Luận văn quản lý khu di tích danh thắng tây thiên huyện tam Đảo tỉnh vĩnh phúc

Phương pháp nghiên cứu Trong quả trình nghiên cứu đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp sau: - Nghiên cứu các tải liệu chỉ dạo của Đăng và Nhà nước liên quan đến định hướng phát triển

KHOA LUAN TOT NGHIEP

Dé tai:

QUAN LY KHU DI TiCH DANH THANG TAY THIE

HUYỆN TAM ĐẢO - TINH VĨNH PHÚC

Giảng viên hưởng dẫn : PGS.TS Nguyễn Thị Lan Thanh

Sinh viên thực hiện : Phạm Thị Hương

HÀ NỘI - 2010

4 UNESCO: Té chức văn hóa và giáo dục thế giới

5 ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Dong Nam A

6 CIDKIICN: Cộng hỏa xã hội chủ nghĩa

7 HĐND: Hội dồng nhân dan

§ UDND: Ủy ban nhân đân

9 GDP: Tổng thu nhập quốc dân

10 HDBT: Hội đồng bộ trưởng

11 VH- TT &DL: Văn hóa- Thể thao và Du lịch

12 PITH: Phé thong trung hoc

3 Dối tượng nghiễn cứu và phạm vi nghiên cứu của đề tài 7

5 Phương pháp nghiên cửu §

Một số khái mệm cơ bẩn " sewed b

1.1.2 Khái niêm di tích lich sử- văn hóa và danh lam thắng cảnh

wel

1.1.3 Khái niệm quản lý và quản lý di sẵn văn hóa 13

Khái quát về huyện Tam Dảo (Vĩnh Phúc) và khu di tích- danh

1.2.1 Vài nét về thiên nhiên và con người Vĩnh Phúc 15

1.2.2 Diện mạo địa lý, lịch sử của khu đi tích- danh thắng Tây

1.2.3 Giá trị của khu di tích- đanh thắng Tây Thiền see dS

1.2.4 Su lich cae vi thin dang thờ phụng trong hệ thống di tích Tây

1.2.5 Sơ đồ tổng quan khu đi tích- danh thắng Tây Thiên 35

Vai trò của khu di tich- danh thắng Tây Thiên trong việc phát triển

1.3.2 Dối với sự phát triển xã hôi

1.3.2.2 Gớp phần vào hôi nhập kinh tế quốc tế và giao lưu

văn hóa

Chương TT: Thực trạng quản lý khu di tích- danh thắng Tây T

2.1 Cơ sở pháp lý cho công tác quần lý khu di tích- danh thắng Tây Thiên .43

2.2.1 Vị trí, chức năng Ban quản lý Khu di tích- danh thắng Tây Thiên 54

2.2.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của Ban quần lý Khu di tích- danh thắng

Tây Thiên " ae

2.2.3 Lễ chức bộ máy quản lý của Khu di tích- danh thắng Tay ‘Thién 57

ta

2.3 Hoat déng tu bé, t6n tao di tích- đanh thắng 58

2.4 Hoạt đông quản lý dịch vụ tại khu di tich- danh thang wee BO

2.5 Hoạt động thanh tra, kiểm tra tại khu đi tích- đanh thắng .,.02

2.6 Hoạt động dam bão an ninh trật tự và giữ gìn vệ sinh môi trường 63

2.7 Nhận xét, đánh giá quản lý khu di tích- danh thắng Tây Thiên 65

2.7.3 Nguyên nhân 67

Chương II: Giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả quản lý tại

khu di tích- danh thắng Tây Thiên 70

3.1 Hoàn thiện hộ máy quán lý khu đi tích- danh thắng 70

3.2 Tăng cường hoạt động tu bễ và tôn tạo di tích- danh thắng 71!

3.3 Nâng cao công tác thanh, kiểm tra và quản ly dich wy wee TB

3.4 Đẩy mạnh công tác dám bão an ninh trật tự, vệ sinh mỗi trường và

SV: Pham Thi Huong Lap: QI.VH 7C

MỞ ĐÂU

1 Ly do chon dé tai

‘Trong x4 héi, kinh t8 va vin hoá là hai mặt gắn liễn nhau và có mối quan

hệ tác động qua lại lẫn nhau Vài thập kỷ qua, sự phát triển các hoạt động văn hoá

đã có tác dụng đáp ứng nhu cầu của con người, kế thừa và phái huy tĩnh hoa vấn

hoá của dân tộc, kết hợp với nét đẹp của văn hoá nhân loại đã để lại trong quá

khứ, hôm nay vả trong Lương lai những giá trị cho nhiều thế hộ con người, lạo r4

những nét dộc đảo, góp phần tạo nên bản sắc văn hoá của dân tộc

THện nay, xây dựng và phát triển các hoạt động văn hoá có vai trò quan

trong trong thời kỷ đất nước đổi mới toàn diễn, nhằm thúc dây kinh tế- xã hội

phát triển vì mục tiêu”

minh”

dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn

Mat trong các hoạt đông văn hoá có giá trị kinh tế, thoả mãn nhu cầu tinh

thần cao là tham quan, tìm hiểu các di tich- danh thing Khi dén những nơi nảy,

con người được giải phóng những u uấn trong tâm hồn, tâm hồn được thư giãn

triệt để, thậm chí tâm hỗn còn thăng hoa, bay bổng tạo nên những sáng tác,

những kiệt tác vô giá cho nhân loại trong nhiều lĩnh vực Di tích- danh thắng là những sự kiện gốc, những vật chứng chân xác nhất về sự phát triển của tự nhiên

vả những thành tựu mà con người đã đạt được trong lịch sử Nó có thể được coi

là những “cột mốc” dánh dấu tửng chặng đường phát triển cúa dân tộc Bằng

“tổng nói tự thân” của mình, di tích- danh thing có khả năng làm sống lại quá

khứ của lịch sử, giúp chúng ta hiểu thấu và tiếp thu được những kinh nghiệm, tinh hoa của dân tộc Vỉ vây, từ lâu di tích- danh thắng đã có tác dụng góp phần vào sự nghiệp đấu tranh dựng nước và giữ nước, xây đựng và phát triển kinh tế-

xã hội Do đó, việc giới thiệu, bảo về, tôn tạo và phát huy tác dụng giá trị oác di

tích- danh thăng là nhiệm vụ hết sức quan trọng Tuy nhiên công việc nay con

nhân dân thông thường mới chi thay giá trị tin ngưỡng, thoả mãn như câu tinh

thân mà chưa thấy hết những giá trị về văn hoá- lịch sử ấn chứa trong đã tích-

danh thắng Nhiễu di tích- danh thắng do nhân dân địa phương tự tôn tạo, không

có sự hướng dẫn của các nhả chuyên môn đã làm giấm và mất đi về đẹp kiến

trúc, nghệ thuật gốc của đi tích- danh thắng, làm thêm, làm mới một cách tuỷ tiện

nên không ăn nhập với công trình chính, làm giảm đi vẻ đẹp hài hoà vốn có của

đi tích- danh thắng, kiểu đáng kiến trúc không được bảo vệ Các khu đi tích- đanh thắng quá nhỏ bế và xuống cấp mà nhân dân hành hương dén noi này ngày cảng,

đông, gầy ra tình trạng lộn xộn, mắt đi tính linh thiêng của di tich- đanh thăng

Để khắc phục Linh Irạng trên cần phải có những giải pháp hữu hiệu trong

công tác tuyên truyền về các giá trị của đi tich- danh thẳng, tăng cường hơn nữa

việu quân lý của cáo cấp, các ngành từ trung ương lởi cơ sở Có như vậy di tích-

danh thắng mới có thể trường tổn và phát huy tác dụng tốt nhất để đáp ứng nhu

cầu trấn hưng nên văn hoá dân tộc mả Dáng và Nhà nước ta đã đặt ra trong tinh

hình hiện nay

Cố Thủ tướng Phạm Văn Dồng đã tùng nói:

“Mật người chất đi còn có người khác đề ra, nhưng di tích- danh thẳng mắt ẩi không thể làm lại được.”

Khu ái tích- đanh thắng Tây Thiên là một trong số hàng ngàn di tích- danh thắng đã tổn lại qua bao thế ký trên đất nước Việt Nam Là một khu di tích- danh

thắng có những nét đặc trưng tiêu biểu về lịch sử- văn hoá nên các nhà khoa học

ngành khảo cỗ và cáo liên ngành khác ở trung ương, địa phương đã và đang quan

tâm nghiên cứu

Là một người sinh ra và lớn lên tại Vĩnh Phúc, hiện đang học tập trong lĩnh

vực nảy, với mong muốn được vận dụng những kiến thức dã tiếp thu trong nhà

trường vào thục tiễn nghiên cửu Dồng thời được góp một phần rất nhỏ để giới

thiệu giá trị và việc bảo lồn, tôn Lao di tích- danh thắng Tây Thiên với bạn bẻ

trong nước và quốc tế Qua đó làm rõ hơn về thực trang công tác quản lý tại khu

đi tch- danh thắng Tây Thiên trong thời gian qua và tìm ra những giải pháp nhằm

nâng cao hiệu quả công tác quản lý tại khu di tích- danh thing ‘lay hiên trong thời gian tới Dược sự giúp đỡ tận tỉnh của giảng viên hướng dẫn và quá trình

khảo sát thực LẾ tại khu đi tích- danh thắng Tây Thiên- Huyện Tam Đảo- Tỉnh

'Vĩnh Phúc, tôi quyết định chọn để tải” Công tác quản lý tại khu đi tích- danh

thắng Tây Thiên- Huyện Tam Đảo- Tỉnh Vĩnh Phúc" lam dé tai khoá luận tốt

nghiệp đại học của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ của dé tai

* Mục đích:

Nâng cao hiệu quả công tác quản lý và phát huy các giá trị của khu di tích-

đanh thắng Tây Thiên

* Nhiệm vụ:

Giới thiệu tổng quan về khu đi tích- đanh thắng Tây Thiên, phân tích các

giá trị, hiện trạng công tác quan ly va dé xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý tại khu đi tích- danh thắng Tây Thiên

3 Đối tượng nghiên cứu và nhạm vi nghiên cứu của đề tài

- Đối tượng nghiên cửu: Công tác quản lý tại khu di tích- danh thing ‘Tay

Thiên

- Phạm vi nghiên cửu: Khu di tích- danh thẳng Tây Thiên tại xã Sơn Đình- Huyện Tam Dảo- Tỉnh Vĩnh Phúc

4 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Khu di tich- danh thắng Tây Thiên đã xuất hiện từ lầu, gắn liễn với truyền

thuyết về các vị Vua Hùng Khu di tích- danh thắng chứa đựng nhũng giá trị to

lớn về lịch sử, vấn hóa, khảo cễ và du lịch Đây là một để tải được sự quan lâm,

SV: Pham Thi Huong 8 Lap: QI.VH 7C

chú ý của nhiễu nhà khoa học va các đổi tượng có liên quan Tháng 7/ 1999, Sở

Văn hóa- Thông tin Vĩnh Phúc đã tổ chức liội thảo khoa học Tây Thiên đã có 13

bài báo cáo khoa học về các vấn để: diện mạo địa lý, lịch sử, các huyển tích xung quanh khu di tích- danh thắng Dặc biệt là việc nghiên cứu của Lê Kim

Thuyén về khu di Lich- danh thẳng Tây Thiên một cách toàn điện và đã xuất bản

thành sách “Tây Thiên- Tam Dão Di tích- Cảnh quan ” và ” Danh thắng Tây Thiên" của Lương 11iền

Ngoài ra cũng có những nghiên cứu của sinh viên về Tây Thiên, vẫn dễ

chủ yếu xoay quanh việc tìm biểu lịch sử, truyền thuyết và giả trị của khu di tích

ấp tới vấn để quản lý của khu di tịch- đanh thắng mà

Tuy nhiên chưa có ai đề

chỉ đưa ra những nhận định và phương hướng chung chung, chưa có giải pháp cụ

thể trong vấn đề này

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quả trình nghiên cứu đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

- Nghiên cứu các tải liệu chỉ dạo của Đăng và Nhà nước liên quan đến định

hướng phát triển ngành văn hoá và bảo tồn di sản văn hoá, tải liệu của Dáng bộ

Tỉnh, UBND tỉnh về phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của tỉnh Vĩnh Phúc, các bài viết, tải liệu mới nhất về khu di tích- danh thing ‘lay Thiên trong hội thảo

khoa học

- Phương pháp điền dã

- Phương pháp phỏng vẫn, phân tích, thống kê, tổng hợp

6 Đông gúp của dễ tài

Bỗ sung vào nguồn tài liệu của khu di tỉch- danh thắng Tây Thiên, lam phong phú nguồn tải liệu cho việc nghiên cứu, tìm hiểu về khu đi tích- danh

thắng này

SV: Pham Thi Huong 9 Lap: QI.VH 7C

Dua ra một số giải pháp có thé áp dung góp phần nâng cao phần nảo hiệu

quả công tác quản lý tại khu di tích- danh thắng Tây Thiên

Chương II: Thực trạng quân lý khu di tích- danh thắng Tây Thiên

Chương HH: Giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác

quán lý lại khu đi tích- danh thắng Tây Thiên

Do bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, hơn nữa với thời

gian có hạn nên khi thực hiện để tải gặp nhiều khó khăn Đầu tiên, lài liệu đề cập

tới để tài này chưa nhiều Nếu có, tài liệu thường để cập tới từng khía canh nhỏ,

lẻ Việc nghiên cứu bằng phương pháp điển dã tốn nhiều công sức do địa hình

phúc tap và hiểm trở Tuy nhiên được sự giúp dỡ tân tình của giảng viên hướng

đẫn cùng với Ban quản lý di tích- đanh thăng, lãnh đạo và cán bộ thư viện khoa

học- tổng hợp tỉnh Vĩnh Phúc cộng với sự nỗ lực của bản thân, khoá luận tất nghiệp đã được hoàn thành

Qua đây, tôi xin gửi lời cm ơn tới giảng viên PGS- TS Nguyễn Thị Lan

Thanh, Trưởng ban quản lý khu di tích- danh thắng Tây Thiên- Tam Đáo- Vĩnh

Phúc Diệp Xuân Tư, Giám đốc Thư viện Bùi Minh Tiến củng toàn bộ cán bộ thư viện khoa họo- tổng hợp tỉnh Vĩnh Phúc

Tần dầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học va tim hiểu về vấn dé

mới, mặc dủ đã có nhiều cổ gắng song khoá luận chắc chắn không tránh khỏi

những hạn chế nhất định Tôi rất mong dược sự chỉ bảo, góp ý của các thầy cô

giáo, Ban quản lý va cán bộ khu đi tích- danh thắng củng bạn bẻ và những đối

tượng quan lâm đến đề tải này

SV: Pham Thi Huong 10 Lap: QI.VH 7C

CIUONG I: TONG QUAN VE TUYEN TAM DAO

(VINH PHUC) VA KHU DI TICH- DANH THANG TAY THIEN 1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm đi sản văn hóa

"Theo Công ước di sản thế giới thì di sẵn văn hóa là

* Cac di tích: các tác phẩm kiến trúc, tác phẩm diều khắc vả hội họa, các yếu tố hay các cấu trúc có tính chất khảo cổ học, ký tự, nhà ở trong hang đá và các công trình có liên kết giữa nhiều đặc điểm, có giá trị nổi

bât toàn cầu xét theo các quan điểm lịch sử, nghệ thuật vả khoa học

«_ Các quẦn thể các công trình xây dựng: Các quần thể các công trình xây dựng tách biệt hay liên kết lại với nhau mà do cấu trúc của chúng, do tỉnh đồng nhất hoặc vị trí của chúng trong cảnh quan, có giá trị nổi bật

toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, nghệ thuật và khoa học

«_ Các di chí: Các tác phẩm do con người tạo nên hoặc các tác phẩm có sự

kết hợp giữa thiên nhiên và nhân tạo và các khu vực trong đó có các di

chỉ khăo cỗ cỏ giá trị nỗi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, thẩm

mỹ, dân tộc học hoặc nhân chúng học

Luật Di sản văn hoá được Quốc bội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt

Nam thông qua ngày 26/06/2001 quy định tại điều 1

® Đi sản vấn hoá là sản phẩm van hod vat chất, tình thần của xã hội loài Hgười

và các di vật tiêu biểu, vật mẫu của giới tự nhiên có giá Irị lịch sử, văn hoá, khoa

học được luw truyền từ thê hệ này sang thế hệ khác” q32)

1.1.2 Khái niệm di tích lịch sử- văn hoá và danh lam thắng cánh

Theo quan diém ciia UNESCO thì đi sẵn văn hóa gầm di sẵn văn hóa vật thể và đi sẵn văn hóa phi vật thể

SV: Pham Thi Huong WV Lap: QI.VH 7C

Mới đây, trong tuyên bố của Hiệp hôi các quốc gia Déng Nam A

(ASEAN) vé di san vin hóa, được ký kết tại Thái Lan, cùng với việc nêu lên tằm

quan trong của vấn đề bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa của công đồng các quốc gia trong hiệp hội, ASE.AN cũng đồng tỉnh với cách hiểu của UNESCO

về di sắn văn hóa

Ở Việt Nam, trong Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung Ương khóa VIII về xây đựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm

đà bản sắc đân tộc Đăng Công Sán Việt Nam cũng thống nhất với quan diém di

san vin hoa cla UNESCO

Tại điều 4 khoản 2, Luật Di sẵn văn hóa có định nghĩa dị sản văn hóa vật thể: “Øi sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa,

khoa học, bao gâm: dủ tích lịch sử- văn hóa, danh lam thắng cảnh đã vậi, cô vật,

bảo vật quốc gia".(1:33)

Theo định nghĩa nảy, di tích lịch sủ- văn hỏa và đanh lam thắng cảnh là một bộ phận của di sản văn hóa vật thể

Trong Luật Di sản văn hóa, tại điều 4 khoản 3 thì: “ Đi tích lịch sử- văn

hóa là công trình xây dựng, địa điểm va cdc di vat, cd vat, bdo vật quắc gia thuộc

công trình, địa điểm đá có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học”.(1:33)

Như vậy, công trình xây dưng, địa điểm và các đi vật, bảo vật quốc gia

thuộc công trinh, địa điểm đỏ, có gia tn lich sit, văn hóa, khoa học mới được coi

là di tích lịch sử- văn hóa Có nghĩa chúng phải có những vật chứng cho một sự

kiện lớn hoặc gắn bó với cuộc sống, sự nghiệp của anh hing dân tộc, danh nhân

kiệt xuất hoặc chứng là tác phẩm nghệ thuật nỗi tiếng về giả trị tư tưởng, giá trị thâm mỹ và hình thức thể hiện tiêu biểu cho một phong cách, một thời đại, hoặc chúng là sản phẩm được phát mình sáng chế tiêu biểu có giá trị thực tiễn cao, có tác dung thúc đẩy xã hội phát triển ở một giai đoạn lịch sử nhất định

SV: Pham Thi Huong t2 Lap: QI.VH 7C

Danh lam thắng cảnh cũng lả một bộ phân của di sản văn hóa vật thể và là một trong những yếu tố tạo thành môi Irường như đủ tích lịch sử- văn hóa.Theo

quy định của Công ước quốc tế về bảo vệ di sẵn văn hóa và di sản thiên nhiên của thể giới được thông qua tại kỳ họp lần thứ 17 của UNESCO ngày 16/11/1972 tại

Paris Trong diéu 1 Công ước đã dink nghta: “ Danh lam thẳng cảnh: Các công

trình của con người hoặc những công trình của con người kết hợp với tự nhiên,

cũng như các khu vực, kế cả khu vực khảo cỗ cô giá trị quốc tế nỗi bật xót từ góc

dG lich sử, thậm mỹ, dân lộc học, nhân chẳng học” (2:4)

Theo điều 4 khoản 4, Luật đi sản văn hóa năm 2001 thì: “ Danh lam thẳng

cành là cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp với công trừnh kiến

trúc có giá trị lịch sử, thẩm mỹ, khaa học ”.(1;33)

1.1.3 Khái niệm quản lý và quản lý di sản văn hóa

'Từ trước dến nay có rất nhiều định nghĩa về quản lý Quản lý là từ Hán

"Việt: Quản là lãnh đạo, đứng đầu một công việc, lý là trông nom, chăm sóc một công việc nào đó

Trong khoa học: quản lý là hoạt đồng có mục đích của con người, là hoạt đông đo một hoặc nhiều người điều phối hoạt động của người khác Nhằm thu

được kết quả mong muốn Để đạt được các kết quả mong muốn, người quản lý

cần hỗ trợ các công cụ như: hệ thống pháp luật, các quy tắc, các nguyên tắc Từ

đó có thể đưa ra định nghĩa

quán lý như sau: Quản lý lả sự tác động cỏ mục

đích, có hướng địch của chủ thể (người tế chức, tổ chức quần lý) lên khách thé quán lý về mặt văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các nguyễn tắc và các biên pháp tạo ra môi trường và diều kiện cho

sự phát triển của đối tượng nhằm đạt được mục đích đề ra

Các trường phải quản lý học cũng đưa ra một số dịnh nghĩa về quản lý

Taylor: “ lam quan bi la ban phải biết rõ: muôn người khác làm việc gì và hãy chi ý đến cách tôi nhất, kinh tễ nhất mà họ làm” (3,1)

SV: Pham Thi Huong B Lap: QI.VH 7C

Fayel: “ Qudn i la một hoạt động mà mọi tỄ chức đều có, nó gôm 5 yếu tổ

tạo thành: kế hoạch, tỗ chức, chỉ đạo, điều chính và kiểm soát Quan 1 chính là

thực biện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát ay” 1)

Theo C Mac: Quan ly 14 chite nang xã hội đặc biệt, nấy sinh từ các nén sin

xual

Quản lý luôn ở trạng thái động và sự vận động của quản lý luôn tuân theo một quy trình nhất định Quản lý bao gỗm các công đoạn và thao tác quản lý

được hình thành trên hai mặt: chủ thể quần lý và khách thể quản lý Cá hai dều

được xác định rõ ràng về vai trò, chức năng, mỗi quan hệ giữa chủ thể quản lý và

khách thể quán lý Như vậy: Quản lý là điều khiển đối tượng đang vận động

nhằm một mục tiêu nhất định

Tóm lại, quân lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học trong

đó có cả khoa học tư nhiên lẫn khoa học xã hôi Mỗi ngành khoa học nghiên cứu quản lý từ góc độ riêng của mình Tuy nhiên chủng ta có thể định nghĩa chung về

quan lý theo quan điểm của diễu khiển học Theo đó, khái niệm quản lý dược

hiểu là sự tác động vào một hệ thống hay một quy trình để điều khiển, chỉ đạo sự

vẫn động của nó theo những quy luật nhất định nhằm đạt được mục đích hay kế

hoạch mà người quản lý đã dự kiến, đã để ra từ trước

Trong điều 4, Luật Di sản văn hóa cũng đã để cập đến hoạt động xung

quanh vấn đề quấn lý di tích lịch sử- văn hóa va danh lam thắng cảnh Nó bao

gồm các hoạt động như: bảo quản di tích lịch sử- văn hóa, danh lam thắng cảnh,

di val, bao val quốc gia là hoạt động nhằm phòng ngừa hạn chế những nguy cơ lam hư hỏng má không làm thay dỗi những yếu tổ ốc vốn cỏ của di tích lich sit-

văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia

SV: Pham Thi Huong M4 Lap: QI.VH 7C

1.2 Khái quát về khu di tích- danh thắng Tây Thiên

1.2.1 Vài nét về thiên nhiên và con người Vĩnh Phúc

Vinh Phúc là tỉnh nằm ở vùng đồng bằng Châu thổ sông Hồng, một miễn

đất cỗ, nơi còn hưu giữ những vết tích của nền văn minh vật chất của thời các vua

Hùng dựng nước Những di chỉ kháo cổ Đồng Đậu, Lũng Hỏa là mình chứng cho

một thời lịch sử của các huyén tích về nước Văn Lang, về các nữ tưởng lừng đanh của dân tộc, từ Quốc Mau Tây Thiên Lăng Thị Tiêu đến Hai Bà Trưng Trải

qua biết bao biển déng thăng trầm, những thể hệ người dân Vĩnh Phúc hoàn toàn

có quyển tự hào về mảnh đất giảu truyền thống lịch sử của quê hương mình

Tỉnh Vĩnh Phúc nằm sát Thủ đồ Hà Nội về phía Tây Bắc Phía Bắc giáp

hai tỉnh Thái Nguyên và Luyên Quang, phía Nam giáp Thủ đô Hả Nột, phía lây

giáp tỉnh Phú Thọ, phía Đông giáp hai huyện 8óc Sơn và Đông Anh thuộc ngoại thành Hà Nội

Vĩnh Phúc có điện tích tự nhiên là 1.370 kmẺ đứng thử 56 trong số 63 tinh

thánh trong cả nước Tĩnh dược chia thành 9 dơn vị hành chính bao adm 1 thanh

phố trực thuộc tỉnh: Thành phố Vĩnh Yên, 1 thị xã Phúc Yên và 7 huyện: Lập

Thach, Tam Duong, Vinh Tường, Tam Đảo, Yên Lạc, Binh Xuyên, Sông Lâ Với

dân số tính đến năm 2001 có trên 1.1 triệu người gầm 30 dân tộc anh em sinh

sống

Là tỉnh cửa ngõ của Thủ đô, Vĩnh Phúc có nhiều đường giáo thông thủy bộ

chạy qua như: tuyến đường sắt liên vận Hà Nội- Lão Cai- Vân Nam ( Trung

Quốc), tuyển đường thủy Sông Lõ, Sông Hồng và quốc lộ 2 nối liền Vĩnh Phúc

với Thủ đô vả các tỉnh lân cận Hiện nay, Nhà nước dang xây dựng tuyến dường

cao tốc Nội Bài- Lào Cai chạy qua phần lớn địa phận của tỉnh Với vị trí địa lý

như vậy, Vinh Phúc có vị trí chiến lược hết sức quan trọng về chính trị, kinh tế,

văn hóa trong quá trình phát triển đất nước

SV: Pham Thi Huong 6 Lap: QI.VH 7C

Với lợi thế là vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng sông Hồng và các tỉnh

miễn núi phía Bắc, nên Vĩnh Phúc có điều kiện dé giao lưu hàng hóa, phát triển

các loại hình dịch vụ, tiếp cân nhanh các thành tựu khoa học- kĩ thuật để thực

hiện thăng lợi công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hỏa theo đường lối đổi mới

của Đảng Ngoài ra, thiên nhiên côn ưu dãi cho Vĩnh Phúc nhiều cảnh quan, danh

thắng kỳ thú, nhiều di tích lịch sủ- văn hóa được xếp hạng quốc gia Dó là

những tiểm năng lớn để Vĩnh Phúc phát triển ngành “ công nghiệp không khỏi”

Vĩnh Phúc năm trong khu vực nhiệt đới gió mủa nhiệt dộ trung bình từ 23-

25°C, hàng năm có tới 240 ngày nẵng Do khí hậu nóng Âm nên hệ sinh thái động

thực vật ớ Vĩnh Phúc rất đa dạng, phong phú

Vĩnh Phúc thuộc vùng đồng châu thể Sông Hồng khoảng giữa miễn Bắc

Việt Nam, là khu vực chuyển Liếp giữa đồng bằng và miễn núi Vĩnh Phúc hình

thành 3 vùng sinh thái: đồng bằng, trung du và miễn núi Tiêm năng lợi thể của

các vùng đang được khai thác mạnh mẽ để phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh Vớt sự phân chia dịa hình thành 3 vùng tự nhiễn- kinh tế Vĩnh Phúc có khả

năng phát triển toàn diện nền sản xuất công- nông- lâm- ngư nghiệp với nhiễu loại sản phẩm, cả lương thực, thực phẩm cung cẬp nguyễn liệu cho các ngành

kinh tế

Trong những năm gần đây với chính sách đổi mới mở cửa của Đảng và

Nhà nước la, Vĩnh Phúc đã và đang có những chuyển biển tích cực, tốc độ tăng

trưởng ngày càng cao, đời sêng nhân dân ngày cảng được cải thiện Vĩnh Phúc

còn là mảnh đất oó nhiều làng nghề thủ công truyền thống nỗi tiếng như: gốm

Hương Canh, rên I.ý Nhân, mộc Rich Chu di thu hat va giải quyết việc làm

cho hàng vạn lac động Củng với sự phát triển nông nghiệp, thủ công nghiệp,

Vĩnh Phúc dã và dang hình thành một số khu công nghiệp có quy mô và sẵn

phẩm trở nên quen thuộc như: công nghiệp vật liệu xây dựng, công nghiệp chế

biến lâm sản, công nghiệp may mặc, cơ khí chính xác

SV: Pham Thi Huong 16 Lap: QI.VH 7C

Vĩnh Phúc được xem là tỉnh có tiểm năng lớn về khoáng sản, đa dang về

chủng loại, phân bễ đều khắp các vùng trong tỉnh Một số khoảng sẵn phổ biến

như nhóm khoáng sân cháy có than bùn, than nâu Nhóm khoáng sản kim loại

như: Brit, đồng, thiếc, vàng, bạc ở đọc dãy Tây Nam Tam Dảo Nhóm khoáng

sản phí kim như đả vôi, cao lanh

Không chỉ giàu tải nguyên thiên nhiên khoáng sản mà Vĩnh Phúc còn là nơi lập nên bao chiến công oanh liệt, tổ thắm thêm trang sử vẻ vang của dân tộc

'Trong quá trình dựng nước và giữ nước, Vĩnh Phúc đã sản sinh ra nền văn hóa rực rỡ Vùng đất xưa thuộc Vĩnh Phúc là nơi cư trú của người Việt cố Sự kiện

này được phản ánh qua các tin ngưỡng nguyên thủy, nhiều thần tích, ngọc phá

cỏn lưu giữ ở các nơi thờ phụng Hùng Vương vả nhất là được khảo cỗ học xác

nhận Trong lòng đất Vĩnh Phúc còn lưu giữ nhiều di tích khảo cỗ học thời tiên

sử, sơ sử với các giai đoạn văn hóa Phùng Nguyên, Đồng Dâu Gò Mun, tiễn Dông Son Vĩnh Phúc là vủng văn hóa đân gian đặc sắc với nhiều loại hình

phong phú, da dạng từ tục ngữ, ca dao, thơ ca dân gian đến truyền thuyết, truyện

kể, giai thoại, từ ca nhạc đân giam đến mĩ thuật đân gian, trò điễn hội làng, phong,

tục tập quán, nghệ thuật Âm thực Đây là một kho tàng văn hóa phong phú để

nghiên cứu, chất lọc tinh hoa góp phần xây dựng nên văn hóa tiên tiến đậm đả

bản sắc dân tộc

Vùng đất Vĩnh Phúc trong lịch sử đã xuất hiện nhiều danh nhân khoa bãng

Ngay từ thời Lý, năm 1124, đất Vĩnh Phúc đã có người đỗ trạng nguyên Từ đó

đến khoa thì Nho học cuối cùng của thời Nhà Nguyễn, tuy chí là một phi nha trong tran Son Tây rộng lớn, Vĩnh Phúc có gần 100 người đỗ tiễn sỹ dược khắc

bia ở Văn Miếu- Quốc Tử Giám Một số người nổi tiếng ve" ot quéc binh thién hạ”, về văn chương lỗi lạc dược lịch sử ghi danh Tải đức của các danh nhân

'Vĩnh Phúc góp phần không nhỏ tạo nên vùng văn hiến xưa và cách mạng ngày

nay

SV: Pham Thi Huong 7 Lap: QI.VH 7C

Người Vĩnh Phúc vốn có truyền thống yêu nước, tình thần đấu tranh kiên cường bất khuất chỗng giặc ngoại xâm Nỗi bật ngay từ đầu công nguyên và “

đỉnh cao chói lọi ngàn thu” là cuộc khởi nghĩa cửa Hai Bà Trưng lật đỗ ách thống

trị tản bạo Dông Hán, lập nên một triểu đại độc lập đầu tiên Từ khi Ding cong sản Việt Nam lãnh dạo, Vĩnh Phúc dã sớm xuất hiện nhiễu phong trào cách mạng, nhiều cuộc đầu tranh canh liệt chông Pháp, Nhật, Mỹ và bẻ lũ tay sai Xuất

hiện nhiều tắm gương tiêu biểu như: Anh hùng liệt sỹ Nguyễn Viết Xuân, liệt sỹ 'Trần Cử lẫy thân mình lấp lỗ châu mai, liệt sỹ thiếu niên lưu Quý An

Từ khi tỉnh Vĩnh Phúc được tái lập, Đảng bộ và nhân dân Vĩnh Phúc đã nỗ

luc phan đấu vượt mọi khó khăn, thử thách đạL được kết quả quan trọng trên gác

lĩnh vực kinh tế- xã hội như: kinh tế Vĩnh Phúc đạt được tốc độ tăng trưởng cao

trong tất cả cáo ngành nhất là công nghiệp, xây dựng và du lịch, đã hình thành eo

cấu kinh tế công nghiễp- nông nghiêp- dich vụ trên địa bàn tỉnh theo hướng tích cực Sự nghiệp giáo đục và đào tạo có bước phát triển cả về quy và chất lượng

Hiện nay 100 %4 số xã, phường đạt tiêu chuẩn quốc gia về phổ cập giáo đục tiểu

học, công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân ngày cảng tiên bộ Các chương trình y

tế quốc gia thực hiện tốt, chất lượng khám chữa bệnh được tăng lên Các hoạt

động văn hóa, thông tin, thể thao có bước phát triển, công tác quốc phỏng an ninh

chính trị được vững chắc, trật tự an toàn xã hội có bước tiến bộ Những thành tựu

cơ bản trên, tiềm năng lợi thế cùng nhữngtruyền thống tốt đẹp từ xa xưa là cơ sớ

vững chic, 14 hành trang cần thiết đảm bảo cho Vĩnh Phúc vững vàng bước sang

thé ky 21 va dé phan đấu thực hiện mong muốn sủa Hỗ Chủ Tịch khi Người

thin Vinh Phúc ngày 2/3/1963: “ Phải làm cho Vĩnh Phác trở thành một trong

những tính giàu có phôn vinh nhất ở miền Bắc nước ta”

Muốn đạt dược điều dỏ Vĩnh Phúc cần có sự giúp dỡ của Đảng và Nhà

nước, đặc biệt là Vĩnh Phúc phải từm ra được sức mạnh nội lực của chính mình

Nhìn trên tổng thể, cả về điều kiện tự nhiên lẫn xã hội, Vĩnh Phúc có khá nhiều

SV: Pham Thi Huong I8 Lap: QI.VH 7C

tiém năng dé phát triển kinh tế Môt trong những tiềm năng rất có giá trị cả về vật

chất lẫn tính thần đó là Vĩnh Phúc có mật độ dày đặc loại hình phong phú của hệ

thông di tích lịch sử- văn hóa và danh lam thắng cảnh Nhiều di tích- danh thing

ở Vĩnh Phúc rất nỗi tiếng và có ý nghĩa quan trọng trong kho tảng văn hóa dân

tộc như: di chỉ khảo cổ Đồng Đậu, Tháp Đình Sơn, dén Phú Đa, dền Đắc Cung,

định Thể Tang, đình Hương canh, Ngọc Canh, Tiên Hường, Bạch Trữ, Phú Mỹ,

khu nghỉ mát Tam Đảo, Đải Lãi nhưng đáng chú ý nhất là Khu di tích- danh

thắng Tây Thiên

TIuyện Tam Đảo nằm chính giữa phía Bắc tỉnh Vĩnh Phúc, gần ngã ba ranh

giới của ba tĩnh Vĩnh Phúc, Tuyên Quang và Thái Nguyên Phía Đông Nam và

phía Nam giáp huyện Bình Xuyên, phía kam vả lây Nam giáp huyện Tam

Dương, phía Tây giáp huyện Lập Thạch Phía Bắc giáp huyện Sơn Dương (

'Tuyên Quang), phía Bắc và Dông Bắc giáp huyện Dại Từ ( Thái Nguyễn) Bản

đồ huyện chạy dải theo hướng Tây Bắc- Đông Nam, Tam Dáo là một huyện miễn

núi, trải qua nhiều lần sắp nhập huyện dến năm 2003 huyện Tam Đáo dược thành lập theo quyết định số 153/2003/ND- CP ngày 09/12/2003 của Chính phủ nước CITXIICN Việt Nam với điện tích tự nhiên là 236,42 km”, đân số khoảng 65.912 người, gồm các dân tộc: Mường, J2ao, Kinh, Sán Rỉu, với ngành sẵn xuất chính là

nông nghiệp, trồng rừng và cây dược liệu Tam Đảo có 9 đơn vị hành chính: Thị

trấn Tam Đảo, xã hợp Châu, xã Đạo Trù, xã Tam Quan, xã Yên Dương, xã Bồ

Lý, xã Dạo Dinh, xã Hồ Sơn, xã Minh Quang

Tuy nhiên, Tam Đáo cỏ nhiều tiềm năng du lịch, với những địa đanh đã để lại dầu ấn trong lỏng du khách tử xưa: hŠ Xa Hương, Khu đi tích- danh thắng Tây

Thiên, khu nghỉ mát Tam Đáo, tháp truyền hình, vườn quốc gia, Thiền viện Trúc

Lâm Tây Thiên Ngoài ra, Tam Đảo còn có tiểm năng lớn về du lịch nhân văn Day là huyện có hệ thống di tích tương đối day dic và phong phú Toàn huyện có

107 di tích, xét về loại hình có: 24 đình, 34 chùa, 28 đền, 7 miều, 9 di tích lịch sử,

SV: Pham Thi Huong 19 Lap: QI.VH 7C

1 di tích lưu niêm Bác Hỗ Dây là một tiềm năng lớn cho sự phát triển kinh tế- xã

hội của huyện Tam Đảo và tỉnh Vĩnh Phúc trong lương lai

1.2.2 Di mạo địa lý, lịch sử của Khu di tích- danh thắng Tây Thiên

*“ Tây Thiên ' nghĩa gốc của từ Hán việt có nghĩa là; “ ðẩu trời Tâp”

“ Bấu trời Tây” là một từ của nhà Phật Nhà Phật gọi Tây Thiên là thể giới

của cực lạc “ Hầu trời Tây” cũng là để chỉ không gian văn hóa tâm linh linh thiêng của cõi Phật

Trong dãy núi Tam Đâo có 2 nơi được gọi là Tây Thiên

® Tây Thiên tự ( chủa Tây Thiên ) tọa lạc trên đính nủi Độc Tôn

thuộc sơn phân huyện Phố Yên- tỉnh Thái Nguyên là nơi danh

thắng nhưng it ndi tiếng

® Tây Thiên tự ( chủa Tây Thiên) thuộc sơn phận ngọn Thạch Bản-

x4 Bai Dinh- huyén Tam Dao- tỉnh Vĩnh Phúc

Khóa luận này chỉ để cập tới di tích- danh thắng thứ hai

Khu di tích- danh thắng Tây Thiên nằm trên sườn núi phia Tây Bắc của

đãy Tam Đáo, trong khu vực của vườn quốc gia Tam Đảo thuộc dịa phận xã Đại

Đình- huyện Tam Đảo- tỉnh Vĩnh Phúc Phía Đông án ngữ bởi ngọn Thạch Bàn

(hay còn gọi là bàn đá, bàn cờ tiên) thuộc dãy núi tam Đảo, cách khu nghỉ mát

Tam Đảo 5km theo đường chỉm bay, 15 km vòng theo đường bộ Phía Tây giáp

xã Đạo Trà ( Tam Đảo) và nằm kể con đường ôtô men theo chan ndi Tam Dao di

lên huyện Sơn Dương ( Tuyên Quang) qua “ châu Iự Do”- một căn cứ cách

mạng thời chống Pháp trước 1945 Phía Nam giáp xã Tam Quan ( Tam Đắc), cách khu nghỉ mát hồ Đản Lãi 22 km về phía Đông Nam Phia Đắc án ngữ hơi

ngọn Thiên Thị ( Chợ Trời ) thuộc dãy núi Tam Dảo, giáp Hồ Núi Cốc ( Thái

Nguyên) Khu di tích- danh thắng Tây Thiên cách Thủ dô Hà Nội 65 km, cách

'Thành phố Vĩnh Yên 21 km Toàn bộ khu di tích- danh thắng ở dộ cao từ 54-

1100m ( so với mặt biển) Riêng Chủa Tây Thiên ( Chùa Thượng) ở độ cao 530

SV: Pham Thi Huong 20 Lap: QI.VH 7C

m so với mặt biển Diện tích toàn bộ khu di tích- danh thắngcó chiều dải 11 km,

chiếu ngang 1km, tổng diện tích 148 ha rừng trong đỏ có các đền chùa Từ đền

'Thông ( chân núi) đến đền Thương ( đỉnh nủi} có chiều dai 5.8 km, qua 9 khúc suỗi, đá ghênh tự nhiên, phong cảnh hữu tình Tây Thiên bao gồm một hệ thông

dền, chủa, bia, miếu vị thần dược thờ chỉnh ở đây là Sơn trụ Quốc Mẫu Tăng

Thi Tiêu- nữ chúa của núi rừng Tam Dảo, vị tướng của thời Hùng Duệ Vương đã

có công giúp Nhà nước Văn Lang đánh giặc Phương Bắc Bởi vậy bà đã được sắc

phong la“ Yam Ddo sơn, trụ quốc mẫu, thải phụ nhân chỉ thần” Khu đi tích- đanh thắng Tây Thiên đã được Bộ Văn hỏa- Thể thao và Du lịch xếp hạng khu đi tích lịch sử quốo gia.(4)

Nhờ dựa vào nủi non và được những bàn tay tài hoa của con người tạo

đựng trong nhiều thế ký nên Tây Thiên đã trở thành một khu di tích- danh thắng

có giá trị về nhiều mặt, Nơi đây vừa được coi như một quần thể di tích kiển trúc, một trung tâm tín ngưỡng tôn giáo lâu đời, vừa có phong cảnh đẹp sơn thủy hữu

tình, cây cối xanh tươi, môi trường cảnh quan sông suối, thác ghềnh, chim thú,

giàu tiểm năng văn hóa và du lịch Phát hiện ra những ưu thế đó của khu vực Tây

Thiên nên từ rất sớm con người đã biết tận đụng, biến nơi nay trở thành một điểm

hành hương nỗi tiếng ở trong lịch sử, ngày cảng thu hút sự quan tầm mến mộ của nhiều du khách là những tín đồ Phật tử

Tựa vào những mô tã íL ôi còn thấy trong các nguồn tải liệu, văn bia hiện

còn lưu giữ được, ta có thể thấy người xưa đã dựa vào thiên nhiên kỳ thú nơi đây

xây dựng nên một hệ thông công trình kiến trúc tôn giáo truyễn thống trải suối từ chân lên dinh núi Các kiến trúc ấy giếng như những ngôi chủa núi ở miễn Bắc nước ta luôn khiêm tốn nép mình trong phong cảnh thiên nhiên, lấy thiên nhiên tô đẹp chơ kiến trúc, dông thời kiến trúc đến lượt nỏ góp phần nâng thêm vẻ đẹp

hoành trắng của cảnh vật vến rất nên thơ ở chốn này Thư tịch cho biết, quần thể

kiến trúc Tây Thiên xưa có nhiều hạng mục mang những cái tên cỗ kính như

SV: Pham Thi Huong 21 Lap: QI.VH 7C

chia Déng Cé, clita ‘Tay Thiên, đền Thông, đến Cả Những công trình đó được

phân bố rải rác ven bở các khe suối mang những cái Lên cũng rất thơ mông: suối

Giải Oan, suỗi Bạc, Suối Vàng, hỗ Sen

Từ thế ky XVIUL nhà sử học Lê Quý Dôn đã quan tâm và mô tả về khu vực Tây Thiên như sau: ° Vúi7am Đảo ở dịa phận hai xã Lan Đình và Sơn Đình ,

đình múi thì đất đá lẫn lộn, cây cối rậm rạp xanh tươi, nhiều cập hồi hương và

câu quê: chân múi ở đằng trước, về bên tâ cá khe Giải Oan tức là Thượng lưu

Sơn Tang huyện An Lạc, từ khe Gidi Oan này chây xuống Sơn Tang qua Hương

Canh chây ra Nam Viém réi vào sông Nguyệt Dức; ở giữa ngọn nui là núi Kim

Thiên, caa chói với, ghênh thác không biết bao nhiêu mà kế, Bên dưới sắc nước

có chàm sâu thầm không trong thay đáy; sườn núi có chùa Tây Thiên CỔ Tự, tre

xanh, thông tối, cảnh dốc thanh nhã, rộng rãi, trên đình múi cao lại có chùa Đông

Cả, vừa lên vừa xuống phải mắt hai ngày Từ phía tả khe Giải Oan trèo lên núi

đến hồ Sen, mước xanh biếc, trong hồ có thú đá lạ và có sen đả, hoa nô bồn mùa,

phía bên ngoài bờ suối từ sườn núi chấy ra, bên trải gọi là suối Bạc, phát nguyên

từ khe đá chấy xuống, trông nhụ tâm lụa, bên phổi gợi là suối Vang, tir chùa bên phải chảy ra, chùa bên phải nàp phông hơn một trượng tường nhà bằng đó, hai bên cánh cửa khóa chặt lại bằng khóa sắt lớn, trên có viên đá khắc chữ triện là “° dia ngục tự “ không biết đựng từ đời nào Suối ở đây từ khe cửa chây ra, sắc

nước trong như vàng Suối Vàng và suối Bạc hợp lưu ở trước hỖ Sen, quanh có

chảy xuống rồi bợp lưu với khe GIiải Oan tir bén hé di qua hai dặm, lại theo từng

đượi mà lồn, phông nữa dặm đường lại, thành đã sừng vững, trông như bình

dang “ bat bộ kim cương”, có một bìa dá khắc chữ” La thành bắt loạn” Từ

đây lên mắẫy dặm nữa, thì thấp chùa Dông, đúc toàn bằng đồng trong chùa thờ

hai pho tượng Phật, không biết đúc từ thời nào "(5;292,293)

Tiếp theo đoạn mô tả trên, Lê Quý Dên còn dan lại sách An Nam Chí: “

Tiên uyén ( vườn tiên) ở trong núi Tam Dẫo huyện Tam Dương nhiều hoa lạ cây

SV: Pham Thi Huong 22 Lap: QI.VH 7C

guy, twong truyên vuờn tiên là nơi thêm ú linh thiêng, câu đảo rất ứng nghiệm”

và “ trên múi có am Vân Tiên, am Song Tuyển, am Lưỡng Phong, thang Bộ Vên

và câu Đái Tuyết, phong cánh đều kỳ huyệt Như thế thì những noi danh thẳng của Nam Giao, nạy cũng chưa rõ xứ sở nào”

Dia danh Tam Dao Tam Dáo là tên của một dãy núi ở Bắc Bộ Việt Nam đải khoảng 50 km, là

đường biên giới tự nhiên ngăn cách giữa hai tỉnh Thái Nguyên và Vĩnh Phúc,

theo hướng Tây Bắc, Đông Nam, có dộ dài trên dất Vĩnh Phúc 30 km ( Khu di

tích- danh thắng Tây Thiên nằm trên sườn núi phía Tây Dắc của đấy Tam Đáo)

Tam Đáo thuộc hộ núi trẻ, có độ tuổi địa chất khoáng 145 triệu năm Là

một mặt phẳng có độ chia cắt sâu, uốn nếp theo hình kẽ ngón tay dai ra tận biển

Hạ Long, đồng thời là một miền bán đồng nguyên, cảng về phía Đông càng lộ rõ,

điển hình là miễn nền giáp danh giữa hai huyện Tam Dương và Bình Xuyên ở đô

cao trên 900m, nay là khu nghỉ mát Tam Dáo Dặc biệt Tam đảo còn là miền nền

có nhân là các đá sét phiến, cuội kết, sối kết, các aranit xãm nhập vào dá vôi, nên

ở phần thấp nhất của các nếp uốn, hay cắt sẻ do bị bào mòn,sói rửa đã lộ rõ ra các

nhân đá này tạo nên cảnh đẹp kỳ diêu, nên thơ ở các lòng suối, có khu vực đá mà

đu khách bắt pặp tren đường leo núi từ đền Thông đến đền Cô, mang những địa

đanh cực kỳ hấp dẫn như: suối Đá Liên, khe Trường Sinh, suối Bát Nhã, khe Giải Oan

Từ thời Bắc Ngụy (3§5- 543), sách “ Thúy kinh chú” đã có ghí chép về núi

Tam Dao nhu sau:

“ Sông Tây Nhị Hà & phia Pong thénh ( nay la Thit dé Ha Nội là sông

Diệp Du hợp với 18 con sông ở núi Diễm Thương mà rỏi vào sông ay, hình như

cải tai người vòng quanh hơn 200 dặm, trang dó cô nhiều thẳng cảnh như Tam

Đảo, Tứ Châu, Cửu Khác ”

SV: Pham Thi Huong 23 Lap: QI.VH 7C

Gọi là Tam Đảo bởi trong dãy nủi có 3 ngọn liễn nhau đột ngột nỗi lên

bồng bềnh trong biển mây phủ, lấy hình tượng trong sách” Sơn hỏi kinh” chỉ 3

hén đảo to như núi Bằng Lai, Phương Trương và Doanh Châu trong biển Bột Hải { biển ở phía Dông Bắc nước Trung Hoa) Trên núi có tiên ở, cung thất xây bằng

vàng ngọc, chim thủ toán một màu trắng, tử xa nhìn như mây, dễ hình tượng hóa

3 ngọn núi Ba ngọn núi áy là:

«© Phù Nghỉ: cao 1.250 m

® Thạch Ran: cao 1.420 m

® Thiên Thị: cao 1.585 m

Cé thu chép; “ Ba ngon múi cao vút giữa là ngọn Thạch Hàm, ngon phia

trdi la Thién Thi, ngon phia phdi la Phi Nghi, nén goi la Tam Déo hodc la 3

ngọn ni vọt cao sdt tang may, cing với Tân Viên đứng đối nhau, hai múi đều là

danh sơn của Giao Chỉ ( Địa danh nuốc Liệt Nam thời thuộc Lián, thuộc Minh) ở trong rùi Tam Đảo thuộc huyện Tam Dương, có nhiều hoa đẹp cây quy, tong

truyền Tiên Uyên rấi linh thiêng cầu đáo hay ứng nghiệm”

Ngày 06/03/1996, Thủ tướng Chính phủ có quyêt định số 136/TTG và

ngây 15/05/1996, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng có quyết dịnh

số60L/NN- TCCT/QĐ thành lập vườn quốc gia Tam Đảo Tổng diện tích khu

vườn có 36.883 ha năm trong địa bản thuộc 3 tỉnh Vĩnh Phúc, Tuyên Quang,

'Thái Nguyên Phần đất rừng thuộc huyện Tam IDương( chung với huyện Bình

Xuyên) theo quyết định số352/QĐ- UTI ngày 17/04/1997 của ND tỉnh giáo cho vườn quốc gia Tam Đảo

Tam Dão trong tâm thức hướng về quốc tổ Hùng Vương núi Nghĩa Lĩnh:

Xét về dia mạch phong thủy trong cá

c ngọc phá 18 dời Hùng Vương thỉ: mạch bên trái, từ núi Lôi Hà về đến huyện Dông Lan ( nay thuộc huyện Doan Hùng-

Phú Thọ), Sơn Dương, Đương Đạo ( nay thuộc tỉnh Tuyên Quang) và Tam

Dương, nỗi chót vớt nổi lên núi Tam Đảo là cung tiên rồng Xanh bên trái ( tả

SV: Pham Thi Huong 24 Lap: QI.VH 7C

‘Thanh Long) Nui Tan Viên là cung tiên Bạch Hỗ ở bên phải (hữu Bach Hỗ) chầu

vẻ Sông Bạch Ilạc là nội mình đường, ngã ba Lénh là trung mình đường, núi

'Tương Sơn ở ngoài biển là ngoại minh đường Tất cả nghìn núi van dòng đều chầu về nủi Nghĩa Lĩnh tôn là núi Tổ Bởi vậy trong không gian văn hóa vùng đất

Tổ Hùng Vương đôi câu đối ở đền Thượng núi Nghĩa Lĩnh bao ham day dit

* Tây hưởng vu thiền, tản, đạo, lô, thao hợp tác nhất thiên vũ trụ

Nam té ky quốc, Định,Lê, Trần, Lý lưu nước tải di đề"

Nghĩa là,

“ Trời đất miền Tây: Tân, Đảo, Lô, Thao cùng họp một trời vũ trụ

Nước tổ Phương Nam: Định, Lê, Trần, Lý dài lầu muôn van dư đỏ”

Giá trị của khu di tich- danh thắng Tây Thiên

“ Cửu khúc hồi khẽ" ( chín suỗi vạng về) là ý trong một câu thơ của danh

sỹ Cao Bá Quát tóm lược vi thể con đường lên Tây Thiên, khi chính ông cũng là

một lữ khách” đăng đàn” Từ khúc suối thử nhất sau đền Trinh( tức đền Thỏng)

là bước vào lãnh địa Tây Thiên Từ vực suối Đá Liễn, cánh trí trải rũng phong

quang, con đường rùng thông ngoằn nghèo uốn lượn là tới đốc Tràng Sinh, càng

đi lên tầm hỗn con người cảng ling lang bước vào nơi thoát tục Sau khi vào lễ

đền Cậu, lôi qua khe Tràng Sinh là có thể sang suối vào thăm 'Thác Bạc Đó là

đông thác gần như thẳng đứng với độ cao 40 m, có nguồn từ suối Bát Nhã trên

ngọn Thạch Bàn dội xuống, tiếng vang ảo ảo vọng vào thung lũng hai sườn nủi

đội lại âm vang trườn sâu theo đốc núi Men theo đường núi, lội suối, leo déo

khoảng 4 km là tới kho Giải Oan Dòng nước từ thượng nguồn chảy về trong xanh mắt rượi khiến lòng người tĩnh lại ngất ngây như dã hỏa vào nơi xa lánh bụi

trần, làm sáng tâm hồn bước lên đến Cô lễ bái rồi đăng sơn lên đền Mẫu và Tây

Thiên Tự

Từ thế kỷ XVIH, Lê Quý Dôn đã miều tâ về Tây Thiên: “ ở đảng trước, về

phía bên ta co khe Giải Oan, tức là thượng lưu sông Sơn Tung, huyện ân Lạc

SV: Pham Thi Huong 25 Lap: QI.VH 7C

ở giữa ngọn múi là núi Kim Thiên cao chót vớt, ghênh thác không biết bao nhiêu

mà kê Bên dưới sắc nước như chằm, sâu thấm không thấy đáy Sườn núi có chùa

1

› Thiên cỗ tự, tre xanh, thông tốt, rộng rãi, trên đỉnh cao lại có chùa Đông Cổ,

vừa lên vừa xuống phải mắt hai ngày, từ phía tả khe GHải Oan trèo lên nủi có hồ

Sen mước xonh biếc, trong hồ có thir dé ig va sen dé ”

Qua mô tả nêu trên, Tây Thiên đã hiện lên như một quân thể di tích Phật

giáo rộng lớn lliện nay chủng ta chưa rõ niên đại khởi dựng các công trình như

1ê Quý Đân mô tâ Một số công trình không còn nữa Những công trình hiện nay

ta còn trông thấy được đã trải qua nhiễu lần tu sửa, dấu vết kiến trúc cho thấy

chủng mới được lu bố tôn Lạo thời gian gần đây Thời gian trôi qua nhiễu hang

mục công trình đã bị hư hồng, đễ nát Tuy nhiên với cảnh đẹp và những di tích

còn lại khu di tích- danh thắng Tây Thiên vẫn có những giá trị đặc biệL

Di tích- danh thắng Tây Thiên là hệ thống di tích- danh thắng tổng hợp bao

gồm nhiêu công trình kiến trúc mang yếu tố tín ngưỡng bán địa đa thần giáo,

phân bố trên một không gian rộng Do vậy cần dược bảo về, nghiên cửu, quy

hoạch, đầu tư tôn tạo và tổ chức khai thác sử dụng

Giá trị vật chất và tỉnh thần của khu di tích- đanh thắng Tây Thiên có thể

tổng kết theo những đặc điểm chính dưới đây

1.2.3.1 Tây Thiên là một quần thể di tích- danh thắng tổng hợp liên hoàn

của các loại hình di tích lịch sử văn hóa

Theo định nghĩa phần loại đi tích, có 4 loại

« Ditích khảo cố

© Ditích lịch sử

®_ Di tích kiến trúc nghệ thuật

© Danh lam thắng cảnh Tất cả những loại hình này dễu tồn tại ở khu di tích- danh thắng Tây Thiền Ngay cạnh chùa Tây Thiên, các nhà khảo cổ đã tìm thấy 8 ngôi mộ cổ từ thời

SV: Pham Thi Huong 26 Lap: QI.VH 7C

Nhà Lý (1010- 1225) có hai bia mô bằng đá xanh ghi danh *Vðng Son thiền sự”

và “ Cúc Khê thiên su”, đồng thời gòn có rất nhiều cỗ vật có nguồn gốc lâu đời

như: 1 chuông đồng cổ có đúc chữ nỗi " bù Wghỉ chung tw “, 10 pho tượng cỗ bằng gỗ ở chùa Tây Thiên, 3 pho tượng ở đền Tây Thiên, 1 khánh đồng ở chùa

Tây Thiên dúc năm Cảnh Thịnh (1974) Từ xa xưa Tây Thiên luôn là nơi trú

quân của nhiều cuộc khởi nghĩa của cha ông ta như: Quận Hẻo Nguyễn Danh Phương, nghĩa quân Đề Thám, Chòi Ông Nhất, nơi chú chân của các cán bộ trong

cuộc kháng chiến chống Pháp Theo các phi chép cỗ xưa, Tây Thiên có hệ

thống đến, chùa day đặc phục vụ nhu cầu tâm linh của các tín đồ Phật tử: đền Tây

Thiên, đền Thong, đền Cả, chùa Tây Thiên, chủa Thiên Ân, chùa Phù Nghỉ, chủa

Dồng Cổ đặc biệt là Lhiển viện Irúc Lâm Tây Thiên mới được xây dựng với

quy mô hoành tráng và lộng lẫy Ngoài ra, Tây Thiên còn có nhiều danh thắng

đẹp: Suối Vàng Thác Bạc, Bàn Cờ Tiên Thang Bộ Vân, Cầu Dái Tuyết, Khe

Giải Oan, Déng Ma, Ao Dứa, Dộng Sách Hoa, Cây Thông ngắn tuổi, Cây Da chín cội thu hút đông đáo du khách đến thăm quan

1.2.3.2 Tây Thiên là mật khu đi tích- danh thắng có diện mạn hoành tráng,

da dang

Đó là một hệ thắng đền chùa và phong cảnh tự nhiên phân bé trên một

vùng 15 km” trên ngọn Thạch Dàn của nủi Tam Đảo nỗi tiếng là thắng cảnh Sơ

bộ hệ thẳng ấy như sau: Mở đầu từ đền Cặ( còn gọi là đền Trình), đền Mẫu Sinh, đến Mẫu Hóa, đền Thỏng, chủa Thiên An, đền Cô, đền Cậu, chủa Phù Nghì, chòi Ong Nhat, bia đá chữ, đền Tây Thiên, chùa Tây Thiên, đá Bàn Cờ, Chợ Giời chùa Đồng Cổ, Đồng Ma, Ao Dữa Theo ghi chép của người xưa thí ở dây con

có những kiến trúc như: am Lưỡng Phong, am Song Tuyển, thang Bộ Vân, cầu

Pai Tuyét rat dep

Về địa hình, Tây Thiên rất đa đạng hing vĩ, khi là ruộng đồng trù phú, lúc đến rừng rậm nguyên sinh, cây đại ngàn và muông thú; khi ghềnh thác cheo leo,

SV: Pham Thi Huong 2⁄7 Lap: QI.VH 7C

suỗi reo nước chảy, lúc là bình địa phẳng phiu, những dãy người đá kỳ đi đang

hợp chợ giao lưu rất phong phú khiến con người thưởng ngoạn ở đây cảm thấy

không đơn điêu, không biết chán, cảng đi càng say sua thích thú

1.2.3.3 Tây Thiên có nội dưng thờ tự tín ngưỡng phức hợp, phong phú

Ổ đây thể hiện tâm lĩnh tin ngưỡng đa thần giáo của nhân dân la Các công

trình kể trênC đến, chùa, miếu, am) của đạo Phật, đạo Lão, đạo Nho nói lên điều

đó Mặt khác Tây Thiên còn thờ thần núi, thờ Ngũ II, thờ mẫu- bà Lăng Thị

"Tiêu Hai ngôi dén Mau Sinh, Mau Hoa ở dây nói lên cuộc dời đẹp dé trong sang

của bả Lăng Thị Tiêu- người phụ nữ Việt Nam giổi việc nước, đẩm việc nhà

Ngoài ra theo tín ngưỡng dân gian, nơi đây còn có các đền Cô, đền Cậu để cư din

ving ven chân Tam Đảo và khách thập phương cầu ước khi hành hương 1ính

chất phức hợp trong thờ ty, tín ngưỡng cùng với phong cảnh tự nhiên và lưu niệm

sư kiện khác ở đây khiến cho ‘Tay Thiên có ý nghĩa có giá trị vào bậc nhất trong

hệ thống các di tích- đanh thắng ở Vĩnh Phúc

1.2.3.4 Tây Thiên là khu di tích mang ý nghĩa lịch sứ

Vùng núi Tam Dảo xưa đã từng là nơi nhiều cuộc khởi nghĩa lấy đây lam căn cứ Tương truyền rằng xưa kia phía trong sau đến Câ có khu đổi phẳng rộng

khoáng 50 ha là nơi bà Lăng Thị Tiêu làm khu luyện tập võ nghệ cho quân sỹ

trước giờ xuất trận đánh giặc ngoại xâm Nghĩa quân của của Lê Lợi lẫy khu rừng

Ma- Ao Dita làm trưng lâm cần cứ để đánh giặc Minh ở vùng Võ Giàng( Bắc Ninh), Tam Giang( Bạch Hạc)

Cuộc khởi nghĩa Mường- Mán cuối thế kỹ XTX lẫy rimg Ma Ao Dita lam trung tâm chống Pháp

Nghĩa quân Để Thám cũng đã lấy Tam Đảo là nơi tri quan

Chỏi Ông Nhất là nơi nhân dan che chở các đồng chỉ cán bộ cách mạng

trong quá trình xây dụng, phát triển cách mạng Việt Nạm

SV: Pham Thi Huong 28 Lap: QI.VH 7C

Năm 1946, đồng chí Văn Tiên Dũng Về khảo sát núi Tam Dảo đã tìm gặp

ơng Nhất Do tải quen thuộc đường rừng, ơng Nhất đã giún đồng chí Văn Tiền

Dũng củng hai đồng chí cán bộ nữa hồn thành tốt nhiêm vụ Năm 1947, ơng Nhất được Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hỏa tặng băng tơ quốc ghi

cơng Ngồi ra ơng cịn giúp đỡ rất nhiều cán bộ cách mạng hồn thành nhiễm vụ

xuất sắc

Tay Thiên được xếp hạng di tích- danh thắng cắp quốc gia theo quyết định

số 137/ Q năm 1991 của Bộ Văn hĩa- Thơng tin nước CHXHỚER Việt Nam

1.2.4 Sự tích vị thần đang thờ phụng rong hệ thống di tích Tây Thiên

Trên ngọn núi Thạch Bản cĩ một ngơi chùa gọi là “Tẩy Thiên cỗ tự” ( chùa

cơ Tay Thiên)

Ngày 05/04/2001, ở đầu hồi bên Irái của chùa các nhà khảo cổ đã đào được

một chiếc âu gốm màu men nước đưa (men xế) rong một ngơi mơ cổ, đựng di

cốt, niên đại giả định vào thời Lê sơ (1428- 1527) đến đời Trung Vương (1533- 1788) đã cĩ rất nhiều lần trùng tu chủa vào những năm Chính Hộ (1680- 1705)

Bao Thai (1720- 1732) Năm Long Dức thứ 2 (1733), Tỳ Khư Huệ Minh nguyên

là một thị nội giám tước Nghiễm Thọ Bá chủ trì khởi xưởng cơng việc tu tao Bai

ký văn bia năm nảy chép rằng,

“ Đêm lại phúc ở trong cối giời đất chỉ cĩ đạo phật lớn lao hơn cả Sức

mạnh giúp cho đời, chỉ cĩ việc âm là cĩ cơng Trải xem cỗ Lích danh lam ất phải

kế đến Tây Thiên thắng cảnh Trăng thiển dừng dừng ngàn đặm chiếu, như xưa

vây bọc đất trời; lịng sao rộn rã bốn mùa vui, chẳng thể khác cảnh liên ngày tháng Thu vào một bầu thế piới, hỗn khơng pợn bụi trần ai, cảnh thanh u vật

cũng thanh u, rộng rãi chẳng thơng dường đạo sĩ Số huyền diệu đạo cùng huyền

điệu, nảo xen nền cũ cịn dâu, nhìn khắp lượt dấu tiên, quá trong chốn tùng lâm,

Tây Thiên đứng hàng bậc nhất Thực rõ thiêng liêng khác lạ, nước cúng đân cầu

SV: Pham Thi Huong 29 Lap: QI.VH 7C

sở chính là đây, đâu phải nhỏ nhoi như nắm tay cầm đá Nên mới đặt là: Chùa

Tây Thiên núi Tam Đảo, một cễ tích danh lam ở đưới trời Nam vậy”

Vua Hùng tới “ Đăng 2a ên Tự” cầu tự Vào thời sơ sử, thời đại Hủng

Vuong thứ VII, sau thời loạn giặc An, dit nước trở lại thanh bình với những cải

(4 chinh trị, làm trong sạch triều chỉnh, mở mang giáo hoá, chỉnh đốn phong tục,

Jo bé yén Sn nuôi đân, lại có tâm tính tuân đạo trời, trọng việc quỷ thần nên mới nghe theo lời tâu của quần thân, lên Tam Đảo “Dăng Tây Thiên Tự" cầu tự

Xa giá dến nơi, Vương vui mừng vì phong cảnh lông lẫy như m, như tac

đỉnh núi, giăng màn như gắm, như hoa; nghìn đậm đường xa lâu đài sáng rực

Nước biếc non xanh, rỏc rách muôn dòng, hoa có đua hương khoo sắo, Ở nơi đầu

mu, Vương nhỉa như dáng một con “Bach Long” đang vờn, ai đó đã dựng lên

một ngôi chùa có chữ đề “7iậu Thiên Tự” Ngay lúc đó, Vua ban lệnh cho dựng ở

chính đó một đần tràng, sửa soạn lễ chay, sai các quần thần dâng hương cúng tiến Rồi Vương mở một trường công đức trong chùa Tây Thiên, kéo đài bảy

ngày bảy dêm sớm khuya cầu khấn Lại cho tất cả con trai, con gái bốn phương,

củng được đến dự xem Trong rùng sâu, chim chóc thấy vậy bay đến nghe kinh, đưới suối sâu cá bơi về nghe giảng kệ

Công đức viên thành, Vương mới ngự trên hòn đá giữa dòng suối ngắm

cảnh tiên bỗng đâu như thầy một cung điện nguy nga, khói mờ sương toả, mây

trôi bồng bẻnh bốn phía hoang sơ, cảnh trí như lâu đài nơi Thiên Trúc Non xanh

nước biếc hoà trộn một màu, thú vị chẳng khác nào trỗn bông lai tiên cảnh

Đổi thê các sách địa chí đời sau chép là: “Chùa Tây Thiên trên múi Tam Đàn thuộc xã Sơn Đình, huyện Tam Dương không rõ được xây dựng năm nào”,

Chia Phu Nghi:

Trên núi Phủ Nghì có một ngôi chủa cổ, tên gọi lá chủa Phủ Nghỉ Dấu tích

còn lại đến nay là nền cũ của chùa và “cdy thông nghìn mỗi” Di vật trong chùa

còn lắm bỉa đá “7ạo lập bí lý” được dựng ngày 01 tháng 11 năm Chính Hoà

SV: Pham Thi Huong 30 Lap: QI.VH 7C

(1699), Bai ky văn thời nhà Lê ghi chép về ngôi chùa Phù Nghỉ trong hệ thông

chùa Tây Thiên trên núi Tam Đảo, do dân thôn Lan Thông, xã Sơn Đình (nay

thuộc xã Dại Dình- Tam Dão) tạo lệ sở tại giữ việc thờ cúng tụ sửa Nay b1a đặt trong khuôn viên của chùa Ngò, toạ lạc bên trái đường vào đền Thông

Quả chuông ° Phù Nghi tự chưng” (ạo song vào thang trong Ha (thang 5)

năm Triệu Thị thứ 2 (1842) nhả Nguyễn, nay đặt trong tiên đường Dễn Thẻng Tương truyền, sau khi ngắm cảnh tiên ở chủa Tây Thiên, [img Vuong tht VIL

mới lại sang chàu Phù Nghỉ dựng “vọng điên dàn” cùng với “Bách quan” mật cầu

“Hoàng thiên” xin cho “Tiên tứ” (con tiên)

Tây Thiên- Quốc Mẫu:

Lễ bái xong ở chùa Phủ Nghỉ, Vua dừng lại nằm mộng ba ngày, ba đêm ăn

chay ở “Vong tiên đàn” Trong thời điểm mơ màng bất định, Vương có ý muốn ra

vẻ thì bỗng nghe như có tiếng vọng trong gió múi Cảm nhận được bốn câu thơ thần, rồi tự nhiên Vương cho đoàn xa giá hếi há xuống núi Xuống đến chân núi

Thạch Bản, bỗng Vương pặp một thiếu nữ, hình dung xinh đẹp, ding dap lạ

thường đang thơ thân tại một ngôi miếu gấm, ngay trên đường Vương đi qua Vita ling vi sic đẹp yêu kiểu, Vương mời nàng về cung rồi ân cần trớm hỏi:

Nang 14 con nhà ai ? ở đầu 7

Người thiếu nữ ấy đáp

Thiếp vốn là người tiên giáng xinh vào làm con nhà Trưởng ông ở trang

Đông Lộ Ngày tháng ở trong nhà có, ngâm kịch vịnh sửẫn ngọc tăng châu để

chờ đợi có dịp gấp được người anh hùng thiên hạ Naụ là lúc Bệ Hạ đại giá Tây

Thiên, thiết lập dan tràng, cầu có “tiên tứ” Thiển chẳng ngại dường xa mà tìm

đến, những mong gặp được “thiên đuyên” định sẵn Chẳng ngờ không hẹn mà

gặp được dâng quản vương Ở nơi đâu, thiếp xin nguyện làm người hấu nâng khăn

trong man trướng, để không phụ lòng nguyện uốc ba sinh

SV: Pham Thi Huong 3 Lap: QI.VH 7C

Nhà vua nghe những lời nói ấy mới bồi hôi hiểu ra rằng trời kia đã phó cho

mình một vị thần Liên Ngay sau đó, Vua cùng các quần thần sắm sửa đầy đủ sinh

lễ xa giá trở lai nhà 'Irưởng ông ở trang Dông Lô nạp sinh lễ rồi cling nang Ngoc Tiêu trở về kinh đô Phong Châu lập làm Vương Phi

Một năm sau, Ngọc Tiêu hạ sinh được một người con trai, khí chất thông

mỉnh, tài năng trác việt Dến khi trưởng thành được Vua Chiêu Vương phong làm Iloang Thái Tử, cho nối ngôi giữ việc triều chính, hiệu là Iiùng Vĩ Vương (cũng

gọi la Ninh Vong) la thé dai thir VIN

Tloang Phi Ngọc Tiêu có phép tiên, hưởng thọ 200 năm ngang với Kiểu

Bành (tức ông bành tổ, người đời Đường Nghồu, Trung Qué

, tương truyền ông,

sống thọ đến 700 tuổi), tháng năm biển hoá trở nên bắt diệt

Tìm trong phâ hệ 18 đời vua Hùng Vương có chép Hùng Chiêu Vương là

thời đại thứ VIII, tên huý là Lông Liên Lang nỗi nhau truyền được 7 đời Vương giữ nước, Vương có 60 cung phi (sinh ra 32 hoàng tử, l6 công chúa, đài lâu tới

692 nam, di duệ hoảng tôn có 39 chị, sinh cháu chit 750 người)

Miếu Hiệu (để tôn thờ ở điện Hùng Vương) là: Hùng Chiêu Vương Thái

Tông iinh Nhân Iloàng Đề Suy tôn là: Iàng Vương IHển Đức, Nhân Vương,

Quang Thiên, Phổ Hoá, 'Thánh Vương

Đến Tây Thiên:

Đền thờ bả Lăng Thị Tiêu (tức nàng Ngọc Tiêu trong phá lục Hùng

Vuong) vén ld Son thần núi Tam Dão- chính Hoàng Phi Hùng Chiêu Vương,

điện xưa ở bên trải chùa Tây Thiên: dân gian gọi là mẹ thần núi Tam Bao

Các sách địa chí cỗ chép ở mục “đễn miếu” rằng: “Ở xã Sơn Đình, huyện

Tam Dương, không biết có từ năm nào cá pho tượng đồng đến nay vẫn còn”

Tương truyền: nước ta ở thời thuộc Minh (1407- 1427) có người tên là Lưu Chú

và Phạm Cuống đi buôn đầu từ Thái Nguyên qua đây, đêm vào ngũ trọ trong đền,

được thần báo mệng cho biết việc Lê Lợi khởi nghĩa ở Lam Sơn Tỉnh dậy hai

SV: Pham Thi Huong 32 Lap: QI.VH 7C

ông liễn tìm vào theo Lê Lợi đánh giặc Minh Sau ngày thing lợi hai ông được

phong lâm công thần Biết thần hiển linh giúp đỡ, mới xin vua phong cho thần là

*“†ru quốc Thái Phu nhân thượng đẳng Thân" Các đời vua Minh Mệnh (1820-

1840), Triệu Thị (1841- 1847) đều phong sắc tặng là: “Trấn an, trợ thuận, Tĩnh

Trọng, Tam Đão xơn trụ quốc thải phụ nhân chỉ thần" Tự diễn nhà Tê (chép ban

năm 1763) ghỉ rõ ràng như sau: “Yem frong “Quốc sử” và sách “Lĩnh Nam

chích quải " thì Tam Dáo là đấy mùi giữa, múi tổ của nước Nam ta Thần núi họ

Tăng, tên là Tiêu, lại có tên nữa là bà (ẩm Giảng thần do tình tuý tất đẹp của

đỉnh cao nhất múi Tam Dảo mà sinh ra, cốt cách chẳng phải tâm thường theo giữa vực xâu mà biến hoá, thoải ân, thoát hiện, linh ứng lớn lao rõ ràng đến

nay nước cầu, dân cúng theo nguyện óc mà đáp lại”

Hiện nay cả nước có 51 điểm thờ bả Ở xã Đại Đình có 8 di tích thì có 5 di

tích trên đường đi vào 1ây Thiên thờ Quéc Mau thành môt quần thể: đền Mẫu

Sinh, Dình Ngỏ, đền Thông, đền Thượng Tây Thiên, đền Mẫu Hoá

Binh Ngo: Thờ một cỗ long ngai, một pho tượng mẫu tương truyền là nơi

bà Mẫu “liển thánh” chiêu bình, tập mã, âm phủ (ngầm giúp đỡ) Hủng Duệ

Vuong trong cuộc chiến tranh [làng Thục nay cản đi tích “Ba Gà” Truyện là bà

đứng ra chiêu binh được 3.000 người, cộng với số quân mã, thuyền nhà vua cẤp

tổng số lả: 150.000 quân, 3.000 thuyén, 3.000 ngựa, chia lam 3 dao quân giáp

chiến ở thành Việt Trị, điệt được 10.000 quân Thục Phán

Đền Thượng Tây Thiên:

Thờ Quốc Mẫu Lăng Thị Tiêu, về vi thé toa lac, gỗ thư chép: “Chỗ ấy là danh sơn phát ra khi tối, nước suối trong chạy quanh, chấy xuống làm thành vực,

trước vực nỗi lên quả nủi trên như gương mặt trăng Dền Thánh Mẫu ở trên núi

An

ay”

Từ nữa sau thế kỷ XV, tiên sỹ Nho hoc Nguyén Van Chat “tue bién” sich

“Điệt điện w linh", có chứp về vị thần “Thanh Sơn đại Vương” là để viết về thần

SV: Pham Thi Huong 3 Lap: QI.VH 7C

núi Tam Dao Nguyén néi dung là: Vương là thần núi Tam Dảo, từ xưa chưa có

sắc phong Đền thời vua Tân Nhân Tông (1279- 1293) năm ấy có hạn hán lớn,

cầu đảo khắp các thần mả không mưa lên khi cầu đảo thần núi Tam Déo thi được mưa- Nhà Vua mới sắc phong cho sơn thần là “Thanh Son dai Vuong” Tr

đó, đân chúng các nơi đến cầu đáo đều được lĩnh ứng, lôn lên lm “phúc thân một

phương” Dền này làm ở trên day mai Tam Dao, tir thén Son Dinh vào tới đến phải trẻo qua 5 quả núi mới tới (xa độ 6 km) Trên đường lên đền Thượng Tây

'Thiên có dén (6, dền Cậu mới dược lập lên theo tín ngưỡng dân gian cdu con,

x

câu tự

Cuộc hành hương về Miẫu khởi đầu từ đền Mẫu Sinh, kết thúc ở đền Mẫu

Hoá Một tuor du lịch tâm linh về nguồn, thiếng liêng huyễn diệu với tiên, với

phật đủ được cả hai, lại vừa thoả ước muốn “cẩu cổ, cầu cậu”, dòng đối Hùng

Vương non sông nước Văn Lang- con vua, cơn Xiẩu quyển quý cao sang, như Hủng Chiêu Vương lên núi cầu “cơn tiên” (tiên tủ) thời sơ sử xa xôi Xã Sơn

Đình có 2 thôn là Sơn Đỉnh và Đông Tô (nay thuậc xã Đại Định dễu có hội vào

ngày mùng 4 trong một năm (âm lịch)) Dó là các ngày: 15 tháng 1, 28 thang 2, mùng 1 tháng 3,và 14 tháng 5 đều hành hương về Quốc Mẫu Tây Thiên Duy chỉ

có đền Tây Thiên trên núi Thạch Bản có hội vào ngày 15 thing 2 là ngày lễ

chính Tuy nhiên nắm nào cũng vậy, cứ vào tháng riêng, tháng hai và tháng ba

khách thập phương đến lễ đông vui như ngày hội

SV: Pham Thi Huong 3⁄4 Lap: QI.VH 7C

Khóa luận tốt nghiệp

Di tích- danh thắng là tài sản vô giá của dân tộc, là thành quả lao động,

sáng tạo của cha ông để lại: là bằng chứng vật chất sinh động, phản ánh trung

thực quá trình phát triển của tự nhiên cũng như con người Ngày nay, di tích-

danh thắng có vai trò vô củng quan trọng trong việc phát triển kinh tế- xã hội

1.3.1 Đối với sự phát triển kinh tế của địa phương

Khu di tích- danh thắng Tây Thiên là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế

Các di tích- danh thắng là tài sản vô giá của quốc gia, là nguồn lực quý cho sự

phát triển Nguồn lực nảy theo GS- TS khoa học Lưu Trần Tiêu, khác với nguồn

tài nguyên ở chỗ: “Tài nguyên được hình thành bởi tự nhiên, nhìn chung ngày

‘SV: Pham Thi Huong 35 Lép: OLVH 7C

một giảm dẫn, và nếu không có một tâm nhìn chiến lược, một quy hoạch và kế

hoạch chặt chẽ trong khai thác sẽ dẫn đến cạn kiệt Ngược lại tài sản văn hoá là

đo con người sảng tạo nên sức sáng tạo của con người là vô tận” (6, 636)

Hiện nay, nước ta có khoảng 2800 di tích quốc gia được công nhận với

hang vạn di tích cấp tỉnh là một nguồn lực không nhỏ để phát triển Khai thác

nguồn lực này sẽ có ¥ nghĩa rất quan trọng trong diéu kiện nước ta cỏn thiểu

nguồn lực để đây nhanh tốc độ phát triển kinh tế đất nước Thực tế cho thấy sự phát triển của ngành dư lịch có liên quan mật thiết với việc khai thác nguồn lực là

các di tích- đanh thắng, Ngày nay du khách, đặc biệt lã các du khách nước ngoài

di du lịch không chí là thưởng thức cảnh đẹp thiên nhiên mã còn có nhụ cầu tìm

hiểu phong tục tập quán, nền văn hoá cễ truyền của các dân tộc Nhất là nên văn

hóa uỗ truyền của “Phương Đông huyền bí” đã thu hút được sự quan (âm của rấL

nhiều du khách Phương Tây tạo đà mạnh mẽ cho sự phát triển du lịch

Hoạt động khai thác di tích- danh thắng góp phần thúc đẩy tăng trưởng

kinh tế và chuyển địch cơ cấu kinh tế của vùng, địa phương có di tich- danh

thắng Sụ tăng trưởng kinh tế và chuyễn dịch cơ cấu kinh tế của vùng và địa

phương là mục tiêu của chiến lược phát triển và ổn định kinh tế- xã hội Không

tăng trưởng và chuyển dịch cơ cầu kinh tế sẽ không có điều kiện phát triển kinh

tế xã hội bền vững và không giải quyết được mục tiêu nâng cao đời sống nhân

đần Có nhiều yếu tổ tác động đến tăng trưởng và chuyển địch cơ cấu kinh tế,

trong đó hoạt động khai thác di tích- đanh thing là một nhân tố góp phần thúc

day Lăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tổ

Có thể nói, số lượng khách trong và ngoài nước dến tham quan di tích- đanh thăng là biểu hiện rõ nhất kết quả của hoạt động khai thác đi tích- danh thắng Số lượng khách ngày cảng ting déng nghĩa với việc khai thắc dị tích- danh

thing ngay càng cao Theo thống kê của Viện nghiên cứu và phát triển đu lịch

“Trong số khách đu lịch nước ngoài đến du lịch Việt Nam có tới 70% là khách du

SV: Pham Thi Huong 36 Lap: QI.VH 7C

lịch tìm hiểu nên văn hoá Việt Nam, mỗi khách quốc tế đến Việt Nam tiêu bình

quân từ 80- 85 UST/ ngày, khách trong nước từ 100- 200 nghìn đồng Phần lớn

các chỉ tiêu của khách tập trung vào lưu trú, ăn uống (chiếm hơn 60%), còn lại là mua sắm hàng hoá và các dịch vụ thăm quan, vui chơi giải trí khác, trong đó chỉ

tham quan đi tích- danh thắng chiếm khoảng 10% Số lượng du khách quốc tế

đến Việt Nam năm 1990 lả 250.000 lượt khách, đến nấm 2001 đạt 2.1 triệu lượt

khách Số du khách trong nước cũng tăng rất nhanh chiểm khoảng 70% tổng số

khách du lịch.” (7) Theo dự tính cña Viện nghiên cứu và phát triển du lịch, các

địa phương có nhiễu di tích lịch sử, đanh lara thắng cảnh và lễ hội phong phú, số

khách du lịch trong và ngoài nước đến địa phương đó ngày cảng ting Dé thu hút khách du lịch đòi hỏi hệ thông phục vụ phải được đầu tư phát triển Hệ thống đó báo gỗm: nhát triển hệ thông giao thông vận tải, thông tin liên lạc, khách san,

dich vụ ăn uống, sản xuất hàng hoá nhất là các hang thủ công mĩ nghệ truyền

thống, khu vui chơi giải trí, tế chức các lễ hội Sự phát triển của các ngành, các

Tĩnh vực trên chính là biểu hiển sự tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cầu kinh

tế của địa phương,

© Vĩnh Phúc các di tích lịch sử- văn hóa và danh lam thắng cảnh đã góp phần lớn vào việc tăng trưởng và chuyển dịch cơ cầu kinh tế của tỉnh

Theo thống kê của ngành du lịch Việt Nam, số lượng khách thăm quan

Vinh Phúc năm 2009 là 1,249 triệu lượi khách trong đó khách nội địa chiếm 1,225 triện lượt khách Doanh thu từ ngành dịch vụ- du lịch đạt 503,5 tỷ đồng

Để phục vụ tốt khách thăm quan, Vĩnh Phúc

có lượng lớn lao động, hệ thống cơ sở hạ tầng, dịch vụ Điều dó đã póp phần dẫy nhanh tắc dộ tăng

trưởng GDP và chuyển dich cơ cấu kinh tế của tỉnh Theo báo cáo tình hình thực

hiện kể hoạch phát triển kinh tỂ- xã hội năm 2009 va dịnh hướng phát triển kinh tế- xã hội năm 2010 Tốc độ tăng trưởng GDP của tỉnh đạt 6,74 %, tổng GDP đạt

24,3 tý USD (9,40 %), hoại động địch vụ- du lịch đạt 289,75 Lý đồng (15 %)

SV: Pham Thi Huong 37? Lap: QI.VH 7C

Hoạt động bảo tổn, tôn tạo và khai thác di tích- danh thing thúc day su

phát triển của ngành IToạt động bảo tồn, tên tạo di tích- danh thắng dựa trên thành tựu của các ngành xây dựng, sinh vật học,hóa học để hoạt động bảo tôn,

tôn tạo các di tích- đanh thắng không lam sai lệch các giá trị ban đầu vốn có của

đi Lích- danh thắng Cần thiết phải áp dụng thành Lựu khoa học- kĩ thuật trong

việc khảo sát, đo đạc, sản xuất vật liệu xây dựng, áp dụng công nghệ tiên tiên để

tăng tuổi thọ của di tích- đanh thắng đây là động lực thúc đây sự phát triển của

các ngành khoa học khác trên cA phương diện kĩ thuật cũng như sự phát triển

kinh tế

Hoạt động khai thác di tích- danh thắng táo động trực tiếp đến sự pháL

triển của các ngành giao thông vận tải, du lịch, bưu chính viễn thông, các ngành

thủ công nghiệp truyền thống Sự phát triển của các ngành này nhằm thỏa mãn

nhu cầu của khách thăm quan di tích- danh thắng trên các lĩnh vực đi lại, liên lạc,

ăn ở, mua các sản phẩm lưu niệm

Riêng đối với khu di tích- danh thắng Tây Thiên hoạt động khai thắc di

tích- danh thắng, góp phần giải quyết công ăn việc làm, nâng cao thu nhập va lam thay đổi lợi ích truyền thông của công đồng đân cư sống quanh khu vực di tích-

danh thẳng Các hộ sống xung quanh khu vực di tích- danh thắng tổ chức các

hoạt động dịch vụ để phục vụ khách thăm quan di tích- danh thắng Các hoạt

động địch vụ dé bao gầm: trông xe, sản xual va ban dé lưu niệm thủ công truyền

thống, các đặc sản, dịch vụ ăn uống, nghỉ ngơi Các hoạt động dịch vụ, sản

phẩm bán tại di tích- danh thắng thường gỏ xu hướng giá cá cao hơn giá trị thực vốn có của nó nhiều lần Một chiếc quạt, một chiếc mũ nếu bản trên thị trường,

ngoài khu vực di tích- danh thắng thường cỏ giá cả phủ hợp với giá trị của nó,

nhưng nếu được bán ở trong khu vực di tich- danh thing dường như nó dược kết

tỉnh thêm các giá trị của đi tích- danh thăng nên có giá cả cao hơn giá trị Vá lại

mọi du khách trong và ngoài nước mỗi khi đến du lịch ở đi tích- danh thắng nói

SV: Pham Thi Huong 38 Lap: QI.VH 7C

chung và khu di tích- danh thắng Iây Thiên nói riêng đều có tâm lý mua những

mặt hàng lưu niệm mang đấu ấn, bản sắc riêng của địa phương làm quả tặng Đây

là đặc điểm rất quan trong làm cho công đẳng dân cư sống quanh khu vực di tích- đanh thắng tổ chức sản xuất các mặt hàng lưu niệm, các hoạt động dịch vụ phủ

hợp với truyền thống của dịa phương dễ phục vụ khách thăm quan di tích- danh

thắng

Trong giai đoạn hiện nay, khi công cuộc đổi mới đưới sự lãnh đạo của

Đảng và Nhà nước dang thu dược kết quả to lớn, giao lưu kinh tế- văn hóa diễn

ra mạnh mế thì khu đi tích- danh thắng Tây Thiên không chỉ thông qua sử đụng

chức măng vỗn có của mình để phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng dan cu

tại khu di tích- danh thắng, mà còn thông qua các giá trị lịch sử, văn hóa, kiên

trúc chứa đựng trong di tích- danh thắng để thư húi khách tham quan trong và

ngoài nước đến với khu di tích- danh thắng nảy Khách tham quan muốn tìm hiểu

về di tích- danh thắng phải trả tiền cho các địch vụ trong di tích- danh thắng

chụp ảnh, xem lễ hội, gửi phương tiên Do đó các giá trị của khu di tich- danh

thắng Tây Thiên đã trở thành hàng hỏa, nhưng khi giới thiệu các giá trị của di tích- danh thắng để phục vụ nhu cầu khách thăm quan các giá trị đó không mắt

đi, trải lại nó còn được mọi người tôn trọng, bảo vệ, gìn giữ tạo nên sự bền vững cho chính giá trị đó

1.3.2 Vai trò của khu di tích- danh thắng Tây Thiên đối với sự phát triển xã

hội

1.3.2.1 Giáo dục con người

Sự phát triển xã hội trước hết lả sự phát triển của con người Các di tích-

đanh thắng chứa đựng những giá trị chân- thiện- mĩ, giá trị văn hóa, lịch sử, khoa

học Thông qua việc tìm hiểu các giá trị dó, con người không chỉ thấy được lịch

sử phát triển của thiên nhiên và dân tộc mà còn thay được truyền thống văn hóa-

văn hiển, cáo giá trị về chân thiện mĩ của đân tộc mình Qua đó, trau đồi đạo đức,

SV: Pham Thi Huong 39 Lap: QI.VH 7C

lỗi sống, niễm tự hào dân tộc, lòng yêu nước yêu lao động, lòng biết ơn để từ

đó sáng lạo ra những giá trị văn hóa mới, hãng say xây dựng đất nước Đây là vai

trò đầu tiên và cực kỳ quan trong của di tích- danh thắng đối với sự phát triển con người Con người phải được giáo đục, phát triển toản điện thì mới có thể xây

đựng một xã hội phải triển bền vững Đặc biệt là đối với thế hệ tré- những chủ

nhân tương lai của đất nước thì những giờ ngoại khóa, những chương trình trở về cội nguồn tại khu di tích- danh thắng sẽ giúp các em thấy được lịch sử phát triển

của dân tộc, hiểu dúng các giá trị văn hóa, lịch sử chứa dựng trong mỗi di tích-

danh thắng Tix dé hinh thành niềm tự hào dân tộc, có sức sáng tạo ra những giá

trị văn hóa mới cho đất nước

'Thăm khu di tích- danh thắng lây Thiên- nơi thờ Quốc mẫu lây Thiên

Lãng Thị Tiêu- nữ anh hủng dân tộc có công giúp Vua Hùng đánh thắng quân

'Thục Dây còn là căn cứ của nhiều cuộc khởi nghĩa trong lịch sử đâu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Không ai trong chủng ta không trảo dâng niềm

tự hào về trang sử hảo hùng của dân tộc Tử dỏ chúng ta biết trân trọng hơn

những gi chúng ta có hôm nay để gắng sức góp công xây dựng đất nước Dồng

thời kiến trác của mỗi ngôi đền, chùa đều mang đậm đấu ấn của Phật giáo, thể

hiện tài hoa của những nghệ nhân xưa Không chỉ vậy khi đến thăm khu di tích-

danh thing Tay Thiên, chủng ta còn được chiếm ngưỡng cảnh núi non hùng vĩ,

những thác nước trắng xóa, những dòng suối thơ mộng như chạm khắc vào

không gian Vì vậy khu di tích- đanh thắng Tây Thiên trở thành một trang sử

nới hiệu thêm võ sự

Hiện nay chủng ta dang sống trong thời dại bùng nể thông tin, thoi dai

cách mạng khoa học- kĩ thuật và mở rông giao lưu quốc tế, không một quốc gia

nảo có thể phát triển bình thường nếu tự cô lập với thế giới bên ngoài

SV: Pham Thi Huong 40 Lap: QI.VH 7C