kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá tác phẩm thơ cho học sinh đang cònnhiều hạn chế, khó khăn Biểu hiện cụ thể như sau:
Thứ nhất là do thói quen học thuộc và sao chép cho nên HS thiếu kỹ năngphân tích và cảm thụ văn học Thơ là thể loại văn học cô đọng, hàm súc với nhiềutầng ý nghĩa sâu sắc Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc nhận diện chủ đề, tưtưởng và cảm xúc chủ đạo của bài thơ Khả năng phân tích các yếu tố nghệ thuậtnhư hình ảnh, biện pháp tu từ, hay nhịp điệu thơ cũng còn hạn chế
Thứ hai, khả năng diễn đạt kém: Một số học sinh không biết cách diễn đạt ý
tưởng một cách mạch lạc, logic Bài viết thường rời rạc, lặp ý hoặc sử dụng từ ngữđơn điệu, không phù hợp với đặc trưng của thể loại nghị luận về thơ
Thứ ba, tâm lý HS e dè, thiếu tự tin: HS thường ngại trình bày quan điểm cá
nhân vì sợ sai hoặc lo lắng bị đánh giá Điều này khiến bài viết của các em thiếu đi
sự sáng tạo và chiều sâu
- Mặt khác do thời lượng hạn chế: Trong chương trình học hiện nay, thờigian dành cho việc rèn luyện kỹ năng viết bài nghị luận chưa đủ để học sinh thựchành và cải thiện Giáo viên thường phải chạy theo tiến độ dạy học, khiến việc rènluyện kỹ năng trở nên sơ sài và không có chiều sâu
- Chính vì vậy với đề tài “Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” tôi mong muốn
có thể đưa ra được những giải pháp khắc phục khó khăn, giúp học sinh phát triểntoàn diện về tư duy, cảm thụ và khả năng diễn đạt trong học tập môn Ngữ văn nóichung và phân tích một tác phẩm thơ nói riêng
2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Giải pháp 1: Định hướng trọng tâm của vấn đề nghiên cứu:
Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10
2.3.2 Giải pháp 2: Định hướng mục tiêu cần đạt.
a Kiến thức
- HS nâng cao được kĩ năng làm bài văn phân tích một tác phẩm thơ đảmbảo các bước: Chuẩn bị trước khi viết (xác định đề tài, mục đích, thu thập tư liệu);tìm ý và lập dàn ý; viết bài hoản chỉnh; chỉnh sửa bài viết, rút kinh nghiệm
b Kĩ năng
Trang 33chất năng lực của bản thân khi chinh phục được một dạng bài nghị luận văn họcđối với một thể loại mang đặc thù rất riêng.
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi thực hiện giải pháp của đề tài.
- Hiện nay, hầu hết giáo viên đã nhận thức khá rõ về tầm quan trọng, sự cần
thiết của các tiết học Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học trong chương trình giáo dục mới Quá trình thiết kế bài dạy GV đã có sự
đầu tư thời gian, công sức, trí tuệ, để tiết Viết có hiệu quả nhất, giúp trang bị cho
HS kĩ năng để các em có thể tự vận dụng vào phân tích đánh một tác phẩm vănhọc,
- Tuy nhiên từ thực tế giảng dạy, dự giờ các tiết hướng dẫn viết về một tácphẩm văn học nói chung và một tác phẩm thơ nói riêng Đặc biệt từ kết quả bài làmphân tích đánh giá một tác phẩm thơ của HS chưa thật cao tôi nhận thấy rèn luyện
kỹ năng viết văn nghị luận phân tích, đánh giá tác phẩm thơ cho học sinh đang cònnhiều hạn chế, khó khăn Biểu hiện cụ thể như sau:
Thứ nhất là do thói quen học thuộc và sao chép cho nên HS thiếu kỹ năngphân tích và cảm thụ văn học Thơ là thể loại văn học cô đọng, hàm súc với nhiềutầng ý nghĩa sâu sắc Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc nhận diện chủ đề, tưtưởng và cảm xúc chủ đạo của bài thơ Khả năng phân tích các yếu tố nghệ thuậtnhư hình ảnh, biện pháp tu từ, hay nhịp điệu thơ cũng còn hạn chế
Thứ hai, khả năng diễn đạt kém: Một số học sinh không biết cách diễn đạt ý
tưởng một cách mạch lạc, logic Bài viết thường rời rạc, lặp ý hoặc sử dụng từ ngữđơn điệu, không phù hợp với đặc trưng của thể loại nghị luận về thơ
Thứ ba, tâm lý HS e dè, thiếu tự tin: HS thường ngại trình bày quan điểm cá
nhân vì sợ sai hoặc lo lắng bị đánh giá Điều này khiến bài viết của các em thiếu đi
sự sáng tạo và chiều sâu
- Mặt khác do thời lượng hạn chế: Trong chương trình học hiện nay, thờigian dành cho việc rèn luyện kỹ năng viết bài nghị luận chưa đủ để học sinh thựchành và cải thiện Giáo viên thường phải chạy theo tiến độ dạy học, khiến việc rènluyện kỹ năng trở nên sơ sài và không có chiều sâu
- Chính vì vậy với đề tài “Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10” tôi mong muốn
có thể đưa ra được những giải pháp khắc phục khó khăn, giúp học sinh phát triểntoàn diện về tư duy, cảm thụ và khả năng diễn đạt trong học tập môn Ngữ văn nóichung và phân tích một tác phẩm thơ nói riêng
2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Giải pháp 1: Định hướng trọng tâm của vấn đề nghiên cứu:
Rèn luyện nâng cao kỹ năng viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ cho học sinh lớp 10
2.3.2 Giải pháp 2: Định hướng mục tiêu cần đạt.
a Kiến thức
- HS nâng cao được kĩ năng làm bài văn phân tích một tác phẩm thơ đảmbảo các bước: Chuẩn bị trước khi viết (xác định đề tài, mục đích, thu thập tư liệu);tìm ý và lập dàn ý; viết bài hoản chỉnh; chỉnh sửa bài viết, rút kinh nghiệm
b Kĩ năng
Trang 34- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp,năng lực hợp tác
c Năng lực:
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến đề bài
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận
- Năng lực viết, tạo lập văn bản
d Thái độ:
- Ý thức tự giác, tích cực, chủ động trong học tập
2.3.3 Giải pháp 3: Lựa chọn, xây dựng các phương pháp dạy học rèn
luyện nâng cao kỹ năng viết bài cho HS.
2.3.3.1.Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ.
a Mục tiêu
- Với hoạt động này tôi muốn trang bị cho HS chìa khóa để làm bài Trong quá trình đồng hành cùng học sinh lớp 10 rèn luyện kỹ năng viết văn bản nghị luậnphân tích, đánh giá một tác phẩm thơ tôi nhận thấy việc hướng dẫn kỹ thuật đọchiểu văn bản đóng vai trò then chốt, là khâu đầu tiên các em phải thành thạo khiviết bài vì các em không thể phân tích đánh giá nếu các em không tiếp cận đượcvăn bản
b Cách thức tiến hành
- Bước 1 Hướng dẫn HS đọc và tìm ý: Đọc hiểu tác phẩm thơ đòi hỏi học
sinh phải nắm được những nét đặc sắc của ngôn từ, hình ảnh và tư tưởng trong bàithơ Quy trình này bao gồm:
Thứ nhất, đọc kỹ toàn bài thơ: Hướng dẫn HS đọc tối thiểu hai lần Lần đầu
để hiểu nội dung chung, lần sau để phát hiện những điểm nổi bật Khuyến khíchhọc sinh đọc thành tiếng để cảm nhận âm điệu, nhịp điệu của bài thơ
Thứ hai, gạch chân và ghi chú các từ ngữ, hình ảnh, câu thơ nổi bật Xác
định những từ ngữ giàu sức gợi cảm, biểu tượng hoặc tạo ấn tượng Tìm những câuthơ mang tính khái quát hoặc ẩn chứa thông điệp quan trọng Bên cạnh đó, khuyếnkhích học sinh đặt câu hỏi: "Tại sao tác giả dùng hình ảnh này? Ý nghĩa của nhịpđiệu trong câu thơ là gì?"
Thứ ba, ghi chú ý tưởng: Sau khi học sinh đã đọc kỹ bài thơ, nắm rõ ý nghĩacác từ ngữ hình ảnh, câu thơ “then chốt”, giáo viên tổ chức cho học sinh ghi lạicảm nhận của bản thân Có thể viết một vài câu về cảm xúc bài thơ gợi lên (buồn,vui, tự hào…) Từ ý nghĩa, thông điệp, tư tưởng của tác giả học sinh liên hệ vớithực tiễn đời sống Nếu bài thơ gợi nhớ đến một tình huống, sự kiện hoặc cảm xúcquen thuộc, hãy khuyến khích học sinh ghi chú lại
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố: Để hiểu sâu bài thơ, học sinh cần biết cách phân tích các yếu tố cơ bản Quy trình bao gồm: Phân tích các Từ ngữ Nhấn
mạnh việc phân tích ý nghĩa cụ thể và biểu cảm của từ ngữ Ví dụ: Từ "bồng bênh"trong bài thơ gợi sự nhẹ nhàng, phiêu lãng của thiên nhiên hoặc tâm trạng Phântích Nhịp điệu: Hướng dẫn học sinh phát hiện nhịp điệu của bài thơ (2/2, 4/3,3/3…) Thảo luận về tác động của nhịp điệu đến cảm xúc người đọc (nhanh, chậm,dồn dập, thong thả) Phân tích Ý nghĩa ẩn dụ: Giải thích cách các hình ảnh thơ
Trang 352 Nhánh 1: Cảnh sắc mùa xuân (nắng, cỏ non, trời biếc).
3 Nhánh 2: Tâm trạng nhân vật trữ tình (hoài niệm, tiếc nuối)
4 Nhánh 3: Thông điệp về tình yêu và thời gian
-Việc áp dụng kỹ thuật này sẽ giúp học sinh nắm bắt và phân tích sâu hơn ýnghĩa của bài thơ "Mùa xuân chín," đồng thời rèn luyện khả năng tư duy và diễnđạt cảm xúc khi viết văn bản nghị luận
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu
Để kết nối giữa phần đọc hiểu và kỹ năng viết nghị luận phân tích, đánh giá
một tác phẩm thơ, đặc biệt là trong trường hợp học sinh lớp 10 với bài thơ Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử, giáo viên có thể xây dựng một quy trình học tập có hệ
thống và chặt chẽ theo trình tự như sau:
Xác định luận điểm: Trước khi viết, học sinh cần xác định rõ luận điểm mà
mình muốn phân tích trong bài viết nghị luận Ví dụ, luận điểm có thể là: "Mùa xuân chín" là tác phẩm thể hiện sự hòa quyện giữa niềm vui của thiên nhiên và nỗi đau của con người, tạo nên một sự đối lập đầy cảm động."
Tổ chức dàn bài: Học sinh cần lập dàn bài rõ ràng, bao gồm:
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu vấn đề cần nghị luận.
Thân bài: Trình bày các luận điểm, lý lẽ và dẫn chứng.
Phân tích các yếu tố trong đoạn thơ, như hình ảnh mùa xuân, cánh hoa, gió,và đặc biệt là sự đối lập giữa thiên nhiên và con người
Đánh giá cách tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh và biểu tượng để diễn tả cảmxúc, từ đó rút ra thông điệp sâu sắc về sự sống và cái chết, vui và buồn
Kết bài: Tổng kết lại nhận xét về tác phẩm, và cảm nhận của học sinh về
thông điệp của bài thơ
Thứ tư, luyện tập và đánh giá: Cuối cùng, học sinh sẽ thực hành viết một
bài nghị luận hoàn chỉnh về đoạn thơ trên Sau khi viết xong, giáo viên sẽ hướng
dẫn học sinh cách đánh giá bài viết của mình, lưu ý đến các yếu tố như: Sự logic trong việc xây dựng luận điểm Khả năng phân tích hình ảnh và biểu tượng Sự sâu
sắc trong đánh giá cảm xúc và thông điệp của tác phẩm
d Kết quả đạt được khi áp dụng giải pháp
- Thông qua quy trình này, học sinh hoàn toàn có thể chủ động tiếp cận một văn bản thơ mới Giúp HS hiểu sâu về bài thơ, tự tin khi tiến hành viết nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học.
2.3.3.2.Tạo môi trường học tập tương tác, khuyến khích thảo luận nhóm trong dạy học.
a Mục tiêu
- Mặc dù bài viết phân tích là kết quả riêng của mỗi HS nhưng tôi vẫn muốn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động của học sinh: Tạo ra môi trường học tập năngđộng, nơi học sinh có thể trao đổi ý tưởng, đóng góp quan điểm riêng của mình vềtác phẩm thơ Như vậy có thể nâng cao khả năng hợp tác, làm việc nhóm: Thảoluận nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác, và chia sẻ thông tinmột cách hiệu quả, đồng thời rèn luyện khả năng làm việc với các quan điểm đachiều
b Các thức thực hiện
Trang 36thường mang tính tượng trưng, ví dụ: "mặt trời" biểu trưng cho nguồn sáng, hyvọng Hướng dẫn cách tìm hiểu bối cảnh sáng tác để hiểu rõ hơn ý nghĩa các ẩn dụ.
Cuối cùng là xác định thông điệp tổng thể thông qua việc tổng hợp các yếu tố để
xác định thông điệp chính của bài thơ Ví dụ: Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước,hay sự hoài niệm
Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích giúp học sinh
tổ chức và hệ thống hóa ý tưởng Quy trình thực hiện bao gồm:
Thứ nhất, xây dựng sơ đồ tư duy: Viết tên bài thơ ở trung tâm của sơ đồ Từ
trung tâm, vẽ các nhánh lớn tượng trưng cho các ý chính như: chủ đề, hình ảnh, từngữ, nhịp điệu, thông điệp
Thứ hai, triển khai ý chính: Với mỗi nhánh lớn, vẽ các nhánh con chi tiếthơn Ví dụ: Nhánh "hình ảnh" có thể chia nhỏ thành "thiên nhiên," "con người,"
"vật thể."
Thứ ba, sử dụng màu sắc và biểu tượng: Khuyến khích học sinh dùng màu
sắc khác nhau để làm nổi bật các ý quan trọng Gắn thêm biểu tượng nhỏ (hình mặtcười, trái tim) để minh họa cảm xúc hoặc liên tưởng
Thứ tư, tổng kết từ sơ đồ: Yêu cầu học sinh nhìn vào sơ đồ tư duy và tổng
hợp nội dung bài thơ trong 3-5 câu, để chuẩn bị cho bước viết bài nghị luận
- Bước 4 : Hướng dẫn HS lập dàn ý dựa vào những kiến thức đx rút ra ở đọc
hiểu
c Ví dụ cụ thể: Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ Mùa xuân
chín (Hàn Mặc Tử) (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
- Bước 1 Đọc và tìm ý:
Khi hướng dẫn học sinh đọc bài thơ "Mùa xuân chín," giáo viên cần yêu cầucác em đọc kỹ từng dòng thơ, chú ý đến những từ ngữ nổi bật như "nắng," "cỏnon," "trời biếc," "bóng xuân." Đặc biệt, học sinh nên gạch chân những hình ảnhgiàu tính gợi cảm như "chị ấy năm nay còn gánh thóc" và "ai biết tình ai có đậmđà."; Đồng thời, các em cần ghi chú lại các ý tưởng liên quan đến tâm trạng nhânvật trữ tình và không gian mùa xuân được miêu tả
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố
Từ ngữ và nhịp điệu: Học sinh cần phân tích những từ ngữ giàu hình ảnh và
cảm xúc, chẳng hạn như "nắng mới lên," "trời biếc" để cảm nhận vẻ đẹp thiên
nhiên tươi sáng của mùa xuân Phân tích nhịp điệu thơ với cách ngắt nhịp đặc
trưng của Hàn Mặc Tử, ví dụ nhịp 2/3 trong câu "Chị ấy năm nay còn gánh thú" đểthấy sự tinh tế trong cách thể hiện cảm xúc
Ý nghĩa ẩn dụ: Học sinh cần tìm hiểu ý nghĩa của những hình ảnh như "cỏ non," "trời biếc" biểu trưng cho sức sống và tình yêu Phân tích cách tác giả sử
dụng hình ảnh mùa xuân để gợi nhớ về tình yêu và tuổi trẻ đã qua
Thông điệp tổng thể: Giáo viên hướng dẫn học sinh khám phá thông điệp
mà Hàn Mặc Tử muốn truyền tải qua bài thơ: sự hòa quyện giữa thiên nhiên và conngười, đồng thời là nỗi tiếc nuối về thời gian và tình yêu đã mất
- Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sử dụng
sơ đồ tư duy để ghi lại các ý chính:
1 Trung tâm: "Mùa xuân chín."
Trang 37thường mang tính tượng trưng, ví dụ: "mặt trời" biểu trưng cho nguồn sáng, hyvọng Hướng dẫn cách tìm hiểu bối cảnh sáng tác để hiểu rõ hơn ý nghĩa các ẩn dụ.
Cuối cùng là xác định thông điệp tổng thể thông qua việc tổng hợp các yếu tố để
xác định thông điệp chính của bài thơ Ví dụ: Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước,hay sự hoài niệm
Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Sơ đồ tư duy là công cụ hữu ích giúp học sinh
tổ chức và hệ thống hóa ý tưởng Quy trình thực hiện bao gồm:
Thứ nhất, xây dựng sơ đồ tư duy: Viết tên bài thơ ở trung tâm của sơ đồ Từ
trung tâm, vẽ các nhánh lớn tượng trưng cho các ý chính như: chủ đề, hình ảnh, từngữ, nhịp điệu, thông điệp
Thứ hai, triển khai ý chính: Với mỗi nhánh lớn, vẽ các nhánh con chi tiếthơn Ví dụ: Nhánh "hình ảnh" có thể chia nhỏ thành "thiên nhiên," "con người,"
"vật thể."
Thứ ba, sử dụng màu sắc và biểu tượng: Khuyến khích học sinh dùng màu
sắc khác nhau để làm nổi bật các ý quan trọng Gắn thêm biểu tượng nhỏ (hình mặtcười, trái tim) để minh họa cảm xúc hoặc liên tưởng
Thứ tư, tổng kết từ sơ đồ: Yêu cầu học sinh nhìn vào sơ đồ tư duy và tổng
hợp nội dung bài thơ trong 3-5 câu, để chuẩn bị cho bước viết bài nghị luận
- Bước 4 : Hướng dẫn HS lập dàn ý dựa vào những kiến thức đx rút ra ở đọc
hiểu
c Ví dụ cụ thể: Hướng dẫn kỹ thuật đọc hiểu văn bản thơ Mùa xuân
chín (Hàn Mặc Tử) (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
- Bước 1 Đọc và tìm ý:
Khi hướng dẫn học sinh đọc bài thơ "Mùa xuân chín," giáo viên cần yêu cầucác em đọc kỹ từng dòng thơ, chú ý đến những từ ngữ nổi bật như "nắng," "cỏnon," "trời biếc," "bóng xuân." Đặc biệt, học sinh nên gạch chân những hình ảnhgiàu tính gợi cảm như "chị ấy năm nay còn gánh thóc" và "ai biết tình ai có đậmđà."; Đồng thời, các em cần ghi chú lại các ý tưởng liên quan đến tâm trạng nhânvật trữ tình và không gian mùa xuân được miêu tả
- Bước 2 Phân tích từng yếu tố
Từ ngữ và nhịp điệu: Học sinh cần phân tích những từ ngữ giàu hình ảnh và
cảm xúc, chẳng hạn như "nắng mới lên," "trời biếc" để cảm nhận vẻ đẹp thiên
nhiên tươi sáng của mùa xuân Phân tích nhịp điệu thơ với cách ngắt nhịp đặc
trưng của Hàn Mặc Tử, ví dụ nhịp 2/3 trong câu "Chị ấy năm nay còn gánh thú" đểthấy sự tinh tế trong cách thể hiện cảm xúc
Ý nghĩa ẩn dụ: Học sinh cần tìm hiểu ý nghĩa của những hình ảnh như "cỏ non," "trời biếc" biểu trưng cho sức sống và tình yêu Phân tích cách tác giả sử
dụng hình ảnh mùa xuân để gợi nhớ về tình yêu và tuổi trẻ đã qua
Thông điệp tổng thể: Giáo viên hướng dẫn học sinh khám phá thông điệp
mà Hàn Mặc Tử muốn truyền tải qua bài thơ: sự hòa quyện giữa thiên nhiên và conngười, đồng thời là nỗi tiếc nuối về thời gian và tình yêu đã mất
- Bước 3 Sơ đồ hóa ý tưởng: Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sử dụng
sơ đồ tư duy để ghi lại các ý chính:
1 Trung tâm: "Mùa xuân chín."
