Luận văn công tác sưu tầm tổ chức và khai thác tài liệu về phố hiến tại thư tỉnh hưng yên

Manh dat ấy còn là trung tâm văn hoá, tín ngưỡng dân gian, với hàng trăm di tích lịch sử văn hoá có giá trị như: Đền Mây, đền Ngọc Thanh, đền 'Tếng Trân - Cúc Hoa, đền Đa Hoà 'Tuy nhiê

CONG TAC SUU TAM, TO CHUC VA KHAI

HAC TAI LIEU VE PHO HIEN TAI THU VIEN

TINH HUNG YEN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

GIÁO VIỆN HƯỚNG DẪN: PGS T§ NGUYỄN VĂN CAN]

SINH VIÊN THỰC HIỆN: VŨ THỊ HẦU

LỚP: THƯ VIỆN 39A

LOI CAM ON

Để hoàn thành bai khóa luận tốt nghiệp này ngoài sự cổ gắng, nỗ lực của

KZ ban thân em đã nhận được sự giúp đỡ của thầy cô, cán bộ thư viên và gia đình

Vì vậy, em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc của em tới

Trước tiên, em xin bày tỏ lòng cảm on chân thành tới PGS.TS Nguyễn Văn Cần, người đã trực tiếp hướng dẫn tận tinh, chi bảo em hoàn thanh bai khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành gửi lời cảm ơn tới quý thây cô giảng dạy đã truyền đạt cho em những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian em học tại trường

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới ban lãnh đạo cùng toàn thể cán bộ của

Thư viện tỉnh Hưng Yên đã tạo điều kiện thuận lợi cho em có điều kiện tìm

hiểu, học hỏi thực tế và cung cấp nhiều số liệu

Sau cùng em xin gửi lời cảm ơn tới tất cả người thân trong gia đình và ban bẻ đã động viên, khích lệ tỉnh thần, giúp đỡ em trong suốt thời gian qua š

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 6 năm 2011

Người thực hiện

Vũ Thị Hậu

LOI NOI DAU

1 Lý đo chụn đề tài

Văn hóa của mỗi địa phương là một bộ phận quan trọng cẫu thành nên

văn hóa của một quấc gia, làm nên sự phong phú, đa dạng cho nên văn hóa

của dân tộc Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc lả giữ gìn các giá trị văn hóa của

các vùng, miễn, các địa phương Trong kho tảng đi sản văn hóa đó, loại di sản

văn hỏa thánh văn — lải liệu địa chí — có tầm quan trọng đặc biệt

Tài liệu địa chí là tài liệu ghi chép, khắc họa điện mạo của mộL vùng

đất, một địa phương Tài liệu địa chí có ý nghĩa quan trọng trong việc xây đựng và phát triển địa phương Nó ghi lại tâm tư, tình câm, tri thức của người

địa phương: phân ánh mọi mặt của địa phương từ quá khứ đến hiện tại Đối

với mọi người, tài liệu địa chí giúp con người hiểu biết về các địa phương từ

đó có cơ hội mở rộng phạm vi sinh sống, hoạt động Đối với án bộ lãnh đạo

dia phương, tải liêu địa chỉ là cơ sở dễ xây dựng phương hướng, kế hoạch

phát triển địa phương Với người nghiên cứu, tài liệu địa chỉ là công cụ giúp

họ hiểu rõ lịch sứ nghiên cứu vẻ dịa phương; từ do xác định đề tải nghiên cứu chính xác, tránh nghiên cứu trùng lập, tiết kiệm thời gian và công sức Đôi với

người làm công tác tuyên truyền, giáo dục (như giáo viên, cán bộ thư viện,

cán bộ văn hóa, những người làm công tác Đáng, Đoàn, Đội ), tải liệu địa

chí là phương tiện để tuyên truyễn, giáo dục về địa phương, phổ biển các trí

thức của địa phương Tài liệu địa chí có giá trị về nhiều mặt Do đó việc sưu

tầm, thu thập, giữ gìn vả khai thác để phát huy giá trị của tải liệu địa chí là

nhiệm vụ của các thư viện ở địa phương và của công tác địa chí

Người xưa có câu "Thử nhất Kinh Kỳ, thứ nhỉ Phố IHến" Phố Hiến nằm trong khu vực đồng bằng Bắc Dộ cạnh sông IIỗng Nhắc đến Phố Iiến là

nhắc đến cả một thương cảng nỗi tiếng của mắy thể kỉ trước Phố Hiến piau

Ngũ Lão một danh tướng đời Trần, Hải Thượng lãn ông l.ê Hữu Trác - một

danh y trác tuyệt thời Lê - Irịnh

Manh dat ấy còn là trung tâm văn hoá, tín ngưỡng dân gian, với hàng

trăm di tích lịch sử văn hoá có giá trị như: Đền Mây, đền Ngọc Thanh, đền

'Tếng Trân - Cúc Hoa, đền Đa Hoà

'Tuy nhiên, trải qua biến cổ của thời pian cùng những thăng trim của

lịch sử, hình ảnh về một Phố IHến buôn bán sầm uất đã bị phai mờ, những thương điểm, thành quách, những khu phố cô đã bị mài mòn theo năm tháng

Việc làm thể nào để bảo tồn các giá tri văn hóa Phổ Hiến, lam thé nao dé văn hóa Phố Iiiễn ăn sâu vào tiểm thức mỗi người đân địa phương cũng như với

người dân Việt là một vấn đề đặt ra đối với hoạt đồng địa chỉ nỏi chung va

hoạt động địa chí tại thư viện tỉnh Hưng Yên nói riêng

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác sưu tầm, khai thác tài liệu

về Phố [Hiến đặc biệt là đối với hoạt động địa chí của thư viện tĩnh lưng Yên

em chợn đề tài: “Công tác sưu tâm, tô chức và khai thác tài liệu về Phổ Hiển tại Thư viện tính Hưng Yên” làm đề tài khỏa luận tốt nghiệp

Thông qua việc thực hiện khóa luận nảy em muốn củng có kiến thức

đã học, giúp người dân đặc biệt với độc giả thư viện có thể hiểu rõ hơn về lịch

sử, văn hóa, con người Phố Hiễn góp phần vào việc thưc hiện dé an bảo tồn

và tôn tạo Phố Hiến cô của tỉnh đã đề ra

2 Dối tượng và phạm ví nghiên cứu

Công tác sưu tâm, tổ chức và khai thác tải liệu về Phế IIiến tại thư viện

tính Hưng, Yên từ năm 1971 tới nay

3 Muc đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục dích

Nghiên cửu thực trang công tác sưu tầm, tế chức và khai thác tải liều về

Phố Iliễn và đề xuất giải nháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này và

công tác dịa chỉ tại thư viện tính Hưng Yên

3.1 Nhiệm vụ

-_ Hệ thống hỏa tải liệu nghiên cửu về Phố Hiển và ý nghĩa của loại tài

liệu này tại Thư viện tỉnh [lưng Yên

-_ Khảo sát thực trạng công tác sưu tầm, lỗ chức và khai thắc tài liệu

về Phố Hiển

-_ Nhận xét, đánh giá mặt mạnh mặt yếu của công tác sưu tâm, tổ chức

và khai thác tài liệu về Phê Hiến

- Dễ xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác sưu tầm, tổ

chức và khai thác tài liệu về Phố Tlién tại Thư viện tỉnh Ilưng Yên trong thời

gian tới

4 Phuong pháp nghiên cứu

- Khao sat thực tế

- Phéng van trao đổi trực tiếp với độc giả và cán bô thư viên

-_ Phân tích và tổng hợp tài liệu

% Ý nghĩa lý luận và thục tiễn

- Ly : Góp phần bỗ sung kiến thức về sưu tầm, tổ chức và khai

thác tải liệu về Phố Hiến cho Thư viện tỉnh Hưng Yên

- Thực tiễm: ĐỀ ra các giải pháp để nang cao hiệu quả công tác sưu

tầm, tế chức và khai thác tài liệu về Phố Hiến tại Thư viện tỉnh Hung Yên

trong thời gian tới

Chương 1: Khải quát về Phố Hiến và tải liệu về Phổ Hiển tại Thư viện tỉnh Hưng Yên

Chương 2: Thực trang công tác sưu tầm, tổ chức và khai thác tải liệu về

Phố Hiến

Chương 3: Nhận xét và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác sưu tầm,

tổ chức và khai thác tai liện về Phó Hiển

Chương 1

KHÁI QUÁT VÈ PHÓ HIẾN VÀ TÀI LIEU VE PHO HIẾN

TẠI THƯ VIỆN TỈNH HƯNG YÊN

nét về Phố Hiến

1.1.1 Đặc điểm địa tý, lịch sử

Phố Iliễn là một địa đanh lịch sử ở Img Yên (nay là thành phố Hưng

Yên) Tên gợi Phố Hiến lần dầu tiên xuất hiện vào khoảng cuối thể ký XV

1.1 Vài

trong công cuộc cải cách hảnh chính của vua Lê [hánh Tông Tuy nhiên, phải

đến thế kỷ XVII, Phố Tiiễn mới trở thành một trung tâm chính trị - kinh tế có

nhiều mỗi giao lưu quốc tế lúc này, ở Phố Hiến có lị sở của trấn thú xứ Son

Nam, ty Hiến sát xứ Sơn Nam, các trạm tuần ty kiểm soát thuyền bẻ trong

ngoài nước, một đoạn sông lấp nập các thuyển bè đi lại và đỗ bến, những chợ

phế đông đúc, các thợ thủ công và thương nhân người Việt, người Hoa, Nhật Bản và phương Tây

Phố Iliễn xưa năm sát bên bờ tả ngạn sông Hồng, nhưng do phủ sa bồi dip nén ngảy nay đã ở cách dòng sông khoảng chừng 2 km VỊ trí của Thố Hién có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các tuyến giao thông đường thuỷ

thuộc hệ thống sông Iiỗng — sông Thái Binh nằm trong vùng Đồng bằng Bắc

Bộ Các nhà địa chất chia chau thd Bắc Bộ thành 3 ving tương ứng với ba

thời kỳ tạo thành lớn: Thượng châu thể với đỉnh của các triền sông là Việt

Trí, Trưng châu thể với đính là CỔ Loa; va Hạ châu thổ với đỉnh là Phổ Hiến,

từ đó các nhánh sông trải ra vùng đồng bằng như những chiếc nan quạt Phố

Thén 14 nơi trung chuyển, cửa ngõ án ngữ hoặc thông thương của mọi tuyến

giao thương dường sông tir ving biển Bắc Bộ di sâu vao đất liền tới Kinh

thành Thăng Long, qua các tuyến sông Dáy, sông Hồng, sông Thái Bình.

Hội Triểu (Thanh Hóa), Cần Hải và Hội Thống (Nghệ An) Thể ký XVII -

XVIH, các quan hệ thương mại giữa Phố Hiến và vùng Sơn Nam với các phố

cảng Đảng Trong qua các khách buôn nước ngoài càng được Lắng cường, như

các bến đỏ Phục Lễ, Phủ Thạch, Thanh Hà (Lhuận Hóa), Hôi An Qua hai hệ

thống sông Dàng Ngoài và sông Dáy, Phố Hiển còn bắt nhịp với các tuyển

giao thương qu biển Đông như Nhật Đán, Trung Quốc, các nước Đông

am Á, cũng như với các nước Phương Tây như Bỗ Dào Nha, Tay Ban Nha,

IJa Lan, Anh, Phap

1.1.2 Dời sông kinh tế, văn hóa Phố Hiện

1.1.2.1 Hoạt động kinh tế

Với vị trí đầu mỗi giao thông thuận lợi bên sông Iiỗng, như một cảng

biển nằm sâu trong cửa sông, ding thời là một tiễn cảng của kinh thành

‘Thing Long thông ra biển, Phố Hiển trở thành nơi chính quyền kiểm soát các

thuyển buôn và cấp phép lên Thăng Long Phố Hiển lại nằm giữa vùng đồng bằng phía Nam châu thổ sông Hồng đông đúc dân cư và trủ mật kinh tế Khi

cảng Vân Dồn mắt vị trí hàng đầu, cho đến khoảng thế kỹ XVI, Phổ Hiển trở

thành một trung lâm mậu dịch đối ngơại lớn nhất cúa Đằng Ngoài Phố Hiến

có quan hệ rông rãi với nhiều ving trong nước và nhiều thương thuyền nước

ngoài Vào ba thập ký đầu của thế kỹ XVI, nhiều châu ấn thuyển của Nhật

Bản đã cập bến Phố Hiến Cùng thời gian dò, người Xiêm, Mã Lai, Manilia,

người Bễ Dào Nha, Hà Lan, Anh, Pháp đã đến buôn bán, lập thương điểm

ở Phố Hiến

Đặc điểm thế mạnh của Phê Iiiến là trung lâm tiếp nhận hàng hóa từ bốn phương đến xuất khẩu Hàng xuất khẩu từ Phố Hiển chuyển đến Thăng

Long và téa đi các nơi trong đó có một số hàng xa xỉ phẩm cho vua chúa, vũ

khi và vật liệu chế biến thuốc sing cho chính quyền, dỗng, vàng, bạc, thuốc

bắc, đỗ xứ, hàng dệt, đồ nữ trang và đỗ dùng trong sinh hoạt

Hoạt động xuất nhập khẩu mở rông ở Phê Hiển đã có tác dụng thúc đẩy

sự phát triển kinh tế thủ công và thương nghiệp trong nước Phố Iiiễn từ một

đô hôi cảng sông thương nghiệp có xu hướng chuyển dân thành đô thị công,

thương nghiệp

Cuối thế kỉ XVII, thương mại quốc tế suy giảm, Phố Iliễn mất vai trỏ

là đầu mối giao thông và trung tầm thương mại, nhưng hoạt động buôn bán ở

đây vẫn nhôn nhịp, phố phường sầm uất Khi cuộc chiến giữa nhà Tây Sơn và

nhà Lê diễn ra thì Phố Hiến trở nên tiêu điều, các khách thương lần lượt

chuyển vỀ các thành phổ lớn trong nước như Hà Nội, Hải Phòng, Đá Nẵng

1.1.2.2 Văn bóa xã hội

Trong lịch sử, Phố Hiến là một dã thị đa quốc tịch, trong đó nhiều nhất

là người Việt và người Hoa Những kiều đân ngoại quốc khác ở đây là Nhật,

Xiém La, BS Dao Nha, Ia Lan, Anh, Pháp Do đó, Phố Iiiến mang những

nhu cầu tâm lĩnh văn hóa cúa nhiều công dồng người khác nhan, thể hiện rõ

nhất qua các công trình kiến trúc Nỗi bật là phong cách kiến trúc Việt Nam

và phong cách kiến trúc Trung Hoa (v thái vùng Phúc Kiến, phía Nam

'rung Quốc), thấp thoáng có phong cách kiển trúc Châu Âu (nhà thờ Gô-tích

Phá Iiiến) Nhiều khi các phong cách kiến trúc đó pha trộn lẫn nhau như nhà

thờ KHô giáo ở Phố Hiến là một nhà thờ cổ, xây dựng tr thé ky XVII theo

kiểu Gô-tích.

Hiển hiện nay còn giữ lại một quần thể di tích, kiến trúc nghệ thuật với nhiều

loại hỉnh phong phủ, đa dạng như đền, chùa, miếu cùng những thuần phong

mỹ tục, những làng nghề thủ công, những nét nghệ thuật dân gian độc đáo

Hiện nay quần thể kiến tric nghé thuật Phố Hiến với 128 di tích, trong đó có

17 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, 6 di tích được xếp hạng cắp tỉnh với

gin 100 bia ky, trên 11.200 hiện vật trong dỏ có hơn 6000 hiện vật có giá trị

lịch sử Diễu đặc biệt là các di tích lịch sử này phân bố ở khắp các phường,

xã tạo thành một quần thể đi tích với nên kiến trúc nghệ thuật độc đáo Các

di tích lịch sử này dại điện cho phong cách kiến trúc Việt mang đặc trưng của

vùng đồng bằng Bắc bộ (chùa Hiến, chủa Chuông); kiến trúc đặc trưng của Phúc Kiên — Trung Quốc (Đồng Đồ — Quang 116i, dén Thiên Iiậu) kết hợp cả

truyền thống kiến trúc Đông — Tây (chủa Phố, Võ Miễu, nhà thờ tổ họ Ôn, họ

Tiết) Quần thể di tích đề sộ nảy hiện còn chứa đựng hàng trăm bia ký và

hàng nghin cổ vật Ngoài các công trinh phục vụ cho các hoạt động tôn gido,

tín ngưỡng, Phổ Hiển hién con gin piữ được một số dị tích liên quan đến đời

sống sinh hoạt của Phố Iliến xưa như chợ, giếng, nghĩa địa người nước ngoài

và nhiều di sản quý báu, Ấn chứa bao dấu tích lịch sử, văn hóa tơ lớn hiện

đang nằm sâu dưới lỏng đất

Gắn liền với các cụm di tích là các lễ hội truyền thống được đuy tri

hàng trăm năm Đặc biệt 4 năm trở lại đây, thành phố Hưng Yên đã phục

dựng lại lễ hội văn hóa dân gian Phổ Hiễn với hàng loạt các hoạt động văn

hóa, tín ngưỡng, trỏ chơi dân gian thu hút đông đảo nhân đân địa phương và

du kbách thập phương đến thưởng thức và du ngoạn.

1.1.3 Sự suy thoái của Phú Hiến

Trong thời kỳ thịnh dạt Phố Hiến dã trở thành một thương cảng lớn nhất của Đằng Ngoài Thực tế ấy dã được nhà thơ Lê Củ người làng Hoa

Tương ca ngợi trong bài phú Bán Nguyệt IIồ

“Miễn phù Khoải bậc nhì danh thẳng

Cảnh liên Nam giành đệ nhất phong quang”

Phố Hiến khi trở thành một thương cảng lớn có tới 2000 nóc nhà với

hang van dân, hàng nghìn khách văng lai Nhưng mảnh đất gắn với vị ngọt

của những trải nhãn lỗng với danh thơm từng dược nhắc dến trong câu: “7 hứ

nhất kinh lg), thứ nhì Phố Hiến" đã mờ nhạt cùng thời gian

Thời kỳ phồn thịnh nhất của Phố Iliến là vào khoảng giữa thế kỷ XVH

(1730-1780) Sau d6 Phố Hiển lá quá trình suy thoái, diễn ra Lrong pin 2 thế

ký để cuối củng trở thành tỉnh lị Hưng Yên Biểu hiện rõ nhất sự suy thoái của

Phố Hiến là sự sa sút trong các hoạt động buôn bán với nước ngoài Mật khác,

lúc này tỉnh hình chính trị khu vực và hệ thống kinh tẾ thương mại biển Đông

cũng đã có những chuyển biến rung Quốc bãi bó lệnh hải cẩm, mở ra một

thị trường đông đúc hấp dẫn Nhật Bản cũng chuyển sang chiến lược xuất khẩu bạc, vàng, tơ lụa Các tuyến huôn bán đường biển trực tiếp trở nên thông,

thoáng hơn, không cần qua khâu trung gian, như trường hợp Dàng Ngoài

Trong hoàn cảnh đó, ngoại thương Việt Nam và ở Phố Hiến nói riêng đã giảm

thiểu đáng kể Các thương điểm phương Tây ở Phố Hiến và kẻ Chơ lần lượt

đóng cửa, các tàu buôn phương Tây hầu như rất íL còn lại vùng Đàng Ngoài

Phá Hiến vắng hẳn các khách buôn nước ngoài, trừ người Trung Quốc côn ở

lại buôn bản

Thé ky XIX, khi kinh đô chuyển vào Huế, một làn sóng của thương

nhân Trung Hua Š ạL nhập cư vào Hà Nội, một số gia đình Hoa Kiểu trước kia

tir Ké Chợ di cư đến Phế Hiến nay quay ngược ud vé TA Ndi, phần nào cũng làm cho Phố Hiển trở nên vắng đi Cũng trang quá trình suy thoái về kinh tế,

Phé Hiến đã mất dần đi vai trò quan trọng về chính trị Bến cảng Phố IHến do

sự bồi lở của sông Hằng ngày cảng trở nên bất tiện, làm Phế Hiển ngày cảng

cách xa dòng sông Vì vậy, năm 1726, chính quyên Lê - Irịnh đã chuyển doi

trấn l Sơn Nam sang bên hữu ngạn sông Hồng thuộc huyện Duy Tiên Năm

1741, trấn Sơn Nam được tách thành Sơn Nam thượng và ha trọng tâm chính

trị đã chuyên xuông mạn đưới, ở VỊ Hoàng (Nam Dịnh)

Cũng trong thé ký XVII, nhiều biến động xã hội - chính trị đã diễn ra

tại địa bản Phố Hiến Năm 1730, đề Mian Trủ vỡ, dân của nhiều vùng ở Sơn

Nam trở nên nghẻo đói, phải tha phương cầu thực Tiếp đến là những cuộc

khởi nghĩa của Hoàng Công Chất và Nguyễn Hữu Cầu đã tan phá vùng này,

cảng làm cho tiềm lực kinh tế của Phố Hiến kiệt quê Rồi sau dó là cuộc chiến

giữa Tây Son va chia Trịnh Sang đến thế kỷ XIX, dưởi triều Nguyễn, vai trò

một đỗ thị kinh tế, một thương cảng quốc tế của Phố Hiến ngày nào giờ đây không còn nữa Năm 1804, đưới thai Gia Long, tran li Sơn Nam thượng từ

Phổ Hiến đã được đi chuyển về Châu Cầu (Phủ Lý) Năm 1831, với cuộc cải

cách của vua Minh mạng, tỉnh Hưng Yên được thành lập, thành tĩnh dược xây dựng trên dịa bàn Phố Hiến cũ, mang nhiều chức năng quân sự, nhưng đã mat

hoàn toàn vai trò kinh tế của một trạm hãi quan

Mảnh đất “tiểu Tràng An” xưa thành phổ [lưng Yên ngày nay - là

trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của tỉnh Những năm qua, củng với sự

quan tâm, đầu tư của tính, thành phổ, các di tích lịch sử văn hóa trên dia ban

thường xuyên được trùng tu, tôn tạo, một sẽ lễ hội truyền thông được phục

dung, phát triển Tuy nhiên, trải qua biến cổ của thời pian cùng những thăng

trầm của lịch sử, hình ảnh về một Phố Iiiến buôn bán sầm uất đã bị phai mờ, những thương điểm thành quách, những khu phố cỗ đã bị mài mén theo năm

-11-

tháng Vì vậy, vấn dé bảo tồn và phát huy giá trị đô thị cổ Phố I1iễn thông qua các di tích hiện hữu trong phạm vị Phố Hiển cỗ là việc làm cần thiết đòi hỏi

cần được quan tâm

Từ tình hình đé, tỉnh Ilưng Yên đã lập đề án về bảo tồn, tôn tạo Phố

Hiển cỗ trình Chính phú phê duyệt Khôi phục Phố Hiến cỗ là khôi phục các

di tích lịch sử, các giá trị văn hóa Xác định khôi phục Phố Hiển cỗ phải làm

trong một thời gian dài, đòi hỏi sự đồng thuận cố gắng của các ngành, các cấp

và đông đảo người dân trong đó có 'Thư viên tỉnh Hưng Yên

1.2 Nguẫn tải liệu về Phố Hiến và ý nghĩa của nó với hoạt động của Thư

viện tính Hưng yên

1.2.1 Nguồn tài

iệu về Phố Hiến

% Khái niệm tải liệu dia chi

Khái niệm địa chí với nội dung chung và ý nghĩa khoa học trong đó ở

các thời kỳ khác nhau được các nhả nghiễn cứu giả thích ở các góc đô khác

nhau Trong Giản yếu Hán Việt từ điển, G5 Dâo Duy Anh quan niệm: “Địa

là đất, một khu vực trên mặt đải, miễn, nơi chốn, phương Cñỉ là ghi lấp, bài

văn chấp, sách biên chép cũa sự vậi, ghỉ chép Địa chỉ là sách biên chép dân

phong, sản vật, địa thế các địa phương ”

Theo Từ điển Bách khoa Tiếng Việt: “Đa chí là sách ghi chép, biên

soạn về địa du, phong tục, tập quản nhân vậi, sản vậi hoặc giới thiệu địa lý, dia lý lịch sử, văn hóa của một dịa phương”

Trong kí yếu hội nghị địa chí thư viện tỉnh, thành phố (1976) cũng

khẳng định: “Tài liệu địa chí bao gồm mọi loại hình tài liệu liên quan tới địa

phương về nội dung bắt kê do ai viết, xuất bản ở dâu, dưới hình thức nào, vào

thời gian nào và bằng ngôn ngữ gì Tài liệu địa chỉ là tất cả tài liệu nghe

nhìn, các vật mang tin đọc máy (băng tr, dia compact ) hodn toàn nói về

Tiáo cáo kết quả hội nghị toàn quốc về “Công tác địa chí thư viện tỉnh,

thánh phổ thời kỳ déi mới” được tổ chức tại Phú Yên (tháng 6 năm 2001),

'Thư viện Quốc gia Việt Nam đã đưa ra khái niệm địa như sau: “7äi liệu địa

chỉ là tài liệu về đất nước, con người của địa phương được xuất bản trên bat

cit vat mang tin ndo, bang bét cit ngân ngữ gì, được công bố bắt cứ đâm trong

nước và trên thế giới "

Việc xác định thế nào là tài liệu địa chỉ có tầm quan trọng lớn, không

những quy định phạm vi, quy mô sưu tầm, bổ sung tài liệu địa chí mả còn ảnh

hưởng đến các công đoạn khác của công tác địa chí, đặc biệt là việc tổ chức, phát huy tác dụng của tải liệu này trong xã hội Nếu xác định không đúng tài

liệu địa chỉ sẽ gãy lãng phi dang kế về sức người và sức của của thư viện cũng

như sẽ ảnh hưởng đến công việc nghiên cứu khoa học

Từ những ý kiến nều ra trong các từ điển và của các nhà nghiên cứu,

chúng ta có thể rút ra khái niệm về tải liệu địa chí là loại tài liệu hay công trình ghi chép, khảo tả điều tra về một vùng đất, một địa phương nhất định

trong một thời gian lịch sử và bắt cứ ngôn ngữ nào Tài liệu địa chí là nguồn

tư liệu quý giá có vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh té, van hóa

xã hôi ở địa phương Nó cần thiết cho mọi người dân địa phương và cho

những người ngoài địa phương có nhụ cầu, quan tâm tìm hiểu về địa phương, + Nguấn tài liệu về Phố Liên

Việc nghiên cửu toản diễn về một địa phương vả phổ biến những kiến

thức đó cho cộng đồng là một việc làm hết sức cần thiết bởi lẽ những kiến

-13-

thức đó không chỉ có ý nghĩa lịch sử, văn hóa mà còn có lác động thie day

toàn hộ sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương

"Trên thực tế, công tác dịa chí là công tác sưu tẦm, tập hợp, tổ chức và

tuyên truyền giới thiệu tất cả những sách, báo, tài liệu liên quan đến địa

phương cho mọi ting lớp nhân dan trong tỉnh Chính bằng cơn dường này, các

thư viện tỉnh đã gắn toàn bê hoat động của mình với những nhiệm vụ phát

triển kinh tế, văn hóa của tỉnh, phát hiện ra nguồn tải nguyên thiên nhiên của tỉnh, truyền bá những hiểu biết về địa chí cho nhân dân lao động, giáo dục

lòng yêu quê hương đất nước, lòng tự hảo về truyền thông quê hương, ý thức

chăm lo và báo vệ di sản văn hóa địa phương, Luyên truyền và phế biến những

kinh nghiệm tiên tiến trong sản xuất và lao động cho mọi người dân địa

phương đặc biệt là những công dẫn trẻ tuổi, góp phần vào sự nghiệp cách

mang chung oii 4 nude

Do nhận thức được vị trí và lầm quan trọng cúa công tác địa chỉ trang

từng thư viện tỉnh, nên nhiều năm qua ‘Thu vién tinh Hung Yên luôn được

Ban Giám đốc củng đội ngũ cán bộ thư viện quan tâm xây dựng và phát triển

Cu thể là ngay sau ngảy tái lập lai, phòng địa chí của thư viên đã được tổ chức

và đi vào hoạt động, phục vụ cho đồng dio ban đọc có nhu cầu nghiên cửu

tìm hiểu về địa phương mình Từ do đến nay công tác này luôn phát triển

mạnh và đạt hiệu quả cao cả về số lượng và chất lượng

‘Tinh đến năm 2011 kho địa chi của thư viện có khoảng hơn 2500 tài

liệu địa chí gồm nhiều sách quý về địa phương tiêu biểu như

Đông Khánh ngự lãm địa chỉ lược

Tung Yén tinh nhất thông chi

Hưng Yên địa chỉ

Bắc kỳ địa chí

Ngoài những tài liệu về địa phương, trong kho địa chí của Thư viện

tỉnh Hưng, Yên còn lưu giữ được nhiễu bộ sách quý có giá trị mang tính quốc

chí như

Pai Viét ste ky

Lich triéu hiển chương loại chỉ

Việt sử thông giảm niên mục

Và nhiều sách Hán Nôm có giá tri khác

Về tài liêu là báo chí: Số báo địa phương đầu tiên mà phòng địa chí của

Thư viện [lung Yên lưu trữ được là Báo Iưng Yên số 1 (phát hành tháng 1

năm 1961) Đến nay Thư viện Hưng Yên đã có trong lay cã một bộ sưu tập

Bao Ling Yén va Tap chi Phổ Liển có giá tri trong việc nghiên cứu, tìm hiểu

về địa phương của bạn đọc

Tài liệu về Phó Hiến là một mảng nỗi bật, có vị trí quan trọng trong kho

tải liệu địa chỉ của Thư viên Hưng Yên Mặc đủ số lượng không nhiều khoáng

hon 500 tài liệu (tính đến năm 2011) nhưng đây là một trong những tài liệu có

¡ lớn Tài liệu địa chí về Phố Hiển được xuất bản dưới nhiều hình thức

gia

khác nhau như sách, báo, tạp chí, văn bia thần tích, thần sắc, gia pha, cic dé

tài nghiên cứu khoa học, luận văn, luận án, bảng điều tra văn hóa vật thể và

phi vật thể của Phố Hiến, bản đỗ với nhiều ngôn ngữ như Hán Nöm, Anh,

Pháp chẳng hạn như:

- Hội thảo khoa học về Phả Hiển - Lãi Ilưng: Thư viện tỉnh, 1992.-

110tr 27cm

- Nét đẹp quê nhãn - Hưng Yên: Báo Tiưng Yên - 2lcm

- Phố Hiển: Tập tư liệu về Phố [Hiến - Hải Ilưng: Thư viện tỉnh, 1992.-

20tr, 10em

- Phổ Hiển - Hải Hưng.- Sở Văn hóa thông tin, 1992

- ĐỖ MẠNHI HÙNG Nghiên cứa, bảo lồn văn hóa phi vật thể vẻ lễ hội

cổ truyền Phố Hiển! Đỗ Manh Hùng - Hưng Yên, 2009.- 135tr.; 24cm

1.2.2 Ý nghĩa của tài liệu về Phố Hiến dấi với hoạt động của Thư viện

tỉnh [lưng Yên

Trong mọi thời đại, nhu cầu hiểu hiết và nghiên cứu toàn diện về dịa

phương, vùng miễn có tầm quan trong lớn lao Bởi lẽ, những kiến thức đó

không chỉ có ý nghĩa về lịch sử, văn hóa xã hội mà uòn thúc đây toần bộ sự phát triển của địa phương,

Ngày nay, trong chiến lược phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của đất

nước, tỉnh, thành phố cô vị trí hết sức quan trọng Nó được coi là tế bảo phát

triển kinh tế, là địa bản thực hiện các công trình, mục tiêu mà Đẳng và Nhà

nước để ra Vai trò đặc biệt quan trọng của địa phương đã được thể hiện trong,

Nghị quyết Đại hội đại biệu toàn quốc lần thứ VI của Dang cậng sản Việt

Nam: “Phải kết hợp xây dựng các ngành kinh (é, kĩ thuật với việc phải huy thể

mạnh của từng vùng, từng tỉnh, từng thành phd theo hướng mở rộng sản xuất

và lưu thông hàng hóa” Tâm quan trọng của từng địa phương trong việc phát

triển kinh tế

Một phần nữa, được nhân mạnh trong Đại hội đại biển toàn quốc lần

thir VII: “Xdy dung và thục biện chiến lược kinh tế vùng phit hop voi chiến lược chung của cũ mước, phái huy thể mạnh của lừng vùng, từng địa phương,

khai thác nguồn lực tại chỗ động thời chú động mở rộng quan hệ phân công,

hợp tác, liên kết với các vùng khác trong và ngoài nước”

Thắm nhuẫn các chủ trương và bài học qua các kỳ Đại hội Đẳng, mỗi

dia phương lrong cả nước đã nhận rõ vai trò và nhiêm vụ của mình Mỗi tỉnh

thành phố luôn tự lực cánh sinh chủ động khai thác tiểm năng, phát huy thé

mạnh của mình về Lự nhiên, kinh tế, xã hội để trở thành những đơn vị vững

mạnh Muốn làm được điều đỏ trước hết mỗi người dân địa phương cần có sự hiểu biết toản diện, sâu sắc về vủng đất mình đang sống lúc này, công tác

địa chí, nghiên cứu vùng miễn của đất nước mang một ý nghĩa to lớn Bởi nó

là phương tiện cung cấp thông tin cho các công trình phát triển kinh tế, văn

hỏa, xã hội của địa phương

‘Thue chất của công tác địa chí là nghiên cứu khoa học về địa phương

nhằm mục đích phục vụ các công trình xây dựng và phát triển văn hóa, xã hội

của địa phương Đông thời, giáo dục tư tưởng, nhận thức tình cắm yêu quê

hương, từ đó có trách nhiệm trong việc xây đựng quê hương đất nước ngày

một giảu mạnh

Tài liệu về Phố Hiến nằm trong hệ thống tài liệu địa chỉ Nó có ý nghĩa

đặc biệt quan trong trong việc phát triển kinh tế, văn hóa xã hội của tỉnh Hưng, Yên và góp phần vào sự phát triển chung của cả nước Ý nghĩa của tài liệu về

Thó Hiến thể hiện ở các mặt sau

» Bão tần các giá trị văn húa của địa phương

Hiện nay, đất nước ta đang thực hiện chính sách mở cửa, hội nhập toan

cầu về kinh tế, văn hóa Sự hội nhập đó đã tạo ra nhiều thời cơ vô cùng quan trọng để đất nước thoát khối tình trạng nghèo nàn, lạc hậu Nhưng bên cạnh

đó, nó cũng đất ra những thách thức không nhỏ đặc biệt là các giá trị văn hóa

Lâm thế nào để khi giao lưu mà không đánh mắt bản sắc, không làm mai một

giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của đần Lộc là một vẫn đề thiết yếu đặt ra Dang trude thực tế đó, việc bảo tồn vả phát huy các giá trị văn hóa không

phải là trách nhiệm của từng người mà là trách nhiệm của tất cả các cơ quan

ban ngành, đặc biệt là khối ngành Văn hóa - Thông lin trong dó có lĩnh vực

Thôngtin Thu vién nơi bảo tồn và lưu giữ các giá trị vần hóa thành văn

Là một thư viện đầu ngành của tính nhà, Thư viện tính Hưng yên đã đặt ra

-17-

mục tiêu nhát huy hơn nữa vẫn tải liệu địa phương đặc biệt là nguồn tài liệu

về Phổ Hiển

"Thông qua việc nghiên cứu sưu tầm, tổ chức vả khai thác tài liệu về

Phố Tiến đã góp phần vào việc giữ gìn và phát huy đi sản văn hóa quý giá của

dân tộc Vì vậy bảo vệ các tải liệu về Phố Hiến là bảo về văn hóa và truyền

thống của ông cha ta từ xưa tới nay,

» Trự giúp cho các nhà lãnh đạo, nhà nghiên cứu, nhà khoa học

Tài liệu địa chí được coi là bách khoa thư cha chúng ta cái nhìn toàn

điện tổng quan về một địa phương Nó cung cấp thông tin về mọi mặt của địa phương tử điều kiện tự nhiên, khí hậu, mỗi trường, con người nhằm piúp các

nhà lãnh đạo quản lý, hoạch định chiến lược phát triển kinh tế, văn hóa, xã

hội, sử dụng có hiệu quá mọi nguồn lực và phát huy tiềm năng phát triển kinh

tế cửa tỉnh

Hơn thế, tài liệu về Phố Hiển là tài liệu rất có giá trị cho công tác

nghiên cửu Chúng ta thấy rằng, bat cir nha nghiên cứu nào, ở bất cứ đầu,

thuộc bất cử ngành náo công việc đầu tiên là phải sưu tầm, thu thập tải liệu về

lĩnh vực mình quan tâm Trên cơ sở thông tin đầy đủ, tải liệu về Phố Hiển

cung cấp cho hẹ những cứ liệu, số liệu về Phổ IIiễn như: Lịch sử hình thành

và phát triển, các dị tích văn hóa Phố Hiển, sự suy thoái của thương cảng Phố

Tiến để họ hoàn thành công trinh nghiên cứu của mình, hoặc giải đáp

những vấn đề còn chưa rỡ về Phố Iliễn Kho tảng lài liệu về Phế Hiến đang lưu giữ tại Thư viên tỉnh Hưng Yên không chỉ dành riêng cho độc giả về Phố Tiiễn mà con cho Lat ca bạn đọc ở các nơi trong cả nước đang tìm hiểu nghiên

cứu về Phó Hiến thậm chỉ cả kiều bảo nước ngoài muốn Lim hiểu vé mảnh dất

“tiểu Kinh Kỷ”,

* Trự giúp cho giáu viÊn, sinh viên, học sinh

Những tài liệu về Phố Hiến có vai trò dáng ké trong việc đáp ứng như cầu nghiên cứu, học tập và giảng dạy của giáo viên học sinh về Phố Hiển Tài

liệu về Phố I1iễn là minh chứng cho mảnh đất đô hội, tiểu Tràng An một thời

Loai tai liệu nảy giúp cho quả trình nhận thức và tìm hiểu về lịch sử, văn hóa,

con người Phố Hiến va từ đó xây dựng tỉnh yêu mảnh đất Phổ Hiến và tích

khôi phục lại Phố IHến xưa

cực gúp sức trong việc tái

Tóm lại, tài liệu về Phố Hiến có ý nghĩa to lớn trong đời sống xã hội,

đặc biệt là hướng tới công việc khôi phục vả tôn tạo Phố Hiến xưa Do vậy, tải liệu địa chí vả các tải liệu về Phố Hiến hiện nay dã trở thánh nguồn tư liệu

không thể thiếu được trong việc phục vụ các nhà nghiên cứu khoa học, các

nha quản lý, lãnh dạo và đông đảo quần chúng nhân dân dịa phương tỉnh

Hưng Yên

Chương 2

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC SƯU TÂM, TÔ CHỨC

VÀ KHAI THÁC TÀI ILIỆU VẺ PHÓ HIẾN

2.1 Suu tam tài liệu về Phổ Hiển

Công tác sưu tầm, bố sung tải liệu địa chí là một phần của công tác địa

chí, có nhiệm vụ phát hiện, thu thập để xử lý, bão quản, tạo lập vốn địa chí và

phế biến kiến thức về một địa phương Sưu tầm, bỗ sung tài liệu địa chí có

ảnh hưởng lớn đến chất lượng, nội dung của kho tư liệu, đến việc phục vụ tốt

như cẦu nghiên cứu của bạn doc vé dia phương va đất nước Thực hiện công

tác này sẽ góp phân giải quyết tốt các nhiệm vụ tiếp theo trong quy trình địa

chí như tổ chức kho, xây dựng bộ máy tra cứu, biển soạn thư mục, tuyên

truyền, giới thiệu và phục vụ người sử đựng tải liễu dịa chỉ NÊu công tác sưu

Tài liệu về Phố Hiến là một bộ phận nằm trong vốn tải liệu địa chí thư

viên Việc sưu tầm tải liêu về Phố Hiển luôn dược dánh piả cao, có vai trỏ đặc

biệt quan trọng trong “quy trình công nghệ” địa chí thư viện “Từ khi thành lập

Phòng địa chí (năm 1971) công tác sưu tầm về tài liệu về Phố Tiến luôn được

chú ý dặc biết trong thời gian pin day

2.1.1 Yêu cầu sưu lầm, bổ sung tải liệu về Phố Hiến

Hiện nay, tại Thư viện tỉnh Hưng Yên các tài liệu dịa chí cũng như tật liệu về Phố Hiến được tiền hành bể sung theo các yêu cầu sau:

Theo nội dung: Bỗ sung tat cả các tải liệu có nội dung về Phổ Hiển.

Theo hình thức: Bỗ sung các tài liệu theo các loại hình khác nhau như sách, báo tạp chí, bản viết tay, đánh máy, sao chụp, các loại tranh ảnh, đĩa

CD-ROM, thần tích, thần sắc, gia pha

Theo ngôn ngữ: Dễ sung theo nhiều ngôn ngữ khác nhau như tiếng

Việt, tiếng Pháp, tiếng Anh, Hán Nôm

Theo thời gian: Tiến hành thu thập, bỗ sung ở tất cả các thời ki lịch sử Tựa vào các dấu hiệu này, tất cả các tài liệu dù được xuất bản ở dâu,

bing bất cứ ngôn ngữ nào, được xuất bản đưới hình thức nào nếu có nội dung

liên quan đến Phố Hiến đều được bổ sung vào kho địa chỉ của Thư viện tính Hưng Yên

2.1.2 Các hình thức bễ sung tài liệu về Phổ Hiến

Nhằm thu thập tôi đa cac tài liệu về Phố Hiến, đảm bảo cơ cấu tài liệu

hợp lý về nội dung và hình thức đáp ứng nhu câu của độc giả, Thư viện tỉnh

Hưng Yên đã tiên hành hai hình thức bổ sung tài liệu lá bố sung hiện tại và bổ

sung hỗi cổ

21.21 Bỗ sung hiện tại

HỖ sung hiện tại là hình thức bố sung được áp dụng thường xuyên tại

thư viện nhằm cưng cấp năng lượng để thư viện luôn ở trạng thải hoạt động

Bổ sưng hiện tại có thể khai tháo từ các nguồn chủ yếu như:

> Bé sung theo chế độ nập lưu chiễu

Trước kia, cần cứ vào sắc lệnh của Nhà nước về chế độ nộp lưu chiểu,

thư viện tiếp nhận tải liệu từ nguồn tài liệu nộp lưu chiều thông qua phòng bỗ sung của Thư viện

Căn cứ Luật xuất bản ngày 03/12/2004 về quy chế lưu chiều xuất bản

phẩm thì tất cả cdc nha xuất bản, cơ quan, tổ chức (bao gầm cá các cơ quan

-21-

nước ngoài và tô chức quốc tế hoạt động lại Việt Nam) được Cục xuất bản,

Sở Văn hóa - Thông tin cấp giấy phép phải nộp 03 bản cho Sở Văn hóa —

"Thông tin lưu trữ (trường hợp số lượng in đưới ba trăm bản thì nộp 02 ban)

Đến năm 2007, Sở Thông tín — Truyền thông thánh lập, có nhiệm vụ

quản lý lưu chiều xuất bản phẩm của dịa phương Do đó, việc bổ sung hiện tại

gặp nhiều khó khăn Việc nhận tài liệu lưu chiếu từ năm 2004 đến nay chưa

được thực hiện đầy đủ Nếu không có sự năng động của ban lãnh đạo cũng như cán bộ chuyên trách địa chí sẽ dé bỏ qua nguồn bố sung này

> Hồ sang then hình thức khác

- Thư viện tiến hành bổ sung tài liệu về Phố Hiến thông qua trao đổi,

tặng biểu từ các độc giả hảo tâm, của các cộng tác viên và các tác giả như nhà

van, nha tho, nha nghiên cứu, hay các học viên cao học, sinh viên lám luận văn, khóa luận đã sử dụng sách cửa thư viên rồi tặng lại thư viện Nguồn nảy

chiếm một số lượng không đáng kế

- Ngoài ra, thư viện còn sao chụp những tài liệu địa chí về Phế 1Iiển

hiện đang lưu giữ tại các thư viên trung ương, thư viện của các viên nghiên cứu

- Nguồn trích báo, tạp chí: Dây là nguồn hết sức quan trọng đổi với

bb sung thường ki vén tải liệu địa chí Cán bộ thư viện tìm các bài viết trên

bảo, tạp chỉ của trung ương, dia phương có nội dung về Phố Hiển — Hưng

'Yên, tiến hành trích và làm tóm tit, bé sung vào kho địa chí của thư viện

Việc bố sung thông qua nguồn trích báo, tap chí đạt được hiệu quả

đáng phi nhận, góp phần làm giảu thêm vốn lài liệu địa chí cũng như tài liệu

về Phố Hiến

212.2 Bê sung hỗi cố

Để thỏa mãn như cầu của bạn dọc, Thư viên lỉnh Hưng Yên không chỉ sưu tầm, bễ sung những tài liệu vừa mới xuất bán mà gòn bổ sung những tài

liệu trong thời gian trước đây Những lỗ hỗng trong vốn tài liệu không những

do thiếu sót của bỗ sung hiện tại mà còn đo hư hao trong quả trình phục vụ,

thiên tai, sự thay đổi vẻ địa danh, địa giới khi nhập, tách tính nên yêu cầu

bổ sung tài liệu địa chí càng cần thiết trong xây dựng vốn tài liệu địa chí

se Cúc hình thúc bỗ sung hôi cỗ

- Bỗ sung những lài liệu về Phố Hiến nằm rải rác trong nhân dân, trong các dong ho, trong các khu di tích dinh, dền, chùa, trong các cơ quan lưu trữ

địa phương, Trung ương dưới hình thức mua, sao chụp

- Phòng địa chí còn tiến hành thu thập tài liêu từ những kho sách thanh

lý của thư viện và các thư viện bạn nhằm làm phong phú hơn kho tái liệu địa chí oủa thư viện và nguồn tài liệu về Phố Hiển

'Tuy nhiên do điều kiện kinh phí còn hạn hẹp nên việc hợp đồng sao chụp các tài liệu về Phê Hiển đang lưu giữ tại các cơ quan thư viện lớn, cơ

quan lưu trữ Trưng ương chưa được tiến hành tốt

2.2 Xử lý, tổ chức và báo quản tải liệu về Phó Hiến

2.2.1 Xử lý tải liệu về Phố Hiễn

2.2.1.1 Xủ lý kỹ thuật

Sau khi tiếp nhận tải liệu thực hiện các bước xử lý kĩ thuật sơ lược như

Trọc những trang tải liệu bị đính, đán lại bia cho những tài liệu bi long bia, dan

dính chỉnh (nếu có) cán bộ nghiệp vụ sẽ thực hiện thao tác đăng kỉ tải liệu, đóng đấu, đán nhãn cho tải liệu Đối với mỗi loại hình tải liệu khác nhau thì

có cách xử lý kĩ thuật khác nhau.

-23-

# Đối với sách

f] Đăng kí tài liệu

Tải liệu sau khi dược tiếp nhận sẽ được dãng kí Đăng kí tài liệu giúp

cán bộ thư viên nằm vững vồn tài liêu hiện có của thư viên, nắm được mặt

mạnh, mặt yếu Irong thành phần vấn lài liệu của rnình để từ đó điều chỉnh chính sách bỗ sung nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu tin của bạn đọc, đồng thời

nó cũng là công cụ quan trọng để kiểm kê kho sách

Có hai loại đăng kỉ tài liệu là đăng kí cá biệt và đăng kí tổng quát Tuy

nhiên với tài liệu địa chí và Lai liệu về Phố Hiến, Thư viện tỉnh Hưng Yên chỉ tiến hành đăng kí cá biệt

Đăng kí cá biệt là đăng kí cho từng cuốn sách được nhập về thư viên

Mỗi một cuốn sách được coi như một đơn vị đăng ký cá biệt độc lập và được

ghi vao mot dong trong số đăng ký oá biệt, Mỗi mội kha sách có số đăng ký

cá biệt riêng như số đăng ký cá biệt giáo trình phòng đọc, số đăng ký cá biết

giáa trình phòng mượn Để để dàng phát hiện tỉnh trạng đánh nhằm số, mỗi

trang của số đẳng ký cá biệt được quy định 25 dòng tương ứng với 25 số thứ

tự và 25 cuốn sách Những dòng in đậm bao giờ cũng có tận củng là 0 và 5

Mỗi quyển số đăng ký cả biệt cho phép chúng tá đăng kí 2000 cuốn sách

'Irong số đăng ký cá biệt sách được đăng kí bằng ngôn ngữ xuất bản của

cuốn sách đó

Số đăng ký cả biệt sẽ được ghi vào đấu của [hư viện ở trang tên sách và trang thứ 17 của mỗi cuỗn sách.

Ngây | Số "Tên tác giả và tên sách Kiếm Xuất bản Gia | Số | Miôn | Ngày Phụ

vàn sẽ | thứ @ kê @ tiền | vào | loại | vàsố R it chú

121/99 | 01 | Phổ Hiến lịch sử - văn hóa Hưng Yên |1998 — 23000 pes

Hình 1: Mẫu sô dăng ki cá biệt của Thư viện

H Đóng dấu

Tài liễu sau khi được dãng kỉ phải được đóng dẫu xác nhận quyền sở

hữu của thư viện đổi với tài liệu đó Với tải liệu là sách, đấu của thư viện

được đông ở trang tôn sách và trang thứ 17 như quy định chung Nếu trường hợp sách có it hon 17 trang thi s dong dấu ở trang tên sách vả tờ trước của tờ

cuối cùng (không kế bia) Với sách quý hiếm dấu của thư viện không chỉ

đóng ở trang tên sách và trang thứ 17 má còn được dong ở trang dầu của mỗi

tay sách

Tài liệu địa chí nói về Phố Hiến được đóng dấu phòng địa chí

Ví dụ: Phố 1Iiễn lịch sử - văn hóa - Hưng Yên: Sở Văn hóa xb.,1998.-

78u.: ảnh: 25cm

Số ĐKCB:VN605

& Dấu được trình bảy như sau

THI VIÊN TĨNH HƯNG YEN

PHONG DIA CHI

YN 605

Việc đóng đấu của thư viện đôi khi không được cẩn thận và đúng nguyên tắc Dầu đóng vào tài liệu không được ngay ngắn, bị mờ hoặc ở

những chỗ làm che mắt nội dung của tài liệu

QDản nhãn

Việc dân nhãn tài liệu tại thư viện được dán theo đúng quy định Nhãn được dân ở góc trên bên trái Nhãn tải liệu của thư viện có ghi tên thư viện và

các yếu tố như: Tên kho, kí hiệu phân loại, khổ cỡ của tài liệu (như VN: Việt

nhỏ, VV: Việt vừa) và số đăng ký cả biệt

Nhãn tài liệu tại phòng địa chí trình bày như sau

$ Đối với báo, tạp chi

Tài liệu là báo, tạp chí khi nhập về thư viện được đóng dấu và đem ra

phục vụ Sau ] năm thư viện sẽ tiễn hành dóng báo, tạp chí thành quyển Với

những quyền báo, tạp chỉ trên 45 trang sẽ được coi như một đơn vị đăng ký cá

tiệt tiền hành vào số đăng ký cá biết, đóng dấu và đán nhãn cho tải liệu

2.2.1.2 Xử lý hình thức

Thư viện tỉnh Hưng Yên tiến hành mô tã tài liệu địa chí trong đỏ có lật

liệu về Phố Hiển theo quy tắc mô tả ISBD Từ năm 2002 thư viện áp dụng phần mềm ŒDS/ISIS để tạo lập biểu ghi xây dựng cơ sở dữ liệu địa chí Các

đữ liệu được biên mục vẫn dược thực hiện theo quy tắc mô tả ISBD.

với các tai liệu về Phổ Hiện

1 Với tiêu đề mô tả

" Lấy tác giả làm tiêu để mô tả trong trường hợp: Sách có tử 3 tác giả trở xuống, tác giả đầu tiên được lấy làm tiêu đề mô tả

Với tác giả cả nhần là người Việt Nam, người Phương Dông: Thư viện

có ự thống nhất trong việc ghi tiêu dề mô tả, tuân thủ theo đừng nguyên tắc

mô tả ISBD: Ho, đệm tên

Tên tác giả là người Phương Tây (Âu Mỹ): Mô tả đáo họ lên trước, sau

họ có dẫu phẩy: Họ, tên — đệm

= Tén tac phẩm làm tiêu đề mô Lả trong trường hợp

~ Tải liệu có tên tác giả tập thể

- Sách có 4 tác giả trở lên

- Nguoi dịch, biên dịch, người biên soạn, sưu tầm, tuyển chọn

1a Với trường thông tin xuất bản

Nơi xuất bản

Thư viện thống nhất viết tắt với nơi xuất bán là Hà Nội vá Thành phố

Hà Chí Minh

Hả Nội được viết là HH

Thành phô Hỗ Chí Minh viết là Tp HCM

Nhà xuất bắn

+ Với nhà xuất bán là tên địa danh ghi: Nxb 'Iiên nhà xuất bản

+ Với những nhà xuất bản không phải là tên địa danh thì chỉ ghỉ tên

nhả xuất bản

Kí hiệu phân loại

Hiện nay, thư viên đã sử dụng phần mềm CDS/ISIS nên cán bộ thư

viện không phải viết phiểu mô tả bằng tay Toàn bộ phích được in bằng máy

tính giúp cho việc xứ lý lải liệu nhanh, hệ thông mục lục đp, thuận tiện cho việc phục vụ và kiểm kê Mặt khác, do có sự thống nhất từ khâu xử lý tiền máy đến khâu nhập dữ liệu vào máy tính, đổng thời trước khi nhập dữ liệu vao may dé in thành phích cán bộ thư viện thường liễn hành kiểm tra lại, nên chất lượng của khâu xử lý hình thức được đảm bảo

2.2.1.3 Xử lý nậi dung

Xử lý nội dung tài liệu là quá trinh phân tích nội dung tải liệu vả phân

ánh những thông tin đặc trưng của nội đụng tải liệu dưới các hình thức: Kí hiệu phân loại, từ khỏa, dé mục chủ đẻ, bài tôm tắt Tùy theo yêu cầu của

người dùng tin và điều kiện cụ thể của từng thư viện là sẽ tiến hành mô tả nội

dụng tải liệu theo những hình thức khác nhau.

-31-

Xử lý nội dung tài liệu có ý nghĩa vô cùng quan trọng

- Trước hết, tạo ra nhiều diễm truy cập tín khác nhau thco đặc trưng nội dụng tài liên như theo môn ngành trí thức, chứ để, từ khỏa, từ chuẨn, bài tóm

tất Do đó khi mô tả nội dung tài liệu đòi hỏi phải chính xác, đầy đủ, khoa

học, giúp người dùng tin tìm dược tài liệu thích hợp với yêu cầu tin của mình

- Giúp người dùng tin tìm được những tài liệu về một ngành, một lĩnh

vực, một đề tải hay một vấn đề chuyên nôn hẹp Dông thời, thông qua các chủ đề, từ khóa, bai tóm tẤt trong các biểu ghị, thư viện sẽ thông báo được

những nôi dung cơ hắn của tải liệu cho người dùng tin

- Dễ tổ chức, sắp xếp tài liệu trong kho, tổ chức các công cụ lưu trữ và

tra cứu vả đặc biệt có vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ sở đữ liệu

- Mặt khác, có thể đáp ứng nhu cầu tin mà không cần đến tài liêu gốc

qua các bài lóm tắt, bài tổng luận

Xử lý nội dung tải liệu là một trong những khâu quan trọng nhất trang

hoạt động của thư viện và các cơ quan Thông tin - Lhư viện Xứ lý nội dung tài liệu không chính xác, đầy đủ, khoa học sẽ gây ra hiện tượng nhiễu tin

(thông tứn tim thấy không chỉnh xác), hiện tượng mất tin (không tìm thấy

thông tin)

** Phân loại tài liệu về Phố Hiến

Để phân loại tải liệu địa chí Phé idm, Thư viện tỉnh IHmg Yên sử

dụng “Bảng phân loại tai liệu địa chí dùng cho thư viên công công” do Í ê Gia

TIội và Nguyễn Hữu Viêm biên soạn năm 1993 Bảng phân loại gồm 10 môn

loại chính:

ĐC.! Tỉnh, thành phố (rực thuộc Trung Ương) Thành phố (rực

thuộc tinh) Các quận, huyện, các thị xã Chủ tịch Hỗ Chí Minh với Đảng bộ

quyền vả cơ quan quản lý địa phương, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí

Minh tỉnh, thành phố Tình hình chính trị, xã hội hiện tại của tỉnh, thành phố

(từ ngày 30 tháng 4 năm 1975 đến nay),

DC.3 Thiên nhiên và các nguồn tài nguyên thiên nhiên của tỉnh

DC.4 Kinh tế tỉnh, thành phổ Kế hoạch hóa nên kinh tế tỉnh, thành

phổ

ĐC.5 Đời sống khoa học của tính, thành phố Công tác văn hóa, giáo

dục của tỉnh, thành phố Công tác bảo chỉ

ĐƠ.6 Công tác y tế cứa tỉnh, thành phổ Công tác báu vệ sức khỏe

cho nhân dân Công tác thể dục thể thao

DC.7 Nghệ thuật tỉnh, thành phố trong các tác phẩm nghệ thuật

ĐC.§ Đời sống văn hóa của tỉnh, thành phố Tỉnh, thành phố trong

các tác phẩm văn học Văn hoc dan gian, ngôn ngữ Thế ngữ của các dân Lộc

ít người

ĐƠ.9 Lịch sử tính, thành phổ Đặc diễm nhân ching Các di tích lịch

sử, các đanh lam thắng cảnh của tỉnh, thành phế

ĐC.10 Tài liệu về các nhân vat néi tiéng của tỉnh, thành phố (hộp

phích nhân vật)

Một số ví dụ cụ thể về phân loại tài Hệu Phố Hiến

Thân tích, thân sắc: Thôn Nhân đục, An Tảo phường THiễn Nam thị xã

Hưng Yên Thư viện tỉnh ưng Yên sao chụp, 2001.-24cm

4KHPL: DC 97

-33-

(ĐC.97: Dân tộc học Đặc điểm nhân chủng học của tỉnh, thành phố

Lịch sử phương thức sinh hoạt và phong tục tập quán)

Phố Hiễn - 'Lập tư liệu về Phố Hiển - Hải Hưng 'Thư viên tỉnh, 1992 -

20tr.; 19 em

4+KHPL: ĐC.9

(DC.9: Lịch sử tỉnh, thành phố Dặc điểm nhân chủng Các di tích

lịch sử, các danh lam thắng cánh của tỉnh, thành phố)

Hầu hết, các kỉ hiệu phân loại đảm bảo được các yêu cầu về: Tính đây

đủ, chính xác, mức độ chỉ tiết hóa, hay hình thức của tài liệu

Một số KHPI, chưa chỉnh xác Chẳng hạn

Những di tích danh thẳng tiêu biểu Phố Hién Hung Yên- H,

2005 212tr.; 21 om

4KHPL: 9(V)

Nhờ bảng phân loại này, Thư viện tỉnh Hưng Yên khắc phục được

nhiều hạn chế trong phân loại tải liệu địa chỉ và tài liệu về Phá IHên Iiiện

nay, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuậi, vốn lài liệu về địa

phương, bảng phân loại do biên soạn đã lâu nên đã bộc lộ nhiều bắt cập, cần

có sự chính lý trong thời gian tới

2Ý Định từ khóa tài liệu

Quá trinh định từ khóa cúa Thư viện tỉnh Hưng, Yên tiến hành theo quy

trình chưng gôm 3 bước:

Tước 1: Phân tích v

định nội đụng tài liệu

Bước 2: Xác định các khái niệm đặc trưng cho nội đung tải liệu

Buse 3: Mô tả các khải niệm đặc trưng bằng ngôn ngữ từ khóa

Nhìn chung chất lượng hệ thống từ khóa của thư viện đã phản ánh được

những nội dung chủ yếu của tải liệu và mang tính thông dụng dối với người

dùng in Hệ thống từ khóa đấm bảo được một số yêu cầu như: Tính chính xác, khách quan, day đủ, đơn nghĩa

Chẳng hạn, tài liệu

Những di tích danh thẳng tiêu biểu Phố Hiến — Hưng Yên - H.,2005.~

212tr; 21 cm

& Từ khỏa: Di tích, danh thắng, Phố Hiến

ĐỖ MẠNH HÙNG Nghiên cứu, bảo tổn văn hỏa phủ vật thể về lễ hội

cổ truyền Phố Liiễn/ Dễ Mạnh Hùng - Hưng Yên, 2009.- 135tr; 24 cm

& Từ khóa: Văn hóa phi vật thể, Lễ hội cỗ truyền, Phố Hiển

“+ Tóm tắt tài Hậu về Phố Hiển

Tài liệu về Phố Hiển cũng tiến hanh tom tắt tương tự như với các tả liêu

khác bao gồm bốn bước:

Bước 1: Phân tích nội dung tải liệu

Bước 2: lựa chọn thông tin làm tóm tắt

Tiước 3: Tổng hợp thông tin và viết bài tóm tắt

Bước 4: Hoàn chính bài tóm tất

Một bải tôm lắt hoàn chính là hình ảnh thu nhỏ của nội dung tài liệu

Do đó, bài tóm tắt phải đảm bảo được tính chính xác, đầy đủ, ngăn gọn, khách quan Việc làm tóm tắt cho tải liệu về Phố Tiến tại Thư viện tỉnh Hưng Yên

luôn được quan tâm chứ ý Vì vậy nhìn chung các bài tóm tit di dim bio

được các yêu cầu trên

Chẳng hạn tải liệu sau

Phố Hiến: Kỷ

ụ hội thảo khoa học - Hải Hưng: Sử Văn hóa thông tin, 1994.- 252tr; 21cm

@ ‘Tom tắt: Gồm những bài phát biểu trong hội thảo quốc tế về Phổ

Hiến Quá trình ra đời, sự suy tàn, vai trẻ của Phố Hiến trong lịch sử Việt

Tuy nhiên côn một số bài tóm tắt còn đài dòng như:

Nét xưa vùng dất tiểu Kinh lạ) // Đời sông &pháp luật _ - 2009 - ngày 9

thang 5 - t.12

& Tóm tất: Giới thiêu mệt số nét về lịch sử, kiến trúc và những dé thờ

tự của các di tích nằm trong quân thể di tích Phố Hiển như: chủa Chuông, đến Trần, đền Mẫu LIiện Ilưng Yên có 150 ải tích được xếp hạng quốc gia đứng,

thử 3 trong cả nước, trong dé quan thể di tích Phố Hiển còn lưu giữ 128 di

tích lịch sử Việt Nam và kiến trúc nghệ thuật củng với !7 di tích được xếp hạng quốc gia và hàng nghìn cổ vật có giá trị

Kết quá của quá trình xử lý nội đung tài liệu là các kí hiệu phân loại, từ

khóa, bài tóm tắt sẽ được phì vào tờ khai Worskhcet và dược cản bệ thư viện kiểm tra và cho nhập vào cơ sở đỡ liệu của thư viện

2.2.2 Tổ chức, sắp xếp và bảo quản tài Hệu

2.2.2.1 Tễ chức, sắp xắp tài liệu

'Irong chu trình đường đi của tải liệu địa chí, sau công tác bd sung va

xử lý tải liệu, cần tổ chức kho và bảo quản tải liệu địa chí một cách hợp lý và

khoa học thuận lợi cho công tác quán lý và khai thác tài liệu địa chí cũng như

phục vụ người sử đụng tải liệu địa chí một cách nhanh chóng.

Thực tế ở Việt Nam có hai hình thức tổ chức kho tài liệu địa chí tại thư

viên tỉnh, thành phố 6 lả hình thức tổ chức tài liêu địa chí thành kho riêng

và thành một bộ phận của các kho khác Thực tế đó bắt nguồn tử tình hình cơ

sở vật chất, vấn tải liệu dịa chí, người sở dụng tài liệu dịa chí và tỉnh hình

nhân sự của tùng thư viện cụ thể Vì vậy dù tế chức kho tải liệu địa chí ở hình

thức nào cũng nên đấm bão để đáp ứng nhanh chóng gác yêu cầu của người

sử dụng vả thuận tiện cho việc bảo quản

Căn cứ vào đặc điểm cơ sở vật chất, đặc điểm vốn tài liệu địa chí, Thư

viện tỉnh Hưng Yên tổ chức kết hợp trong kho tài liệu tra cứu và tải liệu ngoại

văn với diện tích nhỏ khoảng 25 mỄ

Với cách tổ chức này có thể tiết kiệm điện tích, tiết kiêm nhân lực, nhưng có nhiều hạn chế Tải liệu địa chí là loại tài liêu quý hiểm, độc bản, khó bố sung lại được Vì vậy, việc tế chức tài liệu địa chí kết hợp với các kho

khác sẽ gặp nhiều khó khăn vỉ diện tích kho hẹp không thuận lợi cho việc bảo

quản vả khai thác tài liệu

Kho tài liệu này được tô chức theo dạng kho đóng, Tài liệu địa chí và

tài liệu địa chí về Phố Hiến được sắp xếp theo môn loại của khung phân loại tài liệu địa chí đo lê Gia Hôi và Nguyễn Hữu Viêm biên soạn năm 1993 kết

hợp với khổ cỡ tài liệu, đảm bão tính thẩm mmỹ và thuận tiện cho việc tim tài

liệu của cán bộ thư viên

2.2.2.2 Bão quân tài liệu

Củng với việc xây dựng vả phát triển vốn tài liệu, Thư viện tính Hưng

Yên đã chủ trương giữ pin và bảo quản vồn tải liệu địa chí ngay từ khi bắt đầu

tổ chức hoạt động địa chí Việc bảo quản tải liệu tốt sẽ kéo đải tuổi thọ của tài

liệu, nâng cao hiệu quả khai thác tải liệu

-37-

Trong quá trình lưu giữ, phục vụ có rất nhiều yếu tố ảnh hướng Lới tuổi

thọ của tải liệu như:

- Những tác nhân bên trong của vật liệu mang tin là lượng axit chứa

trong piáy, chất lượng mực in

- Các tác nhân bên ngoài như nhiệt độ, ánh sáng, độ ấm, ô nhiễm khí và các Lác nhân sinh học như nắm mốc, sôn trùng, các loài gặm nhắm

- Ý thức giữ gìn của bạn đọc khi sử dụng tải liệu

‘lat cả những nguyên nhân trên có thể dẫn đến tỉnh trạng tài liệu bị rách

nát, hư hồng, é Vàng, giòn mục, từ đó khiến tuổi thọ của tài liệu bị giảm

nhanh chóng

Để khắc nhục tình trạng trên, Thư viện tỉnh Ilưng Yên rất chú trọng

đến công tác bảo quân vốn tài liệu địa chí phương pháp báo quản của thư viện như sau:

| Thu viện tiến hành khâu và đóng bia cho tất cá các tài liệu khi nhập

vào thư viên trong dó có tài liệu dịa chỉ về Phố Hiển

+ Ađôt số tài liệu hư hông hay có nguy cơ hư hỏng đã được thư viện đầu

tư sửa chữa lại

+ 'Thư viện sử dụng thuốc để diệt các loại côn trùng có hai

+ Bạn đọc đến thư viện đọc tải liệu được cán bộ thư viện nhắc nhớ

trong việc giữ gìn và bảo quán vốn lải liệu

+ Cán bộ thư viên quét dọn phòng hàng ngày, kiếm tra thường xuyên

để phát hiện nhanh những hiện tượng làm hư hông sách để có biện pháp xứ lý kip thai

Tuy nhiên do diện tích phỏng chật hợp, nhiều tải liệu không dễ trên giá

mà để đưới sản nhà cũng làm giảm tuổi thọ của tài liệu đặc biệt là với tài liệu

địa chí về Phố Hiển là những tài liệu quý hiểm