Kế toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm trong các Doanh nghiệp

Kế toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm trong các Doanh nghiệp

Lời mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Mời lăm năm qua, với sự đổi mới sâu sắc cơ chế quản lý kinh tế tài chính, nền kinh tế Việt Nam đã thoát khỏi trì trệ, khủng khoảng, đã có bớc phát triển đáng ghi nhận Trong giai đoạn hiện nay, để tiếp tục đổi mới nhằm ổn định, phát triển mạnh mẽ nền kinh tế, Đảng và Nhà nớc chủ trơng mở rộng, đẩy nhanh quá trình hội nhập, đảm bảo thực hiện những cam kết song phơng và đa phơng (AFTA, APEC, Hiệp hội thơng mại Việt Mỹ, tiến tới gia nhập WTO ) Quá trình hội nhập về kinh

tế đòi hỏi quá trình hội nhập sớm, toàn diện trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam - với vai trò quan trọng là nơi tập trung, phân phối sản phẩm hàng hoá cho xã hội Vì vậy, đòi hỏi doanh nghiệp phải luôn cố gắng hết mình để hoàn thành mục tiêu đặt ra về mọi mặt, để đứng vững và khẳng định mình trong thơng trờng

Trong nền kinh tế thị trờng, không phải bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng tồn tại và phát triển đợc Trên thực tế, những doanh nghiệp kinh doanh có lãi chính

là những doanh nghiệp mà sản phẩm của họ bán ra, đợc những ngời tiêu dùng trong

và ngoài nớc chấp nhận, nghĩa là doanh nghiệp đó không chỉ sản xuất sản phẩm mà còn tổ chức tiêu thụ đợc sản phẩm đó Tiêu thụ sản phẩm là điều kiện để thực hiện mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp, sản phẩm sản xuất ra không tiêu thụ đợc đồng nghĩa với sự trì trệ trong sản xuất kinh doanh, từ đó dẫn đến tình trạng ứ đọng và lãng phí vốn Trong khi đó, nền kinh tế tiêu thụ đòi hỏi các doanh nghiệp phải tự chủ trong sản xuất kinh doanh, tự chủ trong việc khai thác và sử dụng nguồn vốn

đảm bảo không chỉ bù đắp đợc chi phí sản xuất kinh doanh, bỏ ra bằng chính doanh thu của mình mà còn phải có lãi và thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nớc Vì vậy, tiêu thụ hàng hoá là vấn đề quan trọng cần đợc quan tâm của các doanh nghiệp

Nhận thức đợc vai trò và tầm quan trọng của công tác kế toán nói chung và công tác kế toán tiêu thụ nói riêng chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:"Kế toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm trong các doanh nghiệp".

2 Mục tiêu nghiên cứu Đề TàI.

Trình bày cơ sở lý luận về hạch toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm trong các doanh nghiệp

Tìm hiểu công tác hạch toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phầm trong các doanh nghiệp

Phần I Cơ sở lý luận về hạch toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu

thụ thành phẩm trong các doanh nghiệp

1 Các khái niệm

a Thành phẩm là gì?

Thành phẩm là những sản phẩm đã kết thúc giai đoạn chế biến cuối cùng trong quy trình công nghệ sản xuất ra sản phẩm đó của doanh nghiệp (ngoài ra còn bao gồm cả ngững sản phẩm thuê ngoài gia công đã hoàn thành) đã qua kiểm tra kỹ thuật và đợc xác nhận là phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật quy định, đã đợc nhập kho hoặc giao trực tiếp cho khách hàng

Trong điều kiện hiện nay, khi sản xuất phải gắn liền thị trờng thì chất lợng sản phẩm về cả hai mặt nội dung và hình thức sản phẩm càng trở nên cần thiết hơn hao giờ hết đối với doanh nghiệp Thành phẩm đợc sản xuất ra với chất lợng tốt phù hợp với yêu cầu của thị trờng đã trở thành yêu cầu quyết định sự sống còn của doanh nghiệp Việc duy tri, ổn định và không ngừng phát triển sản xuất của doanh nghiệp chỉ có thể thực hiện đợc khi chất lợng sản phẩm sản xuất ngày càng tốt hơn và đợc thị trờng chấp nhận Sản phẩm của doanh nghiệp công nghiệp sản xuất ra chủ yếu là thành phẩm, ngoài ra có thể có bán thành phẩm Bán thành phẩm là những sản phẩm mới kết thức quy trình công nghệ sản xuất (trừ công đoạn cuối cùng) đợc nhập kho hay chuyển giao để tiếp tục chế biến hoặc có thể bán ra ngoài sản phẩm hàng hoá do xí nghiệp sản xuất ra phải đợc tiêu thụ kịp thời cho nhu cầu tiêu dùng của xã hội Những sản phẩm hàng hóa xuất kho để tiêu thụ, đã thanh toán hay chấp nhận thanh toán gọi là sản lợng hàng hóa thực hiện

b Tiêu thụ?

Triết lý kinh doanh của sản xuất hàng hoá là sản phẩm đợc sản xuất ra để bán nhằm thu lợi nhuận Do đó, tiêu thụ sản phẩm là một trong những nội dung quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh ở doanh nghiệp để thực hiện triết lý đó Theo nghĩa hẹp, quá trình tiêu thụ sản phẩm gắn liền với sự thanh toán giữa ngời mua và ngời bán và sự chuyển quyền sở hữu hàng hoá Thực tế cho thấy, thích ứng với mỗi cơ chế quản lý kinh tế khác nhau, công tác tiêu thụ sản phẩm đợc thực hiện bằng các hình thức khác nhau Trong nền kinh tế kế hoạch tập trung, hoạt động tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp đợc thực hiện theo kế hoạch giao nộp sản phẩm với giá cả và địa chỉ do Nhà nớc quy định Còn trong nền kinh tế thị trờng, các doanh nghiệp phải tự mình quyết định cả ba vấn đề cơ bản của sản xuất kinh doanh: sản xuất cái gì, bằng cách nào và cho ai

Theo định nghĩa của kinh tế học: Tiêu thụ sản phẩm là quá trình thực hiện giá trị của hàng hoá , quá trình chuyển hóa hình thái giá trị của hàng hoá từ hàng sang

tiền Tiêu thụ sản phẩm nhằm thực hiện mục đích của sản xuất hàng hoá là sản phẩm sản xuất để bán và thu lợi nhuận.

Qua tiêu thụ, hàng hoá đợc chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị và

đồng thời vòng chu chuyển vốn kinh doanh của doanh nghiệp đợc hoàn thành Tiêu thụ giúp cho quá trình tái sản xuất đợc giữ vững và có điều kiện để phát triển Sản phẩm làm ra đợc tiêu thụ thì tính chất hữu ích của sản phẩm mới đợc xác định, khi

đó giá trị và giá trị sử dụng mới đợc thừa nhận Sản phẩm đợc tiêu thụ, thể hiện sự thừa nhận của thị trờng, của xã hội và khi đó lao động của doanh nghiệp mới thực

sự lao động có ích Tiêu thụ sản phẩm là khâu quan trọng quyết định đến hoạt động sản xuất kinh doanh và lợi nhuận của doanh nghiệp, quyết định mở rộng hoặc thu hẹp sản xuất của doanh nghiệp và là cơ sở để xác định vị thế của doanh nghiệp trên thị trờng Là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng, tiêu thụ giúp cho ngời tiêu dùng có

đợc giá trị sử dụng mà mình mong muốn và ngời sản xuất đạt đợc mục đích của mình trong kinh doanh Nhà sản xuất, thông qua tiêu thụ có thể nắm bắt thị hiếu, xu hớng tiêu dùng, yêu cầu về sản phẩm, từ đó mở rộng hớng kinh doanh, tạo ra những sản phẩm mới, tìm kiếm khả năng và biện pháp thu hút khách hàng doanh nghiệp

có điều kiện sử dụng tốt hơn mọi nguồn lực của mình, tạo dựng một bộ máy kinh doanh hợp lý và có hiệu quả

Tiêu thụ sản phẩm đòi hỏi doanh nghiệp phải sử dụng tổng thể các biện pháp về

tổ chức kinh tế và kế hoạch nhằm thực hiện các nghiêp vụ liên quan đến tiêu thụ sản phẩm nh nắm nhu cầu thị trờng, tổ chức sản xuất, tiếp nhận sản phẩm, chuẩn bị hàng hoá và xuất bán theo yêu cầu của khách hàng với chi phí kinh doanh nhỏ nhất

Nh vậy, tiêu thụ sản phẩm ở doanh nghiệp là một hoạt động mang tính nghiệp vụ cao bao gồm nhiều loại công việc khác nhau liên quan đến nghiệp vụ kỹ thuật sản xuất và nghiệp vụ tổ chức quản ly quá trình tiêu thụ Mục tiêu của quá trình này bao gồm mục tiêu khối lợng: thị phần, dân số, đa dạng doanh số, lợi nhuận và mục tiêu chất lợng: cải thiện hoạt động của doanh nghiệp và cải thiện dịch vụ khách hàng, quan hệ kinh tế trong thơng mại

2 vai trò của việc hạch toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ thành phẩm.

Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh Thông qua tiêu thụ, giá trị và giá trị sử dụng của sản phẩm đợc thực hiện, đơn vị thu hồi đợc vốn

bỏ ra Cũng chính trong giai đoạn tiêu thụ này, bộ phận giá trị mới sáng tạo ra trong khâu sản xuất đợc thực hiện và biểu hiện dới hình thức lợi nhuận Đẩy nhanh tốc độ tiêu thụ sẽ góp phần tăng nhanh tốc độ luân chuyển vốn nói riêng và hiệu quả sử dụng vốn nói chung, đồng thời góp phần tỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của xã hội Quá trình tiêu thụ đợc coi là hoàn thành khi hàng hóa thực sự đã tiêu thụ tức là khi quyền

sở hữu về hàng hóa đã chuyễn từ ngời bán sang ngời mua Nói cách khác, hàng hóa

đã đợc ngời mua chấp nhận hoặc ngời bán đã thu đợc tiền

Tổ chức hạch toán chi tiết thành phẩm đợc thực hiện ở hai nơi: Phòng kế toán

và ở kho Việc hạch toán ở phòng kế toán đợc thực hiện trên sổ sách kế toán ghi chép bằng thớc đo hiện vật và thớc đo gía trị Bằng việc hạch toán đồng thời ở hai nơi, phòng kế toán có thể phát hiện kịp thời các trờng hợp ghi chép sai các nghiệp

vụ tăng, giảm thành phẩm và các nguyên nhân khác làm cho tình hình tồn kho thực

tế không khớp với số liệu ghi chép trên sổ sách kế toán

3 Những yếu tố ảnh hởng đến quá trình tiêu thụ.

Tình hình tiêu thụ của doanh nghiệp chịu ảnh hởng nhiều nguyên nhân, có thể khái quát 3 loại nguyên nhân sau:

a Những nguyên nhân thuộc về bản thân doanh nghiệp.

Những nguyên nhân thuộc về bản thân doanh nghiệp ảnh hởng đến tình hình tiêu thụ bao gồm: khối lợng sản phẩm đợc sản xuất và tiêu thụ, chất lợng sản phẩm, chủng loại, công tác tiếp cận thị trờng, xác định giá bán hợp lý, uy tín doanh nghiệp trong đó xác định giá bán của doanh nghiệp ảnh hởng lớn đến khối lợng hàng hoá tiêu thụ

Giá bán sản phẩm hàng hoá là một yếu tố ảnh hởng đến khối lợng sản phẩm hàng hoá tiêu thụ, ảnh hởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp.Giá bán tăng lên làm cho doanh thu tăng lên trong điều kiện giả định khối lợng sản phẩm bán ra không thay đổi Tuy nhiên, cần chú rằng, khi giá bán tăng lên không những khối lợng sản phẩm bán ra sẽ giảm do nhu cầu giảm, một khi thu nhập của ngời tiêu dùng không tăng, mức độ tăng giảm của khối lợng sản phẩm hàng hoá tiêu thụ còn phụ thuộc mức độ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của hàng hoá, giá trị sử dụng của hàng hoá Những sản phẩm hàng hoá cao cấp xa xỉ, khối lợng sản phẩm tiêu thụ sẽ giảm nếu giá cả tăng lên Vì vậy, doanh nghiệp cần quyết định khối lợng sản phẩm tiêu thụ và giá cả nh thế nào cho hợp lý mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất

b Những nguyên nhân thuộc về ngời mua.

Trong cơ chế thị trờng hiện nay, khi mà sự cạnh tranh trên thị trờng giữa các doanh nghiệp là gay gắt thì các doanh nghiệp sẽ chọn phơng hớng sản xuất và tiêu thụ những sản phẩm hớng vào nhu cầu của ngời tiêu dùng Doanh nghiệp bán những sản phẩm thị trờng cần, không bán những sản phẩm doanh nghiệp có Nh vậy, sức mua của ngời tiêu dùng là nhân tố ảnh hởng rất lớn đến kết quả tiêu thụ của doanh nghiệp Mặt khác, mỗi vùng dân c lại có thói quen thị hiếu tiêu dùng của dân c để

đáp ứng yêu cầu của họ, trên cơ sở đó mở rộng thị trờng, tăng khối lợng bán cho doanh nghiệp

c Những nguyên nhân thuộc về Nhà nớc.

Trong kinh tế thị trờng, tuy vai trò của Nhà nớc gián tiếp, nhng sự can thiệp của Nhà nớc đến công tác tiêu thụ của doanh nghiệp thông qua chính sách tiêu dùng, chính sách thu nhập và chính sách giá cả Nhận thức đợc các tác động nói trên là rất cần thiết đối với quản lý doanh nghiệp

4 Nhiệm vụ của kế toán tiêu thụ thành phẩm.

Trong bất kỳ loại hình doanh nghiệp nào ( doanh nghiệp sản xuất hay doanh nghiệp thơng mại) thì quản lý luôn là một công cụ quản lý quan trọng nhất cũng nh mọi khâu khác việc tổ chức công tác kế toán bán hàng, kế toán xác định kết quả sản xuất kinh doanh cũng có vai trò rất quan trọng Tổ chức công tác kế toán bán hàng hợp lý có một ý nghĩa to lớn trong việc cung cấp và sử lý thông tin của các bộ phận trong doanh nghiệp từ đó đa ra phơng án kinh doanh có hiệu quả nhất, giám sát việc chấp hành chính sách, chế độ tài chính của doanh nghiệp

Kế toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá trong các doanh nghiệp phải thực hiện đầy

đủ các nhiệm vụ sau:

- Phản ánh, giám đốc chính xác, kịp thời tình hình tiêu thụ hàng hoá cả về số lợng và trị giá của từng mặt hàng, nhóm hàng khi hạch toán cần phải hạch toán

đúng đắn từ khâu hạch toán ban đầu đến hạch toán tổng hợp, hạch toán chi tiết theo yêu cầu quản lý của doanh nghiệp

- Phản ánh, giám đốc chính xác tình hình thu hồi tiền, tình hình công nợ và thanh toán công nợ phải thu của ngời mua Cụ thể là kế toán tiêu thụ phải mở sổ ghi chép theo từng khách hàng, số tiền khách nợ, thời hạn thanh toán và tình hình trả nợ

- Tính toán chính xác giá vốn hàng hoá đã tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ Khi tính toán kế toán tiêu thụ phải tuân thủ nguyên tắc nhất quán về tính giá vốn, nghĩa là phải lựa chọn một phơng pháp tính giá vốn nhất định Nếu có sự thay

đổi trong cách tính toán phải có văn bản chỉ rõ và nêu đợc lý do cụ thể

- Cung cấp đầy đủ kịp thời, chính xác các thông tin cần thiết về tình hình tiêu thụ hàng hoá phục vụ cho việc chỉ đạo, điều hành hoạt động của doanh nghiệp

- Tổng hợp, tính toán và phân bổ chính xác chi phí bán hàng cho hàng hoá đã tiêu thụ, đồng thời xác định các khoản thuế phải nộp nhằm thực hiện tốt nghĩa vụ

đối với ngân sách Nhà nớc

- Nắm bắt theo dõi chặt chẽ trong phơng thức bán hàng, từng thể thức thanh toán, và từng loại hàng hoá tiêu thụ

- Đôn đốc thanh toán, thu hồi kịp thời, đầy đủ tiền vốn, tính toán xác định

đúng kết quả tiêu thụ từng loại hàng hoá

- Xác định chính xác đầy đủ kết quả bán hàng, lập và gửi báo cáo kết quả kinh doanh theo đúng chế độ kế toán hiện hành Với phơng thức bán hàng hay tiêu thụ là cách thức bán hàng và thanh toán tiền hàng Trên thực tế hàng hoá có thể tiêu

thụ bằng cách bán buôn ( qua kho, chuyển hàng, vận chuyển thẳng) hay bán lẻ, bán trả góp hoặc ký gửi đại lý Mỗi một phơng thức tiêu thụ sẽ không giống nhau về cách thức, địa điểm giao hàng, chi phí bán hàng

5 các phơng thức bán hàng và phơng thức thanh toán 5.1 Các phơng thức bán hàng.

a Bán hàng trực tiếp.

Tiêu thụ trực tiếp là phơng thức giao hàng cho ngời mua trực tiếp tại kho, tại quầy hàng hay tại các bộ phận sẩn xuất Hàng hoá khi bàn giao cho ngời mua đợc chính thức coi là tiêu thụ và đơn vị bán mất quyền sở hữu về số hàng này

c Phơng thức tiêu thụ gửi bán chờ chấp nhận (còn gọi là chuyển hàng theo hợp đồng).

Bên bán chuyển hàng cho bên mua theo địa điểm ghi trong hợp đồng Hàng gửi

đi vẫn thuộc sở hữu của đơn vị, chỉ khi nào thu đợc tiền hoặc đợc bên mua chấp nhận (đã kiểm nhận, bàn giao) thì số hàng đợc chấp nhận mới chính thức coi là tiêu thụ

d Phơng thức bán hàng ký gửi, đại lý:

Bên bán xuất giao hàng cho các đơn vị, cá nhân làm đại lý số hàng gửi giao đại

lý vẫn thuộc quyền sở hữu của đơn vị chỉ khi nào nhận thông báo của các đại lý hoặc quá thời gian quy định thì số hàng gửi đại lý mới chính thức đợc coi là tiêu thụ theo phơng thức này Chủ hàng phải trả hoa hồng cho các đại lý ( tính vào chi phí bán hàng) và đại lý đợc hởng hoa hồng ( tính vào doanh thu bán hàng)

e Phơng thức bán buôn, vận chuyển thẳng không qua kho:

Phơng thức này chỉ áp dụng với các doanh nghiệp kinh doanh thơng mại Hàng thu mua không nhập kho mà chuyển thẳng cho đơn vị mua Công ty thơng mại phải tiến hàng thanh toán với cả bên bán và bên mua (có tham gia thanh toán) hoặc chỉ làm trung gian, môi giới để hởng hoa hồng ( không tham gia thanh toán)

f Phơng thức hàng đổi hàng:

Hàng hoá xuất kho đem đổi coi nh bán và hàng nhận về khi đổi coi nh mua, việc trao đổi dựa trên sự thoả thuận của hai bên

5.2 Các phơng thức thanh toán.

Cùng với các phơng thức bán hàng thì cũng có rất nhiều phơng thức thanh toán khác nhau Việc áp dụng phơng thức thanh toán nào là do hai bên mua và bán tự thoả thuận đợc ghi trong hợp đồng quản ly các nghiệp vụ thanh toán Tiền hàng là công tác quan trọng trong công tác kế toán nhằm tránh tổn thất tiền hàng giúp doanh nghiệp không bị chiếm dụng vốn, tạo điều kiện tăng vòng quay của vốn và giữ uy tín với khách hàng Hiện nay có một số phơng thức thanh toán phổ biến sau:

a Phơng thức thanh toán bằng tiền mặt

b Phơng thức thanh toán bằng chuyển khoản

c Phơng thức thanh toán bằng th tín dụng

d Phơng thức thanh toán bằng hình thức hàng đổi hàng

6 chứng từ sử dụng hạch toán tiêu thụ và xác định kết

quả tiêu thụ thành phẩm.

a Phiếu xuất kho.

Phiếu xuất kho có mục đích: Theo dõi chặt chẽ số lợng vật t, công cụ, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa xuất kho cho các bộ phận sử dụng trong doanh nghiệp, làm căn

cứ để hạch toán chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm, dịch vụ và kiểm tra việc

sử dụng thực hiện định mức tiêu hao vật t

b Phiếu nhập kho.

Mục đích của phiếu nhập kho là: Nhằm xác nhận số lợng vật t, công cụ, dụng

cụ, sản phẩm, hàng hóa nhập kho làm căn cứ ghi thẻ kho, thanh toán tiền hàng, xác

định trách nhiệm với ngời có liên quan

c Phiếu báo vật t còn lại cuối kỳ.

Phiếu báo vật t còn lại cuối kỳ có mục đích: Theo dõi số lợng vật t còn lại cuối

kỳ hạch toán ở đơn vị sử dụng làm căn cứ tính gía thanh sản phẩm và kiểm tra tình hình thực hiện định mức sử dụng vật t

d Biên bản kiểm kê vật t, công cụ, sản phẩm, hàng hóa.

Mục đích của bên bản kiểm kê vật t, công cụ, sản phẩm, hàng hóa nhằm xác

định số lợng, chất lợng và giá trị vật t, công cụ, sản phẩm, hàng hóa có ở kho tại thời điểm kiểm kê làm căn cứ xác định trách nhiệm trong việc bảo quản, xử lý vật t, công cụ sản phẩm, hàng hóa thừa, thiếu và ghi sổ kế toán

e Bảng thanh tóan hàng đại lý, ký gửi.

Bảng thanh toán hàng đại lý, ký gửi có mục đích phản ánh tình hình thanh toán hàng đại lý, ký gửi giữa đơn vị có hàng và đơn vị nhận bán hàng, là chứng từ để đơn

vị có hàng và đơn vị nhận bán hàng đại lý, ký gửi thanh toán tiền và ghi sổ kế toán

f Thẻ quầy hàng.

Mục đích của thẻ quầy hàng là theo dõi số lợng và giá trị hàng hóa trong quá trình nhận và bán tại quầy hàng, giúp cho ngời bán hàng thờng xuyên nắm đợc tình hình nhập, xuất, tồn tại quầy, làm căn cứ để kiểm tra, quản lý hàng hóa và lập bảng

kê bán hàng từng ngày(kỳ)

g Phiếu thu.

Nhằm xác định số tiền mặt, ngoại tệ, thực tế nhập quỹ và làm căn cứ để thủ quỹ thu tiền, ghi sổ quỹ, kế toán ghi sổ các khoản thu có liên quan Mọi khoản tiền Việt Nam, ngoại tệ nhập quỹ đều phải có phiếu thu

h phiếu chi.

Nhằm xác định các khoản tiền mặt, ngoại tệ thực tế xuất quỹ và làm căn cứ để thủ quỹ xuất quỹ, ghi sổ quỹ và kế toán ghi sổ kế toán

i Một số chứng từ ban hành theo các văn bản pháp luật khác nh :

- Hóa đơn gía trị gia tăng

- Hóa đơn bán hàng thông thờng

- Phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ

- Phiếu xuất kho hàng gửi bán đại lý

-

phần II hạch toán quá trình tiêu thụ và xác định kết quả

tiêu thụ thành phẩm.

I Những quy định chung về ghi nhận doanh thu

Chuẩn mực kế toán “ Doanh thu và thu nhập khác” ( VAS 14), là một trong bốn chuẩn mực đợc ban hành và công bố lần 1 quyết định số 149/2001/QĐ- BTC ngày 31/12/2001 Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hớng dẫn các nguyên tắc, phơng pháp kế toán doanh thu và thu nhập khác làm cơ sở để ghi sổ kế toán và lập BCTC Vấn đề quan trọng nhất trong kế toán doanh thu là xác định khi nào ghi nhận doanh thu, điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định yếu tố đúng kỳ của doanh thu là cơ sở để xác đinh lợi nhuận thực hiện trong kỳ của doanh nghiệp Nhìn chung, doanh thu đợc ghi nhận khi doanh nghiệp có khả năng tơng đối chắc chắn sẽ thu đợc lợi ích kinh tế trong tơng lai và các lợi ích kinh tế đó có thể đợc tính toán một cách đáng tin cậy

Điều đó đợc cụ thể hoá thành năm điều kiện và chỉ ghi nhận doanh thu khi đồng thời thoả mãn tất cả các điều kiện đó, đó là:

• Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền

sở hữu sản phẩm hoặc hàng hoá cho ngời mua

• Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản ly hàng hoá nh ngời sở hữu hàng hoá hoặc quyền kiểm soát hàng hoá.

• Doanh thu xác định tơng đối chắc chắn

• Doanh nghiệp đã thu đợc hoặc sẽ thu đợc lợi ích kinh tế từ giao dịch tiêu thụ

• Xác định đợc chi phí liên quan tới giao dịch tiêu thụ

Doanh thu của giao dịch về cung cấp dịch vụ đợc ghi nhận khi kết quả của giao dịch đó đợc xác định một cách đáng tin cậy Trờng hợp giao dịch về cung cấp dịch

vụ liên quan đến nhiều kỳ thì doanh thu đợc ghi nhận trong kỳ theo kết quả phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập Bảng cân đối kế toán của kỳ đo Kết quả của giao dịch cung cấp dịch vụ đợc xác định khi thỏa mãn đồng thời bốn điều kiện sau:

• Doanh thu đợc xác định tơng đối chắc chắn

• Có khả năng thu đợc lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó

• Xác định đợc phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập Bảng cân đối kế toán

• Xác định đợc chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó

Để theo dõi doanh thu tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ trong kỳ, theo quy

định của Bộ Tài Chính, kế toán sử dụng TK511 hoặc TK512 ( nếu sản phẩm hàng hoá đợc tiêu thụ nội bộ) Các khoản giảm trừ đợc hạch toán vào các tài khoản: TK521 ( chiết khấu hàng bán), TK531 ( hàng bán bị trả lại), TK532 ( giảm giá hàng bán)

II Tài khoản sử dụng, kết cấu tài khoản và phơng pháp hạch toán trong tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ

thành phẩm

a Doanh thu tiêu thụ và cung cấp dịch vụ.

1 Tài khoản sử dụng.

Tài khoản 511 (doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ) dùng để phản ánh doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán của hoạt động sản xuất kinh doanh từ các giao dịch và các nghiệp vụ sau:

- Bán hàng: Bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra, bán hàng hóa mua vào và bán bất động sản đầu t

- Cung cấp dịch vụ: Thực hiện công việc đã thỏa thuận theo hợp đồng trong một kỳ, hoặc nhiều kỳ kế toán, nh cung cấp dịch vụ vận tải, du lịch, cho thuê tài sản

cố định theo phơng thức cho thuê hoạt động

Kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 511 - doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.

Bên nợ:

số thuế tiêu thụ đặc biệt, hoặc thuế xuất khẩu phải nộp tính trên doanh thu bán hàng thực tế của sản phẩm hàng hóa, dịch vụ đã cung cấp cho khách hàng và đợc xác định là đã bán trong kỳ kế toán

- Số thuế GTGT phải nộp củ doanh nghiệp nộp thuế GTGT tính theo phơng pháp trực tiếp

- Doanh thu hàng bán bị trả lại kết chuyển cuối kỳ

- Khoản giảm giá hàng bán kết chuyển cuối kỳ

- Khoản chiết khấu thơng mại kết chuyển cuối kỳ

- Kết chuyển doanh thu thuần vào tài khoản 911 "Xác định kết quả kinh doanh"

Bên có:

Doanh thu bán sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu t và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp thực hiện trong kỳ kế toán

Tài khoản 511 không có số d cuối kỳ.

Tài khoản 511 - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, có 5 tài khoản cấp 2.

- Tài khoản 5111 - Doanh thu bán hàng hóa

- Tài khoản 5112 - Doanh thu bán các thành phẩm

- Tài khoản 5113 - Doanh thu cung cấp dịch vụ

- Tài khoản 5114 - Doanh thu trợ cấp, trợ giá:

- Tài khoản 5117 - Doanh thu kinh doanh bất động sản đầu t

Tài khoản 512: Hạch toán doanh thu bán hàng nội bộ.

Tài khoản này dùng để phản ánh doanh thu của số sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ tiêu thu trong nội bộ doanh nghiệp Doanh thu tiêu thụ nội bộ là lợi ích kinh tế thu

đợc từ việc bán hàng hóa, sản phẩm, cung cấp dịch vụ nội bộ giữa các đơn vị trực thuộc hạch toán phụ thuộc trông cùng một công ty tính theo gía bán nội bộ

Kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 512 - Doanh thu bán hàng nội bộ.

Tài khoản 512 không có số d cuối kỳ.

Tài khoản 512 - Doanh thu bán hàng nội bộ, có 3 tài khoản cấp 2:

- Tài khoản 5121 - Doanh thu bán hàng hóa

- Tài khoản 5122 - Doanh thu bán các thành phẩm

- Tài khoản 5123 - Doanh thu cung cấp dịch vụ

2 Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.

• Kế toán bán hàng theo phơng thức thông thờng.

(1) Đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT tính theo phơng pháp khấu trừ và doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phơng pháp khấu trừ, kế toán phản

ánh doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ theo giá bán cha có thuế GTGT, ghi:

Nợ TK 111, 112 131 ( tổng giá thanh toán)

Có TK 511 (gía bán cha có thuế GTGT)

Có TK 512 (giá bán cha có thuế GTGT)

Có TK 3331 - Thuế GTGT phải nộp (33311)

(2) Đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ không thuộc diện chịu thuế GTGT hoặc chịu thuế GTGT theo phơng pháp trực tiếp, kế toán phản ánh doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ theo giá thanh toán, ghi:

Nợ TK 111

Nợ TK 112

Nợ TK 131

Có TK 511 ( Tổng giá thanh toán)

Có TK 512 (Tổng giá thanh toán)

Trờng hợp, doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ phát sinh bằng ngoại tệ, thì ngoài việc ghi sổ kế toán chi tiết số nguyên tệ đã thu hoặc phải thu, kế toán phải căn

cứ vào tỷ giá giao dịch thực tế hoặc tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trờng ngoại

tệ liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ kinh tế để quy đổi ra Đồng Việt Nam hoặc đơn vị tiền tệ chính thức sử dụng trong kế toán để hạch toán vào Tài khoản 511 "Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ"

• Kế toán bán hàng thông qua các đại lý bán đúng giá hởng hoa hồng.

Kế toán ở đơn vị giao hàng đại lý:

(1) Khi xuất kho sản phẩm, hàng hóa, giao cho các đại lý phải lập phiếu xuất kho hàng gửi bán đại lý, căn cứ vào phiếu xuất kho hàng gửi bán đại lý, ghi:

Nợ TK 157

Có TK 155,156

(2) Khi hàng hóa giao cho các đại lý đã bán đợc, căn cứ vào Bảng kê hóa đơn bán ra của hàng hóa đã tiêu thu do các bên nhận đại lý hởng hoa hồng lập gửi về:

+ Đối với hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tính theo phơng pháp khấu trừ, kế toán phản ánh doanh thu bán hàng theo giá bán cha có thuế GTGT, ghi:

Nợ TK 111,112,131 ( Tổng giá thanh toán)

Có TK 511 ( Giá bán cha có thuế GTGT)

(3) Số tiền hoa hồng phải trả cho đơn vị nhận bán hàng đại lý hởng hoa hồng, ghi:

Nợ TK 641 (Hoa hồng đại lý cha có thuế)

Nợ TK 133

Có TK 131,111,112

Kế toán ở đơn vị nhận đại lý, bán đúng giá h ởng hoa hồng:

(1) Khi nhận hàng đại lý bán đúng giá hởng hoa hồng, kế toán phản ánh toàn

bộ giá trị hàng hóa nhận bán đại lý vào tài khoản ngoài bảng cân đối kế toán (Tài khoản 003 "Hàng hóa nhận bán hộ, nhận ký gửi, ký cợc") Khi nhận hàng, ghi bên

Có tài khoản 003

(2) Khi hàng hóa nhận bán đại lý đã bán đợc:

- Khí xuất bán hàng nhận đại lý, phải lập hóa đơn (GTGT) hoặc hóa đơn bán hàng theo chế độ quy định Căn cứ vào hóa đơn (GTGT) hoặc hóa đơn bán hàng và các chứng từ liên quan, kế toán phản ánh số tiền bán hàng đại lý phải trả cho bên giao hàng, ghi:

Nợ TK 111,112,131

Có TK 331 ( Tổng giá thanh toán)

- Định kỳ, khi xác định doanh thu hoa hồng bán hàng đại lý đợc hởng, ghi:

• Kế toán bán hàng theo phơng thức trả chậm, trả góp.

(1) Đối với hàng hóa chịu thuế GTGT theo phơng pháp khấu trừ, kế toán phản

ánh doanh thu bán hàng theo giá bán trả tiền ngay cha có thuế GTGT, ghi:

- Khi bán hàng trả chậm, trả góp, ghi số tiền trả lần đầu và số tiền còn phải thu về bán hàng trả chậm, trả góp, doanh thu bán hàng và lãi phải thu, ghi:

Nợ TK 111,112,131 ( Tổng giá thanh toán)

Có TK 511 ( Giá bán trả tiền ngay cha có thuế GTGT)

Có TK 333

Có TK 3387 ( Chênh lệch giữa tổng số tiền theo giá bán trả

chậm, trả góp với giá bán trả tiền ngay cha có thuế GTGT)

- Khi thực thu tiền bán hàng, ghi:

- Khi bán hàng trả chậm, trả góp, số tiền trả lần đầu và số tiền còn phải thu

về bán hàng trả chậm, trả góp, doanh thu bán hàng và lãi phải thu, ghi:

Nợ TK 111,112,131

Có TK 511 (Giá bán trả tiền ngay có thuế GTGT)

Có TK 3387 ( Chênh lệch giữa tổng số tiền theo giá bán trả chậm,

trả góp với giá bán trả tiền ngay có thúê GTGT)

- Khi thực thu tiền bán hàng, ghi:

• Kế toán bán hàng theo phơng thức hàng đổi hàng

(1) Đối với doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phơng pháp khấu trừ khi xuất sản phẩm, hàng hóa thuộc đối tợng chịu thuế GTGT tính theo phơng pháp khấu trừ

để đổi lấy vật t, hàng hóa, TSCĐ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch

vụ chịu thuế GTGT theo phơng pháp khấu trừ, kế toán phản ánh doanh thu bán hàng

để đổi lấy vật t, hàng hóa, TSCĐ khác theo giá bán cha có thuế GTGT, ghi:

Nợ TK 131 (Tổng giá thanh toán)

Có TK 511 (Giá bán cha có thuế GTGT)

Có TK 3331

- Khi nhận vật t, hàng hóa, TSCĐ trao đổi về, kế toán phản ánh giá trị vật

t hàng hóa, TSCĐ nhận trao đổi, ghi:

Nợ TK 152,153,156,211 (Giá mua cha có thuế GTGT)

Nợ TK 133 (Nếu có)

Có TK 131 (Tổng giá thanh toán)

- Trờng hợp phải thu thêm tiền do giá trị hợp lý của sản phẩm, hàng hóa đa

đi trao đổi lớn hơn gía trị hợp lý của vật t, hàng hóa, TSCĐ nhận đợc do trao đổi thi fkhi nhận đợc tiền của bên có vật t, hàng hóa, TSCĐ trao đổi, ghi:

Nợ TK 111,112 (Số tiền đã thu thêm)

Có TK 131

- Trờng hợp phải trả thêm tiền do giá trị hợp lý của sản phẩm, hàng hóa, đa

đi trao đổi nhỏ hơn gí trị hợp lý của vật t, hàng hóa, TSCĐ nhận đợc do trao đổi thi khi trả tiền cho bên có vật t, hàng hóa, TSCĐ trao đổi, ghi:

Nợ TK 131

Có TK 111,112

(2) Khi xuất sản phẩm, hàng hóa thuộc diện không chịu thuế GTGT hoặc thuế GTGT theo phơng pháp trực tiếp để đổi lấy vật t, hàng hóa, TSCĐ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không thuộc diện chịu thuế GTGT hoặc chịu thuế GTGT theo phơng pháp trực tiếp, kế toán phản anh doanh thu bán hàng trao

đổi theo tổng giá thanh toán, ghi:

Nợ TK 131

Có TK 511 (Tổng giá thanh toán)

Có TK 512 (Tổng giá thanh toán)

- Khi nhận vật t, hàng hóa, TSCĐ trao đổi về, kế toán phản ánh giá trị vật

t hàng hóa, TSCĐ nhận trao đổi, ghi:

Nợ TK 152,153,156,211 (Theo gía thanh toán)

Có TK 131

- Trờng hợp phải thu thêm tiền do giá trị hợp lý của sản phẩm, doanh thu

đa đi trao đổi lớn hớn giá trị hợp lý của vật t, hàng hóa, TSCĐ nhận đợc do trao đổi thì khi nhận đợc tiền của bên có vật t, hàng hóa, TSCĐ trao đổi, ghi:

Nợ TK 111,112 (Số đã thu thêm)

Có TK 131

- Trờng hợp phải trả thêm tiền do gí trị hợp lý của sản phẩm, hàng hóa, đa

đi trao đổi nhỏ hơn giá trị hợp lý của vật t, hàng hóa, TSCĐ nhận đợc do trao đổi thì khi trả tiền cho bên có vật t, hàng hóa, TSCĐ trao đổi, ghi:

Nợ TK 131

Có TK 111,112

b Hạch toán các khoản giảm trừ.

1 Kế toán chiết khấu thơng mại.

• Tài khoản sử dụng

- Tài khoản 521 - Chiết khấu thơng mại

Tài khoản này dùng để phản ánh khoản chiết khấu thơng mại mà doanh nghiệp

đã giảm trừ, hoặc đã thanh toán cho ngời mua hàng do việc ngời mua hàng đã mua hàng (sản phẩm,hàng hóa), dịch vụ với khối lợng lớn theo thỏa thuận về chiết khấu thơng mại đã ghi trên hợp đồng kinh tế mua, bán hoặc các cam kết mua, bán hàng

• Kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 521 - Chiết khấu thơng mại.

• Tài khoản sử dụng.

Tài khoản 531 - Hàng bán bị trả lại

Tài khoản này dùng để phản ánh trị giá của số sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ

đã tiêu thụ, bị khách hàng trả lại do các nguyên nhân: Do vi phạm cam kết, vi phạm hợp đồng kinh tế, hàng bị mất, kém phẩm chất, không đúng chủng loại, quy cách

• Kế cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 531.

Bên Nợ:

Doanh thu của hàng bán bị trả lại, đã trả lại tiền cho ngời mua hoặc tính trừ vào nợ phải thu của khách hàng về số sản phẩm, hàng hóa đã bán ra, dịch vụ đã tiêu thụ

Bên có:

Kết chuyển doanh thu của hàng bán bị trả lại vào bên Nợ tài khoản 511

"Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ", hoặc tài khoản 512 "Doanh thu bán hàng nội bộ" để xác định doanh thu thuần trong kỳ kế toán

Tài khoản 531 không có số d cuối kỳ.

- Thanh tóan với ngời mua hàng về số tiền của hàng bán bị trả lại:

+ Đối với sản phẩm, hàng hóa thuộc đối tợng chịu thuế GTGT tính theo phơng pháp khấu trừ và doanh nghiệp nộp thuế GTGT tính theo phơng pháp khấu trừ, ghi:

Nợ TK 531 (Giá bán cha có thuế GTGT)

Nợ TK 3331 (Số thuế GTGT của hàng bán bị trả lại)

Có TK 111,112,131

+ Đối với sản phẩm, hàng hóa hông thuộc đối tợng chịu thuế GTGT hoặc thuộc đối tợng chịu thuế GTGT tính theo phơng pháp trực tiếp, số tiền thanh toán với ngời mua về hàng bán bị trả lại, ghi:

Nợ TK 531

Có TK 111,112,131

- Các chi phí phát sinh liên quan đến hàng bán bị trả lại (nếu có), ghi:

Nợ TK 641

Có TK 111,112,141,334

- Cuối kỳ kế toán, kết chuyển toàn bộ doanh thu của hàng bán bị trả lại phát sinh trong kỳ vào tài khoản doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ hoặc tài khoản doanh thu bán hàng nội bộ, ghi:

Nợ TK 511

Nợ TK 512

Có TK 531

3 Kế toán giảm giá hàng bán.

• Tài khoản sử dụng.

Tài khoản 532 - giảm giá hàng bán

Tài khoản này dùng để phản ánh khoản giảm giá hàng bán thực tế phát sinh trong kỳ kế toán

Giảm giá hàng bán là khoản giảm trừ cho ngời mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu

• Kết cấu và nội dung phan ánh của tài khoản 532.

l-+ Trờng hợp sản phẩm, hàng hóa đã bán phải giảm giá cho ngời mua thuộc

đối tợng chịu thuế GTGT tính theo phơng pháp khấu trừ, và doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phơng pháp khấu trừ thì khoản giảm giá đã chấp thuận cho ngời mua, ghi:

Nợ TK 532 (Giá bán cha có thuế GTGT)

Nợ TK 3331 (Số thuế GTGT của hàng bán phải giảm giá)

- Cuối kỳ kế toán, kết chuyển tổng số giảm giá hàng bán phát sinh trong

kỳ sang tài khoản "Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ" hoặc tài khoản

"Doanh thu bán hàng nội bộ", ghi:

Nợ TK 511

Nợ TK 512

Có TK 532

c Hạch toán chi phí bán hàng.

1 Khái niệm chi phí bán hàng.

Là toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ Chi phí bán hàng đợc theo dõi chi tiết theo từng nội dung cch nh: chi phí nhân viên, vật liệu, bao bì, dụng cụ, đồ dung, khấu hao TSCĐ, bảo hành, dịch vụ mua ngoài, chi phí bằng tiền khác Tùy theo đặc điểm kinh doanh, yêu cầu quản lý từng ngành, từng doanh nghiệp, chi phí bán hàng có thể theo dõi chi tiết thêm một

số nội dung chi phí

Chi phí bán hàng bao gồm:

- Chi phí nhân viên

- Chi phí vật liệu, bao bì

- Chi phí dụng cụ, đồ dùng

- Chi phí khấu hao TSCĐ

- Chi phí bảo hành

- Chi phí dịch vụ mua ngoài

- Chi phí bằng tiền khác

2 Tài khoản sử dụng.

Tài khoản 641 - Chi phí bán hàng

Tài khỏan này dùng để phản ánh các chi phí thực tế phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ bao gồm các chi phí chào hàng, giới thiệu sản phẩm, quảng cáo sản phẩm, hoa hồng bán hàng, chi phí bảo hành sản phẩm, hàng hóa (trừ hoạt động xây lắp), chi phí bảo quản, đóng gói, vận chuyển

Kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản 641 - chi phí bán hàng