Sinh viên không chỉ cần có kiến thức về các công cụ tìm kiếm mà còn phải biết cách đánh giá, xác minh và sử dụng thông tin một cách khoa học.Việc phát triển kỹ năng này sẽ giúp sinh viên
MỘT SỐ KHÁI NIỆM CHUNG
K Ỹ NĂNG
Theo từ điển Việt Nam, “kỹ” có nghĩa là “nghề” trong “kỹ nghệ” và thể hiện sự khéo léo, tỉ mỉ trong “kỹ càng, kỹ lưỡng” Còn “năng” mang ý nghĩa “tài giỏi” trong “năng thần” và chỉ khả năng thực hiện trong “năng lực”.
Kỹ năng được định nghĩa trong từ điển tiếng Việt là thói quen áp dụng thực tiễn những kiến thức đã học, hoặc là kết quả của quá trình luyện tập.
Trong tiếng Anh, kỹ năng được dịch thành “skill” Từ điển Oxford định nghĩa
“skill” là khả năng tìm ra giải pháp cho một vấn đề nào đó và có được nhờ rèn luyện. [2]
Theo từ điển Tâm lý học của Vũ Dũng, kỹ năng được định nghĩa là năng lực áp dụng hiệu quả tri thức về phương thức hành động để thực hiện nhiệm vụ Ở mức độ kỹ năng, công việc thường hoàn thành trong điều kiện không thay đổi, chất lượng chưa cao, thao tác chưa thuần thục và cần sự tập trung cao độ Kỹ năng được hình thành thông qua quá trình luyện tập.
Khái niệm kỹ năng được hiểu từ nhiều góc độ khác nhau, và việc làm rõ những điểm chung cũng như khác biệt trong từng khái niệm là cần thiết để đạt được một cách hiểu nhất quán về kỹ năng trong đề tài này.
Kỹ năng được định nghĩa là khả năng áp dụng hiệu quả tri thức và kinh nghiệm về phương thức hành động mà cá nhân đã tiếp thu, nhằm thực hiện các hành vi tương ứng một cách hiệu quả.
1.1.1.2 Đặc điểm của kỹ năng
Khi nói đến kỹ năng, người ta thường nhầm lẫn với khái niệm “kỹ xảo” Tuy nhiên, kỹ xảo thường có sự tham gia của ý thức ít hơn, thậm chí trong nhiều trường hợp, người ta không nhận thấy sự tham gia của ý thức và có thể kiểm tra bằng cảm giác vận động Ngược lại, kỹ năng có những đặc điểm riêng biệt mà cần được nhận diện.
Ý thức đóng vai trò quan trọng và liên tục trong việc phát triển kỹ năng Khi thực hiện một hành động, người thực hiện luôn sử dụng ý thức để nhận biết và điều chỉnh các thao tác cũng như hành động cụ thể của mình.
Khi thực hiện kỹ năng, chủ thể phải sử dụng các loại tri giác khác nhau để kiểm tra các thao tác thực hiện
Kỹ năng được thực hiện với độ chính xác và đầy đủ khác nhau tùy thuộc vào mức độ kỹ năng của từng cá nhân Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, thường xuất hiện các động tác thừa và động tác phụ chưa được loại bỏ.
T ÌM KIẾM
Theo từ điển tiếng Việt, tìm kiếm là quá trình rà soát một tập hợp các mục để xác định xem có những phần tử nào đáp ứng các tiêu chí hoặc yêu cầu nhất định hay không.
Trong tiếng anh nhìn kỹ vào một nơi nào đó để tìm thứ gì đó có nghĩa là tìm kiếm
Theo nghiên cứu của Thomas D Wilson, tìm kiếm thông tin là một phần quan trọng trong hành vi tổng thể, bao gồm các bước xác định nhu cầu, tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin nhằm đạt được các mục tiêu cụ thể.
Tìm kiếm thông tin được định nghĩa bởi nhiều nhà khoa học, trong đó Case (2007) mô tả nó như một nỗ lực nhận thức nhằm thu thập thông tin để đáp ứng nhu cầu và giảm lỗ hổng kiến thức Ford (2004) cũng nhấn mạnh rằng hoạt động này liên quan đến việc cá nhân tìm kiếm thông tin cho một vấn đề hay nhiệm vụ cụ thể Wu (2011) cho rằng tìm kiếm thông tin xuất phát từ việc nhận thức nhu cầu, dẫn đến việc tra cứu và sử dụng thông tin khi cá nhân chưa có đủ kiến thức Mục đích tìm kiếm thông tin có thể rất đa dạng.
“Tìm kiếm” có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau tùy vào ngữ cảnh, nhưng thường được định nghĩa là quá trình thu thập thông tin hoặc dữ liệu từ các nguồn cụ thể như internet, tài liệu hoặc cơ sở dữ liệu.
T ÀI LIỆU
Theo định nghĩa tiếng Anh, "document" được hiểu là tài liệu quan trọng như giấy khai sinh, là văn bản hoặc tập tin chính thức cung cấp thông tin, làm bằng chứng hoặc chứng minh cho một sự kiện Nói cách khác, tài liệu này chứa thông tin quan trọng hoặc dữ liệu cần thiết để xác thực hoặc hỗ trợ một hoạt động nào đó.
Tài liệu là vật mang tin được hình thành từ hoạt động của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân, bao gồm mọi loại thông tin, dữ liệu và kiến thức được ghi lại, lưu trữ và truyền tải cho các mục đích khác nhau Tài liệu có thể tồn tại dưới nhiều hình thức như văn bản, hình ảnh, âm thanh, video hoặc các phương tiện kỹ thuật số khác.
Những loại tài liệu chính bao gồm sau đây:
Tài liệu chính thức bao gồm các văn bản và hồ sơ được phát hành bởi các tổ chức, cơ quan hoặc chính phủ, như luật pháp, quy định, hợp đồng và báo cáo tài chính.
Tài liệu tham khảo bao gồm sách, bài báo và công trình nghiên cứu, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học tập và nghiên cứu, cung cấp thông tin chi tiết và đáng tin cậy.
Tài liệu cá nhân: Bao gồm nhật ký, ghi chú, hoặc các tài liệu riêng tư của cá nhân nhằm mục đích ghi nhớ hoặc quản lý thông tin
Tài liệu đa phương tiện: Bao gồm hình ảnh, video, âm thanh hoặc các tài liệu kỹ thuật số dùng trong giảng dạy, truyền thông, và giải trí
Tài liệu là vật mang tin được hình thành trong quá trình hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân [9]
1.1.3.2 Đặc điểm của việc tìm kiếm tài liệu trên Internet
Trong thời đại chuyển đổi số hiện nay, việc tìm kiếm tài liệu trên Internet ngày càng trở nên phổ biến và lan rộng, nhờ vào những đặc điểm nổi bật giúp hỗ trợ hiệu quả cho quá trình học tập và nghiên cứu của người dùng Một số đặc điểm quan trọng bao gồm:
Internet cung cấp một kho tàng kiến thức phong phú từ nhiều ngành nghề khác nhau, cho phép người dùng dễ dàng tìm kiếm các bài báo khoa học, sách điện tử, tài liệu chuyên ngành, video hướng dẫn và nhiều loại tài nguyên khác Sự đa dạng này giúp mỗi cá nhân tiếp cận thông tin phù hợp với sở thích và nhu cầu học tập, nghiên cứu của mình.
Việc tìm kiếm tài liệu trên Internet mang lại hiệu quả và tốc độ cao hơn so với phương pháp truyền thống Trước đây, người dùng phải dành hàng giờ tại thư viện để tìm kiếm sách và tài liệu học thuật Giờ đây, chỉ cần nhập từ khóa vào các công cụ tìm kiếm như Google Scholar, người dùng sẽ nhanh chóng nhận được danh sách tài liệu phù hợp, kèm theo thông tin tóm tắt và trích dẫn chi tiết.
Truy cập tài liệu mọi lúc, mọi nơi nhờ vào Internet, người dùng không bị giới hạn về thời gian hay địa điểm Chỉ cần có thiết bị kết nối mạng, bạn có thể dễ dàng tìm kiếm và tải xuống tài liệu cần thiết Hơn nữa, tài liệu trực tuyến được cập nhật liên tục, giúp người dùng tiếp cận thông tin mới nhất và phản ánh đúng thực tế cũng như các xu hướng hiện hành trong lĩnh vực.
Tương tác và kết nối toàn cầu qua Internet cho phép người dùng không chỉ tìm kiếm thông tin mà còn chia sẻ tài liệu và thảo luận với cộng đồng toàn cầu Các diễn đàn học thuật, mạng xã hội, và nền tảng như Quora hay Reddit là những nơi lý tưởng để trao đổi kiến thức, mở rộng góc nhìn, và học hỏi từ các chuyên gia cũng như những người có cùng sở thích.
I NTERNET
Internet là một hệ thống thông tin toàn cầu, cho phép truy cập công cộng và bao gồm nhiều mạng máy tính liên kết với nhau Hệ thống này sử dụng phương thức truyền thông tin qua việc chuyển gói dữ liệu dựa trên giao thức IP đã được chuẩn hóa Internet kết nối hàng ngàn mạng máy tính nhỏ hơn từ doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, người dùng cá nhân và chính phủ trên toàn thế giới thông qua các công nghệ mạng điện tử, không dây và quang Nó cung cấp nhiều tài nguyên và dịch vụ thông tin, bao gồm tài liệu và ứng dụng siêu văn bản của World Wide Web (WWW), thư điện tử, điện thoại và chia sẻ file.
T ÀI LIỆU TRÊN I NTERNET
Khái niệm "tài liệu" đang thay đổi nhanh chóng để phản ánh sự phát triển trong cách con người lưu giữ và truyền đạt thông tin Ban đầu, tài liệu được hiểu là những vật thể lưu trữ thông tin như sách, giấy tờ hay bản ghi chép Theo tiêu chuẩn quốc gia Nga (GOST 16487-70), tài liệu được định nghĩa là phương tiện ghi lại thông tin về các sự kiện, hiện tượng thực tế hoặc tư duy con người, nhấn mạnh vai trò của tài liệu như một vật thể hữu hình trong việc bảo quản và truyền tải thông tin.
Theo thời gian, khái niệm về tài liệu đã được mở rộng Tiêu chuẩn GOST (16487-83) không chỉ xem xét tài liệu từ khía cạnh vật chất mà còn đánh giá nội dung thông tin và cách thức truyền đạt của chúng qua không gian và thời gian Do đó, tài liệu bao gồm cả khía cạnh vật lý như sách hay tập tin, lẫn chức năng cung cấp thông tin.
Trong thời đại công nghệ số hiện nay, khái niệm tài liệu đã được mở rộng để bao gồm tài liệu Internet hay tài liệu kỹ thuật số Những tài liệu này, như sách điện tử, bài nghiên cứu khoa học, video học tập và cơ sở dữ liệu trực tuyến, được tạo ra, lưu trữ và truy cập qua mạng Internet Chúng không bị giới hạn bởi dạng thức vật lý mà tồn tại dưới dạng tệp kỹ thuật số như PDF, DOC, MP4 hay JPEG Nhờ vào Internet, người dùng có thể truy cập những tài liệu này từ bất kỳ đâu chỉ cần có kết nối mạng.
Sự phát triển của tài liệu kỹ thuật số đã cách mạng hóa cách con người tiếp cận thông tin, giúp lưu trữ và chia sẻ dễ dàng hơn, đồng thời xóa bỏ rào cản về không gian và thời gian Các nền tảng như thư viện số, cơ sở dữ liệu trực tuyến và khóa học trực tuyến minh chứng cho hiệu quả trong việc truyền tải thông tin, tạo cơ hội cho học tập, nghiên cứu và kết nối toàn cầu Tài liệu trực tuyến không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn thúc đẩy sự sáng tạo và phát triển tri thức trên toàn thế giới.
K Ỹ NĂNG TÌM KIẾM TÀI LIỆU
Kỹ năng tìm kiếm tài liệu là một kỹ năng mềm thiết yếu mà sinh viên cần phải thành thạo Việc tự tìm kiếm và chắt lọc thông tin từ các nguồn tài liệu giúp sinh viên xác định xem chúng có phù hợp với mục tiêu học tập và nghiên cứu hay không Để tìm kiếm tài liệu một cách chính xác, sinh viên cần xác định rõ mục tiêu của mình, chẳng hạn như để viết bài luận, báo cáo nghiên cứu, hoặc mở rộng kiến thức Hơn nữa, việc thu hẹp phạm vi tìm kiếm sẽ giúp tránh nhầm lẫn và tập trung vào vấn đề cụ thể, ví dụ như thay vì tìm kiếm “ứng dụng công nghệ trong y tế,” có thể thu hẹp thành “ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán bệnh.”
Kỹ năng tìm kiếm từ khóa hiệu quả bao gồm việc chọn từ khóa chính xác, sử dụng các từ khóa liên quan và từ đồng nghĩa hoặc từ khóa mở rộng Ngoài ra, việc áp dụng tìm kiếm nâng cao với các công cụ hỗ trợ như dấu ngoặc kép (“ ”) để tìm cụm từ chính xác và dấu trừ (“-”) để loại bỏ từ khóa không mong muốn cũng rất quan trọng.
Chúng ta cần phải biết những nguồn tìm kiếm thông tin tài liệu đáng tin cậy Đặc biệt ưu tiên các nguồn học thuật: Google Scholar, ResearchGate, PubMed,
Khi tìm kiếm tài liệu, bạn có thể sử dụng các nguồn như SpringerLink, JSTOR hoặc các cơ sở dữ liệu miễn phí từ thư viện trường Để đánh giá uy tín của nguồn, hãy xem xét tác giả, năm xuất bản và tổ chức phát hành Nên tránh các nguồn không có thông tin chính thống và chưa được xác thực.
Kỹ năng đánh giá và phân tích tài liệu là rất quan trọng, giúp sinh viên lọc ra thông tin hữu ích và phù hợp với mục tiêu học tập Sinh viên cần phải phân tích tính chính xác của tài liệu bằng cách kiểm tra tính hợp lý, logic và các bằng chứng được trích dẫn.
1.1.6.2 Tầm quan trọng của kỹ năng tìm kiếm tài liệu trên Internet
Trong thời đại số hóa và toàn cầu hóa, kỹ năng tìm kiếm tài liệu trực tuyến là yếu tố thiết yếu cho việc học tập và làm việc Kỹ năng này không chỉ giúp người học truy cập thông tin chính xác từ các nguồn đáng tin cậy mà còn tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả học tập Việc sử dụng tài liệu trực tuyến còn hỗ trợ phát triển kỹ năng tự học và khả năng thích nghi với môi trường học tập hiện đại, giúp sinh viên nắm bắt phương pháp giải quyết vấn đề và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.
Tài liệu trực tuyến là nguồn kiến thức quý giá cho sinh viên, giúp kiểm chứng luận điểm và trích dẫn khoa học, đảm bảo tính chính xác trong nghiên cứu Internet, với vai trò là kho tàng tri thức vô tận, hỗ trợ nhiều lĩnh vực trong đời sống, từ học tập đến giải trí Kỹ năng tìm kiếm tài liệu trực tuyến không chỉ giúp thu thập thông tin chính xác mà còn nâng cao hiệu quả trong học tập và công việc.
Sự phát triển của công nghệ thông tin đã thúc đẩy nhu cầu truyền tải và khai thác thông tin toàn cầu, với Internet trở thành công cụ giao tiếp và chia sẻ thông tin hiệu quả Hệ thống này không chỉ hỗ trợ việc tìm kiếm tài liệu lịch sử mà còn phục vụ cho học tập và nghiên cứu, đáp ứng nhu cầu của các tổ chức và cá nhân Tài liệu điện tử đã xuất hiện như một hình thức mới, phản ánh sự đa dạng trong hoạt động của các cơ quan và tổ chức Giống như tài liệu giấy, tài liệu điện tử cung cấp thông tin về nhiều lĩnh vực như quản lý nhà nước, nghiên cứu khoa học, và kinh doanh Nhờ công nghệ thông tin, nhu cầu truy cập tài liệu điện tử ngày càng tăng, khẳng định tầm quan trọng của kỹ năng tìm kiếm tài liệu trực tuyến.
1.1.6.3 Vai trò của kỹ năng tìm kiếm tài liệu trong hỗ trợ học tập và nghiên cứu
Kỹ năng tìm kiếm tài liệu là yếu tố quan trọng trong học tập và nghiên cứu, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và độ tin cậy của việc thu thập và áp dụng kiến thức Việc tiếp cận nguồn thông tin chính xác giúp phân biệt tài liệu khoa học, sách uy tín và cơ sở dữ liệu học thuật, từ đó tránh được thông tin sai lệch và không có cơ sở khoa học.
Kỹ năng tìm kiếm tài liệu không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao hiệu quả học tập Biết cách sử dụng công cụ tìm kiếm như Google Scholar và thư viện số, cùng với việc tìm từ khóa hiệu quả, giúp bạn nhanh chóng tiếp cận thông tin cần thiết Điều này cho phép bạn tập trung vào nội dung cốt lõi, từ đó cải thiện khả năng xử lý công việc và dành nhiều thời gian hơn cho việc phân tích và áp dụng kiến thức.
Kỹ năng tìm kiếm tài liệu không chỉ hỗ trợ tư duy phản biện và sáng tạo mà còn là quá trình sàng lọc, phân tích và đánh giá thông tin Việc tiếp cận nhiều quan điểm khác nhau giúp rèn luyện khả năng tư duy phản biện và mở rộng ý tưởng Tuy nhiên, ở Việt Nam, việc tìm kiếm tài liệu trong nghiên cứu khoa học chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến tình trạng giảng viên thiếu kỹ năng nghiên cứu và tìm kiếm tài liệu tham khảo Nhiều tài liệu khoa học còn thiếu sót trong phần tài liệu tham khảo, với thông tin trích dẫn không đúng chuẩn mực Sự phát triển của Internet cũng khiến xu hướng sử dụng nguồn tài liệu không kiểm tra độ tin cậy ngày càng phổ biến Để khắc phục, các nhà nghiên cứu cần nâng cao kỹ năng tìm kiếm và lựa chọn nguồn tài liệu chính xác, đồng thời tuân thủ các yêu cầu khoa học trong nghiên cứu.
1.1.7 Các yếu tố tác động đến hiệu quả tìm kiếm tài liệu trên internet
1.1.7.1 Ảnh hưởng của yếu tố cá nhân đến kỹ năng tìm kiếm tài liệu
Kiến thức cơ bản về công nghệ thông tin (CNTT) là yếu tố quan trọng giúp sinh viên tìm kiếm và xử lý thông tin hiệu quả trên internet Những sinh viên có nền tảng vững về CNTT sẽ dễ dàng sử dụng các công cụ tìm kiếm như Google, Google Scholar và các cơ sở dữ liệu học thuật chuyên sâu như JSTOR.
Để tìm kiếm hiệu quả trên PubMed, người dùng nên tận dụng các tính năng nâng cao như toán tử tìm kiếm, sử dụng dấu ngoặc kép để tìm chính xác cụm từ, và áp dụng bộ lọc kết quả để thu hẹp phạm vi tìm kiếm Những phương pháp này giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả trong việc tìm kiếm thông tin.
Kỹ năng tìm kiếm tài liệu là một kỹ năng mềm quan trọng trong học tập và công việc Sinh viên có khả năng tìm kiếm tốt sẽ xác định được từ khóa phù hợp cho chủ đề nghiên cứu, đồng thời biết cách sử dụng các công cụ tìm kiếm và cơ sở dữ liệu học thuật để tiếp cận tài liệu chất lượng Điều này giúp họ tránh tình trạng tìm kiếm mù quáng và lọc qua nhiều kết quả không liên quan Hơn nữa, sinh viên cần đánh giá độ tin cậy của các nguồn tài liệu để lựa chọn những tài liệu phù hợp và có giá trị cho yêu cầu học tập.
Kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin (CNTT) hiệu quả là rất quan trọng cho sinh viên trong việc tìm kiếm, xử lý và áp dụng thông tin trong học tập và nghiên cứu Sinh viên cần thành thạo các công cụ CNTT để hỗ trợ việc học, từ việc tìm kiếm tài liệu trên internet đến việc sử dụng phần mềm học tập, quản lý tài liệu và thực hiện thuyết trình.
Việc sử dụng công nghệ thông tin (CNTT) không chỉ hỗ trợ sinh viên trong việc tìm kiếm tài liệu qua các công cụ như Google và Google Scholar, mà còn giúp họ tiếp cận các phần mềm chuyên dụng cho nghiên cứu như Zotero và Mendeley Các nền tảng dữ liệu học thuật như JSTOR và PubMed cũng đóng vai trò quan trọng, giúp sinh viên tìm kiếm tài liệu chính xác và quản lý tài liệu học thuật một cách hiệu quả và khoa học.
THỰC TRẠNG TÌM KIẾM TÀI LIỆU HỌC TẬP TRÊN
TÌNH HÌNH SỬ DỤNG INTERNET TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN
Số người tham gia khảo sát là 243 sinh viên: trong đó có 182 sinh viên năm nhất,
23 sinh viên năm 2, 25 sinh viên năm 3 và 18 sinh viên năm 4.
Hình 1: Biểu đồ hiển thị năm học của sinh viên
Kết quả khảo sát cho thấy 243 sinh viên tham gia, chủ yếu là sinh viên năm nhất, cho thấy mức độ sử dụng internet trong học tập của họ khá tốt.
Trong số 182 sinh viên tham gia khảo sát, 75% là sinh viên năm nhất, cho thấy sự quan tâm lớn từ nhóm này đối với việc sử dụng Internet như một công cụ tìm kiếm tài liệu học tập Sinh viên năm hai, năm ba và năm tư lần lượt chiếm 9.5%, 10.3% và 7.4%, cho thấy sự quan tâm của sinh viên ở mọi năm học Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, Internet đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống sinh viên hiện đại, cung cấp nguồn tài liệu học tập phong phú và dễ dàng tiếp cận chỉ với vài cú nhấp chuột Điều này đã biến Internet thành phương tiện chủ đạo trong việc tìm kiếm và sử dụng tài liệu học tập một cách nhanh chóng và tiện lợi.
Hình 2: Biểu đồ tần xuất sử dụng internet để tìm kiếm tài liệu
Theo kết quả khảo sát, 66,7% sinh viên sử dụng Internet hàng ngày để tìm kiếm tài liệu học tập, cho thấy Internet là nguồn tài nguyên học tập thiết yếu 11,9% sinh viên sử dụng Internet 2-3 lần mỗi tuần, cho thấy họ có nhu cầu học tập thường xuyên Trong khi đó, 13,6% sinh viên chỉ tìm kiếm tài liệu vài lần mỗi tháng, có thể do đã có nguồn tài liệu ổn định khác Cuối cùng, 7,8% sinh viên hiếm khi sử dụng Internet, có thể do khó khăn trong việc tiếp cận hoặc ưu tiên học tập qua sách giáo khoa.
Theo khảo sát năm 2023 của Viện Giáo dục Quốc tế Việt Nam (VIEI), 95% sinh viên đại học tại Việt Nam sử dụng Internet hàng ngày để hỗ trợ học tập Các nền tảng trực tuyến như Google, Google Scholar, YouTube và thư viện số là những công cụ phổ biến giúp sinh viên tra cứu thông tin và tiếp cận tri thức toàn cầu Học tập trực tuyến không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn mở ra cơ hội cho sinh viên mở rộng hiểu biết từ các nguồn tài liệu chuyên sâu và uy tín, bao gồm nghiên cứu học thuật quốc tế.
Các trang web chia sẻ tài liệu như SlideShare và Academia.edu, cùng với các nền tảng học tập trực tuyến như Coursera và edX, cung cấp nguồn tài liệu phong phú giúp sinh viên nâng cao kiến thức một cách có hệ thống Những nền tảng này không chỉ miễn phí mà còn cung cấp các khóa học chất lượng cao từ các trường đại học danh tiếng, đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu của sinh viên Internet đã tạo ra một môi trường học tập linh hoạt, cho phép sinh viên học bất cứ khi nào và ở đâu, miễn là có kết nối mạng.
Hình 3: Biểu đồ mô tả công cụ tìm kiếm tài liệu học tập của sinh viên
Theo kết quả khảo sát, Google là công cụ tìm kiếm chính với hơn 60,9% sinh viên sử dụng để tìm kiếm tài liệu học tập, cho thấy tầm quan trọng và sự phổ biến của nó trong việc cung cấp thông tin nhanh chóng và dễ tiếp cận Mặc dù thư viện điện tử của trường chỉ được 11,9% sinh viên lựa chọn, nhưng nó vẫn cung cấp tài liệu chuyên sâu và đáng tin cậy YouTube cũng là một nguồn học tập hữu ích, với 9,9% sinh viên sử dụng để tìm kiếm tài liệu qua video trực quan Ngoài ra, 17,3% sinh viên chọn các nguồn khác như nền tảng học trực tuyến (Coursera, Khan Academy) và mạng xã hội học thuật (ResearchGate, Academia), cho thấy sự đa dạng trong việc tìm kiếm tài liệu học tập.
Mặc dù Internet mang lại nhiều lợi ích to lớn, sinh viên vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc tìm kiếm tài liệu hiệu quả Một trong những thách thức lớn nhất là khả năng chọn lọc thông tin giữa khối lượng tài liệu khổng lồ trên mạng Nhiều sinh viên chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng phân tích, đánh giá độ tin cậy và xác thực thông tin, dẫn đến nguy cơ tiếp nhận tài liệu sai lệch hoặc kém chính xác, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình học tập và nghiên cứu của họ.
Hình 4: Biểu đồ miêu tả những khó khăn của sinh viên khi tìm kiếm tài liệu
Khó khăn lớn nhất mà sinh viên gặp phải trong việc tìm kiếm tài liệu là không biết sử dụng từ khóa phù hợp (40,3%), dẫn đến việc tìm kiếm không hiệu quả Ngoài ra, 21,4% sinh viên gặp khó khăn trong việc lọc và chọn lọc thông tin giữa vô số kết quả tìm kiếm, gây tốn thời gian mà không tìm được tài liệu phù hợp Một tỷ lệ đáng kể (19,3%) không biết cách đánh giá tính chính xác và đáng tin cậy của nguồn thông tin, dẫn đến việc sử dụng tài liệu không chính thống hoặc kém chất lượng Hơn nữa, 18,9% sinh viên gặp khó khăn với tài liệu bằng tiếng nước ngoài, phản ánh hạn chế trong khả năng ngoại ngữ Để khắc phục những vấn đề này, việc trang bị cho sinh viên kỹ năng tìm kiếm và khai thác tài liệu trực tuyến là rất cần thiết, bao gồm việc hướng dẫn sử dụng công cụ tìm kiếm học thuật, đánh giá độ tin cậy của nguồn thông tin và nâng cao khả năng phân tích tài liệu Đồng thời, cần khuyến khích sinh viên phát triển tính chủ động trong học tập và kết hợp nhiều nguồn tài nguyên khác nhau để đạt hiệu quả học tập tối ưu.
KHAI THÁC INTERNET TRONG VIỆC TÌM KIẾM TÀI LIỆU HỌC TẬP
2.2.1 Mức độ phổ biến của việc tìm kiếm tài liệu trực tuyến
Trong kỷ nguyên số hóa, internet đã trở thành công cụ thiết yếu cho sinh viên trong việc tìm kiếm tài liệu học tập Công nghệ phát triển giúp sinh viên nhanh chóng tiếp cận nguồn tài nguyên học thuật phong phú Chỉ với vài thao tác trên các công cụ tìm kiếm như Google, Bing, hay các nền tảng như Google Scholar, JSTOR, ResearchGate, họ có thể tra cứu sách điện tử, bài báo khoa học, luận văn, luận án và bài giảng từ các chuyên gia toàn cầu.
Nghiên cứu gần đây cho thấy 90% sinh viên sử dụng internet để tìm kiếm tài liệu học tập, phản ánh vai trò quan trọng của internet trong hỗ trợ học tập Sự thay đổi này cho thấy phương thức tìm kiếm tài liệu đã chuyển từ truyền thống, dựa vào thư viện và sách báo in, sang internet, nhờ vào khả năng cung cấp thông tin nhanh chóng, đa dạng và toàn diện.
Việc tìm kiếm tài liệu trực tuyến không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn cung cấp cho sinh viên nguồn thông tin phong phú, từ cơ bản đến chuyên sâu, đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng Internet đã trở thành người bạn đồng hành quan trọng, mở ra cánh cửa tri thức toàn cầu, giúp sinh viên dễ dàng lựa chọn và sử dụng tài liệu phù hợp để nâng cao hiệu quả học tập.
2.2.2 Thói quen tìm kiếm tài liệu của sinh viên
Mặc dù việc tìm kiếm tài liệu trực tuyến ngày càng phổ biến, thói quen tìm kiếm của sinh viên vẫn cho thấy nhiều hạn chế Họ thường chỉ tập trung vào những tài liệu dễ tiếp cận, đặc biệt là các kết quả đứng đầu trên Google Mặc dù những tài liệu này đáp ứng nhu cầu tìm kiếm nhanh, chúng không phải lúc nào cũng có giá trị học thuật cao Kết quả là, sinh viên thường bỏ lỡ các tài liệu nghiên cứu sâu sắc và chuyên môn, vốn cung cấp thông tin đáng tin cậy hơn nhưng lại ít được xếp hạng cao trên các trang tìm kiếm.
Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc chọn lọc và đánh giá chất lượng tài liệu do thiếu kỹ năng sử dụng các công cụ tìm kiếm học thuật như Google Scholar và các cơ sở dữ liệu uy tín như JSTOR, Scopus, hay Springer Thay vì khai thác những nền tảng này để tìm kiếm tài liệu chất lượng, họ thường dựa vào thông tin từ các trang web phổ thông, diễn đàn hoặc blog học thuật không đáng tin cậy Hệ quả là chất lượng tài liệu mà sinh viên tiếp cận bị giảm sút, đồng thời tăng nguy cơ tiếp nhận thông tin không chính xác, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình học tập và nghiên cứu.
Sự phụ thuộc quá mức vào tài liệu trực tuyến mà không kết hợp với các nguồn học liệu truyền thống đang trở thành một thói quen đáng lo ngại trong giới sinh viên Nhiều sinh viên không chủ động tìm kiếm các nguồn tài liệu khác như sách chuyên khảo hay bài giảng từ giảng viên, mà thường chọn những tài liệu dễ tiếp cận trên internet Điều này không chỉ hạn chế khả năng phát triển tư duy phản biện mà còn làm giảm khả năng mở rộng kiến thức Thiếu sự kết hợp giữa tài liệu trực tuyến và nguồn học liệu truyền thống cũng làm giảm tính toàn diện trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Nghiên cứu cho thấy sinh viên thường chọn tài liệu dễ tiếp cận, mặc dù chúng chỉ cung cấp thông tin bề mặt, dẫn đến hạn chế trong việc hiểu sâu và xây dựng luận điểm thuyết phục Để khắc phục, cần hướng dẫn sinh viên nâng cao kỹ năng tìm kiếm và đánh giá tài liệu, đồng thời khuyến khích họ kết hợp tài nguyên trực tuyến với nguồn học liệu truyền thống, tạo sự cân bằng trong học tập.
Mặc dù internet cung cấp nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, sinh viên cần thay đổi thói quen tìm kiếm tài liệu và trang bị kỹ năng nghiên cứu để tận dụng tối đa nguồn tài nguyên này Việc mở rộng phạm vi tiếp cận đến các nguồn tài liệu đa dạng sẽ giúp sử dụng tài nguyên trực tuyến hiệu quả hơn, từ đó đóng góp tích cực cho sự phát triển tri thức của người học.
NHỮNG VẤN ĐỀ TÌM KIẾM TÀI LIỆU THÔNG TIN MỘT CÁCH KHOA HỌC
Mặc dù tìm kiếm tài liệu trực tuyến mang lại nhiều lợi ích, sinh viên vẫn gặp khó khăn trong việc phát triển kỹ năng tìm kiếm hiệu quả Vấn đề chủ yếu do thiếu kỹ năng phân loại và lựa chọn thông tin chính xác, cũng như khả năng khai thác công cụ tìm kiếm nâng cao Hơn nữa, sinh viên thường phụ thuộc vào các công cụ tìm kiếm phổ biến, bỏ qua các nền tảng học thuật chuyên biệt và đáng tin cậy Những yếu tố này không chỉ giảm hiệu quả nghiên cứu mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng học tập và khả năng phát triển kiến thức của sinh viên.
2.3.1 Tìm kiếm và chọn lọc nguồn thông tin học tập
Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu trên internet do thiếu kỹ năng phân loại và chọn lọc thông tin Với vô số tài liệu có chất lượng khác nhau, từ bài báo học thuật đến blog, không phải tất cả đều có giá trị học thuật Việc không phân biệt được nguồn thông tin đáng tin cậy có thể dẫn đến việc tiếp cận tài liệu không chính xác, ảnh hưởng đến chất lượng học tập và nghiên cứu Để khắc phục, sinh viên cần trang bị kỹ năng đánh giá nguồn tài liệu dựa trên các tiêu chí như tác giả, xuất xứ, mục đích và tính hợp lý của nội dung.
Hì nh 5: Biểu đồ miêu tả tiêu chí để đánh giá tài liệu học tập
Theo kết quả khảo sát, tiêu chí được sinh viên ưu tiên nhất là tác giả hoặc nhà xuất bản uy tín (35%), cho thấy họ đánh giá cao nguồn gốc tài liệu để đảm bảo tính chuyên môn và độ chính xác Tiêu chí thứ hai là tài liệu được sử dụng trong giảng dạy (27,6%), cho thấy hơn một phần tư sinh viên tin tưởng vào tài liệu đã được giáo viên hoặc nhà trường sử dụng Số lượng trích dẫn (18,5%) cũng là một yếu tố quan trọng, phản ánh sự quan tâm của sinh viên đến mức độ ảnh hưởng của tài liệu trong cộng đồng học thuật Cuối cùng, nội dung rõ ràng và dễ hiểu (18,9%) là tiêu chí thiết yếu giúp sinh viên tiếp cận thông tin nhanh chóng cho bài tập hoặc nghiên cứu cá nhân.
2.3.2 Cách thức sử dụng công cụ tìm kiếm nâng cao
Kỹ năng sử dụng công cụ tìm kiếm nâng cao là rất quan trọng để sinh viên tìm kiếm tài liệu hiệu quả Tuy nhiên, nhiều sinh viên chỉ sử dụng các công cụ tìm kiếm cơ bản như Google mà không khai thác các tính năng nâng cao hoặc các nền tảng học thuật chuyên sâu.
Các công cụ tìm kiếm nâng cao như Scholar, Scopus và JSTOR cung cấp tính năng tìm kiếm chuyên biệt, giúp sinh viên dễ dàng truy cập tài liệu nghiên cứu chất lượng cao, bao gồm bài báo khoa học và luận án Tuy nhiên, nhiều sinh viên chưa nắm rõ cách sử dụng các công cụ này hoặc chỉ sử dụng các công cụ tìm kiếm phổ thông mà không biết cách tùy chỉnh bộ lọc, dẫn đến hiệu quả tìm kiếm thấp và bỏ lỡ tài liệu quan trọng.
2.3.3 Vấn đề ngôn ngữ trong quá trình tìm kiếm tài liệu
Rào cản ngôn ngữ là một trong những thách thức lớn khi tìm kiếm tài liệu học tập trực tuyến, vì nhiều tài liệu học thuật giá trị thường được viết bằng các ngôn ngữ quốc tế như tiếng Anh, tiếng Pháp, hoặc tiếng Đức Nhiều sinh viên chỉ thành thạo một ngôn ngữ duy nhất, thường là tiếng mẹ đẻ, dẫn đến khó khăn trong việc tiếp cận và khai thác tài liệu học thuật Hơn nữa, việc hiểu các thuật ngữ chuyên ngành trong tài liệu ngoại ngữ cũng là một trở ngại, hạn chế khả năng nghiên cứu và học hỏi của sinh viên Để khắc phục vấn đề này, sinh viên cần trang bị kỹ năng sử dụng công cụ dịch thuật hiệu quả và kết hợp với việc học ngoại ngữ, từ đó mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn tài liệu quốc tế và nâng cao chất lượng học tập.
2.3.4 Quá trình sử dụng vào công cụ tìm kiếm phổ thông
Việc phụ thuộc quá nhiều vào các công cụ tìm kiếm như Google có thể hạn chế khả năng tìm kiếm tài liệu học tập chất lượng Mặc dù Google cung cấp hàng triệu kết quả nhanh chóng, nhưng không phải tất cả đều có giá trị học thuật cao Các công cụ tìm kiếm phổ thông thường chỉ đưa ra thông tin từ các trang web, diễn đàn và blog, không phân biệt được tài liệu học thuật thực sự Điều này dẫn đến việc sinh viên dễ dàng tiếp cận những tài liệu không đủ chất lượng, ảnh hưởng đến quá trình học tập và nghiên cứu Do đó, sinh viên nên sử dụng các công cụ tìm kiếm học thuật chuyên biệt như Google Scholar, JSTOR và các cơ sở dữ liệu nghiên cứu khác để tiếp cận tài liệu học thuật uy tín và nâng cao chất lượng nghiên cứu.
CÁC TÁC NHÂN ẢNH HƯỞNG ĐẾN KỸ NĂNG TÌM KIẾM VÀ TRA CỨU
Mặc dù internet cung cấp nhiều lợi ích cho việc học, nhưng nhiều sinh viên chưa biết cách tận dụng hiệu quả các công cụ tìm kiếm tài liệu học thuật Nguyên nhân chính là do thiếu kỹ năng tìm kiếm thông tin, xuất phát từ việc giáo dục chưa đầy đủ và thiếu hỗ trợ từ giảng viên Thói quen học tập thụ động cũng khiến sinh viên ít chủ động trong việc tìm kiếm tài liệu, thường chỉ dựa vào thông tin dễ tiếp cận Việc không được trang bị kỹ năng cần thiết để tìm kiếm, phân tích và sử dụng tài liệu học tập đã ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng học tập và nghiên cứu của sinh viên.
Một trong những nguyên nhân chính hạn chế kỹ năng tìm kiếm tài liệu học tập của sinh viên là chương trình giảng dạy chưa đầy đủ về giáo dục kỹ năng tìm kiếm thông tin Sinh viên thường chỉ được tiếp cận với các kỹ năng cơ bản, chủ yếu là sử dụng công cụ tìm kiếm như Google, mà không được trang bị các kỹ năng nâng cao như sử dụng cơ sở dữ liệu học thuật, đánh giá độ tin cậy của tài liệu và phân loại thông tin Hiện nay, các trường đại học thường không chú trọng vào việc giảng dạy những kỹ năng này trong các môn học chính khóa, và các khóa học đào tạo kỹ năng tìm kiếm tài liệu thường không được tổ chức thường xuyên hoặc không có hệ thống.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng sinh viên thường không được hướng dẫn cách sử dụng các công cụ tìm kiếm học thuật như Google Scholar, JSTOR và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác Điều này dẫn đến việc họ không thể tiếp cận tài liệu học thuật chất lượng cao và cập nhật Nếu không được trang bị những kỹ năng này từ đầu, sinh viên sẽ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm và khai thác thông tin phục vụ cho học tập và nghiên cứu trong suốt quá trình học.
2.4.2 Tối ưu trong việc hướng dẫn từ giảng viên và nhà trường
Nhiều giảng viên hiện nay chưa cung cấp đầy đủ thông tin về cách tìm kiếm tài liệu học thuật và các nguồn tài liệu uy tín, dẫn đến khó khăn cho sinh viên trong quá trình nghiên cứu Mặc dù giảng viên đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn sinh viên về kiến thức chuyên môn và phương pháp nghiên cứu, nhưng nhiều người không dành đủ thời gian để chỉ dẫn cách tìm kiếm tài liệu hiệu quả, đặc biệt là trong việc sử dụng các cơ sở dữ liệu học thuật Kết quả là, sinh viên thiếu các kỹ năng cần thiết để tìm kiếm tài liệu một cách khoa học và chính xác.
Hình 6: Biểu đồ mô tả giải pháp của nhà trường và giảng viên làm để giúp sinh viên nâng cao kỹ năng tìm kiếm tài liệu
Sinh viên đánh giá cao nguồn tài liệu học tập chính thống và các hoạt động hỗ trợ như workshop, trong khi thư viện online và hướng dẫn môn học ít được ưu tiên Điều này cho thấy sự quan tâm của sinh viên đối với việc trang bị kiến thức và kỹ năng thực hành độc lập trong việc tìm kiếm tài liệu học tập.
Nhà trường chưa cung cấp đầy đủ dịch vụ hỗ trợ học tập, như hướng dẫn sử dụng thư viện điện tử và các khóa học về kỹ năng tìm kiếm tài liệu Điều này khiến sinh viên phải tự mày mò, gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu học tập, từ đó giảm hiệu quả trong quá trình học và nghiên cứu.
2.4.3 Cách tiếp cận học tập thụ động
Thói quen học tập thụ động là một trong những nguyên nhân chính khiến kỹ năng tìm kiếm tài liệu của sinh viên còn hạn chế Nhiều sinh viên chỉ dựa vào tài liệu từ giảng viên hoặc sách giáo khoa, thiếu chủ động trong việc tìm kiếm thông tin bổ sung từ internet Họ thường tìm kiếm thông tin một cách qua loa, không dành thời gian để phân tích và đánh giá độ tin cậy của tài liệu, cũng như không tìm kiếm các nguồn tài liệu chuyên sâu Thói quen này có thể xuất phát từ phương pháp học truyền thống, nơi sinh viên chủ yếu nghe giảng mà không tự tìm hiểu thêm, dẫn đến việc thiếu khả năng tìm kiếm thông tin độc lập và phát triển thói quen tự học.
Nhiều sinh viên thiếu kiên nhẫn trong việc tìm kiếm tài liệu nghiên cứu chất lượng, thường chỉ chọn những nguồn dễ tiếp cận mà không xem xét độ chính xác và sự phong phú của thông tin Thói quen này dẫn đến việc sử dụng tài liệu không phù hợp, ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng phát triển tư duy phản biện và kỹ năng nghiên cứu, từ đó làm giảm hiệu quả học tập và nghiên cứu trong dài hạn.
VẤN ĐỀ TRONG VIỆC TRUY CẬP VÀ XỬ LÝ THÔNG TIN
2.5.1 Chất lượng trong quá trình học tập
Sinh viên gặp khó khăn trong việc tiếp cận tài liệu chất lượng khi không biết cách tìm kiếm, dẫn đến việc chỉ sử dụng những nguồn tài liệu hạn chế Thiếu kỹ năng này khiến cho các bài nghiên cứu không đạt yêu cầu học thuật, thiếu chiều sâu và sự toàn diện.
Thiếu kỹ năng tìm kiếm, sinh viên sẽ tốn nhiều thời gian vào việc tìm tài liệu mà không đạt được kết quả mong muốn, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bài tập và kết quả học tập.
Việc sử dụng tài liệu không đạt chuẩn sẽ cản trở sinh viên trong việc nắm vững kiến thức nền tảng và dễ dẫn đến sai sót trong bài viết Hệ quả là hiệu quả học tập giảm sút và kỹ năng nghiên cứu, phân tích không được phát triển.
2.5.2 Kỹ năng chọn lọc và ghi chép thông tin
Thiếu kỹ năng tìm kiếm tài liệu dẫn đến thói quen sao chép từ các nguồn không đáng tin cậy, gây tổn hại đến đạo đức học thuật Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của sinh viên mà còn làm giảm khả năng sáng tạo và tư duy độc lập của họ.
Việc sao chép mà không hiểu rõ nội dung sẽ ảnh hưởng đến khả năng học hỏi và cản trở sự phát triển tư duy phản biện của sinh viên Hơn nữa, sao chép không đúng cách có thể dẫn đến các vấn đề về bản quyền và pháp lý Khi sinh viên chỉ sao chép mà không tự nghiên cứu và thể hiện ý tưởng của mình, họ sẽ không phát triển được kỹ năng quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị của việc học và kết quả nghiên cứu.
2.5.3 Khả năng đánh giá và phản biện
Kỹ năng tìm kiếm tài liệu có hệ thống là yếu tố quan trọng giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện Việc trang bị kỹ năng này không chỉ giúp sinh viên tiếp cận nguồn tài liệu phong phú mà còn nâng cao khả năng phân tích và lựa chọn thông tin một cách có chủ đích Thiếu kỹ năng tìm kiếm, sinh viên sẽ trở nên thụ động trong việc tiếp nhận thông tin, không tự đặt câu hỏi về tính chính xác và sự liên quan của các thông tin đó.
Sinh viên cần phát triển tư duy phản biện, điều này rất quan trọng trong học tập và nghiên cứu Việc chỉ tiếp thu thông tin mà không phân tích và đánh giá các khía cạnh khác nhau sẽ dẫn đến lập luận yếu kém và thiếu sáng tạo trong giải quyết vấn đề Hệ quả là chất lượng học tập giảm sút và ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển nghề nghiệp trong tương lai.
Việc sử dụng internet để tìm kiếm tài liệu học tập ngày càng trở nên thiết yếu đối với sinh viên, nhờ vào nguồn tài nguyên phong phú và tiện lợi mà nó cung cấp Tuy nhiên, việc khai thác hiệu quả các công cụ tìm kiếm vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu kỹ năng tìm kiếm chính xác Nhiều sinh viên vẫn duy trì thói quen tìm kiếm thiếu chủ động và chưa phát triển kỹ năng phân tích, đánh giá tài liệu, dẫn đến việc chưa tận dụng tối đa nguồn tài nguyên học thuật có sẵn.
Nguyên nhân chính của các vấn đề trong giáo dục hiện nay là chương trình giảng dạy chưa cung cấp đủ kiến thức và kỹ năng tìm kiếm thông tin cho sinh viên, cùng với sự thiếu hỗ trợ từ giảng viên và nhà trường, và thói quen học tập thụ động của sinh viên Những yếu tố này dẫn đến sự suy giảm chất lượng học tập, thói quen sao chép và hạn chế phát triển tư duy phản biện Thiếu kỹ năng tìm kiếm tài liệu không chỉ làm khó sinh viên trong việc nghiên cứu độc lập mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bài viết và kết quả học tập tổng thể.
Để nâng cao chất lượng học tập và kỹ năng nghiên cứu của sinh viên, cần có sự thay đổi trong giáo dục và đào tạo kỹ năng tìm kiếm tài liệu Giảng viên và nhà trường cần hỗ trợ sinh viên trong việc sử dụng các công cụ và phương pháp tìm kiếm hiệu quả Sinh viên cũng cần nhận thức rõ tầm quan trọng của việc học chủ động, xây dựng thói quen tự giác và phát triển tư duy phản biện để tối ưu hóa quá trình học tập và nghiên cứu.
