Chuyên Đề, Giải Pháp Hữu Ích Khơi Nguồn Hứng Thú Học Tập Cho Học Sinh Qua Kỹ Thuật Mảnh Ghép, Sơ Đồ Tư Duy Trong Môn Công Nghệ 6,7.Docx

Để có hiệu quả trong dạy học và đúng theo chương trình đổi mới người giáo viên cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kỹ thuậtdạy học, kỹ thuật dạy học rất quan trọng nhất

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký Thông tư số BGDĐT ngày 26-12-2018 về ban hành Chương trình Giáo dục phổ thông(còn gọi là Chương trình GDPT 2018) Chương trình GDPT 2018 cụ thể hoámục tiêu giáo dục phổ thông giúp học sinh làm chủ kiến thức phổ thông, biếtvận dụng hiệu quả kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tiễn đời sống và tinh th

32/2018/TT-ần tự học suốt đời, có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp, biết xâydựng và phát triển hài hoà các mối quan hệ xã hội, có cá tính và nhân cách ph

ù hợp với bản thân có đời sống tâm hồn phong phú, nhờ đó có được cuộc sống

có ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước ngày càngphồn vinh

Để có hiệu quả trong dạy học và đúng theo chương trình đổi mới người giáo viên cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kỹ thuậtdạy học, kỹ thuật dạy học rất quan trọng nhất là đối với hoạt động nhóm nhằmhình thành khả năng hợp tác, giao tiếp và giúp các em gia tích cực, hứng thutham gia vào quá trình dạy học

Bản thân tôi là một giáo viên chuyên ngành môn công nghệ tôi luônhưởng ứng tinh thần chỉ đạo của cấp trên luôn thực tốt phong trào thi đua

“Dạy tốt-học tốt” bản thân tôi đã trau dồi kiến thức, tìm hiểu các kĩ thuật dạyhọc nhằm mục đích giúp các em học sinh phát triển được năng lực phẩm chất

tự chiếm lĩnh kiến thức của bài học để đạt được như vậy thì các em cần cóhứng thú có tinh thần hơn trong trong các hoạt động nhóm từ đó tối đã ápdụng kỹ thuật mảnh ghép, sơ đồ tư duy vào bộ môn tôi thấy các em hoạt độngnhóm sôi nổi hơn hẳn, các em yêu thích bộ môn hơn, kết quả học tập của các

em cũng được nâng lên rõ rệt Xuất phát từ những lý do đó và mong muốnđược chia sẻ kinh nghiệm của bản thân cùng các đồng nghiệp qua chuyên đề

“Khơi nguồn hứng thú học tập cho học sinh qua kỹ thuật mảnh ghép, sơ

đồ tư duy trong môn công nghệ 6,7”.

II ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng học sinh THCS

2 Phạm vi nghiên cứu.

Nghiên cứu ở học sinh trường THCS ………

Các tiết dạy và học có áp dụng kỹ thuật mảnh ghép, sơ đồ tư duy

PHẦN II: NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Cơ sở lí luận

Đổi mới phương pháp dạy học là giúp học sinh, sinh viên phát triển năng lực , trí tuệ sáng tạo của riêng mình Ngoài ra, còn giúp thực hiện những bước chuyểnmình từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang chương trình tiếp cận năng lựccủa những người học Muốn phát huy tính tích cực, hứng thú của người học thìphương pháp, kỹ thuật dạy học cũng phải hướng vào khơi dậy, rèn luyện và phát triểnkhả năng nghĩ và làm một cách tự chủ, năng động và sáng tạo ngay trong học tập vàlao động ở nhà trường Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học cónghĩa là phải thay đổi cách dạy và cách học Chuyển cách dạy thụ động, truyền thụmột chiều “đọc- chép”, giáo viên làm trung tâm sang cách dạy lấy người học làmtrung tâm hay còn được gọi là dạy và học tích cực Trong cách dạy này người học làchủ thể hoạt động, giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, tạo nên sự tươngtác tích cực giữa người dạy và người học

Trong những năm gần đây, các kỹ thuật dạy học mới đã được vận dụng nhiềutrong quá trình giảng dạy các môn học cơ bản ở trường phổ thông và mang lại nhữngtín hiệu khả quan Theo đó, các kỹ thuật dạy học tích cực (KTDHTC) đã giúp họcsinh phát huy sự tham gia chủ động vào quá trình dạy học, kích thích tư duy, sáng tạo

và cộng tác làm việc của từng em Có rất nhiều kỹ thuật dạy học tích cực mà nhữngnhà nghiên cứu giáo dục đã đưa ra nhằm dạy học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt

mà còn phát triển năng lực ở học sinh, một số kỹ thuật dạy học như: Kỹ thuật mảnhghép, kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật động não, kỹ thuật ti chớp, kỹ thuật XYZ Các

kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong việc pháthuy sự tham gia tích cực, có hứng thú với học tập bộ môn, kích thích tư duy, sự sángtạo và sự cộng tác làm việc của HS Điều quan trọng là giáo viên cần linh hoạt tuỳtheo bài học để chọn kỹ thuật dạy học cho phù hợp

2 Cơ sở thực tiễn

Kỹ thuật dạy học là biện pháp là cách thức tiến hành các hoạt động dạy họcdựa vào các phương tiện thiết bị nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả giảng dạy vàgiáo dưỡng hay có thể nói cách khác đó là một cách thức hoạt động dạy học, kỹ thuậtdạy học là thành phần của phương pháp dạy học Nhưng thực tế hiện nay một số giáoviên vẫn dạy theo phương pháp truyền thống do bản thân ngại đổi mới và chỉ áp dụngcác kỹ thuật và phương pháp dạy học khi có dự giờ hay tham gia các cuộc thi Mặtkhác để học sinh hoạt động thành thạo các kỹ thuật thì giáo viên phải mất rất nhiềuthời gian, tranh thủ qua từng tiết học để hướng dẫn các em hiểu và thực hiện vì vậygiáo viên ngại áp dụng vì sợ một tiết học truyền tải kiến thức bài học cho các em sẽkhông còn thời gian hướng dẫn các em hiểu và hoạt động theo kỹ thuật được

Ngoài ra trong thực tế một số học sinh chưa chăm chỉ học tập, chưa có cáchhọc bộ môn cho phù hợp còn thụ động, một số em chưa thực sự yêu thích bộ môn,nắm không chắc kiến thức của bài học chưa áp dụng được những gì đã học vào cuộcsống ở gia đình và địa phương

Mặt khác, đối tượng học sinh lớp 6,7 có độ tuổi còn nhỏ, kinh nghiệm học tậpcòn ít so với học sinh các lớp lớn Trong mỗi lớp học vẫn còn một số em học sinh tiếpthu kiến thức còn chậm, ý thức học tập môn công nghệ chưa cao, đa phần các em chưaxác định được rõ ràng mục tiêu học tập, chưa thực sự cố gắng trong các tiết học nhiềuhọc sinh chưa biết cách học còn lúng túng khi tham gia các hoạt động thảo luận nhóm.Các em nhớ kiến thức vô bộ não bằng cách chỉ học thuộc lòng, học vẹt, thuộc mộtcách máy móc, thuộc nhưng không nắm được “kiến thức trọng tâm” trong các bàihọc, hoặc không biết liên tưởng, liên kết các kiến thức có liên quan với nhau Vì vậy,kết quả học tập của một số học sinh đạt được trong môn Công nghệ lớp 6,7 chưa cao.

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

III CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

Để khơi nguồn hứng thú học tập bộ môn, nâng cao chất lượng môn học vàphát triển năng lực phẩm chất của học sinh tôi thấy rằng áp dụng kỹ thuật mảnh ghép

và kỹ thuật sơ đồ tư duy vào môn công nghệ thực sự đem lại hiệu quả và tôi đã thựchiện một số biện pháp sau để hoàn thiện cho giải pháp của mình

1 Tìm hiểu tâm lí học sinh đối với môn học

Lứa tuổi học sinh khối 6,7 là lừa tuổi bắt đầu chuyển cấp từ cấp tiểu học lêncấp trung học cơ sở nên việc có kinh nghiệm học tập ở các em còn hạn chế các emđang tập với cách học phân tích, hiểu bài, các em đang làm quen với các kỹ thuật dạyhọc thậm chí còn làm quen với cách tự chốt được kiến thức của bài học Học sinh khối

6 các em đang được tiếp xúc với nhiều thứ mới mẻ như môi trường mới, bạn bè mới,nội dung học tập, chương trình học tập cũng mới

Quá trình giảng dạy khối 6,7 tôi thấy các em chưa có mục đích học tập, kếtqủa học tập chưa cao, do đó khi tôi tìm hiểu trao đổi với những em học sinh khối 6,7hầu hết các em đều có có tâm lí như nhau như sau: Thứ nhất các em thấy nhiềuphương pháp và kĩ thuật dạy học các em chưa được làm quen, thứ hai các em còn hamchơi chưa hiểu việc học là quan trọng, thứ ba lưa tuổi này các em đang ở độ tuổi dạythì nên tâm lí của các em đang dần có sự thay đổi nên có sự ảnh hưởng tới việc học,thứ tư các em thấy rằng các tiết học chưa có sự mới lạ nhiều nên chưa khơi nên sựhứng thú trong các em

Chính vì một số lí do đó tôi đã suy ghĩ áp dụng kỹ thuật dạy học nào vào bộmôn cho phù hợp với các em nhất là với hoạt động nhóm để khơi lên nguồn cảm hứnghọc tập, phát huy được tinh thần hoạt động nhóm cho các em Từ đó tôi đã áp dụng kỹthuật dạy học mảnh ghép, sơ đồ tư duy vào bộ môn và thấy được có hiệu quả rõ rệthơn so với khi chưa áp dụng

2 Giáo viên giúp học sinh hiểu về kỹ thuật mảnh ghép và sơ đồ tư duy 2.1 Kỹ thuật mảnh ghép

* Khái niệm: Kỹ thuật mảnh ghép là hình thức dạy học mang tính hợp tác, kếthợp giữa cá nhân trong một nhóm, kích thích sự tham gia tích cực cũng như nâng caovai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyếtmột nhiệm vụ phức tạp

* Vai trò:

- Đối với giáo viên: Giúp giáo viên không còn tình trạng độc tôn của dạy học

toàn lớp và sự lạm dụng phương pháp thuyết trình

Giúp giáo viên đánh giá hiệu quả về khả năng hoạt động của học sinh trongquá trình học

Là công cụ giúp giáo viên giảng dạy tích cực trong việc khai thác tối đa nội dung mônhọc

- Đối với học sinh

Học sinh tiếp thu được nội dung kiến thức một cách dễ dàng Phát huy sự năngđộng của học sinh Kích thích tư duy sáng tạo

Rèn luyện tinh thần làm việc cá nhân, làm việc tập thể, kỹ năng trình bày kiếnthức trước nhóm, trước lớp

Tạo hứng thú học tập cho học sinh trong tiết học

2.2 Kỹ thuật sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy là một phương pháp trình bày ý tưởng bằng hình ảnh, giúp não

bộ phát huy tối đa khả năng ghi nhớ, giúp người tư duy tìm ra phương pháp hữu hiệunhất để giải quyết vấn đề một cách tối ưu Đây là một kỹ thuật để nâng cao cách ghichép Bằng cách dùng giản đồ ý, tổng thể của vấn đề được chỉ ra dưới dạng một hìnhtrong đó các đối tượng thì liên hệ với nhau bằng các đường nối Với cách thức đó,các dữ liệu được ghi nhớ và nhìn nhận dễ dàng và nhanh chóng hơn Sơ đồ tư duy

có thể được viết trên giấy, trên bảng, thực hiện trên máy tính

Sơ đồ tư duy có thể ứng dụng trong tiết học đối với học sinh vào những nộidung như: Hệ thống một nội dung trong bài học hay hệ thống lại cả bài học, ngoài

ra tổng quan lại kiến thức của một chương

1 Hướng dẫn học sinh hoạt động nhóm theo kỹ thuật mảnh ghép và s

«ŅIJČϙ͑ϡϙbēĻı ϙı ÞIJēϙ Čēõŕ

2 người được phân công để thực hiện

cùng một nhiệm vụ riêng biệt

* Tìm hiểu vòng 2: Nhóm chuyên gia

Bước 1: Những thành viên trong các nhóm

có chung 1 nhiệm vụ sẽ được gộp thành 1

nhóm (4 – 8 người) Mỗi nhóm sẽ nghiên

cứu chuyên sâu về nội dung của nhóm

mình

Bước 2: Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong

khoảng vài phút, suy nghĩ về câu hỏi, chủ đề

và ghi lại những ý kiến của mình Sau đó

nhóm chia sẻ thống nhất kết quả với nhau

- Các câu hỏi và câu trả lời của vòng

2 (nhóm chuyên gia) được các thànhviên trong nhóm mới (nhóm mảnhghép) chia sẻ đầy đủ với nhau ghép lạivới nhau để hoàn thành nhiệm vụ màgiáo viên giao

* Sơ đồ minh họa cho 3 vòng trong kỹ thuật mảnh ghép.

b Các bước hướng dẫn học sinh cách thực hiện vẽ sơ đồ tư duy

i Chuẩn bị giấy A0, A4, bút chì màu, các mẫu giấy nhỏ

ii Cần nắm vững nội dung kiến thức của bài đã học.

iii Để vẽ một sơ tư duy các em cần nắm các bước như sau:

Bước 1: Xác định rõ mục tiêu và tập trung vào nội dung bài học cụ thể

Bước 2: Vẽ một hình ảnh hay chữ trọng tâm giữa trang giấy để biểu thịmục tiêu của mục học, bài học hay một chương Cũng có thể để hình ảnh ghi n

ội dung trọng tâm ở góc giấy sau đó vẽ các nhánh của sơ đồ tư duy tùy theocách trình bày của học sinh

Bước 3: Bắt đầu vẽ sơ đồ tư duy, vẽ theo chiều kim đồng hồ

Bước 4: Dùng bút màu để thể hiện sự nhấn mạnh, kết cấu, bố cục, để gợi tínhtrực quan dễ nhớ

Bước 5: Vẽ các đường liên kết (nhánh chính) tỏa ra từ tâm của hình ảnhtrung tâm

Bước 6: Viết trên mỗi nhánh nội dung then chốt sẽ giúp học sinh dễ dàng liêntưởng đến chủ đề

Bước 7: Tạo các nhánh cấp hai và cấp ba (nhánh phụ) cho những ý liêntưởng và ý phụ

2 Áp dụng kỹ thuật mảnh ghép, sơ đồ tư duy vào một số phần trong nội dung bài học.

a Áp dụng kỹ thuật mảnh ghép

Ví dụ 1: BÀI 4: THỰC PHẨM VÀ DINH DƯỠNG

Môn học: Công nghệ lớp 6

Ở bài học này tôi sẽ áp dụng kỹ thuật mảnh ghép ở phần hình thành kiến

thức mới cụ thể ở nội dung phần “ I Một số nhóm thực phẩm chính”.

Nội dung 1: Một số nhóm thực phẩm chính.

a Mục tiêu: Nhận biết được một số nhóm thực phẩm chính và giá trị dinh

dưỡng từng nhóm thực phẩm, vai trò của các nhóm thực phẩm đối với sức khoẻcon người

b Nội dung: Học sinh thảo luận nhóm hoàn thành phiếu học tập.

c Sản phẩm: Phiếu học tập

d Tổ chức hoạt động: Phương pháp dạy học hợp tác, kỹ thuật mảnh ghép

d1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm 1,2,3,4 (giả sử lớp có 32 học sinh), phâncông cụ thể các công việc của từng thành viên trong nhóm: Trưởng nhóm, thư

kí Giáo viên phát phiếu học tập lớn và phiếu nhỏ cho nhóm

d2 Thực hiện nhiệm vụ học tập

Học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập giáo viên giao

Mỗi nhóm sẽ hoàn thành nội dung trong phiếu lớn sau thời gian (7 phút)

4

Để thực hiện được các nhiệm vụ trên thì GV yêu cầu nhóm trưởng củamỗi nhóm 1, 2, 3, 4 sẽ phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên trongnhóm Cứ mỗi nội dung sẽ cử 2 bạn tham gia để thực hiện nhiệm vụ riêngbiệt

Vòng 2: Nhóm chuyên gia ( 4 phút)

Bước 1: Những thành viên trong các nhóm 1, 2, 3, 4 có chung nhiệm vụ tì

m hiểu cùng một nội dung sẽ được gộp thành 1 nhóm (mỗi nhóm 8 người) sẽtạo thành 04 nhóm chuyên gia Mỗi nhóm sẽ nghiên cứu chuyên sâu về nộidung được giao của nhóm mình (vị trí các nhóm chuyên gia theo số phiếu họctập nhỏ sẽ ngồi theo thứ tự số trên bàn hoặc theo thứ tự quy định nhóm từ nhóm1- 4 ban đầu)

Mỗi nhóm nhỏ từ nhóm gốc được giao một nhiệm vụ với những nội dunghọc tập khác nhau Quan sát hình ảnh thảo luận nhóm và hoàn thành theo nhiệm

Bước 2: Các nhóm chuyên gia tiến hành làm tìm ra nội dung câu trả lời,

và ghi kết quả thảo luận vào phiếu học tập của mình

Vòng 3: “ Nhóm mảnh ghép ” ( 2 phút)

Sau khi thảo luận xong nội dung ở vòng chuyên gia học sinh sẽ dichuyển về các nhóm gốc ban đầu để tạo thành 1 nhóm mới với đầy đủ kiếnthức vừa hoạt động ở nhóm chuyên gia để ghép thành phiếu học tập lớn hoànchỉnh như ban đầu giáo viên giao gọi là nhóm mảnh ghép

- Nhóm mảnh ghép hoàn thành nội dung phiếu học tập được giao.

Cấu trúc cơ thể,giúp cơ thể pháttriển tốt.

phẩm giàu chấtbéo

Cung cấp nănglượng cho cơ thể,bảo vệ cơ thể,giúp chuyển hoámột số vitamin

phẩm giàu chấtđường bột, chấtđường, chất xơ

Cung cấp nănglượng chủ yếucho mọi hoạtđộng của cơ thể,

hỗ trợ tiêu hoá

phẩm giàuvitamin vàkhoáng chất

- Vitamin: Tăngcường miễn dịch,chuyển hoá cácchất trong cơ thể

- Chất khoáng: giúpcho phát triển củaxương, cơ bắp,phát triển hồngcầu

d3 Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ

Sau khi các nhóm mảnh ghép đã ghép lại hoàn thành bài tập thảo luận, đại diện nhóm báo cáo kết quả GV mời đại diện một nhóm bất kì trong cácnhóm mảnh ghép 1, 2, 3, 4 trình bày bài thảo luận của nhóm, các nhóm khác

chú ý lắng nghe, so sánh với câu trả lời của mình để đưa ra ý kiến nhận xét bổsung để hoàn thiện nội dung.

d4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

Giáo viên nhận xét, đánh giá và chốt kiến thức theo phiếu học tập

Cấu trúc cơ thể, giúp cơ thể phát triển tốt

phẩm giàuchất béo

Cung cấp năng lượngcho cơ thể, bảo vệ cơ thể,giúp chuyển hoá một sốvitamin

phẩm giàuchất đườngbột, chấtđường, chấtxơ

Cung cấp năng lượngchủ yếu cho mọi hoạtđộng của cơ thể, hỗ trợtiêu hoá

phẩm giàuvitamin vàkhoáng chất

- Vitamin: Tăng cườngmiễn dịch, chuyển hoácác chất trong cơ thể

- Chất khoáng: giúp chophát triển của xương, cơbắp, phát triển hồng cầu

Qua nội dụng bài học có áp dụng kĩ thuật mảnh ghép thì học sinh đã

phát triển được năng lực và phẩm chất sau:

+ Về năng lực: Các em phát triển được năng lực giao tiếp và hợp tácnhóm năng lực giải quyết vấn đề khi thực hiện vụ học tập được giao, ngoài racác em còn phát triển năng lực ngôn ngữ khi trình bày kết quả của mình