Kế toán_Chuẩn mực IAS 38- kế toán Tài sản vô hình-Đại học thương mại Chuẩn mực IAS 38 - Tài sản vô hình. Chuẩn mực này áp dụng cho kế toán tài sản vô hình, ngoại trừ: (a) Tài sản vô hình trong phạm vi của chuẩn mực khác; (b) Tài sản tài chính, theo đinh nghĩa tại IAS 32 Công cụ tài chính: Trình bày; (c) Ghi nhận và xác định giá trị các tài sản phát sinh từ hoạt động thăm dò và đánh giá (tham chiếu IFRS 6 - Thăm dò và Đánh giá tài nguyên khoáng sản); (d) Chi phí phát triển và chiết xuất khoảng sản, dầu, khí tự nhiên và các tài nguyên không tái tạo tương tự.
Trang 14.2 CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VỀ TÀI SẢN VÔ HÌNH
Chuẩn mực IAS 38 - Tài sản vô hình
Chuẩn mực này áp dụng cho kế toán tài sản vô hình, ngoại trừ:
(a) Tài sản vô hình trong phạm vi của chuẩn mực khác;
(b) Tài sản tài chính, theo đinh nghĩa tại IAS 32 Công cụ tài chính: Trình bày;
(c) Ghi nhận và xác định giá trị các tài sản phát sinh từ hoạt động thăm dò và đánh giá (tham chiếu IFRS 6 - Thăm dò và Đánh giá tài nguyên khoáng sản);
(d) Chi phí phát triển và chiết xuất khoảng sản, dầu, khí tự nhiên và các tài nguyên không tái tạo tương tự
Trường hợp một chuẩn mực khác quy định cách hạch toán đối với một số loại tài sản vô hình đặc biệt, đơn vị áp dụng chuẩn mực đó thay cho IAS 38
4.2.1 Các thuật ngữ và khái niệm
Tài sản vô hình (Intangible asset): Một tài sản phi tiền tệ có thể xác định được mà không
có hình thái vật chất
Nghiên cứu (Research): Hoạt động tìm kiếm ban đầu và có kế hoạch được tiến hành nhằm có được sự hiểu biết và tri thức khoa học kỹ thuật mới
Triển khai (Development): Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu hoặc kiến thức khác vào
kế hoạch hoặc thiết kế để sản xuất mới hoặc cái tiến đáng kể về vật dịch vụ trước khi bắt đầu sản xuất thương mại hoặc sử dụng [IAS38.8]
4.2.2 Đo lường và ghi nhận
Tài sản vô hình là tài sản phi tiền tệ có thể xác định được mà không có hình thái vật chất Tài sản vô hình trong doanh nghiệp gồm: lợi thế thương mại; các tài sản vô hình liên quan đến công nghệ như bằng sáng chế; các tài sản vô hình liên quan đến hợp đồng như nhượng quyền thương hiệu; các tài sản vô hình liên quan đến nghệ thuật như quyền tác
Trang 2giả; các tài sản vô hình liên quan đến khách hàng như danh sách khách hàng và các tài sản vô hình liên quan đến marketing như slogan
Đặc điểm cơ bản của tài sản vô hình:
(1) Là nguồn lực mà đơn vị có thể kiểm soát và mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai cho đơn vị
- Tính kiểm soát tài sản vô hình thể hiện ở việc đơn vị phải có khả năng thu được các lợi ích kinh tế trong tương lai từ tài sản và ngăn chặn việc người khác tiếp cận các lợi ích đó Quyền có hiệu lực pháp lý là bằng chứng của sự kiểm soát nhưng không phải là điều kiện duy nhất để đơn vị có thể đạt được sự kiểm soát của mình, đơn vị có thể duy trì sự kiểm soát bằng những cách thức khác Ví dụ: kiến thức kỹ thuật hoặc bí quyết được doanh nghiệp kiểm soát thông qua các ràng buộc pháp lý với nhân viên về bảo mật Kỹ năng của nhân viên phát sinh từ lợi ích của chỉ phí đào tạo hầu như không được công nhận là tài sản vô hình, bởi vì một đơn vị không kiểm soát các hành động trong tương lai của nhân viên, tương tự, thị phần và lòng trung thành của khách hàng thông thường không thể là tài sản vô hình, vì một doanh nghiệp không thể kiểm soát hành động của khách hàng [IAS 38.13-16]
- Lợi ích kinh tế dự kiến trong tương lai: Một khoản mục chỉ có thể được ghi nhận là tài sản vô hình nếu dự kiến thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ quyền kiểm soát tài sản đó Lợi ích kinh tế có thể đến từ việc bán sản phẩm, dịch vụ thu được hoặc từ việc giảm chỉ tiêu (tiết kiệm chi phí) [IAS 38.17]
(2) Không có hình thái vật chất nhưng có thể xác định được
Một tài sản đáp ứng điều kiện có thể xác định được khi:
- Tài sản đó tách biệt: Tài sản đó có thể tách rời khỏi doanh nghiệp để bán, trao đổi, chuyển nhượng, cấp phép hoặc cho thuê một cách riêng biệt hoặc cùng với tài sản, nợ phải trả và hợp đồng có liên quan;
- Tài sản có nguồn gốc từ quyền trong hợp đồng hoặc quyền về mặt pháp lý, bất kể quyền
đó có thể chuyển nhượng, tách biệt khỏi doanh nghiệp hoặc tách biệt khỏi các quyền và nghĩa vụ khác hay không
Một tài sản vô hình phải được xác định để phân biệt với lợi thế thương mại Điều kiện tách biệt tài sản là doanh nghiệp có thể tách rời tài sản đó khỏi những tài sản khác và xử
lý như tài sản riêng lẻ Ngoài ra, tài sản có thể xác định được khi có thể chuyển giao cho đơn vị khác Bên cạnh đó, một số tài sản riêng lẻ có khả năng trao đổi vì doanh nghiệp có
Trang 3quyền về pháp lý hoặc theo hợp đồng để thực hiện được việc trao đổi đó Giá trị của tài sản vô hình có được từ quyền hợp pháp theo hợp đồng hoặc theo luật trong khi giá trị của lợi thế thương mại có được từ tập hợp các tài sản hình thành nên doanh nghiệp được mua Tuy nhiên, trong một số trường hợp quyền theo hợp đồng không tách biệt khỏi doanh nghiệp và quyền đó chỉ có thể chuyển nhượng khi mua toàn bộ doanh nghiệp Do đó, cần phải xem xét cả 2 điều kiện trên để đánh giá khả năng xác định được của tài sản
Đo lường và ghi nhận ban đầu
Nguyên tắc ghi nhận ban đầu đối với tài sản vô hình tương tự như IAS 16 Tài sản vô hình được ghi nhận ban đầu khi và chỉ khi cả hai điều kiện sau đây được thỏa mãn: (1) Doanh nghiệp có khả năng nhận được lợi ích kinh tế tương lai trực tiếp từ tài sản và (2) Giá trị của tài sản được xác định một cách đáng tin cậy [IAS38.21] Các điều kiện trên được áp dụng cho những chi phí phát sinh ban đầu từ việc mua tài sản hoặc chi phí cho tài sản vô hình được tạo ra từ nội bộ doanh nghiệp, nó cũng được áp dụng với cả những chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu, chi phí thay thế, sửa chữa tài sản vô hình Doanh nghiệp phải thực hiện xét đoán mức độ chắc chắn gắn liền với những lợi ích kinh tế cho đơn vị Các bằng chứng bên ngoài là tốt nhất để thực hiện đánh giá
Tài sản vô hình được xác định giá trị ban đầu theo giá gốc
(1) Tài sản vô hình được mua riêng biệt Nếu tài sản vô hình được mua riêng biệt, nguyên giá của nó có thể được đo lường một cách đáng tin cậy theo giá mua (đã bao gồm các khoản thuế không được hoàn trừ (-) đi các khoản chiết khấu, giảm giá) và các chi phí trực tiếp liên quan đến việc đưa tài sản vào sử dụng theo dự tính của nhà quản lý Các chi phí này được xác định giống như IAS 16 bao gồm: Chi phí phúc lợi của người lao động (như định nghĩa trong IAS 19 - Phúc lợi của người lao động) phát sinh trực tiếp từ việc đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng hoạt động; phí dịch vụ phát sinh trực tiếp từ việc đưa tài sản vào trạng thái hoạt động và chi phí kiểm tra xem tài sản có hoạt động tốt hay không (2) Tài sản vô hình có được nhờ trợ cấp của chính phủ thì ghi nhận ban đầu theo giá trị hợp lý hoặc giá danh nghĩa cộng với chi phí trực tiếp để đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng [IAS 38.44]
(3) Tài sản vô hình có được do trao đổi với tài sản khác thì nguyên giá của tài sản vô hình được xác định theo giá trị hợp lý của tài sản đem trao đổi hoặc giá trị hợp lý của tài sản nhận về nếu có nhiều bằng chứng đáng tin cậy hơn tài sản đem trao đổi hoặc giá trị ghi sổ của tài sản mang đi trao đổi nếu giá trị hợp lý của tài sản nhận về cũng như tài sản mang
đi trao đổi đều không thể đo lường được một cách đáng tin cậy
Trang 4(4) Tài sản vô hình được mua trong một giao dịch hợp nhất kinh doanh: Nguyên giá của tài sản vô hình là giá trị hợp lý của nó tại ngày mua [IAS 38.33]
- Trường hợp tài sản vô hình được mua về trong một giao dịch hợp nhất kinh doanh là một tài sản riêng biệt hoặc phát sinh từ các quyền theo hợp đồng hay từ các quyền lợi hợp pháp khác, đơn vị sẽ có đủ thông tin để xác định giá trị hợp lý của tài sản một cách đáng tin cậy [IAS 38.35)
- Trường hợp tài sản vô hình hình thành từ việc hợp nhất kinh doanh có thể được tách rời nhưng chỉ khi kết hợp cùng với một hợp đồng có liên quan, tài sản hoặc nợ phải trả có thể xác định được Trong trường hợp này, bên mua ghi nhân nguyên giá tài sản vô hình tách biệt với lợi thế thương mại, nhưng cùng chung với khoản mục liên quan [IAS 38.36] (5) Tài sản vô hình tạo ra từ nội bộ doanh nghiệp Để đánh giá một tài sản vô hình được tạo ra từ nội bộ doanh nghiệp có đáp ứng điều kiện ghi nhân hay không doanh nghiệp cần chia quá trình hình thành tài sản thành 2 giai đoạn:
- Giai đoạn nghiên cứu: Là giai đoạn tìm hiểu, lên kế hoạch ban đầu nhằm đạt được những tri thức khoa học kỹ thuật mới
- Giai đoạn triển khai: Là việc áp dụng những kiến thức hoặc phát hiện trong giai đoạn nghiên cứu lên kế hoạch thiết kế, sản xuất nguyên vật liệu, thiết bị, sản phẩm, quy trình,
hệ thống hoặc dịch vụ mới, hoàn thiện hơn trước khi bắt đầu đưa vào sản xuất để sử dụng hoặc cho mục đích thương mại
Nếu đơn vị không thể tách biệt giai đoạn nghiên cứu ra khỏi giai đoạn triển khai, toàn bộ chi phí phát sinh cho dự án sẽ được tính hết vào giai đoạn nghiên cứu
Các chi phí phát sinh ở giai đoạn nghiên cứu được ghi nhận vào chi phí trong kỳ phát sinh vì không đáp ứng được tiêu chuẩn ghi nhận tài sản vô hình Ở giai đoạn nghiên cứu của một dự án có nhiều điều không chắc chắn về khả năng thành công của dự án nên không thể chắc chắn các lợi ích kinh tế trong tương lai mang lại cho doanh nghiệp Ví dụ
về chi phí nghiên cứu: Chi phí cho các hoạt động nhằm đạt được kiến thức mới, chi phí tìm kiếm, đánh giá và lựa chọn cuối cùng, ứng dụng các kết quả nghiên cứu hoặc kiến thức khác; chi phí tìm kiếm các giải pháp thay thế