Luận văn mô hình câu lạc bộ trong bảo tồn di sản văn hóa các dân tộc thiểu số Ở huyện quỳ hợp nghệ an nghiên cứu trường hợp câu lạc bộ chữ thái cổ và câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc thổ

Déng bac 3 dân tộc anh em Kmh, Thái, Thể ở Quỷ lợp Nghệ An đã trải qua nhiều thăng trầm trong tiên trình lịch sử, trong quả trình tổn tại và phát triển này méi dan 16¢ déu tạo dụng và ch

TRONG DAI HOC VAN HOÁ HÀ NỘI

KHOA VAN HOA DAN TOC THIEU SO

VERT S

CAU LAC BO CHU THAI CO VA cAU LAC BO VAN HOA DAN GIAN DAN TOC THO

Gidng vién hwéng din: PGS.TS Ta Văn Thông

Sinh viên thực hiện : Phạm Thi Phuong

HÀ NỘI - 2014

Văn học Nghệ thuật huyện Quỳ Hợp, đã cung cấp nhiều tài liệu cần thiết cho khóa luận Xim được cản ơn các giả làng, trưởng bản, các nghệ nhân, cẩm ont

đồng bảo các xã Châu Cường, Châu Quang, Nghia Xuân, Văn Lợi, Thọ Hợp

đã nhiệt tình giúp đố, tạo điều kiện rong quả trình người viết thu thập tư liệu tại địa phương

Xin cam ơn các bạn suh viên trong lớp VHDT16C đã luôn ang bd va động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện khỏa luận này

Hà Nội, ngày 01 tháng 06 năm 2014

Tác giả Phạm Thị Phương

k3

MỤC LỤC

MO PAU

1 Li do chon dé tai

3 Tịch sử tighiển cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cửu — sướ

4 Di tượng và phạm vi nghiên cứu

3 Phương pháp nghiên cửu

1.1.2 Văn hỏa truyền thông và các thành tổ trong văn hóa truyền thống

1.2 Người Thái và người Thổ ở Quỳ Hợp — Nghệ Aa, sướ 1⁄21 Điều kiện tự nhiên, xã hội ở huyện Quý lợp neo 1.22 Người Thái ở Quỳ Tợp

1.2.3 Người Thế 6 Quy Hop

CHƯƠNG 2 THỰC TẾ HOẠT DONG CUA CÂU LẠC BỘ CHỮ THÁI CỔ

VÀ CẤU LẠC BỘ VĂN HÓA DÂN GIAN DẪN TỘC THỎ Ở QUÝ HỢP - NGHỆ AN

2.1 Khảo sát hoạt đồng của Câu lạc bộ Chữ Thán od & Quy Hợp

2.1.1 Khải quát vẻ Cầu lạc bộ

2.1.2 Thực tế hoạt động, của Câu lạc bộ ——

3.2 Khảo sát hoạt động của Câu lạo bệ Văn hóa Dân gian đân tộc Thổ ở Quỳ

Hop

2.2.1, Khái quát về Câu lạc bộ

2.2.2 Thực tế hoạt đông, của Cân lạc bô

Tiểu kết

CHƯƠNG 3 HƯỚNG TỚI MÔ HỈNII CÂU LẠC BỘ TRONG BAO TON

DI SAN VAN IIOA CAC DAN TOC THIRU 80 Ở QUÝ HỢP

3.1 Đánh gia chung về hiệu quả của Cau lac bộ Chir Thai ed và Câu lạc bộ Van hoa Dan gian đân tộc Thổ ở Quỳ Hợp

3.1.1 Về Câu lục bộ Chữ Thái cổ

3.1.2 Về Câu lạc bộ Văn hóa Dân gian dân tộc Thổ

3.1.3 Những bài học kinh nghiệm từ thực tế hoạt động cửa hai Câu lạc bộ

3.3 Chủ trương đường lỗi về

văn hóa truyều thông của Đăng và Khả nước

3.3 Phương hưởng và một số giải pháp đối với Câu lạc bộ văn hóa ở địa

3.3.1 Phương hướng chung,

3.3.3 Biện pháp cụ thể

Sr SỂ số Bình cbŠmi bạo tổn vờ Ân Tiếng các đền tác THẾ

3.3.3 Một số mô hình nhằm bão tồn van hoa truyền thông các đần tộc thiểu

PVHIT Phòng Văn hóa thông tin

MỞ ĐẦU

1 Lido chon dé tai

Nền văn hóa của mỗi dân tộc thường có những sắc thái riêng biệt Cải

làm nên sắc thải đó chính là các giá trị văn hóa phi vat thể trong phong tục tập, quán, lễ hội các làn điệu dân ca, các câu truyện cổ, ngôn ngĩt là các giá trị

văn hóa vat thé trong kiến trúc, âm thực, đã được chắt lọc và hm truyền lại

từ đời này qua đời khác Sắc thái đỏ là cái để phân biết và khẳng định giá wi

tên tại và phát triển của mối dân tộc trong cộng đồng các dân tộc

Déng bac 3 dân tộc anh em Kmh, Thái, Thể ở Quỷ lợp (Nghệ An) đã

trải qua nhiều thăng trầm trong tiên trình lịch sử, trong quả trình tổn tại và phát triển này méi dan 16¢ déu tạo dụng và chất lọc được những gìn tài văn

hóa đặc sắc riêng trong tổng thể các giá trị đáng tự hảo của vùng dit Quy

Hợp

Hiện nay, khi nước ta đang vận hành theo cơ chế thị trường, không ít

các yêu tổ văn hóa ngoại lai đã dụ nhập và làm nảy sinh những thôi quen, nếp

sống khác lạ của xã hội tiêu dùng vả thực đụng, Điều đáng phải suy nghĩ là

nhiều phong tục tốt đẹp, các giá trị vân nghệ, văn hóa dân gian ở Quỳ Hợp

đang bị mai một đân

Có những thánh thiếu niên, là com eru đân tộc Thái sinh rẻ và kế lên

trong không gian bản làng, nhưng khí được hội về chữ Thái cô thì họ vỗ cùng

bỡ ngỡ và lãng tránh câu trả lời Hay các học smh, sinh viên con em người Thể nhưng khi được hỏi về các giá trị văn hóa dân gian dân tộc thể thì họ trở nên rụt rẻ không đảm tự nhận lả mình biết Thực trạng các giá trị văn hóa vật

thể, phi vật thẻ đang ngày càng bị rơi vào quên lãng là một thực tế đáng buồn,

không chỉ là nỗi lo của cúc cảu bộ văn hỏa mẻ còn lẻ nổi lo của cả cộng đồng, các dân tộc Thái, Thỏ Chính vì vậy, từ năm 2003 UBND huyện Quỷ Hợp đã

thánh lập nhiều câu bộ như: Câu lạc bộ Chữ Thái cổ, Câu lạc bộ Văn hỏa Dãn

6

gian dân tộc Thể và các câu lạc bộ khác Mỗi câu lạc bộ tuy cỏ nhiệm vụ riêng nhưng đẩu clmmg một mục địch lả khôi phục và giữ gìn các giá trị văn

hỏa của các dân tộc thiểu số trên địa bản huyện

La con em người Việt ( Kinh), nhưng sinh ra vả lớn lên trong không gian bản làng cúa đồng bảo Thái, Thể ở huyện Quỳ llợp, vá hiện là sinh viên

năm cuối khoa Văn hỏa Dân tộc thiểu số, trường Đại học Văn hóa Hà Nội, tác giả khỏa luận này hiểu ý nghấa và tâm cuam trọng của việc bào tổn, giữ gìn và phát buy các giá trị vấn hỏa truyền thông các dân lốc Huễu số trên quê hương

như “ Du đu điểng điểng” hay “ Tập tỉnh tập tang” Tâm thế nảo giúp được

đồng bào người Thái, người Thổ trên quê hương mình có một cái nhìn mới và

faxing di indi trong việc giữ gìn những giá trì văn hóa riêng của xmỗi đân tộc

Từ những thực tế trên đây, để tài nghiên cứu “ Mô hình câu lạc bộ trong bão tổn đi sản văn hóa các đân tộc thiểu số ở huyện Quỳ Hợp - Nghệ An ( Nghiên cứu trường hợp: Câu lạc bệ Chữ Thái cỗ và Câu lạc bộ Văn hóa Đân gian Dân tộc Thổ)" đã được tác giả chọn làm hưởng nghiên cửu trong khóa luận này

mước fa Trong đó, tá gấp không Ít sự quan tâm đặc biệt tới hai dân tộc Thái,

Thể ( là các đân Lộc có nguồn gốc xưa gắn liên với quả trình lịch six khai thier:

lap dia nên nước Việt Nam này) Có thể kế tới một số công trình tiêu biểu như

Trần Bình (2014), “Các dân tộc thiểu xả ở Việt Nam”, Nxb Tao động,

Tại huyện Quỷ Hợp, ta cũng gặp được một số công trinh liên quan như Ninh Viết Ciao (2003), * Dia chi huyén Ou) Hop” NXBNehé An

Cfu Lac bé Văn học nghệ thuật Quy Hyp, ˆ

văn học nghệ thuật tính Nghệ An, “ Tap chi séng Lam”,

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Dé tai cé mye dich miều tả thục trạng hoạt động, của mô hỉnh các Câu lạc bộ Chữ Thái có của dân tộc Thái, Câu lạc bộ Văn hóa dân gian dân tộc Thể ở Quỷ Iiợp Từ thực tế này hưởng tới việc giới thiệu một mô hình câu lạc

bộ hữu ích và khả thị, như một khuôn mẫu để qua đó giữ gìn và phát triển nên

văn hởa các dân tộc Thái, Thổ, cũng như các dâu tộc khác ở địa phương cũng

như nhiều nơi khác của Việt Nam

Thử ba: miêu tả vẻ các câu lạc bộ nói trên

Thử tư: Để xuất ra phương hướng chung và biên pháp cu thể nhằm

nhân rộng và phát triển các mô hình câu lạc bộ phủ hợp

4 Đối tượng và phạm vì nghiên cứu

4.1 Dối tượng

Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ nói trên, để tài sẽ tập trưng tim hiểu

Hai Cầu lạc bộ Chữ Thái cổ (ở xã Châu Cường huyện Quý Hợp — Nghệ An)

và Câu lạc bộ Văn hóa dân gian dân tộc Thổ (xón Mó, xã Nghĩa Xuân huyện

Quy Hop Nghệ An)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Để tải tiên hành gác nội đụng nghiên cửu tại huyện Quỳ Hợp - Nghệ

An, nơi có sự ảnh hưởng rổ của lai cầu lạo bộ Đồng thời đi sâu tìm hiểu gác hình thức, nhiệm vụ và thực tế hoạt động của Câu lạc bộ Chữ Thái cổ và Câu

lạc bộ Văn hóa đân gian dân tộc Thể

S Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điển đã dân tộc học: kết hợp quan sát thực tế với phòng vấn để thu thập các tư liệu thực tế sinh động phục vụ cho đề tải

- Phương pháp miêu tả: trình bảy thực tạng và đánh giá hoạt động của

hai câu lạc bộ nói trên

6, Dòng góp của để tài

Dé tai sé doug góp một phần nhỏ vào lí luận trong quâu lí văn hóa vác dân tộc thiểu số, về phương pháp, mỏ hình, hoạt động của các câu lac bộ ở

vừng dân tộc thiểu số trong điều kiện hiện nay

Kết qua của đề tải có thế khẳng định được kết quả thành công ban dau,

khuyên khích và là chỉ dẫn cho việc ra đời các Câu lạc bộ thuộc các loại khác

nu nhần giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa gác đồn lộc tiểu số ở Quy Hop

cũng như ớ cá nước.

7 Noi dung và bố cục

Neoai phan Mé@ đầu, Tiết luận và Phụ lục đề tài gồm ba chương;

Chương 1: Co sé li thuyết và thực tiến

Chương 2: Thực tiễn hoạt động Câu lac bộ Chit Thai cô và Câu lạc bộ Văn hóa dân gian dân tộc Thỏ ở huyện Quỷ Lợp - Nghệ An

Chương 3: Hướng tới những mô hình Câu lạc bộ trong bảo tổn di sản

văn hóa các dần tộc thiêu số huyện Quy Hợp

Ở phân Phụ lục, ngoài môi số hình ảnh về cảnh quan, cảnh hoại

động cúa người Thái và Thể trong Câu lạc bộ, còn có một số mẫu phiếu điều tra, đanh sách những người cung cắp thông tin phục vụ khão sát thực tế

Chương 1 CGO 80 Li THUVET VA THUC TIEN 1,1 Cơ sở lí thuyết

1.L1 Câu lạc bộ

1.L1LL Câu lạc bộ là gì

Theo Hoàng Phê trong cuốn “Từ điển Tiếng Việt thủ: “ Câu lạc bộ d: TỔ

chúc lập ra cho nhiều người tham gia sinh hoạt văn hóa, giải bí trong những lĩnh vực nhất định; nhà dùng làm nơi tổ chúc các hoạt động văn hóa, giải trí nhự thế Câu lạc bộ th thao, sinh hoạt câu lạc bộ, chơi bóng bàn ở câu lạc ba"

Căn cử Thông tư của Bộ Nội vụ 36 01/2004/TT-BNV ngay 15/01/2004 hướng dẫn thực hiện một sé điểu của Nghị định số 88/2003/ND-CP ngày

30/07/2003 của Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động và quản lí hội

Căn cử vào Nghị định của Chỉnh phủ số §S/2003/NĐ-CP ngày

30/07/2003 quy định về tổ chức, quân lí và hoạt động hội

Bộ Nội vụ và Chính phú hướng dẫn thực hiện như sau:

-_ VỀ phạm vi điều chỉnh:

Pham vi điền chính gằm: hội, liên hiệp hội, hội liên hiệp, tổng hội, liên

đoàn, hiệp hội, câu lạc bộ vá hội có tên gọi khác theo quy đinh của pháp luật

(sau đây gọi chung là hội) cỏ tư cách pháp nhân, cỏ phạm ví hoạt động trong,

cá nước hoặc liên tỉnh, Trong tính, thành phổ trực thuộc trưng ương ( sau day

gọi chưng là tỉnh); trong huyện, quận, thị xã, thành phô thuộc tỉnh ( sau đây gọi chungt là huyện); xã, phường, thị hấn (sau đây gọi chúng là x8)

-_ Hội- Câu lạc bộ:

Hội được quy định trong Nghj dinh này được hiểu là tế chức tự nguyện

của công đân, tổ chức Việt Nam củng ngành nghề, cùng sở thích, cửng giới,

có chưng mục đích tập hợp đoàn kết hội viên, hoạt động thường xuyên không

11

vụ lợi nhằm bảo vệ quyển và lợi ích hẹp pháp của hội viên: hỗ trợ nhau hoạt động có hiệu quả, góp phân vào việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước,

được tổ chức và hoạt động theo Nạhủ định này và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan

Mặt khác, nhàn bản vẻ khái niệm “ nhà văn hỏa” thì cuốn sách “Đại cương nhà văn hỏa — Câu lạc bộ” cũng đã đề cặp đến Câu lạc bộ Thuật ngữ CLB được dùng theo bà nghấa: ruột nhóm xã hội hoại động tự nguyên (nhóm

cầu lạc bộ}; một sinh hoại tự đo, kày ý { sinh hoại câu lạc bộ}, một cơ quan

văn hóa giáo dục ngoài nhà trường( nha câu lạc bộ) Ở nghĩa thứ ba này Khái niệm CT.B gần đồng nghĩa với nhà văn hóa Nó cũng có trụ sở cơ quan,

Tam lai trong diéu kiện đất mrdc ta hién nay, mặc đủ được gọi với

nhiễu tên gọi khác nan song ta có thể hiển CLB 1 indt cơ quan giáo dục

ngoài nhà trường, Nó sử đụng một hệ thếng các biện pháp chuyên môn rấL

năng động va hấp dẫn, kế cả những, biện pháp tô clưức tập hợp hoạt động, Văn

hóa quân chúng và những biện pháp dàn dụng hướng dẫn phong trào hoạt động văn hóa quân chúng, để thu hút đông đảo quan ching tham gia các hoạt

động văn hóa-xã hội điển ra chủ yếu trong thời gian rỗi, nhằm bồi đường nâng,

cao, hoàn thiện nhận cách và thốa ruấu uhu eau văn hỏa của hờ,

1.12 Những đặc điểm cơ bản của hoạt động câu lạc bộ

Với tính cách một cơ quan giáo dục ngoài nhà trưởng, hoạt động của CLB có nhiên điểm khác biệt với hhoạt động của các cơ quan đảo tạo giáo

dục nhà trưởng Những điểm khác biệt ấy được biểu hiển trên nhiều phương, diện, từ vai trò cũa chủ thể giáo đục, mục Liêu giáo dục, đổi tượng giáo dục, cho đến phương pháp biện pháp, hình thức và phương tiện giảo dục Những,

12

với cách nhìn tổng quát, từ trong tất cả những sự khác biệt ấy, cho thấy nổi lên những đặc điểm cơ bản, chưng nhật trong hoạt đông CL.B như saur

- Huạt động câu lạc bộ thường mang tính chất đa dạng về nội dung

và loại hình hoạt động

Về mặt nội dưng, hoạt động của CLl3 nhằm giáo dục cá đức, trị, thẻ,

mỹ, nhằm truyền bả mọi loại kiến thức khoa hạc, kỷ thuật, xã hội, nhân văn, nghệ thuật, chính trí, kinh tế, kỹ răng ứng dụng, bọc vấn Về loại hình hoạt

động, CLB có khả năng tô chức hoạt động trong rhiển ngành nghề: hoạt động,

nghệ thuật, hoạt động chính trị- xã hội, hoạt động dịch vụ, hoạt động thẻ thao,

du lịch, y tế, hoạt đông khoa học kỹ thuật, vui chơi nhờ có tính chất da dang như thế nà loạt động của CLB có khô rồng tác động đem lại liệu quả giáo dục nhân cách phát triển toàn điện, có khả rừng khơi dậy, bôi đưỡng nâng cao, cả 5 tiếm năng văn hóa của con người: nhận thức, sáng tạo, định hưởng, giả trị, thẩm mỹ và giao lu xã hội

Xuất phát từ bản chất của CT.B trong điều kiện xố hội di theo định

hướng xã hội chủ ngÌữa, với tư cách là một cơ quan văn hỏa đảm trách các

hoạt động văn hỏa quân chúng trong thời gian rỗi nhằm giao dục xây đựng

nhân cách phát triển toàn điện, các nhà văn hóa, CLIB, rung tâm văn hóa thông, tin để và phải thực hiện nhiều chức năng quan trọng, kế cả những chức năng thuộc loại giáo đuc xã hội, văn hóa

- Hoạt động câu lạc bộ thường chủ yêu phải thích ứng với điều kiện thời gian rỗi và nhu cầu hoạt động rỗi của quần chúng

loạt động CLB cững như hoạt động của nhà văn hóa thường diễn ra trong điểu kiện thời gian rỗi của người dân mới đáp ứng được nhu cầu hoạt động rỗi của họ- khác với hơại động giáo dục nhà trường theo cách hến hành

trong khoảng thời gian tật yêu nhằm đúp ứng yêu câu đáo tạo, học tập của học

viên Thời gian rỗi của con người đực xuất hiện ở nhiều khoảng, độ: thời gian

13

rỗi hảng ngày, thời gian rỗi hàng tuần, thời gian rỗi hàng vụ, thời gian rỗi hàng năm, thời gian suốt cả đời người; nhu cầu hoạt động rỗi của họ cfng

được điển ra tương ứng thợ khoảng độ thời gian đó Vì vậy nhiệm vụ của công tác CLB là tiến hành nhiều biện pháp, bằng nhiều hình thức, nhiều phương tiện tạo điều kiện thuận lợi để tác động giáo dục và dap ứng như câu văn hóa của con người trong nhiều khoảng độ thời gian rỗi có được cửa họ

(người tạ gợi đó là hoạt đông rốn của quần chủng)

ip

độ khác nhau Có những trường hợp hoạt động rỗi của họ thực hiện ở cấp độ

Hoạt động rối của quần chúng cũng thường được diễn ra theo nhiều

tiêu cực, nghữa là những hoạt động rối làm tẩn hại đến nhân cách, của cải, sức

lưu của xã hội và của cỗ chính mình Xã hội 1á không hề mong muốn hoạt động rối như vậy Hoạt động CT,B, bằng những biện pháp oủa mình phải góp phần xóa hết nhứng kiểu hoạt động rỗi tiêu cực này Đỏng thời điều quan

trọng là công tac CLB phải đáp ứng tết hoạt động rỗi của nhân dan ở các cấp

độ tích cực của quần chứng Trong cắp độ hoạt động rối tích cục cũng cha

Thánh các mức độ nhủ cầu cao thấp khác nhau: hoạt động rối nghỉ ngơi, hoạt

động rỗi học tập, hoạt động rồi guải trí, hoạt động rỗi sáng tạo

Công tác CLB nói riêng và hoạt động nhà văn hóa nói chung phái cỏ nhiệm vụ nghiên cửu điểu kiện thời gian rỗi của từng nơi, từng đối tượng

quản chứng, và nghiên cửu cảc mức độ nhu cầu hoạt động rỗi tích cực ấy, để

có kế hoạch xây dụng các chương trình hoạt động văn hóa thích hợp,

- Hoạt động CLB thường được vận hảnh theo phương thức xã hội hón, vận động quần chúng, dựa trên cơ sở tự nguyện tự giác và ý thích của họ

Thực chất công tác CLB không phối là công tic s vụ má là công lác vận động quan chúng tham gia Trong xã hội có rất nhiều thánh phân quản chúng, nhiều cộng đồng quân chúng, nhiêu lớp chủ thê xã hội khác nhau Do

14

đỏ, dé phat triển được nhiễu, được hết các loại phong trào hoạt động văn hỏa

quần chíng phong phú đa dạng, đưới sự chỉ đạo của nhà văn hóa, C1.B phải tiên hành theo phương thức xã hội hóa, nghĩa là phải vận động, kẻu gợi và huy động sức tham gia hoạt động văn hóa trong thời gian rỗi của mọi thành phần quân chủng, cộng đồng quân chúng vả các chủ thê xã hội khác hiện cỏ

Hoat động văn hóa quần chứng là do nhiễu thành phần văn hỏa quản chứng tạo đựng, do các thành phần quận chúng bự túc đầu bế, tự quản, tự tiển hành hoạt động của mình có nhà văn hóa của nhà nước hướng dẫu, giúp đố, quận lí

Tắt cả mọi trường hợp, việc thành lập và hoạt động CLB đầu phái được nhà văn hỏa phê duyệt nhận và chịu sự điều động của nhà văn hỏa Mọi CTB đều

phải có “ Quy chế hoạt động được toàn thể CT,B thông qua nhá văn hóa phê duyệt, có đường hợp đặc biết phải được cấp trên phê duyêt

Trong quấn ching, nhu edu văn hóa nhu cẩu hoạt động rối thì ai cũng

có nhưng không phải ai cũng giống nhau và được bộc lộ như nhau, cả về mặt than giá hoại động văn hỏa và sở thích văn hóa Bởi vì hoạt động vẫn hóa

không phải là nghề sinh sống của tuân chúng, sỡ thích vấn hỏa là do quyền tâm lí của họ điểu khiển, không ai có quyền ép buộc họ cả Hoạt động của nhà

văn hỏa CLB thay hay thây thích thì họ tham gia, chưa hay hoặc không thích

thì họ từ chối

Do vậy, khác với giáo dục nhà trường vận hành theo định chế nghiêm

khắc, hoại động giáo dục của nhà văn hoa, CLB phải vận bảnh theo cơ chế

thoải mái bằng phương thức vận đông dân chủ hỏa, dừng những biên pháp

* kích câu” để kích thích tĩnh thân tự nguyện, tự giác, đánh thức và khich lệ nửm cầu phát triển hoạt đông văn hóa của mọi tầng lớp công chúng

1.113 Phương thúc hoạt động của câu lạc bộ.

Trước khi thành lập một CLB nao đó thi khâu đầu tiên đỏi hồi các cản

bộ chính quyển phải thực hiện đỏ là đi khảo sát, thăm đỏ tâm tư nguyên vọng của quân chúng nhân dân từ đó tổng hợp và có quyết dịnh thành lập CLB

Tổ chức chuẩn bị dây đủ hỗ sơ theo quy định của pháp luật Thành phản hồ sơ gém:

Don xin phép thánh lập CLB

Dự thảo Điều lệ CT:b

Danh sách bám vận động thành lập CL.B được dông nhận

Sơ yếu li lịch người đứng đâu Ban vận động Hội, có xác nhận của các

cơ quan có thẩm quyển

Cáo văn bản xác nhộn về trụ sổ, tải chính của Hội

Hoạt động của cáo CLLB được điều chỉnh theo quy định của Nghị định

số 88/2003/NĐ_CP ngày 30/07/2005 và Thông tư số 01/2004/TT-BNV ngày 15/01/2004

CLB có phạm ví hoạt động trong cả nước hoặc liên thửh có it nhất là 10 thánh viên

CLB có phạm vị hoạt đông trong tỉnh, ít nhất có 5 thành viên

CLB cé phạm vị hoạt động trong huyện, xã ít nhất là 3 thành viên

CLB của các tô chức kinh tế có phạm vị hoạt động trong cã nước có íE

nhất 5 thành viên đại điện cho các tỏ chức kinh tế trong tỉnh có ít nhất 3 thành viên đại diện cho các tổ chức kinh tế trong tỉnh

Mỗi CLB khi thành lập đều bẩu một ban chủ nhiệm gồm”: 1 chủ nhiệm,

2 phỏ chủ nhiệm và 2 úy viên có nhiệm vụ: Chỉ đạa các hoạt động của CLB thực hiện đúng những chức năng, phương hướng nhiệm vụ mục tiêu và quy

chế hoạt động, Không để cho hoạt động của ƠI.B làm sai chức rỗng sai quy chế loạt động của mình, lệch phương hướng hoặc thực lnện chư tốt những phương hướng mục tiêu mà các cơ quan lãnh đạo đề ra: Chỉ đạo và tạo điều

16

kiện cho CLE thực hiện toàn điện công tác CLP vả biết chọn trọng tâm hoạt

động cho tỉng lúc từng nơi, từng bộ phận; Chỉ đạo tiên hành kế hoạch hóa,

chương trình hóa có cơ sỡ khoa học và thực tiễn toàn bộ hoạt động CLB Vẻ

kế hoạch hóa gồm có cá kế hoạch ngắn hạn, đải hạn vả trung han Con chương trình hỏa thì mỗi chương trình hoạt động của CLB đều phải xây dựng

đủ các yêu tổ: xác định mục tiêu, chọn hưởng ưu tiên, xác định các nguồn lực cần huy động cho chương trình và xác định quy chế điều hành tối ưu chương, trình hoạt động ấy, Quản lí lốt việc xây dụng và sử dụng cơ sở vật chất, lưng,

thiết bị cia CLB; Quan lí tốt việc thực hiện ngân sách, chú trọng day du các phần đầu tư ngân sach cho CLB, đắm bảo đây đủ kịp thời điều kiện vật chất,

tài chỉnh cho CLB hoàn thành các chương trình loạt đồng để rẻ, tạo điều kiện

ha áo thành viên trong CLB được tưnn gia hoại động, phái huy được tải năng thế mạnh của CLB, cân có chế độ khen thưởng, xứ phạt công, bằng va

xứng đáng giữa các thánh viên, Chịu trảch nhiệm báo cáo công tác CLB và làm cân nói giữa các thành viên Hong CT,Đ với cơ quan chính quyền và giao lưu với các CLB khác

Nội dụng hoạt động của CLB được vạch ra theo từng tháng, từng quý ;

CLB thuộc lĩnh vực nao phải chịu sự quản lí nhà nước và bị chỉ phối nội dựng

bởi cơ quan quản lí nhà nước về ngành lĩnh vực đó, đồng thời nội đưng hoạt động đưa ra phải phù hạp với nguyễn vong và kh năng của các thành viên trong CLB

Kinh phí hoạt động của CLĐ rất hạn hẹp chủ yếu được gây quỹ trên cơ

sở phi hoạt động do chính các thành viên trong CLB động gớp và tự trang trải cho hoạt động của CLB Ngoài ra CLB còn nhận được các nguồn tải tro hop

pháp của các cả nhân, tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật Trường hợp đặc biệt cầu thiết, nhà văn hóa có thể tạm thời

dau tu một phần trực tiếp can thiệp quần lí, tổ chức hoạt động trong một thời gian nhất định

1.1.2 Văn hóa truyền thống và các thành tổ trong văn hóa truyền thống

1.1.2.1 Van héa la gi?

Vin hỏa (Culture) là một khái niệm trừu tượng, khó có thẻ một cách

đẩy đủ về nó Văn hóa xuất hiện trong nhiễu lĩnh vục và có thể được nhìn

nhận ở nhiều khia cạnh khác nhau Chính vì sự đa dạng và phong phú mà có

rắt nhiều định nghĩa khảo nhau về vẫn hỏa

Văn hóa theo quan niệm của phương Đông:Ở phương Đông, thuật ngữ văn hóa bắt dau được đẻ cập đến từ trước công nguyên với Lưu 1Tướng

(Trung Quée,77-6 TON), Tan Hướng viết trong sách Thuyết uyên bai Chi vit:

“Thanh nhân cøi trị thiên hạ, bude ding vin dite sau moi ding vii lc Pham

dùng vũ lực để đối phó ké bat phuc ting, cling văn hóa không thay đối được

thì sau đó sẽ chỉnh phạt” hư vậy, trong cách nghĩ của Lavu Tướng, từ văn

hóa được kiểu thư một cách giáo hóa đối lập với vũ lực, vẫn hóa gần ngÌữa với giáo hỏa Các nhà triết học cô điển Trng Quốc thường triết tự văn hóa thành “ văn trị giáo hóa”, trong, đó “ văn” lá những cải tốt đẹp của cuộc sống

để dùng để cảm hoa, giao duc con người Ở Việt Nam từ thời Lý, người việt

đã tự hào nước mình là một “ văn hiền chỉ bang” Dến đời Lê, Nguyễn Trãi viết:

Duy ngã Đại Uiệt chỉ quốc

Thực vì văn biên chỉ bang

Văn hoá theo đó được đồng nhật với văn hiền, nội hàm của vawzm hiển

ăn liễn với nội hàm của văn hóa Thập niên 40 của thể kỷ XX Chủ tịch Hả

Chỉ Minh cũng có một cách quan niệm về văn hóa rất gụ thể, theo đó “Vi lẽ sinh tổn cững như ục đích của cuộc sống, loài người mới sáng Ixo và phái minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khơa học, tôn giáo, văn hóa,

18

nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở vả các phương túc sử đụng toàn bô những sảng tạo và phát minh đối tửc là văn hoa” (Hé Chi Mmh toan tap, T3, NXB Chính trị quốc gia; Q6: 1995 tr 431),

Nhìn chung xuất phát từ điều kiện địa lý và đặc trưng của nên văn mình lúa nước, các nhà nghiên cứu Châu Á, khi bản luận về văn hoa đều gắn văn

hóa với thiên nhiên, trong đó nhân mạnh văn hỏa như là sản phẩm do con

người lạo ra trong quả trình thích ứng với điểu kiêu tự nhiên Theo GS Tit

Chỉ, nhà dân tộc học: “từng nền văn hóa xi cho đến cùng đều là kẾt quả của

từng cộng đồng, đề lên tại phải thích ứng với thiên nhiên bao quanh nd”

Văn hóa theo quan niệm của phương Tây: Ở rửrơng Tây, thuật ng

văm hỏa được cơi là có sớm nhất cñmp chỉ bắt đầu vào khoảng năm 1793 Đặc

biệt trong hát thể kỉ trở lại đây đã có nhiều lường phải nghiên cứu về văn

hỏa, trong đó mỗi trường phái đền từ góc độ của những lĩnh vực khác nhau có

một cách nhìn nhận vẻ văn hóa khác nhau Ví như trường phải nghiên cứu vẫn hóa của các nhà nghiền cứa lịch sử và địa lý học, mà tiêu biểu là nhân loại

Học mỹ Eranz Bóa (1858-1942) cho rằng: văn hóa là nếp sống, là sự thúc

ứng đặc biệt của con người với môi trường tự nhiên và các như sầu kinh tế vẫn hóa là lỗi sông mả con người học được, chứ không phái là sự kế thửa sinh học

Trường phải nghiên cửu văn hóa của công năng học, đại điện lá nhà xã hội học người Anh B.Malnowaski (1884-1957) hủ quan niệm: Văn hóa bao

gồm các quá trình kế thừa về kỹ thuật, tư tưởng, tập quản và giả trị

Các nhà nghiên cứu văn hóa ILL Morgan và D.B Taylor định nghĩa văn hỏa theo nghĩa rộng: văn hóa là toàn bộ phúc thể baop gồm hiểu biết, tín

ngưỡng, ghế thuật, đạo đức, luột pháp, phong tục và những khả răng lập

quấn khác má con người có được với tự cách là thành viên xã lội.

Tựu trưng lại văn hóa theo quan niệm của các nhà nghiên cửu phương,

Tây khi đưa ra các định nghĩa vẻ văn hỏa đều chủ ý đến hai khía cạnh cơ bản:

- Van héa là phức hợp của những giá trị vật chất và tình thần

- Cơn người sáng tạo ra văn hóa xuất phát từ nhu cầu tái tạo cuộc sống, mới

Văn hóa theo cách hiểu thống nhất hiện nay: Trong những thập kỹ cudi cing eda thé ky XX, trước sự phá sân của nhiều học thuyết kinh tế chỉnh trị học phương Tây, đôi hỏi phải có một cải nhìn sâu sắc hơn về nhiễu fink

vực, trong đỏ có lĩnh vực văn hóa, Liên hợp quốc đã đi tới chú trương phát động một “ Thập kỷ văn hóa” (1985-1997) và gioa cho LNDSCO chi dao,

Nguyên lông Giám đốc UNESCO, dug EF Muyor để đưa ra một khía niềm vẫn Hôn vừa nướng trật khát quát, vừa mang tỉnh đặc thủ “Văn hóa là tÃI cả những

gì làm cho dân lộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tình vị, hiện đại nhất cho đến những tin ngưỡng, phong tục, tập quản, lỗi sống và laa động Văn hoá phản ảnh và thể hiện mội cách khái quảt và xông động mọi

mặt của cuộc xông (của mỗi cá nhân và các cộng đẳng) đã diễn ra trong quá

khủ cũng như dang diễn ra trong hiện tại, qua hàng bao thể lợ, nó đã câu

thành nên một hệ thông giá trị, truyền thông, thẩm mỹ và lối sống mà dựa trên đỏ từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình" Dây là khái

niệm đã được công đỏng quốc tế chấp nhận tại Hỏi nghị liên chỉnh phủ vẻ các

clinh sach vén hoa tai Vonide

Rõ ràng vần hỏa là nơi thể hiên rồ nhất tình thản dân tỏc, bản sắc dân

tộc, đồng thời là nơi thể hiện ý thức và những phương thức tiếp nhận những, giả trị của cáo đân tộc khác theo tính thần cùng tham gia cùng chia sẽ

Từ góc độ quần lí văn hóa có thể đưa ra định nghĩa về văn hởa nhữ sau: Văm hỏa là một hệ thống hữu cơ các giá tị vật chất và tình thần do cơn người

sảng tạo và tích lũy qua quả trình hoạt động thực tiễn, thể hiện mối quan hệ

tương tác giữa cơn người với môi trường tự nhiên vá môi trường xã hôi

1.1.2.2 Van hoa truyền thông

Cơn người và toàn bộ đời sống của xã hội loài người vừa là sắn phẩm của tiến trình phát triển theo quy luật tự nhiên đồng thời vita là kết qua của quá trình mả nó tách khỏi giới tự nhiên, tảo đồng vào thể giới tự nhiên và sáng tạo niên đời sống xã hội theo ý chỉ cửa nó Trong lịch sử xã hội loài người,

điều có ý nghĩa nhất và cũng trở thành vấn để đăng, quan tâm hàng đâu chính

lả nên văn hỏa mà con người đã sáng tạo ra trái rộng đài theo không, gian va thời gian Chính nhờ cá văn hóa, nhờ có sự sáng tạo nền văn hỏa mà con người trở thành con người với tư cách là động vật tr duy hay cũng có thể nói,

chinh vi la dong vật tư duy niên con người đã hở thành sinh vật duy nhất cỏ

khả năng sảng tạo vẫn hỏa

Nehién cứu đề hiểu được cơn người và xã hội loài người cũng như cách thức má com người sắng tạo ra cuộc sống chỉnh là đi tìm câu trá lời cho những động cơ văn hóa cửa tỏ Chỉnh bởi đo những động cơ văn hóa mà cơn người

có thể đạt được những thành tựu đáng ty hao trong tất cả các lĩnh vực tư

tưởng, tôn giáo, khoa học, nghệ thuật Có thể nói văn hỏa bao trủm lên mọi mặt, mọi khia cạnh của đời sống cơn người Tuy nhiên chúng ta lại không thé

có một khái niệm văn hóa để có thể sử dựng trong mọi trường hợp Trên cơ sở Một quan niệm chưng rằng văn liỏa là tất cả những yếu tô mang tính người, lá sẵn phẩm do nhu câu của xã hỏi loài người sẵn sinh ra, người ta tìm cách định:

nghĩa khái riệm văn hóa theo từng góc độ tiếp cận khác nhau nhằm đại được những nhận thức phủ hợp với khía cạnh cần quan tâm vượt qua nhimg trở

ngại về sự thiển cặn hoặc tính mơ hồ

Văn hóa truyền thống là các giá trị vật chất và tình thầu được truyền từ thể hệ này sang thể hệ khác bằng nhiều hình thức khác nhau, quân chúng nhân

21

dân chất lọc và thẩm định trong suốt quá trình sống và thích ửng với môi trường tr nhiên và môi trường xã hội, các giá trị văn hóa truyền thống thường mang tinh thâm mỹ vả tính lịch sử cao

1.1.2.3 Các thành tổ của văn hóa truyền thống

Việt Nam lá một quốc gia có truyền thông văn hóa lâu đời, mang những, nét đặc trưng của văn hỏa nông nghiệp lúa nước, tự cấp tự túc Trong quá

trình phát triển, văn hóa Việt Nam đã có sự giao thoa, tiếp biển với những nền văn hóa bên ngoài như Trung Hoa, Ấn Độ, Pháp, Nga, Hoa Kỳ Văn hóa

'Việt Nam đã tiếp thu những giá trị tiễn bộ từ bên ngoài, đồng thời vẫn giữ gìn

và phát huy được bản sắc văn hóa của mình

Văn hóa truyền thống Việt Nam mang những đắc điểm cơ bản của vẫn hồn truyền thống phương Đông:

- Cội nguồn văn hóa: là nên văn hỏa góc nông nghiệp,

- Môi trường sảng: xứ nóng (nhiều mưa), đồng bằng (4m thấp);

~ Tối sống chủ yêu: trong trol, dink cư, trọng tĩnh, hướng nội, khép kín,

- Tư duy nhận thúc: tổng hợp, biện chứng (vọng quan hệ), chủ quan, duy linh,

- Ứng xứ với môi trường tự nhiên: thuận theo tự nhiên, hòa hợp với tự nhiên,

- Ứng xử với môi trường xã hội: nặng vẻ tỉnh công đồng cao, dé cao nghĩa vụ, trách nhiệm, mểm do, rợng phụ nữ,

- Tế chức công déng Việt Nam: lmh hoạt, trong tinh tập thể

Các thành tô trong văn hóa truyền thông gẻm: ngôn ngữ, phong tục tập quán, tin ngưỡng, nghề thủ công, lễ hội và các thành tố khác nhưng trong thao

tuận mày chỉ để cập đến 2 hành tô cơ bản là

Ngôn ngữ là sản phẩm văn hoa die sie va quan tong của oông đồng,

các dân tộc Nó đã có từ thời xa xưa, găn bó vá phục vụ đắc lực chơ các sinh:

22

hoạt văn hóa tỉnh thản vả trí tuệ của cộng đẳng dân tộc Ngôn ngữ không chỉ

đồng vai trò quan trọng trong giao tiếp, kết nói công đẳng mà còn là phương, tiên giữ gin bảo tổn và truyền bá nền văn hóa cổ truyền, trong đó có dân ca

và văn học đân gian Dặc biết thông qua ngôn ngữ của các dân tộc mình người ta còn có thể hié được nội dung, ÿ nghĩa của các thư tịch cổ, các bài

củng tế Riêng đối với các cán bộ địa phương khi xuống địa bản đề tuyên truyền về công lác xi hội thì sử đụng ngôn ngữ dân tộc lại vừng sẽ đem lại Biểu quả cao cho công bác đân vận Có thể nói sự lồn tại và phát triển của mmỘI

cộng đồng dân tộc không thế không nhắc tới vai trỏ quan trọng của ngôn ngữ

Văn hóa dan gian: trong nên văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc

không thể không nhắc tới các giá trị văn hóa đên gian nhức: phong tục, tín ngưỡng, âm thực, trang phục, văn nghệ, nghệ thủ công, dân ca, dần vũ Tất cả những biểu hiện trên của một dân tộc sẽ tạo nên cải riêng và cải đặc sắc của

chính dân tộc đỏ, không thé nhằm lẫn với dân tộc khác

1.2 Người Thái và người Thổ ở Quỷ Hợp- Nghệ Án

1.2.1 Điều kiện tự nhiên, xã hội ở huyện Qủy Hợp

1.2.1.1 Một số đặc điểm về tự nhiên

Dọc theo tuyến đường quốc lộ 1A cơn đường huyết mạch nồi liển hai miễn Nam- Bắc, dừng chân tạm nghỉ tại thành phổ Vinh đi ngược lên các huyện miễn núi, theo những con đường quanh co nến lượn bởi các đãy núi

đả, đi qua những bản làng, đổi nửa, nông trường cant, nông lường bỏ sửa, tà

đến với huyền Quỳ Hợp - một huyện miễn nủi xa xôi nhưng có nhiều tiểm

năng phát triển

Huyện Quỷ hợp ở phía đông phủ Quỷ Châu cũ, phía tây bắc tính Nghệ

An Nằm trong lọa độ từ 1910-1920” vĩ độ Bắc, 10456”- 10521” kinh độ

Tông, vị trí tiếp giếp của huyện như sau:

Phía Bắc giáp huyện Quỳ Châu

23

Phía Nam giáp huyện Tàn Ki, Anh Sơn, Con Cuông

Thía Đông giáp huyện Nghĩa Đàn

Phía Tây giáp huyện Con Cuông, Tương Dương và một phân huyện

¡ trở, đặc biệt là nhiều lên da vi simy sing kéo dat

ĐI đại Quý Hợp phần lớn thuộc vào lưu vực sông Dmit sông Hiểu

Đông bằng nhỏ hẹp, phan tán, tí lệ đất nông, nghiệp ít đất đỏi nhiều Các chuyên gia lâm quy hoạch phát triển kinh tả đã chia tải nguyên đất ở Quỷ TIợp lắm 2 nhón chỉnh:

TĐất đặn thành: nhóm đất này phân bố ở vừng núi Hấp, đốc thoại thoải

tử độ cao 170-200m Đây lá lợi thế của Quý Hợp trong việc mớ rộng diện tích:

cây trông lâu năm như: cà phê, chế, cao su, cây ăn quả, cây lây đâu

Pat thy thank: nhóm đất mày có điện tích 9.151 la, tập trung ở một số

xã ven sông suối, ð các thung lũng nhỏ tại một số xã vỉmg cao Phần lớn đất nảy sử dụng để sản xuất nông nghiệp tròng lúa, cây lương thực, cây hoa

mau

Về đôi núi sông suỗi:

Trên địa bản Quỷ Hợp có đến hàng ngàn ngọn nủi nhìmg ở đầy chỉ xin

kể những ngọn núi lớu như:

Dây Phủ Xén là đấy múi cao giữa hai huyền Quỷ Hợp và Quy Chau

Day Pa Chon, Thim Phỏng, Phủ 1lém, Cơ Doi, Phá Nhang là núi đá vôi năm theo chiều Tây Bắc- Đồng Nam ở phia Tây Bắc của huyện

Co nhất và đỗ số nhất ở Quỷ Hợp là dấy phù Huông và Phi Khang

( được chính phủ phố duyệt là khu bảo têu thiên nhiền quốc gia)

Quỷ Hợp có những cơn sông sau đây:

24

Sông Cem: phát nguyên từ các dấy núi ở huyện Quê Phong rồi chảy

xuống Quy Chau qua dia bin huyện Quy Hop Từ xã Yên Hợp đến xã Nghĩa Xuân đài khoảng 15 krn, còn gọi là sông Hiếu, Đây còn là con đường thủy duy nhất của cả phú Quỳ Châu cũ,

Sông Dinh: Trừ những xã ớ vừng ven sông hiếu như Yên lợp, Déng Tiợp, Minh 1ợp, Nghĩa Xuân có thể nói 2⁄3 điện tích đất đai của Quỳ Hợp

nắm ở lưu vực sông Dinh nhữ sống Năm Huỗng, sông Nậm Tôn, sông Nậm

Choong, Khe Da cde con song khác,

Vé thời tiết khí hậu:

Nghệ An thuộc đới khí hậu gió múa chí tuyển á đói, có mùa đêng lạnh

Khi hau có sự phân hỏa theo chiêu Bắc Mam, chiêu Đông Tây và theo độ cao

của địa hình Quý hợp lá huyện nằm trong vùng của lĩnh nên có những đặc

điểm vẻ thời tiết sau

Về mùa hè, thời tiết Quỷ Hợp nóng nực, nhiệt độ trung bình vào ban

ngày thường là 30-35C, có khi đến 40C Mua Kin, gidug lổ thường xuất hiện

vào những Tháng nông nực này và thường có gió mùa Tây Man khô nóng (g16 Lao)

Về mùa lạnh, thường có giỏ mủa Dông Bắc Quỷ Hợp tuy không ở sát day Trường Sơn sơng cũng núi liên múi và hai ngọn núi cao như Phủ Tiuống

và Phù Khang nên cũng bị änh hưởng của gió mùa Đông Bắc nảy kể cã mưa

xét (tháng 11 đến tháng 4 nănn sau) Múa lạnh thường gây khó khăn cho nhận

dân trong làm ăn, đi lại, ảnh hưởng đến sức khỏe của cơn người và cây trồng,

gây bệnh cho gia súc

'Về tài nguyên khoáng sản:

Mội trong những lợi thế quam trọng của Quý Hợp là trên địa bàn có một

sổ loại khoáng sẵn quý hiểm không chỉ đối với tĩnh Nghệ An mà còn ở rác

nước như: thiếc, nước khoảng, đả quý thiên nhiền với trữ lượng lớn Đây là

25

một tiêm năng vẻ kinh tế đang được chủ trọng đầu tư khai thác một cách hợp

lí

Về tài nguyên rừng:

Quỷ lợp là một trong những huyện miễn múi có nhiều rừng Có thẻ nói car đại bản huyện trước đày lá rừng, Diện tích đất rừng khá lớn, chủng loại cây rừng phong phú, trử lượng gỗ cao Rừng giữ vai trò quan trọng và có ý

nghĩa về nhiều mặt kmh tế, xã hội, môi trường sinh thái trước đây cũng nhur

Châu Lí, Châu Sơn, Bắc Sơn, Nam Son, Thọ Hợp, Tam Hợp, Ngiữa Xuân,

Tổng Iiẹp, Yên TTợp, Liên IIợp, Mĩnh Hop, Chiu Dinh, Van Loi, Ia Son,

Châu Tộc Các xã chủ yếu là nơi sinh sống của đồng bảo các đầu tộc thiểu số

Tinh đến ngày 31/13/2002 Quỳ Hợp có số đâu F18401 người trong đó:

Dân tộc Kinh có 56.876 người Dân tộc Thái có 13.123 người Dân tộc Thể có 18.403 người

Tình hình kánh tế:

Người dâu Quỳ Hợp sống chú yêu nhờ vào kinh tế nông nghiệp và khai

thác khoảng sản

Cư dân ở đây từ xa xưa đã biết chọn cho mình những thung Jing mau

mỡ, ven cae con sông suối, thuân tiện cho sinh hoạt để làm nơi định cư và

canh tác lâu đài, Ruông nương là nơi người dân thầm cảnh cây lửa và sẵn xuất how mau, trong đó một phân chủ yêu là nương rấy Ngoài hai vụ Ha người

đâần còn xen canh con xen canh các loại ngỏ, lạc Chản nuôi là loại hình kinh:

26

tế ngắn hạn gắn với gia định nông nghiệp, có thể xem là đặc trưng nổi bật gắn với văn hỏa truyền thông các cw dan địa phương Đây cũng là điển kiện để

hình thành cắc trang trại chăn nuôi Theo tập quản từ lâu đởi, đồng bảo các

nhằm khai thác các nguồn lợi sẵn cỏ trong tự nhiên để cái thiện đời sống trong gia đình Họ thường đân tộc thiểu số tại chỗ còn chú ý tới các hoạt

sẵn Hầu như gia đình nào cũng có vợt x

Nghề dệt là nghẻ thủ công truyền thông và đặc sắc của các dân tộc thiểu

số ở Quỷ Tiợp Sản phẩm của nghề là những tắm thổ cẩm được thêu đệt rất

với họa văn bọn tiết độc đáo dùng để cất may trang phục hoặc làm

tình xã

vật dung trong gia dinh nhức chăn, gối, đệm Đây chánh là thước đo sự cần

củ, chịu khó và tay nghẻ của người phụ nữ trong gia đình

THhư đã nói trên, Quy [gp có nhiều khoảng sản với trừ lớn như: thiếc,

đã quý, nước khoảng vì vậy khai thác tài nguyên khoảng sản một cách hợp lí cũng được chính quyền và nhân đân chú trọng, vị đụ như: thành lập các công

ty, doanh nghiệp khai thác và chẻ biển khoảng sản, sẵn xuất xi măng Nghề

luyện kim cững phát triển

Đặc điểm văn hóa giáo đục:

Ban làng là đơn vị cư trú nhỏ nhất, đồng thời là cơ bản của đồng bao các dân tộc ở huyện Quỳ Hợp O day ban thường nằm ở các ven sông suối,

gân các trục đường gioa thông Mối bản thường có từ 30 — 80 hộ gia định, thường có sự xen kẽ giữa các dân tộc trong mỗi bản như: giữa người Kinh và người Thổ, người Thái và người Kinh

Nhà ở của người đâu nơi đây là một công trình văn hóa đồng thời là nơi digu ra ce sind hoạt văn hóa trong gia đinh, Thường gặp là nhà sàn, nhà sử dụng nguyên vật liệu có sẵn trong tự nhiên như: gỗ, tre, cỏ tranh

27

Trang phục các dân tộc ở Quy Hợp trước đây hầu hết được làm từ thể cảm đo người đân tự 1ạo nên Dân tộc nào thì mặc theo đúng trang phục của dân tộc ấy, tùy theo thẩm mỹ và tập quán của mỗi dân tộc ma các hoa vẫn

trang trí trên vái được sắp xếp pha mảu khác nhau Trang sức gồm có vòng,

cổ, khuyên tai, nhẫn chủ yếu làm bằng bạc Hiện nay lớp tré thích mặc âu phục vì giá rẻ, thuận tiện trong sinh hoạt

Công táo y tẾ, vần hóa, giáo dục ở huyện ngày càng được chủ trọng

1 Đời sống các dân lộc khá phong phú và đa dạng, có niều Tiết vẫn:

quan 12

hóa truyền thông được lưu giữ tới ngày hôm nay Tiêu biểu như các lan điệu

“Lam”, điệu “Suổi" của người Thái, cào bài đân ca của dân tộc Thổ như “ Du

đu điểng điểng”, ® Tập tỉnh tập tang” , là những văn hóa đặc trưng huyền thống của cộng đồng, được hình tảnh từ lao động sản xuất, phân ánh phần

nào những quan hệ xã hội vả đâu tranh chồng chọi với thiên tai

Điển với Quy Hap hôm nay, tá sẽ được chiêm ngưỡng những ngôi nhà

sản cỗ của người dân tộc Thai va long biếu khách ca đồng bảo các dân tộc ở

đây sẽ có địp được tìm hiểu thêm các phong tục tập quán của người Thải,

người Thể như: tục làm vía, bưộc chỉ cổ tay, tục tông rượu ean, lam nhà mới,

cưới hỏi, tang ma, tổn trọng người giả Hàng năm, vào địp lễ tết, nhật lá dip ngày hỏi văn hóa các dân tộc 19⁄4, trong Lễ hội Mường Ham đồng bảo gác dân tộc anh em trong toàn huyện lại náo nức về vưi hội, đua tài Khách về vui hội sẽ được thưởng thức những canh bởi, chếo pịa, thịt chua, gdi ca, ho mọc, com lam mang hương vị rất riêng của mũi, của rừng Thông qua những

Hoạt động văn nghệ quản chúng được tổ chức thường xuyên tại khấp các xã thị, vến dân ca, din nhac, đân vũ không thé mai một Những lản điệu suối,

lầm, nhuôn của dân tộc Thái; dạ ời, tập tình tập tang, đu đu điểng điểng của dân tộc Thổ, câu hỏ, điệu vi góp nên bức tranh đa sắc làm phong phú

28

đời sống tính thần, đáp ứng nhụ cầu sang lwo và hưởng thụ văn hoá của nhân

dân

Bà con các đân tộc nơi đây cúng còn lưu giữ được nhiễu nghề thủ công,

truyền thống như dệt thổ cảm, may thêu, đan lát, nâu rượu cản Đặc biệt trong thời giai gần đây, sự phát triển mạnh tnế của ngành du lịch khiến thị trường tiêu thụ các san phẩm dệt thể cảm, mây tre đan có xu hướng mở rộng,

tạo sơ hội cho các ngành nghề phát triển

Quy Hop là mảnh đất có bé day lich sử và truyền thẳng yêu nước cách

xuạng rất đứng tự lào Nơi đây còn lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử của ngÌữa

quân Lam Sơn - Lễ Lợi trên đường tiền quản vào Nghệ An xây dựng căn cứ

đã dừng chân ở mănh đất này để tập hợp lực lượng, luyện tập quân sĩ, chuẩn

bị vũ khí, vật lực trong cuộc kháng chiến chống quan Minh xâm lược Lịch sử

đã đi qua nhưng những dấu tích đó vẫn còn hưu giữ trên mảnh đất này và cả

trong tâm thúc của người đâu Quỹ Hợp

Đỏ là Bãi tập Lê Lợi - một di tích lịch sử, nơi tập kết quản của nghĩa quân Lê Lợi năm xưa, là niểm tự bảo của mọi người con trên mảnh đất Quy

Hop Bai Tap la mét manh dat bằng phẳng, nằm ở hai bên đường Quốc lộ 48,

nay thuộc các xã Tam Hợp và Đồng Hợp Phia nam Bãi Tập Ăn sâu vào chân

mii Pi Khang, phía tây là Phả Huồng, phía bắc kéo đài đến lên bờ sông Hiểu

Nghĩa quân tập kết ó đây để củng cổ quân ngũ, luyện tập vá quyên góp lương, thực Bãi Tập ở Quy Hop được ghỉ vào lịch sử như là một căn cứ địa của Nghĩa quân Lam Sơn Có sông, có mui, cỏ bãi đất bằng phẳng 4n minh trong khu rừng lnn, tâu, săng lỗ Ngày này cây rừng không côu, Bấi Tập là khu dân

cư, nơi cư trú và làm ăn của nhân dân Š xỏm: Hợp Thuận, Đồng Thuận, Hợp

Liên và Hợp Long của xã Đông Hợp Vẻ Bãi Tap ngay nay, ching ta chứng

kiến bao sự đổi thay và phát triển, nai đây bạt ngân ngô và mía, với cuộc sống

nhộn rửnp của cư đâm Chợ Bãi Nhưng ai cũng biết rằng ẩn dâu đẳng sau cuộc sống sồi động đó là dẫu tích lịch sử hảo hùng của cha ông

Đó là Điển Cửa Troóng ở mường Chứng Láng (nay thuộc xã Yên Hợp) thờ một số Mghữa quân Lam Sơn hí sinh trong một trận phục kích đánh quân

Minh kli chúng cần quốt ở đây sau chiến thẳng Bộ Đằng Vào xã Văn Lợi, có một ngôi đền ở láng Song én thở một vị tướng người Thê Trong một trận

đảnh với giặc Minh, ông bị thương nặng rỗi mất Người đân lap dén thờ và củng thần vào ngày mông 4 tháng giêng âm lịch hàng năm Dền Châu Quang,

có đến Bản Tẻ thờ một cô gái người Thái đã dũng cảm đùng mưu giết quân Minh Ở bản Phảy có đến thờ ba anh em một gia đình người Thái đã xưng phong đứng dưới cờ khởi nghĩa cúa Lê Lợi chống quân Mình, lập được nhiều

chiến công,

Tiến mường Chọong, xã Châu T.ý, chỉmg ta sẽ được nghe câu chuyện kể

về huyền thoại Nàng Phém Ham (Nang Téc them) - Người con gái Thái đẹp người đẹp nết đã có công chỉ huy việc gom góp lương thực nuỏi quản cho

nghĩa quân Lam Sơn trong thời gian dùng chân ở mảnh đất Quỳ liợp Câu

chuyện về Nàng Thám Hóm gắn với Đền Choong linh thiêng ngày nay Thời gian đã ki xa gần 600 năm đời tiếp đời người đàn Mường Choong vẫn ké cho nửa nghe về câu chuyện ấy lrong niềm bự hào tôn kinh:

Không chỉ giàu truyền thông văn hỏa, nhiều di tích lịch sử mà Quỳ Hợp cén có nhiều điểm du lich hấp dẫn mang đậm bản sắc văn hoá của đến tộc miễn nửi Km vực nay đo sự kiến tạo của địa chất xảy ra từ hảng chục triệu

năm đã hình thành nhiều núi nơn, thung lũng, lưng động kỳ thủ gắn Hến với nhiều truyền thuyết dân gian, có ý nghĩa vẻ vấn hoa va gid trị vẻ mặt kháo cổ học Đến với Quy Hop du khách sẽ được dịp đến thăm các dịa chí văn hoá du

lịch hấp dẫn, các bản làng dan tộc Thai như Bản Vĩ, Bản Tạt, với những nét

30

đặc sắu trong nếp sinh hoạt hàng ngày, trang phục, các phong tục lập quấn, các lễ hội truyền thống của ving ntti cao

Quy Hop IA nơi nghỉ ngơi

tưởng cho du khách với cảnh quan thiên nhiên và môi trưởng sinh thái đặc

trí, nghiên cứu khoa học hết sức lý

tiệt lắp Hệ thông gảnh quấn với địa bình đổi núi, sông sâu, ghềnh thác la tiền năng tốt để khai thác những tour du lịch Bên cạnh đó, khí hậu mat

mẽ của Quỷ Hợp cũng làm nên một lựa chọn hấp dẫn trong những ngày nắng, nóng,

Tổ Thang Mây nằm ở trung lâm Thị tran Quỷ Hợp đã góp phản tạo nền cảnh quan tươi đẹp, thơ mộng và điều hoả mỗi trường sinh thái cho vừng, trung tâm huyện Đồng thời, là địa điểm tổ chức các hoạt động giao lưu vấn

hoá, vui chơi giải trí cho bà con các dân tộc huyện nhà, Làn nước trong xanh,

mặt hỗ gơn sóng đã làm cho Thung Mây trở thanh niềm tự hảo của những người con Quy Hop và để lại ẩm tượng khó phái cho bất cứ ai từng một lần đặt

chân tới

Thác bản Bia thuộc địa phận bản Dên, xã Châu Lý, nằm cách trung tâm

thi rấn Quỷ Hợp khoảng 15 km vẻ phía Tây Thác Bìa có những thác mước đài, chây nhanh vả mạnh từ đỉnh mửi để xuống tạo thánh màu mước trắng xóa, THỜ sương, xuất rượi giữa vừng rừng núi nhấp nhỏ, sông suối uốn quanh ghênh

thác Suối rừng Đồng Hợp, thác Bán Tat, khe nước lạnh, hang Pứn pang - Nang nỉ cũng là những địa chỉ du lịch hấp dẫn của Quỳ Hợp

Tiểm năng du lịch phong phú, tuy nhiên tiêm lực dé dau ty, biến tiểm

răng thành sản phẩm của huyện còu nhiều khó khăn Đến ray, hệ thẳng đường giao thông dé đến với huyện Quỷ Hợp và các điểm đu lịch đã bắt đầu hoàn thiện Hy vọng tương lai không xa, du khách đến với Qùy Hợp, đến với

những điểm du lịch tham quan, nghỉ ngơi sẽ được thực sự hòa mình với thiên

31

nhiên và cuộc sống còn rang đậm bầu sắc văn hóa vừng cao Tay Bie xi Nghệ

1.2.2 Người Thái ở Quỳ lợp

Là mật thành viên trong khối công đồng 54 đân tốc Việt Nam, người Thái cư bú chủ yếu ở các tỉnh Điện Biên, Sơn I.a, Lai Châu, Yên Bái, Hòa

Tình và cáo huyện triển nủi Thánh Hỏa, Nghé An Theo thông kế năn 2009 ỡ

Việt Nam có 1.550.423 người Thái

Với sự lưu truyền của câu chuyện “ Quả bầu mẹ” — một truyền thuyết

có nội dung liên quan đén quá trình hình thành các đân tộc Việt Mam, không

niéug gì người Thái mà nhiễu đân Lộc khác ở Việt Nam thà vào sự lí giãn về

nguồn góc tộc người như thế

Ta số các hợc giả nghiên cứu về người Thái cho rằng, tộc người nảy là

cư đên cổ của vùng Tây Nam Trung Quốc Từ đó họ thiên di xuống phía nam tới Miễn Điện, Thái Lam, Táo và Tây bắc Việt Nann Người thải có mặt ở Việt

Nam cách ngảy khoảng 1000 năm Đợt thiên dị lớn nhết vào V

Nam, là

khoảng đầu thiên miên kỉ thứ II sau công nguyên, gồm 2 nhóm chính: Thái

Den va Thai Trang, ngoai ra cén mét số nhóm khác: Thái Tày Mường, Thái Tay Thanh

Theo các nhà Ngôn ngữ học, tiếng Thái củng thuộc côi nguồn với tiếng, của các đồng bảo Tây, Nùng, Cao Lan Giáy, Lào, Lự Đồng bảo Thái ở nước

ta tự xưng là “Tay”, cũng có noi xung la “Thay”

Người Thái cư trú ở Nghệ An tương đối đông, tập trung chủ yêu ở các huyện miễn nủi như: Quỹ Hợp, Quy Chau, Tương Dương, Thanh Chương

Theo các lắc giả “ Các dân tậc #! người ở Việt Nam” 1978, thì sau khi di cw

vào Tây bắc Việt nam, một số người Thái đã qua Lào vào Nghệ An Một số nhóm qua Hỏa Bình, Thanh Hóa vào Nghệ An rồi họ vẫn tiếp tục cuộc thiền

32

di nhưng một số vẫn ở lại cho tới ngày nay Có 3 nhóm Thái chủ yêu ở Nghệ

An sau đây:

- Nhỏm Tày Mường hay còn goi la Tay Chiéng, Hang Téng, chủ

yêu là Thái Trắng,

- Nhém Tay Thanh hay còn gọi là Man Thanh, chủ yêu lả Thái Den

- Nhém Tây Mười (đồng tộc với người Thái vùng Mường Muối — Tati Châu),

'Vến sẵn có kinh nghnệm trong nồng nghiệp cộng với sự phát triểu về kỹ

thuật và sự ánh hướng cứa địa hình khí hậu, thủy văn ở Nghệ Án, người Thái nơi đây đã lao động, sản xuất, sinh sống và sáng tạo ra những nét vấn hỏa độc

đảo của riêng inh

in cửa người Thái thường trải dọc các khe suối Mối bản thường có 30- 60

nóc nhà, trước đây chủ yêu lả nhà sản, hiện nay một số hộ chuyển sang nha

trệt Nhà của được xây dựng theo lỗi mật tập nhưng vẫn có không gian dành

cho vườn tược

Đại bộ phận người Thái ở Quỳ Hợp sỏng ở chân núi, các thưng ling

dọc theo sông suối, những nơi có nhiều ruộng đốt mau ind, qua qua trình gánh: tác cày bừa đã tạo nên những cảnh đồng tốt như: Mường Ham (Châu Cường),

Mường Chọng (Châu Lí) trên 200 ha Việc giúp đố nhau trong quả trình sắn xuất cũng như trang đời sống hàng ngày được coi lá trách nhiệm của mỗi

người dâu trong cộng đồng người Thái Để kịp thời vụ gieo hạt, lam có hay thu hoạch người ta thường tẾ chứu đổi dông cho nhaa Nến khong may có hộ

33

gặp thiên tai (hạn bán, lũ lụt ) hay tai họa bất thường (hỏa hoạn ), thì người trong bản sẵn sàng chia sẽ góp sức

Hiền nay, người Thái ở Quỷ Hợp vẫn sóng theo các tập tuc truyền

thống Bán là đơn vị cứ dân cơ sở có tổ chức của mường mang đậm màu sắc văn hóa dân tộc Thái Bởi đó là đơn vị quản lí ruộng đẳng, đơn vị quân lí kinh

tế xã hội dưới cấp mường hoặc xã, huyện, tỉnh Trong bản thì ông “ Nau” edn gợi là Chiu bản, và nêu lá người thuộc động quý tộc thì gọi là Tạo Bản tức quan bản bay là trưởng bản Ngoài ra côn có ông Dãn, phụ trách tâm lĩnh côi: sợi là " Me bản”, ông Khoan phụ trách kinh tế, xã hội, ông Đôi phụ trách việc

an ninh Là đơn vị hành chính cơ sở, nên bản cũng là đơn vị hành chỉnh đảm

nhiệm chức năng văn hóa mang đầy đủ màu sae dan téc nur 16 chite dam ma, đảm cưới, ăn tết Để đâm nhiệm việc này, người đứng đầu bản có thể là ông Châu hay ông Mo bán Các ông này phái thông thạo phong tục tập quán của

dân tộc

Trong những năm gầu đây, đời sông văn hóa, xã hội của người Thái có

nhiều tay đổi Công tác chẳm sóc y tế tại địa phương được chủ trọng, Trước kia, dũng như nhiều địa bản khác ở miễn núi, cả bản người Thải thường lây

nước suối về làm nước sinh hoạt Nhưng từ nắm 2000, được sự tải trợ của UNICEF theo chương trình “ nước sạch nông thôn”, hệ thống các bẻ chứa

nước đã được xây dựng trong các bản nhắm cưng cấp nước sạch cho nhân dan

sử dụng Trơng việc thực liện công tác dân số kế hoạch hóa gia đình cũng di

cỏ nhiều cổ gắng Khác với thể hệ trước những gia đình trẻ hiện nay chỉ cỏ 2-

3 cơn, các gia đình này chiếm số đồng trong cộng đồng Tuy nhiên vẫn còn một số trường hợp kết hân và sinh con đầu lòng ở đọ tuổi 16, 17 Công tác

giỏa dục tại huyện đã được chú ý đúng mửơ, con em người Thái đều được đến trường, nhận được sự hỗ trợ của nhà nước, số học sinh đang theo học tại gác

trường cao ding va dai hoc ngay cang ting

34

Cộng đổng người Thái nơi đây vẫn trân trọng và có ÿ thức lưu giữ

những nét văn hóa phong tục tập quán tốt đẹp của dần tộc minh, đặc biệt được thể hiện thông qua lễ hội Mường Ham, một lễ hội mang đâm sắc thái

dan tộc gợi nhớ đến nguồn gốc ra đời của người Thái nơi đây với sự tích * chàng Khún Tĩnh và nảng Nang Ni” Trong số những nét văn hỏa được trân

trọng và hưu giữ có tiếng nói và chữ viết của người Thái

1.2.3 Người thé 6 Quy Hop

Người Thé & Nghé Au sống ở các luyện Nghĩa Pan, Quỳ Hợp, Tân Ki,

Con Cuéng, Tương Dương và có nhiều nhỏm khác nhau:

Ổ Tương Dương cỏ nhỏm Tày Pong với dân số là 436 người

6 Tan Ki ed nhóm Kẹo, Họ, Mọn, Cuối với dân sối S696 người

Ô Cơn Cuông có 2 nhom Pan Lai, La Ha voi dan

5 3.220 uguiin

Ô Nghĩa Dan co cde nhom Ho, Mon, Kẹo với dân số 28.487 người

Ổ Quỳ Tiợp cũng có các nhóm Kẹo, ITọ, Mọn với đân số 17.839 người

Ô Quỹ Hợp người Thể sống ở các xã: Minh Hợp, Thọ Hợp, Tam Hợp, Nghấa Xuâu, Văn T.ợi, Hạ Sem và một xố sinh sống tại hi an Quy Hop Tat

cả có 18.403 người trên tổng dân số 116.836 người của toàn huyện (theo bảo

cáo của Phòng thống kê huyện Quỷ lợp gửi lên Chi cục thông kê tính nghệ .An năm 2002)

Về người Thổ, trước đây còn có tên gợi là “Mường, Mường Nhà”, Có

têu gọi là “Kia” nữa nhưng têu này chỉ nằm lờ muở trong trí nhớ của củc cụ

giả Người Thể ở miền Tây Nghệ An gồm 3 bở phản cầu thành:

Một là người Kinh- Truyền thuyết của người Dan lai, Li lĨà nói rằng:

“ Xưa kia họ 6 ving Thanh La, Hoa Quân (xã Thanh Lĩnh và xã Thanh

Hương) huyện Thanh Chương, vì thuế khỏa nặng nẻ, lao dịch khổ ái, không dlúu được bọ nỗi lên chống lại Nhà vua bắt phải pó “ cái thuyền hến choo, trầm cây nứa vàng” sẽ tha cho Nhưng tìm đâu ra nên họ phải bố làng ra đi

35

“ theo dâu chân Nai đi tìm hạt lúa, theo dâu chân Cop di tim hạt ngô” Đỏ là

toán chạy lên ngọn nguồn sông Giăng Một toán khác chạy qua sông Con:”

Tùm hiểu vùng cần cứ đại của Lê Duy Mật ở phía Bắc huyện Tan Ky, chúng tôi thấy rằng sau khi Bủi Thể Dạt theo lệnh chúa Trịnh Sâm lèn đản ap rôi triệt hị bản làng, Sau đó, công việc én dinh, Bui Thé Dat dua dân ở ving qué minh (huyện Diễn Châu, Yên Thành, Quỳnh Laưu) lên sinh sống ngay tại

vũng mà trước đây ông đã tàn sát Đa số đẳng bảo ở vùng này đều nhớ rằng, xuình có gỐc gắc xu xôi với người miễn xuôi

Một số trường hợp khác cũng diễn ra tương tự Đó là sau cuộc khởi nghĩa Giáp Tuất (1874) và sau phong trào Cần Vương (1875), bon thực dân

Pháp và cô Nam triểu phong kiến đã đân áp đã mem những người có ngÌữa khí, yêu trước ĐỀ trên tránh cuộc trả thủ ấy, nhiều người tham gia phong trào

lên Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Quỷ Hợp để cư trú Nếu thẻ thi những cư dân sinli

sống tại những bản làng mà giờ đây ta gọi là Thổ ä Môn Sơn, Trục Dạ ( Con Cuông) và ở lá bên bở sông Cơn, là người Việt Do những biến động của lịch

sử, lọ đã từ các luyện đồng bằng bị xô đây lên đây, cư trú lâu đời và dần dan

bị miễn núi hóa Các cụ gọi là “ Kinh giả hóa Thị

THải là những người Việt cổ cư trú lầu đời từ thời xa xưa: Có thể là

từ thời văn hóa đề đẳng, Tĩọ là chủ nhân của các đi chỉ văn hóa ở lang Vac, làng Bởi, tại Kghía Đàn; ở Đồng Hợp, Minh Hợp, Nghĩa Xuân, Thọ Hợp, Văn Lợi, Hạ Sơn, tủ Quỳ Hợp Công vào đó có một số người vị nghèo đói,

dịch tế, thiểu thuẻ, vì không muốn đi lao dịch khổ sai, di lính cho bọn thống

trị, họ cũng đã lên đây Lọ lên đây cư trủ tại các vùng người Việt cỗ đã có từ lâu rồi sinh sống lập nghiệp tại đây và lâu ngày họ bị địa phương hóa Số

người này đi lễ tế không thành đợt, thánh một công đồng như đã nói trên

Ba là những luỗng thiên di của người Mường và người Kinh từ

Thanh Hóa sang: Mà đông nhết là ở các huyện Như Xuân ( Thanh Hỏa), Họ

36

đến từ thời Trần và thời thời Lê và kết thuc cách đây không làu và họ cứng bị đĩa phương hỏa Ta còn có thể tìm thấy vết tịch của họ ở một số làng thuộc xã

Nghĩa Lợi, Nghĩa Thọ, Nghữa Hôi thuộc huyện Nghữa Đản và một số lắng ở các xã Nghĩa Xuân, Tam Hợp, Minh 1ợp, thuộc huyện Quỳ Lop

Ba nhóm trên hợp nhất với nhau, lâu ngày hình thành một cộng đồng

người mới với tộc danh là Thể Họ còn bảo lưu được nhiễu nét cổ của cha ông nhưng đồng thời họ cũng đi mang ning sae thai van hoa của một đân tộc

không phẩi là hoàn toàn Việt mặc cù họ là người Việt lách ra

Trước đây, mỗi nhớm tự gợi theo tên gọi riêng của nhóm mình, người trong vùng cũng gọi như vậy, thưởng là Mường, Nhà Làng Xăm 1973, Tỉnh

ủy và Ủy bạn hành clưnh (nay là BND) tình Nghệ An đã triệu tập bai cuộc

hội nghi đại biểu các dân tộc Các đại biểu dự hội nghị đã tham gia thảo luận sôi nỗi, nghiêm tức và đi tới thông nhất các nhỏm: Kẹo, Họ, Mọn, Đan Lai-

Ly Ila, Tay Pong thành một dân tộc it người ở miễn tây Nghệ An với tộc

danh là Thổ, Sau đó, vẫn để rày lại được nhất trì xác định một lần nứa tại Hội nghị xây đựng đanh mục các dân tộc thiểu số ở niên Bắc, do Ủy bạn Khoa

học Xã hội Việt Nam triệu tập (nay là Trung tâm KHXH và Nhân văn Quốc gia Việt Nam), Viện Dân tộc học chủ trị, họp tháng 12 năm 1973 Ý thức tự

trên tự nguyện chấp nhận, eoi đó là tốc danh chung, chỉnh thức của mừnh:

Đầu phải chỉ từ năm 1973 mà đã lâu, đồng bào Thổ dù là bản địa hay chuyển cư đến, bắt cứ thời gian và hoản cảnh nào nhưng đã cư trủ đến đây họ

37

đều muốn cắt đứt với phân đời, vùng quê đã gây nhiễu tai ương sóng gió cho

họ để hỏa nhập với những người củng cảnh và lâm nên cuộc sống mới Địa bản cư trú của họ vừa tiếp giáp với người Kinh vừa tiếp giáp với người Thái

nên họ đã một phân ảnh hưởng về văn hóa của người Thái và người Kinh

Trước cách mạng thang Tam, din tộc Thổ sống cuộc đời cơ cực dưới

ách thực đân phong kiến, họ đã góp phan không nhỏ vào chỉnh phục tự nhiền, Khai phá xây dựng bản làng và hòa nhập vào cuộc đâu tranh chương đánh đổ bọn thông trị đành độc lập tự do cho TỔ quốc Qua hai cuộc kháng chiến

chồng Pháp và chồng Mỹ, dân tộc Thổ đã trưởng thành nhanh chóng, từng bước vững chắc thực hiện mục tiêu cách mạng, cả găng làm cho miễn múi tiến

kip tiểu xuôi Và giờ đây, đồng bào Thổ đã nhanh chống đổi mới, xây đựng một cuộc sông tốt đẹp và vẫn giữ vững, được các giá văn hỏa truyền thống của

dân tộc mình

Khác với người Thái, bản mưởng ở trong các thung lũng, vây quanh

các sông suối đều nguồn và mạch nước niên họ làm rẫy là chủ chủ yêu Người Thể sống ngay cạnh hoặc trong các lưu vực con sông, nhưng những con sông,

nay lai it tác dụng thủy lợi, nên họ chỉ quen trồng lúa trên rẫy dốc hoặc rẫy bằng, Nói thế không phải là họ không làm các guồng nước đưa nước từ sông lên ruộng để làm lúa nước như ở Thọ 1Iợp, Minh Top, Nghia Xuan truce day

Song nhìn chưng đỏng bao lam ray là chủ yếu Dù làm rẫy dắc hay rẫy bằng,

kỹ thuật canh tác phổ biển gủa người Thổ trước đây vẫn là chọc lỗ tra hại Họ

chọc lố tra hạt trên các mảnh đất dã là nương của mình hoặc đã chọn và phát ray ở một bìa rừng hay sườn núi nảo đó Họ trồng tía ớ mánh dat nay đôi ba

vụ, khi náo đất hết màu mỡ thì họ bả đi tìm mảnh đất mới Người ta chỉ chạc

lổ trà hạt một mủa đầu rùa sau thường là canh tắc theo lối gieo viii Gay choc

lỗ thường được làm bằng cày Kều kên, dài mội sải rưỡi được bà oơn gọi là cái

nơi Tiếng Thỏ ở Quỳ Hợp gọi chọc lễ là tam 18, tâm bong, tra hat gọi là

38

muông Ìo Cử một người chọc lỗ thả một người tra hạt, thường là nam giới

chọc lễ, còn nữ giới tra hạt Canh tác nương rẫy đã một phan cumg cap nguồn lương thực thiết yếu cho bà cơn

Nhưng phải nói rằng, canh tác nương rấy của đồng bảo là tàn tích của

du cư du canh Nó đã làm thiệt hại đáng kế cho việc báo về môi trường sinh:

thái Nhờ được giáo đục, đồng bảo đã nhạn rõ tác hại của việc phát rấy trân

lan, niên đã thủ hẹp diện tích và thực luện việc thâm canh tại các ruộng Ita

Chăn nuêi không chiếm vi tri dang kế trong đời sống kinh tế của người

Thỏ, đẳng bảo nuôi gà, ngăn, vịt, lợn chủ yếu là để phục vụ gia đình khi có

khách hay công việc nhỏ Trâu, bỏ được muôi theo kiểu chăn đất, có chuồng,

trại riêng †rong, vườn

Sông suối là địa bản cư trú của đồng bào người Thổ nên nguồn lợi thúy san dang kể, tạo nguồn thực phảm hàng ngày chủ yêu là tôm, cá, óc, Người Thổ đi làm với cái gửi trên nương nhưng vẫn đeo theo cái giỗ ở bên người,

ki làm nương xơng họ xuống suối bắt

Bén cạnh việc sản xuất lương thực, đồng bảo Thổ cởn tròng cây gai để

làm các đồ dừng thủ công bảng sợi gai: võng gai, lưới gai, tủi gai Võng gai

là một đỗ dùng không chỉ quen thuộc mà oèn là đặc trưng của dân tộc Thả ở

Quy Hop Có nhiễu cỡ vững gai, rộng, hẹp, dải, ngắn khác rau, sơng người

ta quen phân biệt võng ba mit và võng bốn mắt, không tính theo kích thước

ma tinh theo 36 soi gai cau tạo nên mắt võng,

39

Trước cách mạng tháng Tám, hình thức trao đối vật phẩm ở vùng người Thẻ còn khả phỏ biển Đồng bào thường đổi các lâm sản và các sẵn phẩm thủ công để lấy vải, muối và các như yến phẩm khác và nay buôn bán đã phát

triển nhiều chợ được hình thành

Đặc điểm văn hóa xã hội của người Thổ:

Che đến nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu đây đủ về xã hội

của người Thổ ở tên Tây Nghệ An Hình ảnh cơ cấu của xã Hội xa xưa

không còn lưu lại bao nhiều trong ki tơ của người Thổ & Quy Hợp Đẳng bảo chỉ còn nhớ tổ chức làng trước cảch mạng, các đơn vị tổ chức xã hội gọi la làng vẫn còn tổn tại đến bây giờ như: làng Nạo, làng Sòng, làng Não, làng

Mo, và rất gọi là bản như người Thái, ở Quy hop chỉ có số Ít bản rhấc bắn Xưởng, bản Vặc, bin Mat, ban Khe Min Gan đây UBND huyện đã thẳng

nhất gợi các đơn vị dưới xã là xóa nhưng đồng bảo địa phương vẫn quen gọi

là làng hay bản Dứng đầu mỗi làng có trian Zang, do dân bảu, có uy tín, tham gia vào việc giao tiếp với bên ngoài, giám sắt các công việc uội bộ trong làng, ban Gidp vide cho trim lắng có ông cấu làng, là người trông coi việc giấy từ

và phủ chép việc thu chụ vào số sách Những khi làng có lễ tể, ông câu làng cỏ

nhiệm vụ trông coi cỗ bản xói thịt

THgười Thổ có nhiều dòng họ, trong đó họ Trương là một họ lớn chiếm

số đông trong cộng đồng, tiếp đến là các họ Lê, họ Nguyễn, họ Phạm Đời sống của đồng bảo dâu tộc Thổ chủ yếu là sản xui nông nghiệp lu nương rẫy, trồng lủa nước vá chăn nuỏi Công cụ sản xuất điển hình là chuốc

cày nại” (cản non) gan giéng chiếc cảy chìa vôi của din tộc Kinh Ngoài ra còn có chiếc gây chọc lỗ tra hạt “cần nón”, “tắm réi”- Bay là công cụ điển hình của phương thức canh tác nương rẩy Ngoài chăn nuôi và sẵn xuất nông

nghiệp, người Thể còn rất giối sẵn bắn và đánh bắt có Từ xưa họ đã săn bắt tập thể bằng các loại bẫy đơn gián như bấy sập, thỏng lọng, lưới có thể bắt

40