Skkn cấp tỉnh sử dụng một số phương pháp, kĩ thuật tích cực trong dạy học tiết 1, tiết 2 bài 8–hệ tuần hoàn Ở Động vật, sinh học 11 cánh diều

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ra đời với mục đích thay thế và kế thừa chương trình giáo dục hiện hành 2006, đồng thời "bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua

Trang 1

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (gọi tắt là Chương trình 2018, hayCTGDPT 2018) là chương trình định hướng giáo dục và đào tạo cho mọi cấp họcphổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam ban hành ngày 26 tháng 12 năm

2018 theo thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT về "ban hành chương trình giáo dụcphổ thông" Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ra đời với mục đích thay thế và

kế thừa chương trình giáo dục hiện hành 2006, đồng thời "bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức cơ bản, thiết thực; hiện đại; hài hòa đức, trí, thể, mỹ; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống; tích hợp cao ở các lớp học dưới, phân hóa dần ở các lớp học trên; thông qua các phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục phát huy tính chủ động và tiềm năng của mỗi học sinh, các phương pháp kiểm tra, đánh giá phù hợp với mục tiêu giáo dục và phương pháp giáo dục để đạt được mục tiêu đó".

Cùng với việc đổi mới chương trình sách giáo khoa (SGK) thì đổi mới phươngpháp giảng dạy là hoạt động quan trọng trong quá trình dạy và học

Sinh học là môn học được lựa chọn trong nhóm môn khoa học tự nhiên ở giaiđoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp Môn Sinh học góp phần hình thành và pháttriển ở học sinh năng lực sinh học, đồng thời góp phần cùng các môn học, hoạtđộng giáo dục khác hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu vànăng lực chung

Hiện nay, chương trình Sinh học trung học phổ thông đã đổi mới sách giáokhoa đến lớp 12 Nội dung SGK Sinh học 11 có một số thay đổi khiến nhiều giáoviên còn lúng túng trong việc biên soạn, lựa chọn phương pháp (PP) phù hợp chobài học Và việc lựa chọn phương pháp thì cần tích cực hoá hoạt động của ngườihọc, trong đó giáo viên (GV) đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho họcsinh (HS), tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề đểkhuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập

Trước thực tế đó, tôi đã lựa chọn và nghiên cứu đề tài: “Sử dụng một số phương pháp, kĩ thuật tích cực trong dạy học tiết 1, tiết 2 bài 8–Hệ tuần hoàn

ở động vật, Sinh học 11 Cánh diều”.

1.2 Mục đích nghiên cứu.

- Xác định một số phương pháp, kĩ thuật tích cực sử dụng dạy học bài 8–Hệ tuầnhoàn ở động vật, Sinh học 11 Cánh diều nhằm tích cực hóa hoạt động của HS

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Phương pháp và kĩ thuật dạy học để tích cực hóa hoạt động của học sinh

- Bài8 – Hệ tuần hoàn ở động vật, sách Sinh học 11 Cánh diều.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:Nghiên cứu các tài liệu, công trình nghiên cứu

liên quan đến đề tài làm cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu

Trang 2

- Tham vấn chuyên gia: Gặp gỡ, trao đổi với các đồng nghiệp về đề tài nghiên cứu,

lắng nghe sự tư vấn và giúp đỡ của các chuyên gia để giúp định hướng cho việctriển khai và nghiên cứu

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm ở trường THPT Hậu

Lộc 2

1.5 Những điểm mới của SKKN

- Sử dụng phương pháp, kĩ thuật nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh, tạo môitrường thân thiện theo định hướng của chương trình GDPT 2018 trong bài học cụthể của chương trình Sinh học mới

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Định hướng chung về phương pháp dạy học môn Sinh học theo chương trình GDPT 2018

* Phương pháp giáo dục môn Sinh học được thực hiện theo các định hướng chung

sau:

a) Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; tránh áp đặt một chiều,ghi nhớ máy móc; tập trung bồi dưỡng năng lực tự chủ và tự học để học sinh có thểtiếp tục tìm hiểu, mở rộng vốn tri thức

b) Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức sinh học để phát hiện và giải quyết cácvấn đề trong thực tiễn; khuyến khíchvà tạo điều kiện cho học sinh được trảinghiệm, sáng tạo trên cơ sở tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động học tập,khám phá, vận dụng

c) Vận dụng các phương pháp giáo dục một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp vớimục tiêu, nội dung giáo dục, đốitượng học sinh và điều kiện cụ thể Tuỳ theo yêucầu cần đạt, giáo viên có thể sử dụng phối hợp nhiều phương pháp dạy học trongmột chủ đề

d) Các hình thức tổ chức dạy học được thực hiện một cách đa dạng và linh hoạt; kếthợp các hình thức học cá nhân, học nhóm, học ở lớp, học theo hợp đồng, học đảongược, học trực tuyến,

đ) Dạy học tích hợp thông qua các chủ đề kết nối nhiều kiến thức với nhau Dạycác chủ đề này, giáo viên cần xây dựng cáctình huống đòi hỏi học sinh vận dụngkiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề về nhận thức, thực tiễn và công nghệ

2.1.2 Một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực

Phương pháp dạy học chính là cách thức tổ chức bài học giữa người dạy và

Trang 3

Hiện nay có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực được các nhà nghiêncứu giáo dục đưa ra nhằm cải thiện khả năng tiếp thu kiến thức đồng thời phát triển

kỹ năng toàn diện của học sinh Tuy nhiên, để áp dụng hiệu quả các phương pháp,giáo viên cần phân tích bài giảng, chọn ra phương pháp dạy học phù hợp nhất chotừng nội dung Trong phạm vi đề tài tôi đi sâu nghiên cứu vào một số phương pháp,

kĩ thuật dạy học sau:

a Phương pháp dạy học

* Phương pháp dạy học nhóm

Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên khác nhau như: Dạy học hợptác, Dạy học theo nhóm nhỏ, trong đó HS của một lớp học được chia thành cácnhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm

vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc

* Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là PPDH đặt ra trước HS các vấn đềnhận thức có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết, chuyển HS vàotình huống có vấn đề, kích thích họ tự lực, chủ động và có nhu cầu mong muốn giảiquyết vấn đề

* Kĩ thuật giao nhiệm vụ

- Giao nhiệm vụ phải cụ thể, rõ ràng: Nhiệm vụ giao cho cá nhân/nhóm nào?Nhiệm vụ là gì? Thời gian thực hiện nhiệm vụ là bao nhiêu? Phương tiện thực hiệnnhiệm vụ là gì? Sản phẩm cuối cùng cần có là gì?

* Kĩ thuật đặt câu hỏi

Trong dạy học, GV thường phải sử dụng câu hỏi để gợi mở, dẫn dắt HS tìmhiểu, khám phá thông tin, kiến thức, kĩ năng mới, để đánh giá kết quả học tập củaHS; HS cũng phải sử dụng câu hỏi để hỏi lại, hỏi thêm GV và các HS khác về

Trang 4

linh hoạt trong đổi mới phương pháp dạy học thì mới phát huy được tính tích cựctrong dạy học.

- Trình bày được cấu tạo hoạt động của tim và sự phù hợp giữa cấu tạo và chứcnăng của tim Giải thích được khả năng tự phát nhịp gây nên tính tự động của tim

- Dựa vào hình ảnh, sơ đồ mô tả được cấu tạo và hoạt động của hệ mạch Mô tảđược quá trình vận chuyển máu trong hệ mạch

- Nêu được hoạt động tim mạch được điều hoà bằng cơ chế thần kinh và thể dịch

- Trình bày được vai trò của thể dục, thể thao đối với tuần hoàn

- Kể được các bệnh thường gặp về hệ tuần hoàn Trình bày được một số biện phápphòng chống các bệnh tim mạch

- Phân tích được tác hại của rượu, bia đối với sức khoẻ con người, đặc biệt là hệ timmạch Đánh giá được ý nghĩa việc xử phạt người tham gia giao thông khi sử dụngrượu, bia

2.3.1.2 Về năng lực

- Nhận thức Sinh học:phân biệt được các dạng hệ tuần hoàn ở động vật; nêu được

cấu tạo và chức năng của tim và hệ mạch; nêu được cơ chế điều hòa hoạt động timmạch

- Tìm hiểu thế giới sống:Quan sát hoạt động của hệ tuần hoàn của cá, giun đất,

lợn…tại gia đình; Giải thích được chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn ở độngvật

- Vận dụng:Vận dụng được hiểu biết về hệ tuần hoàn để biết cách phòng tránh bệnh

lý tim mạch: ăn uống khoa học, tập luyện thể thao, không hút thuốc, không sử dụngrượu bia,…cho bản thân và gia đình

- Tự chủ và tự học:Tự đọc bài tuần hoàn, phân biệt các dạng hệ tuần hoàn, giải

thích sự khác nhau về huyết áp ở các tình huống Phân tích hình ảnh và kiến thức

về cấu tạo và chức năng của tim để giải thích sự phù hợp giữa cấu tạo và chức năngcủa tim HS biết lập kế hoạch học tập

Trang 5

CH 2:Quan sát hình 8.2 Phân biệt hệ tuần hoàn đơn

và hệ tuần hoàn kép về số vòng tuần hoàn và đường

đi của máu

HS xem nhanh phát hiện và trả lời

Trang 6

đi của máu

Trang 7

* Chuẩn bị của học sinh

- Nghiên cứu sách giáo khoa.

- Nhận nhiệm vụ của nhóm, hoàn thành nhiệm vụ, chuẩn bị sản phẩm báo cáo trướclớp

- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu có liên quan đến nội dung

Trang 9

đi của máu

Trang 10

- Trách nhiệm:

+ Tự giác hoàn thành các nhiệm vụ được giao

+ Bảo vệ môi trường sống cho các loài động vật

+ Tuyên truyền tác hại của thuốc lá, không sử dụng thuốc lá; luyện tập thể thao,

ăn uống khoa học,…để có hệ tuần hoàn khỏe mạnh cho bản thân, gia đình

2.3.2 Ý nghĩa bài 8 –Hệ tuần hoàn ở động vật, Sinh học 11 Cánh diều.

Thông qua bài học này không chỉ giúp học sinh hiểu hệ tuần hoàn của độngvật nói chung và đặc biệt của người nói riêng , nguyên nhân, biện pháp khắc phụcbệnh tật ở con người, mà còn giúp các em có ý thức hơn trong việc bảo vệ sức khỏebản thân, cộng đồng, bảo vệ môi trường;

Qua bài học học sinh ý thức được học phải đi đôi với hành; rèn luyện kĩ nănggiải quyết tình huống trong cuộc sống Đồng thời giúp người học có kĩ năng giảiquyết các tình huống trong cuộc sống

2.3.3 Thiết bị dạy học, học liệu

* Chuẩn bị của giáo viên

- Giáo án, giáo án điện tử

- Các hình ảnh về nội dung vấn đề liên quan đến chủ đề

- Bản kế hoạch phân công tổ chức nhiệm vụ cho học sinh

- Các phiếu đánh giá

- Phiếu học tập, Giấy A0, bút dạ, nam châm

Trang 11

- Trách nhiệm:

Trang 12

những nội dung bài học chưa sáng tỏ Sử dụng câu hỏi có hiệu quả đem lại sự hiểubiết lẫn nhau giữa HS - GV và HS - HS Kĩ năng đặt câu hỏi càng tốt thì mức độtham gia của HS càng nhiều; HS sẽ học tập tích cực hơn.

Từ biểu đồ KWL, Ogle bổ sung thêm cột H (how) ở sau cùng, với nội dungkhuyến khích học sinh định hướng nghiên cứu, mở rộng, vận dụng vào thực tế

* Kĩ thuật khăn trải bàn

- HS được chia thành các nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người Mỗi nhóm sẽ có một tờ giấyA0 đặt trên bàn, như là một chiếc khăn trải bàn

- Chia giấy A0 thành phần chính giữa và phần xung quanh, tiếp tục chia phần xungquanh thành 4 hoặc 6 phần tuỳ theo số thành viên của nhóm (4 hoặc 6 người)

- Mỗi thành viên sẽ suy nghĩ và viết các ý tưởng của mình (về một vấn đề nào đó

mà GV yêu cầu) vào phần cạnh “khăn trải bàn” trước mặt mình Sau đó thảo luậnnhóm, tìm ra những ý tưởng chung và viết vào phần chính giữa “khăn trải bàn”

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

* Sách giáo khoa: thực hiện một chương trình nhiều bộ sách giáo khoa (Cánh

diều, Kết nối tri thức và cuộc sống, Chân trời sáng tạo) Mỗi trường thường lựachọn một bộ sách giáo khoa ,chương trình thi thì chung nên đòi hỏi ở giáo viênkhông chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn không chỉ một bộ sách mà cần phải không ngừngtrau dồi kiến thức, đồng thời cần thay đổi phương pháp làm sao để giúp học sinh

có thể học tập chủ động, nắm bắt và mở rộng kiến thức

* Về giáo viên: Mỗi giáo viên có năng lực chuyên môn, kinh nghiệm, hoàn

cảnh khác nhau, vì vậy việc đổi mới PPDH còn gặp nhiều khó khăn Với sách giáokhoa mới việc phân tích, lựa chọn kiến thức cơ bản và trọng tâm cũng đặt ra mộtyêu cầu, kĩ năng ở giáo viên Các kĩ năng lựa chọn và sử dụng PPDH, tổ chức,hướng dẫn HS học tập, kĩ năng đánh giá kết quả học tập của HS theo hướng đổimới đòi hỏi giáo viên phải đầu tư về thời gian và trí tuệ

Trang 13

- Trách nhiệm:

Trang 14

2.3.4 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

- Thời lượng: 3 tiết trên lớp và giao nhiệm vụ thực hiện cho HS ngoài giờ lên lớp

2.3.4.1 Tiết 1- Bài 8 Hệ tuần hoàn ở động vật

Hoạt động 1: Khởi động

1 Mục tiêu

- Định hướng nội dung bài học

2 Tổ chức hoạt động (thời gian 10 phút Phương pháp trò chơi)

+ GV chuyển giao nhiệm vụ

- Sử dụng PP trò chơi “Vua tiếng việt”

- Đoán 5 từ khóa ở 5 câu Ở mỗi câu có các chữ

cái, nhiệm vụ HS sắp xếp các chữ cái thành cụm

từ có nghĩa

Câu 1: Á/M/U

Câu hỏi 2: T/M/I

Câu hỏi 3: M/M/A/O/Ạ/C/H

Câu 4: H/A/U/Ế//P /T/Y

Câu 5: H/T/U/Ầ/N/O/À/N

- Yêu cầu HS làm việc cá nhân Thời gian 10s/ 1

câu tương ứng với 1 từ khóa Trả lời mỗi câu hỏi

sẽ tìm ra được 1 từ khóa cho nội dung liên quan

đến bài tiết HS có thể trả lời từ khoá bất kì lúc

nào, trả lời đúng đạt 10 điểm

+ GV kết luận:

- Đáp án của các câu hỏi và cho điểm Câu 1:

MÁU, Câu 2: TIM Câu 3: MAO MẠCH; Câu 4:

HUYẾT ÁP; Câu 5: TUẦN HOÀN

- Để thực hiện nhiệm vụ vận chuyển và phân phối

các chất trong cơ thể động vật thì đây chính là vai

trò của hệ tuần hoàn, những cơ quan chính cấu tạo

nên hệ tuần hoàn và hoạt động như thế nào đây

chính là những nội dung chính của bài

Trang 15

đi của máu

Trang 16

Trang 17

Trang 18

- GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

+ Nghiên cứu thông tin SGK mục I- bài 8

+ HS làm việc theo nhóm: 2 HS/ 1 nhóm

+ GV tổ chức trò chơi với các câu hỏi vấn đáp tìm

tòi Đồng thời ở mỗi trò chơi chốt lại kiến thức cần

lưu ý

 Thực hiện nhiệm vụ

TRÒ CHƠI: AI NHANH HƠN?

1 Nhanh trí

GV cho các câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1 Dịch tuần hoàn gồm

A máu hoặc hỗn hợp máu - dịch mô

Câu 3 Vai trò của tim trong tuần hoàn máu là

A bơm và đẩy máu đi trong hệ tuần hoàn.

B nơi máu trao đổi trao đổi khí O2 và CO2

C trạm trung gian để máu đi qua.

D chứa và dự trữ máu phân phối đến tế bào.

Câu 5 Chức năngcủa hệ tuần hoàn là

A Vận chuyển các chất trong cơ thể.

B Cung cấp oxygen cho các bộ phận cơ thể

C Cung cấp chất dinh dưỡng cho các bộ phận cơ thể.

D Cung cấp năng lượng cho tế bào và cơ thể

2 Nhanh mắt

CH1:Quan sát hình 8.1 phân biệt hệ tuần hoàn hở và

hệ tuần hoàn kín bằng cách điền thông tin vào phiếu

+ Dịch tuần hoàn

+ Hệ thống mạch máu gồm:

ĐM, TM, MM-Chức năng: hệtuần hoàn( hệ vận chuyển) của đôngvật thực hiện chức năng vẫnchuyển các chất cần thiếtđến các tế bào của cơ thể vàvẩn chuyển chất thải từ tếbào đến các cơ quan bài tiếtrồi thải ra ngoài

1 ĐV chưa có HTH

2 ĐV có hệ tuần hoàn

Trang 19

Trang 20

- Trách nhiệm:

Trang 21

* Về học sinh: Do đối tượng học sinh khác nhau về ý thức, tâm lí có ảnh

hưởng không nhỏ đến đổi mới PPDH Nhận thấy HS thường lúng túng, chậm chạptrong việc phát hiện nguyên nhân vấn đề, có thể hiểu lí thuyết nhưng chưa biết cáchvận dụng kiến thức vào thực tế, nên chưa chủ động tự học, tự nghiên cứu Bên cạnh

đó nhiều bài trong SGK có dung lượng kiến thức quá lớn nên nếu truyền tải theophương pháp thông thường dễ khiến học sinh rơi vào tình trạng “tràn” – khônghiểu, không hợp tác, khó tiếp thu được kiến thức Như vậy đòi hỏi giáo viên cần

Trang 22

đi của máu

Trang 23

1 Mục tiêu

từ có nghĩa

Câu 1: Á/M/U

Câu hỏi 2: T/M/I

+ GV kết luận:

2 Tổ chức hoạt động(Thời gian 25 phút PP hoạt động nhóm nhỏ+trò chơi)

Trang 24

Trang 25

1 Mục tiêu

từ có nghĩa

Câu 1: Á/M/U

Câu hỏi 2: T/M/I

+ GV kết luận:

Trang 26

Trang 27

- Trách nhiệm:

Trang 28

đi của máu

Trang 29

1 Mục tiêu

từ có nghĩa

Câu 1: Á/M/U

Câu hỏi 2: T/M/I

+ GV kết luận:

Trang 30

lưu ý

1 Nhanh trí

2 Nhanh mắt

1 ĐV chưa có HTH

Trang 31

Trang 32

Trang 33

lưu ý

1 Nhanh trí

2 Nhanh mắt

1 ĐV chưa có HTH

Trang 34

Trang 35

đi của máu

Trang 37

- Trách nhiệm:

Tiêu đề	Sử dụng một số phương pháp, kĩ thuật tích cực trong dạy học tiết 1, tiết 2 bài 8–hệ tuần hoàn ở động vật, sinh học 11 cánh diều
Trường học	Trường THPT Hậu Lộc
Chuyên ngành	Sinh học
Thể loại	Sáng kiến kinh nghiệm
Thành phố	Hậu Lộc

Định dạng
Số trang	75
Dung lượng	3,1 MB