Skkn cấp tỉnh một số giải pháp dạy bài bệnh hại cây trồng hiệu quả giúp nâng cao hứng thú cho học sinh trường thpt tĩnh gia 3

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP DẠY BÀI BỆNH HẠI CÂY TRỒNG HIỆU QUẢ GIÚP TĂNG CƯỜNG HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRƯỜNG THP

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP DẠY BÀI BỆNH HẠI CÂY TRỒNG HIỆU QUẢ GIÚP TĂNG CƯỜNG HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT

TĨNH GIA 3

Người thực hiện: Phạm Lê Nga

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THPT Tĩnh Gia 3 SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Công nghệ trồng trọt

THANH HOÁ NĂM 2025

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 NỘI DUNG 2

2.1 Cơ sở lý luận 2

2.1.1 Một số khái niệm 2

2.1.2 Một số phương pháp 3

2.1.3 Nghệ thuật trong giáo dục 3

2.2 Thực trạng dạy học về phòng trừ bệnh hại ở trường THPT Tĩnh gia 3 3

2.3.1.Tạo trò chơi học tập về bệnh hại cây trồng: Thám tử nông nghiệp 4

2.3.2 Tổ chức triển lãm tranh về bệnh hại cây trồng: 5

2.3.3 Kế hoạch giám sát và đánh giá bệnh hại cây trồng – Hướng tiếp cận thực tế 7

2.3.4 Thiết kế bài giảng theo phương pháp dạy học dự án 9

2.3.5 Sử dụng AI (Trí tuệ nhân tạo) trong nhận diện bệnh cây trồng 13

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 17

3.1 Kết luận 17

3.2 Kiến nghị 18

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong bối cảnh nền nông nghiệp ngày càng đối mặt với nhiều thách thức, việc giáo dục thế hệ trẻ về kiến thức nông nghiệp bền vững là vô cùng quan trọng Đặc biệt, bài học về bệnh hại cây trồng không chỉ cung cấp kiến thức thực tiễn mà còn giúp học sinh nhận thức sâu sắc về tác động của chúng đến môi trường và đời sống Việc lựa chọn đề tài này xuất phát từ những lý do sau:

Thứ nhất, bệnh hại cây trồng là một trong những nguyên nhân chính gây suy giảm năng suất và chất lượng nông sản, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung lương thực và nền kinh tế nông nghiệp Khi cây trồng bị sâu bệnh tấn công, năng suất thu hoạch giảm sút, thậm chí có nguy cơ mất trắng mùa vụ Điều này làm tăng chi phí sản xuất khi nông dân phải đầu tư vào thuốc bảo vệ thực vật và các biện pháp phòng ngừa.Ngoài ra, sự lây lan nhanh chóng của bệnh hại còn khiến nhiều vùng canh tác bị thoái hóa, ảnh hưởng đến khả năng tái canh tác lâu dài Đối với một nền kinh tế nông nghiệp như Việt Nam, thiệt hại do bệnh hại gây ra không chỉ ảnh hưởng đến đời sống nông dân mà còn đe dọa đến an ninh lương thực quốc gia

Thứ hai, trong quá trình phòng và trị bệnh hại cây trồng, nông dân thường phụ thuộc vào các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học Tuy nhiên, việc lạm dụng

và sử dụng không đúng cách các loại thuốc này đã gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng Thuốc hóa học tồn dư trong đất, nước và không khí dẫn đến ô nhiễm môi trường, gây suy thoái đất canh tác và ảnh hưởng đến hệ sinh thái nông nghiệp Đặc biệt, tồn dư hóa chất trong nông sản gây nguy hại cho sức khỏe con người

và làm giảm giá trị thương phẩm Việc giáo dục học sinh nhận thức được những tác động tiêu cực này sẽ giúp hình thành tư duy bảo vệ môi trường và hướng đến các biện pháp canh tác an toàn, bền vững hơn

Thứ 3 , tại nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực nông thôn tại thị xã Nghi Sơn Thanh Hoá, quỹ đất canh tác ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa

và chuyển đổi mục đích sử dụng đất Nhiều hộ gia đình tận dụng diện tích nhỏ hẹp để trồng cây phục vụ nhu cầu sinh hoạt hoặc sản xuất nhỏ lẻ Tuy nhiên, việc thiếu kiến thức về kỹ thuật canh tác và phòng trừ sâu bệnh khiến hiệu quả sản xuất không cao, thậm chí gây thoái hóa đất Từ thực trạng này, việc giáo dục học sinh về các biện pháp phòng ngừa bệnh hại cây trồng và hướng dẫn sử dụng đất hiệu quả ngay từ ghế nhà trường sẽ giúp hình thành tư duy nông nghiệp bền vững, đóng góp tích cực cho gia đình và cộng đồng

Thứ tư, thực tế cho thấy, nhiều học sinh tại trường THPT Tĩnh Gia 3 còn thiếu hứng thú khi học các bài lý thuyết khô khan về nông nghiệp, đặc biệt là những nội dung liên quan đến bệnh hại cây trồng Điều này dẫn đến tình trạng tiếp thu kiến thức hạn chế và khó áp dụng vào thực tế Tuy nhiên, nếu bài giảng được đổi mới theo hướng sinh động, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, học sinh sẽ dễ dàng tiếp cận và hứng thú hơn với nội dung bài học Việc xây dựng các phương pháp dạy học tích cực như tổ chức trò chơi, thí nghiệm thực tế, tham quan vườn cây hay phân tích mẫu bệnh hại sẽ kích thích tư duy sáng tạo và nâng cao tinh thần tự học của các em

Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài “Một

số giải pháp dạy bài bệnh hại cây trồng hiệu quả giúp nâng cao hứng thú cho học sinh trường THPT Tĩnh Gia 3” không chỉ mang ý nghĩa giáo dục mà còn

góp phần lan tỏa nhận thức về bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững Thông qua việc đổi mới phương pháp giảng dạy, đề tài hướng đến mục tiêu tạo dựng một môi trường học tập tích cực, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết áp dụng vào thực tiễn, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và ý thức cộng đồng

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Giúp học sinh lớp 10A8 hiểu rõ về các loại bệnh hại cây trồng phổ biến và tìm hiểu các biện pháp phòng trừ hiệu quả Học sinh sẽ khám phá các phương pháp phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng từ đó nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng

- Phát triển các kỹ năng nghiên cứu, sáng tạo và làm việc nhóm của học sinh qua việc thiết kế triển lãm tranh về bệnh hại cây trồng Thông qua hoạt động này, học sinh không chỉ nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn áp dụng vào thực tiễn, nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, thuyết trình và giao tiếp

- Giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ cây trồng và

áp dụng các phương pháp phòng trừ bền vững, từ đó đóng góp vào phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 10A8

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Khảo sát và thu thập dữ liệu: Tiến hành khảo sát các loại bệnh hại cây trồng phổ biến trong khu vực hoặc trên các loại cây trồng học sinh đang tìm hiểu Thu thập thông tin về nguyên nhân gây bệnh, ảnh hưởng và các biện pháp phòng trừ

- Tìm hiểu và nghiên cứu công nghệ phòng trừ: Tìm hiểu các công nghệ phòng trừ bệnh hại cây trồng hiện đại như sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, biện pháp canh tác bền vững, và các công nghệ tiên tiến khác

- Tổ chức triển lãm tranh: Học sinh sẽ sáng tạo và thiết kế các tác phẩm tranh

minh họa về bệnh hại cây trồng và các biện pháp phòng trừ Mỗi tác phẩm tranh

sẽ là một hình thức thể hiện nhận thức của học sinh về các vấn đề và giải pháp

- Hoạt động thảo luận và trình bày: Các em học sinh tham gia thảo luận nhóm

về những phương pháp phòng trừ bệnh hại cây trồng, chia sẻ ý tưởng và sáng tạo Cuối cùng, tổ chức một buổi triển lãm, nơi học sinh sẽ trình bày các tác phẩm và công nghệ phòng trừ mà mình tìm hiểu

- Đánh giá kết quả: Đánh giá sự thay đổi nhận thức của học sinh qua các

hoạt động triển lãm và thảo luận, cũng như khả năng áp dụng các công nghệ phòng trừ bệnh hại vào thực tiễn

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Một số khái niệm

- Bệnh hại cây trồng: là những tác nhân sinh học như vi sinh vật, nấm, côn

trùng, hoặc yếu tố môi trường gây tổn hại cho cây trồng Các bệnh này không

chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nông sản và gây thiệt hại về kinh tế cho người nông dân Các bệnh phổ biến như bệnh phấn trắng, bệnh đốm lá, hoặc sâu bọ đều có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng nếu không được phòng ngừa kịp thời

- Các phương pháp phòng trừ bệnh hại cây trồng: Việc phòng trừ bệnh hại

cây trồng đòi hỏi sự kết hợp giữa các phương pháp hóa học, sinh học và canh tác bền vững Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật là phương pháp phổ biến, nhưng cần phải chú trọng đến việc sử dụng các sản phẩm an toàn, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường Phòng trừ sinh học, như việc sử dụng thiên địch và vi sinh vật

có ích, là một xu hướng mới, giúp bảo vệ cây trồng mà không gây ô nhiễm Canh tác hợp lý, như việc chọn giống cây trồng kháng bệnh và cải thiện điều kiện môi trường đất, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu sự xuất hiện của bệnh hại

2.1.2 Một số phương pháp.

- Phương pháp giảng dạy tích cực (Active Learning): Các phương pháp như

thảo luận nhóm, học qua dự án (Project-based learning), và học theo tình huống (Case-based learning) giúp học sinh chủ động tiếp cận kiến thức, giải quyết các vấn đề thực tiễn, và phát triển kỹ năng mềm Khi học sinh tham gia vào các hoạt động nghiên cứu bệnh hại cây trồng và áp dụng kiến thức vào thực tế, các em sẽ

có cơ hội học hỏi và làm chủ kiến thức

- Phương pháp dạy học kết hợp lý thuyết và thực hành: Trong môn học về

bệnh hại cây trồng, việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành là rất quan trọng

Lý thuyết sẽ cung cấp nền tảng kiến thức về các loại bệnh hại, còn thực hành giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế Các hoạt động như thực hành nhận diện bệnh trên cây, quan sát và thảo luận các biện pháp phòng ngừa, hoặc thăm quan nông trại sẽ giúp học sinh nâng cao khả năng áp dụng kiến thức vào thực tế

2.1.3 Nghệ thuật trong giáo dục.

- Nghệ thuật, đặc biệt là tranh vẽ, có khả năng truyền tải thông điệp một cách sinh động và dễ hiểu, giúp học sinh ghi nhớ và cảm nhận vấn đề một cách trực quan Việc kết hợp tranh vẽ và nghiên cứu khoa học về bệnh hại cây trồng giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về các tác nhân gây hại và các biện pháp phòng trừ Triển lãm tranh không chỉ là một phương tiện để học sinh thể hiện kiến thức mà còn là cách để các em phát triển khả năng thẩm mỹ và khả năng trình bày ý tưởng một cách rõ ràng và sáng tạo

2.2 Thực trạng dạy học về phòng trừ bệnh hại ở trường THPT Tĩnh gia 3

- Hiện nay, việc giảng dạy về phòng trừ bệnh hại cây trồng trong chương trình học ở các trường trung học phổ thông vẫn còn gặp nhiều khó khăn Mặc dù nội dung này rất quan trọng đối với ngành nông nghiệp, nhưng phương pháp giảng dạy chưa thực sự hiệu quả trong việc truyền đạt kiến thức, đặc biệt là đối với học sinh Hầu hết các bài giảng vẫn chủ yếu dựa vào lý thuyết sách vở, thiếu các phương pháp trực quan và thí nghiệm thực tế, khiến học sinh dễ cảm thấy nhàm chán và thiếu động lực học tập Bên cạnh đó, sự thiếu hụt công cụ giảng

3

dạy hiện đại, như tranh ảnh, mô hình hoặc công nghệ hỗ trợ, làm giảm khả năng tiếp cận và hiểu biết của học sinh về các bệnh hại cây trồng Do đó, học sinh không thể nắm bắt đầy đủ những kiến thức quan trọng để có thể ứng dụng vào thực tiễn Thực tế cho thấy, nhiều học sinh không cảm thấy hứng thú với môn học này do không được tham gia vào các hoạt động tương tác hoặc thực hành Không những thế, phương pháp dạy học truyền thống chưa khuyến khích sự sáng tạo, tư duy độc lập và khả năng thực hành của học sinh Học nhóm, thảo luận còn hạn chế trong việc giải quyết vấn đề thực tiễn như phòng trừ bệnh hại cây trồng Việc thiếu gắn kết giữa lý thuyết và thực hành khiến học sinh khó áp dụng kiến thức vào đời sống Đây là thực trạng chung trong giáo dục nông nghiệp ở nhiều trường phổ thông Do đó, cần đổi mới phương pháp giảng dạy bằng cách ứng dụng công nghệ, mô phỏng, hình ảnh trực quan và các hoạt động thực tiễn để nâng cao hiệu quả học tập và hứng thú của học sinh

2.3 Một số giải pháp dạy bài bệnh hại cây trông hiệu quả nâng cao hứng thú học tập cho học sinh trường THPT Tĩnh Gia 3

2.3.1.Tạo trò chơi học tập về bệnh hại cây trồng: Thám tử nông nghiệp

Chủ đề: Nhận diện bệnh hại cây trồng và biện pháp phòng trừ.

Đối tượng: Học sinh lớp 10A8.

Hình thức: Trò chơi theo nhóm – Kết hợp thực tế và ứng dụng công nghệ

- Mục tiêu

Hiểu về các bệnh hại cây trồng phổ biến và cách phòng trừ

Nâng cao kỹ năng quan sát, phân tích và suy luận

Ứng dụng công nghệ (AI, hình ảnh 3D) vào nhận diện bệnh cây

Phát triển tinh thần làm việc nhóm và tư duy phản biện

- Cách chơi

Chuẩn bị:

Thẻ bài bệnh cây: 12 thẻ với hình ảnh cây trồng bị bệnh (vàng lá, đạo ôn, sâu đục thân…)

Ứng dụng hỗ trợ: AI nhận diện bệnh (Plantix, Leaf Doctor) hoặc hình ảnh tham khảo

Bảng giải pháp: Thông tin về bệnh, nguyên nhân và cách phòng trừ

Điểm số: Dựa vào tốc độ và độ chính xác của từng đội

Luật chơi

Chia lớp thành 4-5 nhóm (mỗi nhóm 4-5 học sinh)

Mỗi nhóm nhận 3 thẻ bài bệnh cây (hình ảnh cây bị bệnh)

Nhiệm vụ: Quan sát dấu hiệu bệnh trên thẻ bài

Sử dụng ứng dụng AI hoặc tra cứu tài liệu để chẩn đoán bệnh

Ghi lại tên bệnh, nguyên nhân và biện pháp phòng trừ

Trình bày và bảo vệ kết quả trước lớp

Tính điểm: 1 điểm: Nhận diện đúng bệnh.

2 điểm: Đưa ra đúng biện pháp phòng trừ.

1 điểm: Giải thích logic và thuyết phục.

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Việc sử dụng các phương pháp dạy học trực quan, như tranh ảnh, mô hình, video mô phỏng và các thí nghiệm thực tế, đã làm cho các bài học về bệnh hại cây trồng trở nên sinh động và dễ hiểu hơn Học sinh không còn cảm thấy nhàm chán với những kiến thức lý thuyết mà thay vào đó là sự hào hứng và tò

mò tìm hiểu thêm về các bệnh hại và cách phòng trừ Bên cạnh đó các hoạt động thí nghiệm và khảo sát thực tế giúp học sinh áp dụng lý thuyết vào thực hành, qua đó nâng cao kiến thức và kỹ năng quan sát, phân tích tình huống Học sinh

có thể dễ dàng nhận diện các bệnh hại trên cây trồng và thử nghiệm các biện pháp phòng trừ một cách khoa học và hiệu quả Việc tổ chức học nhóm và thảo luận về các biện pháp phòng trừ bệnh hại giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp và hợp tác Qua đó, học sinh có thể học hỏi từ bạn bè, chia

sẻ ý tưởng và cùng nhau tìm ra các giải pháp sáng tạo cho các vấn đề thực tế trong nông nghiệp Sau khi áp dụng các phương pháp dạy học mới, kết quả học tập của học sinh được cải thiện rõ rệt Các em có khả năng tiếp thu kiến thức nhanh chóng và hiệu quả hơn Đồng thời, việc áp dụng các biện pháp dạy học sáng tạo giúp học sinh ghi nhớ lâu dài và có thể ứng dụng các kiến thức vào thực tế cuộc sống

Tôi đã tiến hành khảo sát ( Phụ lục 1) và sau khi thu thập kết quả khảo sát tôi đã phân tích tỷ lệ học sinh trả lời “Rất Đồng Ý” và “Đồng Ý” ở từng câu hỏi

để xác định các phương pháp dạy học nào đang hiệu quả nhất trong việc tăng cường sự hứng thú học tập của học sinh Những câu hỏi liên quan đến sự tham gia trong các hoạt động thực tế, thí nghiệm và công nghệ sẽ giúp giáo viên hiểu

rõ hơn về cách thức kích thích sự sáng tạo và sự tham gia của học sinh trong lớp học

Không những thế tôi còn tiến hành cho kiểm tra 15 phút ( Phụ hục 2) ở 2 nhóm lớp 10A7 ( lớp đối chứng) và 10A8 ( lớp thực nghiệm) thì thấy kết quả như sau:

5

Lớp 10A8 (lớp thực nghiệm) có số học sinh đạt điểm 9-10 cao gấp 3 lần lớp 10A7 (4 học sinh so với 12 học sinh), số học sinh đạt điểm 7-8 cao hơn so với lớp 10A7 (22 học sinh so với 14 học sinh), số học sinh đạt điểm 5-6 nhiều hơn so với lớp 10A8 (24 học sinh so với 12 học sinh) và đặc biệt lớp 10A8 không có học sinh nào đạt điểm 3-4, trong khi lớp 10A7 có 4 học sinh ở mức điểm này.Từ bảng so sánh trên, có thể thấy lớp 10A8 có xu hướng đạt điểm cao hơn trong khi lớp 10A7 có tỷ lệ học sinh đạt điểm trung bình và thấp cao hơn

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

3.1 Kết luận

Sau thời gian nghiên cứu, thực hiện nhiệm vụ đề tài tôi nhận thấy đạt được một số kết quả như sau:

- Về mặt lý luận đề tài

+ Việc sử dụng các phương pháp dạy học sáng tạo như thảo luận nhóm, thực hành, áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, và tổ chức các buổi tham quan thực tế đã giúp học sinh hiểu rõ hơn về các bệnh hại cây trồng và cách phòng ngừa Điều này đã tạo ra sự hứng thú và động lực học tập cho học sinh, giúp nâng cao sự tiếp thu bài học

+ Sử dụng các phần mềm mô phỏng, video minh họa, hình ảnh bệnh hại cây trồng đã giúp học sinh dễ dàng hình dung và nhận diện các bệnh hại trên cây trồng một cách sinh động và thực tế hơn Việc này giúp học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tế

- Về mặt ứng dụng thực tiễn đề tài

+ Các giải pháp như chia sẻ câu chuyện thực tế về tác hại của bệnh hại cây trồng đối với sản xuất nông nghiệp, tổ chức các buổi thảo luận về các biện pháp phòng ngừa, và đặc biệt là sự kết hợp giữa kiến thức lý thuyết và thực tiễn

đã giúp học sinh tăng cường hứng thú học tập Điều này không chỉ nâng cao chất lượng bài học mà còn giúp học sinh hình thành thái độ tích cực đối với việc học tập

+ Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động nghiên cứu và làm các mô hình bệnh hại cây trồng đã

giúp học sinh phát triển kỹ năng quan sát và tư duy phản biện, đồng thời tăng cường khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tế

3.2 Kiến nghị

- Đối với giáo viên: Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn, áp dụng linh

hoạt, phù hợp các phương pháp dạy học phát triển năng lực cho bộ môn, khắc phục khó khăn đầu tư chuyên môn đáp ứng yêu cầu, mục tiêu chương trình GDPT 2018 Giáo viên bộ môn công nghệ trồng trọt có thể áp dụng đề tài nghiên cứu ở các đơn vị khác để nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn

- Đối với nhà trường và tổ chức đoàn thể:

+ Nhà trường tăng cường tổ chức hoạt động sinh hoạt chuyên môn để kinh nghiệm thiết kế cũng như thực hành kế hoạch dạy học

+ Nhà trường tạo điều kiện cơ sở vật chất đáp ứng thực hiện dạy học hiệu quả

+ Nhà trường phối hợp với phụ huynh học sinh tạo điều kiện học tập thực tiễn, thực hiện sản phẩm, đáp ứng học đi đôi với hành

XÁC NHẬN

CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 28 tháng 5 năm 2025

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác

Người viết sáng kiến

Phạm Lê Nga

7

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

=====================

1 Sách giáo khoa, Công Nghệ trồng trọt 10- Bộ Cánh Diều

2 Sách Giáo viên, Công Nghệ trồng trọt 10- Cánh Diều

3 Chương trình GDPT môn công nghệ THPT

4 Lê Huy Hoàng- Đồng Huy Giới: Dạy học phát triển năng lực môn công nghệ

5 Tài liệu mạng INTERNET

6 Tài liệu tập huấn chuyên môn bộ môn Công Nghệ trồng trọt 10