Xây dựng mô hình quản lý khai thác khu du lịch Chùa Hương

Xây dựng mô hình quản lý khai thác khu du lịch Chùa Hương

Lời nói đầu

Chùa Hơng! hai tiếng ấy dờng nh đã quá đỗi gần gũi mà thiêng liêng với tấtthảy mỗi ngời Việt Nam, để rồi:

"Chẳng đi thì nhớ thì thơng

Ra đi mến cảnh chùa Hơng không về"

Nhng Hơng Sơn không chỉ là một chốn non kỳ thuỷ tú, là danh thắng biệtchiếm "nhất Nam thiên" Mà nơi đây còn là cội nguồn của các tín ngỡng dân gian, làcõi tâm linh huyền ảo, một trong những trung tâm lớn nhất của Phật giáo Việt Nam

đơng đại Theo nh Phật tích còn lu lại cho đến nay thì đây là nơi lu dấu Đức QuanThế Âm Bồ Tát ứng thân làm công chúa Diệu Thiện con vua Diệu Trang Vơng đã tẩybụi trần tại suối Giải Oan rồi tu hành đắc đạo tại Hơng Tích Bảo Động, trở thành bà

mẹ độ lợng, bao dung cho mọi sinh linh mà ngày nay linh tợng của ngời còn lu lại ởnơi đây mà dân gian vẫn gọi là Bà Chúa Ba

Theo những t liệu lịch sử cho thấy chùa Hơng có thể đã ra đời từ thời Lê ThánhTông niên hiệu Quang Thuận thứ 8 (1476) Khi đi tuần phú phơng Nam ngài đã nghỉ

ở chốn này và cho đến khi Tĩnh đô vơng Trịnh Sâm xa giá đến đây vào năm CanhDần (1770) thì ông đã khẳng định đây chính là "Nam Thiên đệ nhất động" và cho tạcvào cửa động dòng chữ này

Để rồi cùng với tạo hoá, con ngời đã góp công cho chùa Hơng trở thành mộtquần thể kiến trúc nguy nga tráng lệ giữa ngàn non mà có "cao chất ngất mấy toà cổsoái" Nhng đáng tiếc thay, trải qua bao dâu bể thăng trầm giặc ngoại xâm bao lầngây binh lửa can qua, xoá đi bao công trình tú lệ Nhng không vì thế mà "Hơng Tích"ngớt hơng thơm, ngợc lại hàng năm chùa Hơng vẫn rộng mở thiền môn đón hàngchục vạn chúng Phật tử hành hơng về đất phật Tạo ra một lễ hội tôn giáo lớn và kéodài bậc nhất ở nớc Nam ta và cũng là lễ hội dài hiếm thấy trên thế giới Đây chính làcơ hội lớn cho ngành du lịch nớc nhà, vì thế từ nhiều năm nay khu danh thắng di tíchHơng Sơn đã đợc đa vào khai thác phục vụ ngành du lịch, là một trong những địa chỉquan trọng trên bản đồ du lịch Việt Nam Tuy nhiên cũng nh hầu hết các điểm dulịch khác, nhiều tiềm năng của khu danh thắng Hơng sơn cha đợc khai thác hoặckhai thác cha đúng mức, nhiều giá trị về tín ngỡng, tâm linh, khảo cổ học, dân tộchọc… còn ch còn cha đợc biết đến Trong khi đó, nhiều vấn đề đặt ra đã ở mức báo động Vìvậy, đề tài “ Xây dựng mô hình quản lý khai thác khu du lịch Chùa Hơng” là một đềtài mới mẻ và có nhiều ý nghĩa thực tiễn

Qua đó ngời viết muốn góp một cái nhìn nhỏ bé cho sự phát triển của khu danhthắng này trong quá trình chuẩn bị cho việc đề nghị trở thành di sản văn hoá thế giới.Cũng nhân đây, ngời viết xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Tiến sĩ Trần Nhạn, các

1

thầy cô giáo thuộc trờng đại học Văn hoá Hà Nội, Sở du lịch Hà Tây, Ban tổ chức lễhội chùa Hơng, Ban quản lý th viện quốc gia – TT Thông tin Khoa học Xã Hội vàNhân văn, các cơ quan tập thể và cá nhân đã giúp đỡ tôi hoàn thành khoá luận này

Hà Nội 6/2003

A Phần Mở Đầu.

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật hiện đại cũng nh nềnkinh tế trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, du lịch đã trở thành một nhucầu không thể thiếu đợc trong cuộc sống con ngời Trong xu thế mới, với mong muốnhiểu biết về văn hoá, nâng cao dân trí, tiếp nối truyền thống thì niềm khát khao đợc đi

du lịch để tìm hiểu và tận mắt chứng kiến các di tích lịch sử, các phong cảnh hữu tìnhngày càng mạnh mẽ hơn Đây cũng chính là một động lực chủ yếu thúc đẩy du lịchphát triển

Du lịch Việt Nam với khẩu hiệu “ Việt Nam - điểm đến của thiên niên kỷ mới”

sẽ cố gắng để tạo đợc các sản phẩm du lịch có chất lợng cao vừa mang tính dân tộc,vừa mang tính hiện đại, có sức hấp dẫn lớn đối với du khách trong và ngoài nớc Dulịch Hà Tây cũng không nằm ngoài guồng máy đó

Đặc biệt, Chùa Hơng là một trong những tài sản du lịch vô giá của Hà Tây nóiriêng và của Việt Nam nói chung Đây là một quần thể di tích và danh lam thắng cảnhnổi tiếng, bao gồm một hệ thống hang động, đền chùa xen lẫn trong rừng núi, hoa lá

cỏ cây ở một vùng văn hoá đặc sắc với các lễ hội và phong tục nếp sống sinh hoạt đặctrng của làng quê Việt Nam Đây còn là miền đất của đạo Phật với nhiều truyềnthuyết mang ý nghĩa tôn giáo đặc biệt là lễ hội chùa Hơng có sức hấp dẫn đặc biệt vớingời dân Việt ở mọi miền đất nớc Có thể nói, khu Du lịch thắng cảnh chùa Hơng làmột bức tranh “ sơn thuỷ hữu tình” rất đep, rất nên thơ do thiên nhiên và con ngời tạodựng

Chẳng thế Chùa Hơng đã đợc thi sĩ Tản Đà phác họa bằng bốn câu thơ :

“ Chùa Hơng trời điểm lại trời tô

Một bức tranh tình trải mấy thuXuân lại xuân đi không dấu vết

Tuy nhiên, việc khai thác các hoạt động du lịch ở Chùa Hơng thực sự vẫn cha

t-ơng xứng với những tiềm năng to lớn về tài nguyên nhân văn và tự nhiên của khu vực.Trong những năm gần đây đã xuất hiện nhiều vấn đề cần quan tâm nghiên cứu mộtcách nghiêm túc trớc những thực trạng đang đặt ra đối với vấn đề phát triển của khu

du lịch Một trong những vấn đề bức xúc kìm hãm sự phát triển của Chùa Hơng là cho

3

đến nay khu Du lịch thắng cảnh chùa Hơng vẫn cha tìm đợc mô hình quản lý phù hợplàm cơ sở cho sự phát triển của khu vực.

Việc xây dựng một mô hình quản lý khai thác tài nguyên khu Du lịch chùa

H-ơng là một yêu cầu cấp thiết mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao không chỉ đối với

sự phát triển của du lịch Hà Tây mà còn góp phần tích cực cho sự nghiệp phát triểnkinh tế - xã hội của địa phơng Ngoài ra, sự phát triển bền vững của khu Du lịch thắngcảnh chùa Hơng còn đáp ứng đợc yêu cầu chiến lợc, phát triển trung tâm Du lịch HàNội và phụ cận, cũng nh của vùng Bắc Bộ và Du lịch cả nớc

Với những lý do trên, đợc sự giúp đỡ tận tình của TS Trần Nhạn cùng các thầycô giáo khoa Văn hoá du lịch trờng ĐH Văn Hoá, ban lãnh đạo, các chuyên viên tại

Sở du lịch Hà Tây em đã mạnh dạn chọn vấn đề:

“ Xây dựng mô hình quản lý khai thác khu du lịch Chùa Hơng”

làm đề tài nghiên cứu cho khoá luận tốt nghiệp của mình

2 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tợng: Mô hình quản lý khai thác tài nguyên khu Du lịch - thắng cảnh –

lễ hội chùa Hơng

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian lãnh thổ: Đề tài có giới hạn phạm vi nghiên cứu trong khu vực

địa bàn xã Hơng Sơn và các xã liền kề, và một số đặc điểm chung khu vực huyện Mỹ

Đức Nhng chủ yếu tập trung vào khu di tích thắng cảnh, lễ hội chùa Hơng đặc biệt làmột số khu quan trọng nh Đền Trình, động Hơng Tích

+ Về thời gian : Phân tích dựa trên cơ sở số liệu theo báo cáo tổng kết các năm

1997 đến năm 2003 và dự báo phát triển toàn khu đến năm 2010

+ Nội dung: Mô hình quản lý hiện tại và giải pháp cho tơng lai

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Mục tiêu chung: Xây dựng một mô hình quản lý tối u cho khu Du lịch chùa

Hơng phù hợp với vị trí tiềm năng phát triển, trở thành khu Du lịch Văn hoá có sứchấp dẫn đặc biệt của Hà Tây nói riêng và của trung tâm Du lịch Hà Nội và phụ cậnnói chung

- Mục tiêu cụ thể:

+ Đánh giá đúng tiềm năng của khu Du lịch chùa Hơng

+ Nghiên cứu xem xét hiện trạng phát triển chùa Hơng (1997 - 2003) đặc biệt

là những mô hình tổ chức quản lý khai thác tài nguyên khu Du lịch chùa Hơng, tìm ranhững mặt đã đạt đợc cần phát huy và những mặt hạn chế tồn tại cần khắc phục

+ Đề xuất một mô hình quản lý khai thác mới cho khu Du lịch chùa Hơngnhằm khắc phục những hạn chế đến sự phát triển du lịch, phát huy đợc tiềm năng, lợithế để có thể phát triển đa dạng và bền vững

4 Phơng pháp nghiên cứu.

Nhằm thực hiện những mục tiêu đã đặt ra ở trên trong quá trình thực hiện tuỳtheo từng giai đoạn công việc khác nhau, các phơng pháp đợc sử dụng thích hợp baogồm các phơng pháp sau: Duy vật lịch sử, duy vật biện chứng, phơng pháp thu nhập

số liệu (thứ cấp, sơ cấp), phơng pháp khảo sát thực địa, thống kê, phân tích, tổng hợp

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận đề tài nghiên đợc bố cục làm 3 chơng:

Chơng 1 : Khái quát về khu Du lịch chùa Hơng.

Chơng 2: Thực trạng phát triển Du lịch và tổ chức quản lý khai thác tài nguyên

Khái quát về khu Du lịch chùa Hơng.

1.1 Vị trí địa lý của khu Du lịch chùa Hơng.

Khu Du lịch thắng cảnh chùa Hơng bao gồm phân giới hành chính của 4 xã

H-ơng Sơn, An Tiến, Hùng Tiến và An Phú thuộc huyện Mỹ Đức tỉnh Hà Tây, với diệntích 5131 ha

Khu Du lịch chùa Hơng nằm trong toạ độ địa lý từ 20029' đến 20024' vĩ độ Bắc

và 105041' kinh độ Đông Phía Nam giáp tỉnh Nam Hà, phía Bắc và Đông thuộc tỉnh

Hà Tây, phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình Khu Du lịch thắng cảnh chùa Hơng cách HàNội về phía Tây- Nam khoảng 60km

là bán hàng lu niệm hoặc gánh hàng thuê cho khách

1.2.2 Lịch sử chùa Hơng.

Theo Phật Thoại thì đây là nơi Đức Quan Thế Âm Bồ Tát tu hành đắc đạo BồTát đã ứng thân làm công chúa Diệu Thiện, con vua Diệu Trang Vơng ở nớc Hng

5

Lâm, tu hành trong 9 năm trong động Hơng Tích Khi đắc đạo rồi Ngời trở về chữabệnh cho cha ,trừ nghịch cho đất nớc và phổ độ chúng sinh.

Khi câu chuyện này đợc truyền bá ra, các thiền s , cổ đức đã chống gậy tích tới

đây, nhàn du mây nớc Kết quả ba vị hoà thợng đời vua Lê Thánh Tông (1442-1497)

đã tìm thấy động Hơng Tích và dựng lên thảo am Thiên Trù Kể từ đó động HơngTích thờng đợc gọi là Chùa Trong, Thiên Trù đợc gọi là Chùa Ngoài, rồi ngời ta lấytên chung cả hai chùa và cả khu vực là Chùa Hơng, hay “Hơng Thiên Bảo Sái” HơngTích có nghĩa là dấu vết thơm tho, ý nói đây từng là nơi tu hành của Bồ Tát Quan Thế

Âm, còn Thiên Trù đọc theo âm Hán Việt nghĩa là Bếp Trời, vì chùa nằm trong khuvực ứng với một ngôi sao chủ về việcẩm thực Do đó nói đi trẩy hội Chùa Hơng tức là

đi chiêm bái cả khu vực Hơng - Thiên của vùng núi Hơng Sơn Hàng năm có mấychục vạn lợt ngời hành hơng tới đây để dâng lên đức Phật một lời nguyện cầu, mộtnén tâm hơng hoặc thả hồn bay bổng hoà quyện với thiên nhiên ở vùng rừng núi thơmtho in dấu Phật này

Kể từ khi vua Lê Thánh Tông đi tuần thú Phơng Nam lần thứ II và ch vị Liệt Tổchống tích trợng khai sơn phát hiện đến nay Trải qua mấy trăm năm với chiều sâulịch sử và bề dầy truyền thống văn hoá đã tô bồi cho vùng thiên nhiên hùng vĩ nàymột bức tranh “kỳ sơn tú thuỷ” Dãy núi đã bị sự xâm thực lâu đời của thiên nhiên nênmạch nớc khoét núi đã tạo thành nhiều hang động với nét đẹp tự nhiên

Năm 1687 hoà thợng Trần Đạo Viên Quang mới chống thiền trợng hoằngtruyền và xiển dơng đạo Phật khiến vùng này trở thành nơi linh sơn phúc địa

Đến đầu năm 1947 chùa Hơng đã trải qua 9 đời tổ s nối tiếp xây dựng và luôn

đợc sự ủng hộ của thiện tín muôn phơng và nhân dân sở tại Ngày 17/02/1947 giặcPháp đã tàn phá Thiên Trù và Tiên Sơn nhng sau hoà bình lập lại với sự chỉ đạo củanghành văn hoá và chủ trơng đúng đắn của nhà nớc, thắng cảnh chùa Hơng khôngnhững đợc khôi phục mà ngày càng đợc mở rộng và phát triển đến hôm nay

1.3 Tài nguyên Du lịch chùa Hơng.

Toàn bộ khu thắng cảnh là một bức tranh toàn mỹ cả về bố cục lẫn màu sắc, nộidung và đờng nét Âm hởng chính của bức tranh ấy là sự hoà quện của đạo với đời,của thiên nhiên hoang sơ với bóng dáng con ngời Hàng năm Chùa Hơng đón tiếp

đông đảo nhân dân ở các mọi miền đất nớc, kiều bào ở nớc ngoài và khách quốc tế

đến thăm Trong tâm trí của mỗi ngời dân Việt Nam, Chùa Hơng đợc coi là báu vậtcủa quốc gia, một tài sản vô giá của hôm qua, hôm nay và mai sau

Đây là nơi hội tụ của những giá trị to lớn về tài nguyên du lịch tự nhiên và nhânvăn đã khiến Chùa Hơng trở thành điểm du lịch nổi tiếng trong và ngoài nớc

1.3.1 Tài nguyên Du lịch tự nhiên.

1.3.1.1 Vị trí địa lý.

Vị trí địa lý của Du lịch chùa Hơng có lợi thế hơn hẳn các điểm Du lịch khác.

Từ thủ đô Hà Nội hoặc các tỉnh đồng bằng có thể liên hệ thuận tiện với khu Du lịchbằng đờng bộ, đờng sông Ngoài ra, nơi dừng chân của khách quốc tế ở khu vực phíaBắc thờng là Hà Nội nên chùa Hơng chính là điểm thu hút khách tới tham quan để tìmhiểu phong tục tập quán của ngời Việt Nam cũng nh tín ngỡng Phật Giáo Đây là

điểm du lịch văn hoá, tham quan, nghiên cứu có ý nghĩa quốc gia và quốc tế, khôngchỉ đối với Hà Tây mà còn với trung tâm du lịch Hà Nội và phụ cận, vùng du lịch BắcBộ

1.3.1.2 Địa hình, địa mạo, địa chất.

Khu Du lịch chùa Hơng thuộc phần cuối của dẫy núi đá vôi kéo dài từ Lan NhiThăng, cao nguyên Sơn La, cao nguyên Mộc Châu, vùng đá vôi Hoà Bình - Ninh Bình

đến tận bờ biển Nga Sơn - Thanh Hoá, với độ cao từ 1444m (đỉnh Bu Lan Nha Thăng)giảm xuống 100m - 300m về phía biển đi xuống Khu vực này tiếp giáp với châu thổsông Hồng, đây chính là ranh giới giữa rừng núi, đồng bằng về phía Tây Nam, đồngbằng sông Hồng Do vậy, dẫy núi Hơng Sơn cũng chỉ là núi thấp, đỉnh cao nhất là381m

Tuy nhiên, do độ chia cắt ngang dày đặc với hệ thống hố rụt, phễu, máng trũng;những dẫy chuỗi, các hố nhỏ riêng biệt dạng tháp và tháp cụt đợc liên kết với nhau ởmạng phức tạp, các hệ thống khe dòng chẩy, những mảng rừng nhiệt đới gió mùa xen

kẽ đã tạo nên ấn tợng mạnh mẽ về một vùng núi non hùng vĩ, đa dạng cạnh đồngbằng

Địa hình, địa mạo của khu du lịch mang đặc điểm của một thời kỳ chấn độngcủa vỏ trái đất đợc tạo thành từ thời Triat cách đây xấp xỉ 250 triệu năm Hiện nay, doquá trình xâm thực, rửa lũ vẫn đang diễn ra nên khối núi Hơng Sơn chính là mẫu tiêubiểu cho quá trình địa chất, đã và đang diễn biến

Mang đặc trng rất rõ nét của karst nhiệt đới ẩm đa dạng về hình thái trong cácthung lũng đã tạo thành những phong cảnh trông nh viện bảo tàng đá tuyệt đẹp Khuvực Chùa Hơng có ba nhóm dạng địa hình :

+Nhóm dạng địa hình nguồn gốc karst xâm thực tích tụ

+Nhóm dạng địa hình nguồn gốc karst

+Nhóm dạng địa hình bãi bồi

Một số hang động dạng karst ngầm đẹp nh Hinh Bồng, Long Vân, đặc biệt

H-ơng Tích đợc chúa Trịnh Sâm khắc vào động: "Nam thiên đệ nhất động" với chiều dài

hình ảnh mâm xôi con gà hay núi voi phục mang vẻ đẹp tự nhiên của tạo hoá.

Đánh giá chung về địa hình, địa mạo khu vực Chùa Hơng cho thấy đây là nơi

có địa hình núi thấp xâm thực nhng nằm ngay cạnh đồng bằng, có phong cảnh “sơnthuỷ hữu tình” có lợi thế rất lớn về mức độ hâp dẫn du khách

1.3.1.3 Khí hậu, thời tiết.

Khí hậu thời tiết luôn là yếu tố ảnh hởng lớn tới khách du lịch Chính khí hậutạo ra từng loại thời tiết và định ra mùa du lịch Khu du lịch chùa Hơng nằm hoàntoàn trong vành đai khí hậu nóng, hàng năm có hai lần mặt trời đi qua thiên đỉnh

Đặc biệt với lễ hội chùa Hơng thì thời tiết mùa xuân là quan trọng vì nó trựctiếp tác động tới hoạt động của lễ hội Thòi tiết mùa xuân với nhiệt độ dễ chịu 16-

200C Mặt trời chuyển dịch lên cao,nắng xuân ấm dịu Ma chủ yếu là ma bay, ma bụi,

ma phùn lên một màn trắng h ảo, mong manh trớc cổng chùa và trên cả núi rừng

H-ơng Sơn Đó là yếu tố thuận lợi cho khách vì khách sẽ cảm thấy bầu không khí kháclạ, yên tĩnh, tôn nghiêm, linh thiêng và phần nào bớt mệt khi leo núi

- Tổng nhiệt độ đạt từ 80000C – 85000C/năm Nhiệt độ trung bình năm là23.30C/năm Một năm chia làm hai mùa nóng lạnh rõ rệt Thời kỳ nóng nhất nhiệttrung bình là 270C Thời kỳ lạnh nhất có nhiệt độ trung bình 180C Thời kỳ tháng3,4,9,10,11 tơng đối thích nghi với sức khoẻ con ngời thuận lợi cho tham quan, nghỉdỡng

Chế độ gió nói chung không gây tác động xấu đến sức khoẻ con ngời, tạo độthông thoáng vừa phải tơng đối thuận lợi cho các hoạt động tham quan Du lịch, nghỉdỡng

- Chế độ bức xạ nắng,mây, ma tơng đối thích nghi với sức khoẻ con ngời thuậnlợi cho hoạt động tham quan nghỉ dỡng

- Lợng ma trung bình 1800-2000mm /năm với ngày ma 140-150 ngày/năm ởngỡng thích hợp đến khá thích hợp Tuy có lợng ma nhiều nhng số ngày ma khôngquá cao do vậy ít cản trở đến hoạt động tham quan du lịch ngoài trời

Với số giờ nắng cao và lợng nhiệt nh vậy nên ở đây cây cối có thể ra hoa kếtquả quanh năm

Các học giả ấn Độ đã đa ra các chỉ tiêu khí hậu sinh học đối với con ngời nhsau :

Bảng 1: Chỉ tiêu khí hậu sinh học đối với con ngời.

Hạng ý nghĩa Nhiệt độ

trung bình năm (độ C)

Nhiệt độ trung bình tháng (độ C)

Biên độ của t 0

độ trung bình (độ C)

Lợng ma trung bình năm (mm)

(Nguồn : Viện nghiên cứu và phát triển du lịch)

Qua bảng số liệu trên và tình hình khí hậu khu du lịch Chùa Hơng ta thấy khíhậu ở đây thuộc vào loại thích nghi và khá thích nghi, phù hợp với sức khoẻ con ngời

Đây là một trong những yếu tố hấp dẫn thu hút khách du lịch Trên cơ sở đó khu dulịch cần khai thác triệt để khía cạnh này, một mặt cũng cần có những biện pháp phòngchống những khó khăn do khí hậu gây ra nh nhiệt độ vào mùa hè cao, cần có nhữngthiết bị chống nóng trong nhà nghỉ cho khách, hay trồng nhiều cây để lấy bóng mát vàtạo cảnh quan thêm đẹp

1.3.1.4 Thuỷ văn.

Để phục vụ cho khách du lịch thì nguồn nớc đóng vai trò quan trọng Nguồn

n-ớc ảnh hởng tới môi trờng sống còn lại trong khu vực và phục vụ cho môi trờng sinhhoạt vệ sinh của dân c và khách du lịch.Mạng lới thuỷ văn của huyện Mỹ Đức rấtphong phú gồm lu lợng nớc của hai con sông lớn: sông Đáy, sông Thanh Hà và hệthống suối : suối Yến, suối Long Vân … còn ch đều do nguồn nớc ngầm Karst cung cấp tạo

ra dòng chảy quanh năm

Đặc biệt với dòng suối Yến hiền hoà thơ mộng uốn lợn quanh co chạy dài 3kmmất khoảng một giờ đi đò đa du khách đến chùa Thiên Trù để vào động Hơng Tích.Không chỉ đóng vai trò là dòng chảy đón đa du khách mà suối Yến còn tạo cho dukhách cảm giác lãng mạn, thả hồn trớc cảnh “Sơn thuỷ hữu tình “ Chẳng thế mà ChuMạnh Trinh đã phải thốt lên khi tới Chùa Hơng “ kìa non non, nớc nớc, mây mây\ Đệnhất động hỏi rằng đây có phải” Đây chính là một yếu tố tăng sức hấp dẫn ở Chùa H-

ơng

Theo điều tra nghiên cứu của Viện nghiên cứu và phát triển du lịch thì hệ thốngthuỷ văn rất phong phú, với tầng nớc ngầm dồi dào sẽ là một điểm mạnh để cungcấplợng nớc đảm bảo cho việc khai thác, phục vụ các nhu cầu du lịch, sinh hoạt củakhách và dân c

tính chất đặc biệt của cấu tạo địa chất nên cần có những biện pháp khai thác hợp lý đểcho môi trờng nớc luôn trong sạch, góp phần vào phát triển du lịch bền vững ở khuvực.

1.3.1.5 Tài nguyên đất và Sinh vật.

* Tài nguyên đất

Khu du lịch Chùa Hơng thuộc vùng núi Hơng Sơn một vùng núi trong dãy

“Hạ Long cạn” của hệ thống đồi núi sót nổi lên giữa trung tâm Bắc Bộ Là vùngchuyển tiếp giữa hệ thống đồi núi đá vôi từ Tây Bắc qua Hoà Bình, và bên kia là thềm

đồng bằng châu thổ sông Hồng, nên mặc dù có diện tích không lớn (5000 ha) nhng có

sự phân hoá mạnh mẽ của địa hình thổ nhỡng Điều này đã tạo cho khu du lịch nhiềudanh lam thắng cảnh, đặc biệt là hệ thống hang động trong các núi đá vôi

Với tổng diện tích đất của vùng trên 5000 ha bao gồm 2 dãy núi đá vôi chính,kẹp giữa là thung lũng suối Yến, ngoài ra còn có các đồng bằng và các khu dân c.Khu du lịch thuộc vùng núi và rừng núi còn rất thấp do chặt phá rừng bừa bãi Đất cha

sử dụng ở Hơng Sơn chiếm tới 53%, đất cho nông nghiệp chiếm 24.5% Điều nàychứng tỏ tài nguyên đất ở đây đang đợc sử dụng một cách lãng phí

* Sinh vật

Sinh vật của khu Du lịch chùa Hơng có diện tích 5130 hecta là một quần thểnúi rừng, núi đá nguyên sinh những thảm thực vật đa dạng phong phú Rừng củahuyện Mỹ Đức thuộc rừng kín thờng xanh, ma ẩm nhiệt đới Diện tích rừng toànhuyện là 694 hecta bao gồm rừng tự nhiên và rừng thờng

Trớc hết, khu vực này là nơi giao thoa của ba luồng thực vật : Bẵc Việt Nam Indonêxia, Skim - Malayxia nên hệ thực vật khá đa dạng với đặc trng cho hệ thực vật

-đá vôi ở vùng thấp

Theo điều tra thống kê sơ bộ thì nơi đây có khoảng 350 loài thảo mộc, thuộc 92

họ ở đây có 6 ngành thực vật bặc cao đó là ngành lá thông, ngành tháp bút, ngànhthông đất, ngành dơng xỉ, ngành hạt trần, ngành hạt kín Trong rừng có nhiều loại gỗquý nh : lát hoa, thông bắch, lim … còn chCó những cây cổ thụ sống lẻ loi nh cây sang(hoa phớt vàng, quả giống quả bồ kết) Tuy nhiên cây ở đây phần lớn là cây thứsinh :dẻ, gai, muồng,cây dây leo Nhiều nhất là cây Quạch Cũng có nhiều cây làmthuốc nh cây ổ rồng vàng chữa bệnh lành xơng, củ khúc chữa bệnh tê thấp, củ sâmlàm thuốc bổ Ngoài ra có một lớp phủ thực vật dày đặc mọc ở các ngọn núi nh lan,

cỏ tranh, cỏ vông tạo nên một bức tranh thiên nhiên tạo cảm giác khá hấp dẫn dukhách du lịch Đặc biệt khi nói đến tài nguyên thực vật không thể không nhắc tới một

số loài cây quý, trong đó có một số loài đang có nguy cơ tuyệt chủng đợc đa vào

“Sách Đỏ” của Việt Nam Rừng núi nơi đây còn cung cấp cho con ngời những đặc sản

mà ít ở đâu có đợc nh mơ Hơng Tích, canh rau sắng, củ mài chùa Hơng Nh vậy

khách dến đây không chỉ tham quan ngắm cảnh đẹp mà còn đợc thởng thức nhữngmón đặc sản của khu du lịch Đây không chỉ là yếu tố thu hút một lợng khách lớn màcòn tăng thêm nguồn thu cho ngời dân địa phơng.

Nhìn chung hệ động vật trong khu vực không đa dạng vê số lợng loài nhng xét

về giá trị tài nguyên của động vật lại khá độc đáo Nơi đây có những dấu hiệu của một

số loài động vật quý hiếm và đặc hữu Qua điều tra sơ bộ đã phát hiện thú thuộc 17

họ, 7 bộ; 88 loài chim thuộc 37 họ, 15 bộ và 35 loài bò sát thuộc 16 họ, 3 bộ , riêng vềcôn trùng đã liệt kê đợc 56 loài Rừng còn có những loại động vật quý hiếm gà lôitrắng, trăn đất, hoa mai, báo gấm, voọc má trắng, ôrô vảy, kỳ đà nớc là những loài đ-

ợc ghi vào sách đỏ của Việt nam và thế giới

1.3.1.6 Đánh giá chung về tài nguyên Du lịch tự nhiên.

- Khu Du lịch chùa Hơng thuộc vùng núi Hơng Sơn - Mỹ Đức - Hà Tây và nằmcách Hà Nội không xa trên trục đờng giao thông thuận tiện nên có vị trí địa lý thuậnlợi cho phát triển Du lịch

Do đặc điểm cấu tạo địa chất nên địa hình ở khu vực khá đa dạng, phong phú,sinh động hấp dẫn du khách với những phong cảnh ngoạn mục

Các điều kiện khí hậu, thời tiết tại khu vực tơng đối thuận lợi cho sức khoẻ củacon ngời và các hoạt động Du lịch

Môi trờng sinh thái của khu vực khá đa dạng, phong phú phù hợp cho pháttriển du lịch sinh thái

Tài nguyên đất của khu vực còn nhiều tiềm năng có thể mở rộng phát triểndịch vụ cho hoạt động Du lịch

- Ngoài ra một yếu tố làm tăng sức hấp dẫn đối với khách du lịch tạo một lợithế lớn cho du khách chính là mùa lễ hội diễn ra trong thời gian đầu năm khi côngviệc còn cha nhiều Nhiều gia đình tới lễ hội trong tâm hồn thanh thản hy vọng mộtngày mai tốt đẹp hơn Đặc biệt đây là thời điểm vẫn còn d âm của đầu năm con ngờivẫn quyến luyến sức xuân tơi đẹp

Nh vậy, khu Du lịch chùa Hơng là khu vực có tiềm năng tài nguyên du lịch tựnhiên dồi dào nếu đợc quan tâm thích đáng và việc quản lý khai thác hợp lý thì chắcchắn nơi đây sẽ là điểm Du lịch hấp dẫn của nớc ta và nổi tiếng trên thế giới

1.3.2 Tài nguyên Du lịch nhân văn.

Huyện Mỹ Đức là một vùng văn hoá đặc sắc với các lễ hội và nếp sống thuầnkhiết của nông thôn Việt Nam đặc biệt là vùng phía Nam huyện Mỹ Đức là một chiếcnôi văn hoá, cội nguồn tâm linh và đạo lý cổ truyền dân tộc Một vùng đất Phật tronglành nhiều huyền thoại, tín ngỡng dân dã

1.3.2.1 Lễ hội chùa Hơng.

Lễ hội chùa Hơng là tài nguyên nhân văn thu hút du khách không kém gì tài

11

nguyên thiên nhiên mà điêù hấp dẫn khách nớc ngoài khi đến Việt nam là các lễ hội.

Đến đây họ có thể tìm hiểu về văn hoá, tập tục, tín ngỡng của dân tộc ta Trong dịphội hàng năm đã có tới 4 - 5 chục vạn lợt ngời về đây vãn cảnh hành hơng về miền đấtPhật Ngời cha đi thì mong mỏi sẽ đi, ngời đi rồi thì vẫn muốn đi nữa vì say mê vớicảnh “ hơng trời sắc núi , cảnh bụt trời tiên”

Hội chùa Hơng hàng năm đợc tổ chức bắt đầu từ ngày mùng 6 tháng 2 và kéodài đến hết tháng 3 âm lịch Đây là lễ hội kéo dài nhất và thu hút lợng khách đôngnhất trên toàn quốc Lễ hội tập chung vào dịp đầu xuân khi công việc còn cha bận rộn

và mọi ngời đang còn trong không khí vui xuân của ngày tết Hội Chùa Hơng có từ xa

xa là nơi hội tụ các sinh hoạt văn hoá độc đáo nh hội bơi thuyền, leo núi, hátvăn Đến với lễ hội du khách có đợc dịp chứng kiến tham dự vào không khí sinh hoạtcủa hội làng, cảm nhận đợc tinh thần hồi âm về quá khứ của tổ tiên của một làng vensông kề núi, sẽ thấy hiện ra bóng dáng lịch sử dân dân tộc Ngoài ra, quanh năm khu

du lịch chùa Hơng còn hấp dẫn khách trong và ngoài nớc đến để chiêm ngỡng và tìmhiểu văn hoá, tập tục tín ngỡng của dân tộc ta

Khu Du lịch chùa Hơng gắn liền với truyền thuyết về Phật Bà Quan Âm tụ tại

động Hơng Tích đã mang lại cho chùa Hơng một ý nghĩa tôn giáo to lớn đồng thờicũng là nơi thể hiện mong ớc của ngời dân Việt nam

Khu Du lịch chùa Hơng là một quần thể các chùa nh chùa Giải Oan, chùaThiên Trù, Chùa Long Vân, Suyết Sơn, đền Trình mỗi ngôi chùa lại có một nét độc

Đền Trình, suối Tuyết có nhiều cây cổ thụ và ở bên ngoài có một tợng mãnh

1.3.2.3 Các di tích khảo cổ.

Các di tích khảo cổ học tiền sử và sơ sử ở Chùa Hơng bao gồm một số di tíchthuộc văn hoá Hoà Bình cách đây trên dới một vạn năm và một số địa điểm thuộcthời đại đồ Đồng Những di tích khảo cổ học này mới đợc phát hiện trong thời gianhơn chục năm trở lại đây, vả lại, nó chủ yếu nằm trên một tuyến chùa thuộc tuyếnLong Vân Đục Khê (còn gọi là chùa Hinh Bồng mới bến Đục Khê hay chùa HinhBồng cũ bến Yến Vĩ) nên cũng mới chỉ một số ít ngời biết tới và cũng cha đợc tổchức để đông đảo khách tới tham quan các di tích khoa học này

- Hang Sũng Sàm: đợc khai quật tháng 3 năm 1975 do đoàn khảo cổ khoa sử ờng Đại học Tổng hợp

tr Hang chùa Mới: hang này đã bị cải tạo song trên vách hang còn sót lại lớptrầm tích sét vôi bở vụn, ở đây đã tìm thấy di tích xơng thú, vỏ nhuyễn thể và một cáichầy nghiền bằng đá

- Hang Sập Bon: là một di tích dới mái đá nhỏ thuộc núi Bon là một quả núi lẻnằm phía ngoài chùa Long Vân

- Hang Thanh Sơn: nằm dới chân núi Thanh Sơn, qua cầu Hội, băng qua đồngtrũng Hội Xá thì đến hang này Hang này có chứa di tích nhng đã bị cải tạo làm

13

chùa Di tích khảo cổ chỉ còn thấy ở các lớp kết tầng trên vách và lớp vỏ ốc trên mặthang.

- Hang Luộn: từ núi Thanh Sơn, vợt qua núi Cật Trúc sẽ tới thung lũng, băngqua bên trái lũng sẽ thấy hang Luộn Đây là một hang to, rộng đã bị cải tạo làmchùa Trong chùa có thể thấy vết tích của tầng văn hoá còn lại, có nơi lộ rõ dầy tới2m trên nền và vách hang đã thu lợm đợc nhiều hiện vật đá cuội kiểu Hoà Bình

Dẫy núi Hơng Sơn là vùng c trú của ngời xa Trớc kia ngời ta đã tìm thấynhiều hiện vật thời đồ đá và đồ đồng Gần đây dới sự nghiên cứu của Viện khảo cổ đãphát hiện và khai quật các di tích văn hoá ở các hang Sũng Sàm , Sập Bom, động chùaThanh Sơn, hang Luôn ở chùa Hơng Đài Các di tích khảo cổ thời tiền sơ sử ở một sốhang động trên bao gồm một số đồ vật thuộc nền văn hoá Hoà Bình có niên đại dớimột vạn năm, với nhiều đồ đá cuội ghè đẽo, công cụ mài lỡi, rìu xơng mài lỡi, mảnhgốm thô và cả di cốt ngời tiền sử, họ đã hái lợm săn bắn làm nguồn sống chính vàcũng là bớc dạo đầu của nền nông nghiệp nông sản xuất Ngoài ra, còn có rất nhiềungôi chùa mang đầy vẻ huyền bí, cuốn hút ngời dân Việt Nam, một dân tộc luôn hớng

về cái thiện mong muốn cuộc sống tốt đẹp hơn, có lòng tin và luôn hớng về cộinguồn

1.3.2.4 Đánh giá chung về tài nguyên Du lịch nhân văn.

Vùng đất này không chỉ là vùng đất có ý nghĩa dành riêng cho Phật giáo màcòn là vùng chứa đựng tinh thần văn hoá sâu sắc của dân tộc Việt Nam và toàn thếgiới

Đây là khu đặc trng cho Phật giáo không chỉ ở vùng Bắc Bộ Việt Nam mà còntất cả khu vực Đông Nam á và toàn thế giới

Chùa Hơng là cơ sở hàng đầu hiếm thấy cho sự phát triển của Du lịch Việt Nambởi vì sự kết hợp giữa thắng cảnh thiên nhiên nổi tiếng kết hợp với tài nguyên kinh tế -xã hội, nhân văn đặc sắc và đa dạng

1.4 Các loại hình Du lịch ở khu Du lịch chùa Hơng.

Khu Du lịch chùa Hơng là nơi hội tụ những giá trị to lớn về tài nguyên Du lịchthiên nhiên và nhân văn vô cùng hấp dẫn với khách du lịch Tuy nhiên, tài nguyên Dulịch dồi dào đó còn cha đợc khai thác để có hiệu quả cao Từ trớc tới nay, ngoài Dulịch lễ hội là loại hình Du lịch tham quan đã đợc áp dụng những chủ yếu là tham quancác di tích văn hoá, chùa, đình gắn liền với truyền thuyết Phật giáo của vùng này màcha khai thác đợc những thế mạnh sẵn có mà thiên nhiên u đãi bằng cách phát triển đadạng các loại hình du lịch, các tuyến du lịch phong phú và hấp dẫn Dựa vào các tàinguyên Du lịch của khu vực, kết hợp với việc bảo vệ môi trờng, cảnh quan và coitrọng giá trị tinh thần (ý nghĩa tâm linh của khu vực), có thể xây dựng những loại hình

du lịch với các mục đích sau:

- Khu vực 1: Tại các vùng đỉnh núi đá vôi với hệ sinh thái rừng thứ sinh tuy các

cây gỗ lớn đã ít nhiều bị chặt phá nhng sinh cảnh rừng vẫn rất thích hợp phục vụ dukhách có nhu cầu quan sát, tham quan, nghiên cứu sinh cảnh rừng

- Khu vực 2: Tại các vùng đỉnh núi đá vôi với hệ thống sinh thái cây bụi bỏ

hoang có thể tạo quang cảnh đẹp vừa phục vụ tham quan ngắm cảnh và thởng thứcnhững đặc sản của vùng đá vôi nh: mơ, mận, Khu du lịch này không chỉ tăng sứchấp dẫn thu hút khách mà còn đem lại hiệu quả kinh tế cao

- Khu vực 3: Tại các vùng có bề mặt đỉnh khá bằng phẳng cùng lợi thế dáng vẻ

cheo leo và tầm quan sát rộng để ngắm nhìn trời đất bao la ngắm ban mai, hoànghôn… còn ch cùng hình ảnh các s gia ngồi thiền nhập đạo ở các bãi đá bằng phẳng để giúp

du khách hiểu biết thêm về đạo Phật với tiềm thức trở lại với cội nguồn

- Khu vực 4: Tại các thung lũng karst với rừng thứ sinh phục vụ cho tham

quan, ngắm cảnh, khoa học

- Khu vực 5: Tại các khu vực có bề mặt nớc giúp khách có thể đi tham quan

cảnh quan mặt nớc thơ mộng giữa hai sờn núi "sơn thuỷ hữu tình"

1.4.3 Du lịch Thám hiểm.

Với lợi thế chiều cao của các đỉnh núi và sự đa dạng của thảm thực vật bao phủ

có thể phát triển Du lịch leo núi cho các du khách thích cảm giác mạnh, bị chinh phụcbởi dáng vẻ cheo leo, hiểm hóc của các đỉnh núi đá vôi

1.4.4 Du lịch Nghỉ dỡng.

Trên các bậc thềm ở chân núi hoang tại các vùng ven hồ - các đảo nổi - đầm

n-ớc có thể xây dựng các khu nghỉ dỡng với các mô hình kiến trúc hoà hợp với du khách

để có thể nghỉ ngơi, th giãn trong khung cảnh sông núi bao quanh, hoà mình với thiênnhiên

1.4.5 Du lịch Thể thao.

Đây là khu vực có địa hình đa dạng và phong phú nên có thể phát triển các loạihình thể thao thích hợp để phục vụ nhu cầu ngày càng cao của du khách nh leo núi,chạy trong rừng, đi dã ngoại, cỡi ngựa… còn ch

1.4.6 Du lịch Vui chơi, giải trí.

Tại các khu vực tập trung đông dân, du khách nh khu dân c, bến xe, điểm phục

15

vụ có thể phát triển các loại hình vui chơi giải trí để thu hút khác sau khi đi vãn cảnhchùa, tuy nhiên cần lu ý đây là vấn đề tôn nghiêm mang nội dung ý nghĩa tâm linhnên các hoạt động vui chơi giải trí phải mang đậm nét truyền thống, văn hoá dân tộcnh: đấu vật, chọi gà, ném còn, … còn chTuy nhiên cần nghiêm cấm việc lợi dụng không khí

lễ hội để chơi các chò chơi không lành mạnh nh : cờ bạc, cá độ

Chơng II.

Thực trạng phát triển và công tác quản

lý ở khu du lịch lễ hội chùa Hơng2.1 thực trạng phát triển ở khu Du lịch chùa Hơng 2.1.1 Khách du lịch.

2.1.1.1 Lợng khách

- Hàng năm cứ vào mùa hội có tới bốn- năm chục vạn ngời về đây vãng cảnh.Khách du lịch tới chùa Hơng bao gồm khách Quốc tế và khách nội địa với mục đíchchung là tham dự lễ hội, hành hơng, tham quan thắng cảnh chùa Hơng Lợng khách

đến Chùa Hơng theo thời gian không ngừng tăng lên điều đó khẳng định vị thế củakhu vực Chùa Hơng trên bản đồ du lịch Hà Tây nói riêng và Du lịch cả nớc nói chung

Lợng khách nội địa tăng mạnh vào năm 1999 nhng các năm tiếp theo lại có xuhớng giảm dần Đến năm 2002 khách nội địa chỉ đạt 396.300 lợt khách giảm 15.200lợt khách tơng đơng tăng 4% so với năm 2000

Lợng khách quốc tế đến chùa Hơng tăng mạnh vào năm 2000 đạt 22.900 lợtkhách đạt 5.6%, tổng số khách tăng14.900 lợt khách tức đạt 286% Đó là con số đángphấn khởi nhng đến năm 2002 số lợng khách quốc tế chỉ đạt 23.000 lợt khách tức chỉtăng 0.4% so với năm 2000 chỉ chiếm 5.8% tổng số khách đến chùa Hơng và so với l-ợng khách quốc tế đến Hà Tây đạt 20%.Tỷ lệ khách quốc tế so với tổng số khách tạikhu vực Chùa Hơng vẫn còn thấp hơn so với cả tỉnh rất nhiều vào những năm 1998,

1999 (3-2.8%) Đó cha phải là con số đáng mừng vì lợng khách quốc tế cha chiếm tỷ

lệ không cao do hạ tầng cơ sở vật chất phục vụ còn kém cha đạt tiêu chuẩn và những

17

nhu cầu của khách.

điều đó thể hiện sự phát triển tự phát của thị trờng khách đến thiếu sự định hớng vàquy hoạch cụ thể đặc biệt là sự yếu kém trong công tác tuyên truyền quảng bá tới cáckhu vực thị trờng khác đặc biệt là thị trờng từ các tỉnh phía Nam Khách đến chùa H-

ơng hiện nay vẫn chủ yếu gói gọn trong phạm vi các tỉnh liền kề có hệ thống giaothông thuận tiện và thuận lợi cho việc đi về trong ngày

Khách đến chùa Hơng với nhiều mục đích khác nhau nhng mục đích cao nhấtvẫn là đáp ứng cho nhu cầu của đời sống tinh thần

+ Khách đến với mục đích tín ngỡng hoàn toàn: 78%

+ Khách đến với mục đích tham quan du lịch: 19%

+ Khách đến với mục đích khác: 03%

Theo kết quả khảo sát cho thấy lợng khách đến chùa Hơng chiếm tỉ lệ lớn sovới lợng khách đến với Hà Tây Trong số này hầu hết là những ngời hành hơng tín ng-ỡng, với đủ các thành phần những ngời già, thơng nhân, học sinh, sinh viên đến cầutài, cầu lộc, cầu an cho gia đình và bản thân Trong đó, khách thờng đi theo 3 tuyếnchính:

Bảng 4 : Tình hình doanh thu của chùa Hơng năm 1998-2001.

Nội dung VND 1997 1998 1999 2000 2002 2002 So với

2000 (%)Tổng Doanh thu Triệu 65.000 72000 82000 83723 96439 115

Doanh thu từ

DNNN Triệu 27690 29570 35629 39000 40870 109

DT thành phần

kinh tế khác Triệu 37310 42430 46371 44723 55569 119.7Chi tiêu TB/ 1

Cơ cấu chi tiêu của khách có sự chênh lệch quá lớn Trung bình một kháchquốc tế có mức chi tiêu là 700.000 đồng và khách nội địa khoảng 250.000 đồng trong

đó tiền vé và đò là 25.000 đồng, tiền lu trú qua đêm không đáng kể còn lại là việc chicho nhu cầu ăn uống, mua sắm Mức chi tiêu nh vậy so với tiềm năng du lịch vẫn cònthấy và không đợc phân bố đồng đều

Tuy có sự tăng trởng về khách và doanh thu và mức tiêu thụ bình quân củakhách có tỷ lệ cao hơn so với các điểm du lịch khác, nhng vẫn còn thấp và còn cha t-

ơng xứng với khu du lịch vì: khách tham quan trong ngày, ít lu trú lại qua đêm và ờng có thói quen mang theo thức ăn trong các chuyến đi, ít sử dụng dịch vụ tại điểm

th-du lịch dẫn đến mức chi tiêu của khách còn thấp Sở dĩ có hiện tợng nh vậy vì giá cả

đồ ăn uống và các dịch vụ tại các điểm du lịch còn ở mức cao vợt quá khả năng chi trảcủa ngời khách Điều kiện ăn uống còn cha đảm bảo, không phù hợp với khẩu vị củakhách Điều này làm cho doanh thu của doanh nghiệp mất đi một phần đáng kể từdịch vụ cho thuê phòng, dịch vụ ăn uống và các dịch vụ khác vừa gây mất vệ sinh, ônhiễm môi trờng sinh thái và cảnh quan điểm du lịch do khách để lại sau khi ăn uống.Trong thời gian tới để thu hút khách và tăng mức chi tiêu của khách cần nâng cao chấtlợng dịch vụ, đa ra các món ăn độc đáo hợp khẩu vị của du khách với giá cả hợp lý

Tỷ trọng của du lịch chùa Hơng so với GDP toàn tỉnh có xu hớng tăng từ 1997

-2000 nhng đến năm 2002 có giảm do ở Hà Tây có xuất hiện nhiều điểm du lịch mớihấp dẫn nh Suối Hai - Ba Vì… còn chVậy ban quản lý khu du lịch và các ban nghành chứcnăng cần có biện pháp thu hút khách du lịch, phát huy đợc lợi thế về tài nguyên của

19

điểm du lịch.

2.1.3 Tình hình nộp ngân sách của chùa Hơng trong một số năm

Hàng năm du lịch Chùa Hơng đóng góp một phần đáng kể trong cơ cấu nộpngân sách của ngành du lịch vào ngân sách toàn tỉnh Biểu hiện qua số liệu sau

TH 2000

đặc biệt là huyện Mỹ Đức cần có biện pháp đầu t, quản lý phát triển du lịch để thu hútkhách, tăng tổng doanh thu để tăng nhanh nguồn thu ngân sách của khu vực và toànngành nói chung và tỉnh nói riêng Ngoài ra chính biện pháp quản lý còn lỏng lẻo,nhiều cán bộ chỉ vì lợi ích trớc mắt đã giúp những hộ kinh doanh chốn thuế Nhiềucán bộ làm ở bộ phận gác cổng đã cấu kết với những ngời làm nghề môi giới đónkhách giữa đờng Khi đó khách vẫn phải bỏ số tiền bằng vé tham quan nhng nhà nớckhông thu đợc đồng nào mà hoàn toàn vào tay những ngời đó

Muốn nâng cao nguồn ngân sách nhà nớc không chỉ tập chung đầu t phát triểnkinh doanh thu hút khách mà cần có biệt pháp quản lý chạt chẽ, hình thức xử phạtnghiêm khắc đối với cán bộ vi phạm

2.1.4 Cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ phát triển Du lịch.

2.1.4.1 Cơ sở phục vụ lu trú.

Đây là việc cung cấp các phòng trọ trong khách sạn, nhà khách, nhà nghỉ, các

điểm lu trú cho khách nghỉ qua đêm.

Bảng 6 : Tình hình cung ứng dịch vụ lu trú tại khu vực chùa Hơng năm 2002

Số phòng Phòng 80 Nhà trọ Nhà 100

(Nguồn: Sở Du lịch Hà Tây)

Nhận xét :

Đây là toàn bộ đơn vị kinh doanh lu trú trong khu vực có đăng kí kinh doanh

Đây là lĩnh vực kinh doanh phục vụ khách còn rất nhiều hạn chế cha tìm ra đợc biệnpháp tốt Tuy số các khách sạn còn ít so với lợng khách đến vào mùa lễ hội nhng vẫnkhông sử dụng hết công suất phong vì rất nhiều yếu tố nh chất lợng cơ sở vất chấtcũng nh trình độ phục vụ của đội ngũ nhân viên Trong các khách sạn của công ty vàkhách sạn t nhân đều cha đạt tiêu chuẩn Các khách sạn nhìn chung còn có chất lợngkém do lâu ngày không đợc tu bổ sửa chữa Các tiện nghi sinh hoạt trong khách sạncòn nghèo nàn, trang thiết bị không đồng bộ nên khả năng đáp ứng nhu cầu của khách

là kém Điều này dẫn đến tình trạng doanh thu từ việc thuê phòng của các công ty Dulịch cha cao và không hấp dẫn khách ở lại qua đêm tại các điểm Du lịch

Các nhà trọ của ngời dân trong vùng càng không đảm bảo đáp ứng nhu cầu củakhách Tình trạng chen lấn mất vệ sinh kéo dài Thêm vào đó công trình vệ sinhkhông có hoặc không đảm bảo Mặc dù điều kiện nh vậy nhng giá cả thờng không ổn

định gây ra không ít khó khăn cho khách

2.1.4.2 Cơ sở phục vụ dịch vụ ăn uống

Trong những năm qua, dịch vụ ăn uống tại đây còn tỏ ra yếu kém, không đủnăng lực phục vụ khách Thực tế là trong các cửa hàng ăn uống của các Nhà hàng,món ăn cha đợc phong phú, nấu nớng cha ngon, thái độ phục vụ cha tốt, đặc biệt làgiá cả quá đắt đỏ Với những lý do đó thì hầu nh các cửa hàng ăn uống của các công

ty Du lịch chỉ phục vụ một số ít các khách theo đoàn còn chủ yếu khách mang theo đồ

ăn hoặc ăn tại các quán t nhân

21

Các cửa hàng phục vụ ăn uống của t nhân đợc làm tạm thời nên vệ sinh cha thật

đảm bảo Vào mùa lễ hội số lợng khách tập trung nhiều vào một thời điểm rất ngắnnên việc phục vụ cũng nh sinh hoạt của khách còn gặp nhiều khó khăn

Bảng 7: Tình hình cung ứng dịch vụ ăn uống tại khu vực chùa Hơng năm 2002

STT Địa điểm Số lợng cửa hàng Diện tích (m 2 )

- Thêm vào đó khu vực chùa Hơng là vùng đồng chiêm trũng thờng xuyên bịngập úng và hàng năm có từ 2-5 trận lũ núi vì vậy đờng xá bị sạt lở xuống cấp gâynhiều khó khăn cho du khách

- Hệ thống đờng mòn nối giữa các đền chùa, hang động cũng không đảm bảo

an toàn cho khách du lịch Với chất lợng đờng nh vậy vào mùa lễ hội tình trạng áchtắc giao thông luôn xẩy ra, một số vụ tai nạn trên các tuyến đờng này cũng tăng nhanhtrong trong những năm vừa qua Tình trạng này gây nên tốc độ di chuyển của các ph-

ơng tiện vận chuyển là thấp, tốn thời gian nghỉ ngơi của du khách trong các chuyến

Du lịch gây bất tiện và tâm lý không thoải mái cho khách

- Ngoài ra, đặc điểm của khu Du lịch chùa Hơng là phải qua suối Yến bằng đò

một đoạn đờng dài trong thời gian hơn 1 tiếng do đó giao thông trên nớc ở đây cũngrất quan trọng Tuy nhiên số xuồng đợc trang bị đủ thậm chí rất nhiều hơn so với lợngkhách tới tham quan (6000 đò) nên dẫn đến tình trạng tranh giành khách mất trật tự trịan.Vào mùa lễ hội lợng khách tập trung rất đông đặc biệt vào thứ bảy và chủ nhật nênkhu vực bến đò lúc nào cũng tắc đờng gây cản trở khó khăn cho khách.

- Vệ sinh trên suối tuy đã đợc công ty vệ sinh môi trờng xử lý nhng vẫn cha

đảm bảo Vẫn còn nhiều rác trên suối Yến gây mất vệ sinh và mất mỹ quan Dọc haibên bờ suối các hộ kinh doanh và khách du lịch vứt xuống không đợc dọn kịp thời

2.1.4.4 Các cơ sở vật chất kĩ thuật khác.

* Hệ thống cung cấp nớc:

- Hệ thống cung cấp nớc máy cho toàn khu vực đờng là một vấn đề nóng bỏngcủa toàn khu vực này Nớc đã đợc đa lên các vùng cao để phục vụ ăn uống và sinhhoạt cho khách nhng cha đợc đáp ứng đầy đủ gây ấn tợng xấu đối với khách du lịch

- Hệ thống điện: Trong những năm gần đây hệ thống điện đã đợc lắp và cungcấp cho khách du lịch tới tham quan

- Hệ thống thông tin liên lạc: Thông tin liên lạc ngày càng trở thành nhu cầu tấtyếu đối với du khách nớc ngoài và thơng nhân Trong những năm gần đây thông tinliên lạc đã đợc trang bị đến mức độ nào đó nhng phần nào còn nhiều hạn chế khảnăng đáp ứng nhu cầu của khách, còn ít các điểm điện thoại công cộng

- Ngoài ra khu du lịch chùa Hơng là một điểm có thể phát triển nhiều loại hình

du lịch khác nhau để hấp dẫn du khách, tuy vậy muốn kéo thời gian lu lại dài cần phải

đầu t cho khu vui chơi giải chí,và hệ thống cơ sở hạ tầng và kỹ thuật

2.1.4.5 Nguồn nhân lực.

Lực lợng lao động trong ngành Du lịch trên địa bàn huyện Mỹ Đức tập trungchủ yếu tại các công ty, các doanh nghiệp nhng có sự phân bố không đồng đều Số l-ợng phục vụ tại các cơ sở lu trú chiếm tỉ lệ thấp trong tổng số lao động (35%) Trongkhi đó lực lợng lao động chở đò có khoảng 6.000 ngời chiếm một lợng khá động dẫn

đến tình trạng cung lớn hơn cầu, tình trạng tranh giành khách liên tiếp xẩy ra

- Điều đáng chú ý là lực lợng lao động trong khu vực trình độ còn hạn chế, số ợng lao động đợc đào tạo qua các trờng Du lịch còn ít mà chủ yếu là đợc học qua cáckhoá học do công ty tổ chức Nhìn chung so với những năm trớc tỉ lệ cán bộ có trình

l-độ đã tăng lên nhng vẫn cha đáp ứng đợc yêu cầu Song song với vấn đề đó thu nhậpngời lao động trong các công ty du lịch còn thấp (thu nhập bình quân 1ngời/tháng:286.000) Đây là một trong những nguyên nhân gây ra chất lợng và hiệu quả côngviệc cha đạt tiêu chuẩn cao vì bản thân ngời lao động cha yên tâm với việc làm đảmbảo cuộc sống cá nhân và gia đình họ

Nhân dân trong vùng cha đợc đào tạo nâng cao hiểu biết về du lịch, văn minh

23

trong du lịch Chính điều đó làm hạn chế chất lợng phục vụ khách du lịch Thậm chímột số ngời dân địa phơng chỉ vì mục đích lợi nhuận trớc mắt, với suy nghĩ kháchhiếm khi trở lại tham quan lần nữa nên phục vụ có những hành vi tiêu cực nh bắt chẹtkhách, ép giá khách Muốn khu du lịch chùa Hơng ngày càng phát triển thì phải phổbiến nâng cao hiểu biết cho nhân dân địa phơng.

2.1.4.6 Y tế, bảo hiểm.

Khu Du lịch thắng cảnh chùa Hơng là khu Du lịch có cả địa hình sông núi vàmặt nớc rộng, việc tiến hành các hoạt động Du lịch của khách nh Du lịch leo núi, Dulịch trên mặt hồ nớc có độ sâu và bề rộng lớn thì dù có cẩn thận đến mấy cũng khôngthể không có những tai nạn rủi ro xẩy ra Vì vậy vai trò của các cơ quan cơ sở cấp cứu

y tế bảo hiểm là rất quan trọng

Về lĩnh vực này có thể nói đây là một trong những khâu yếu kém của khu vựcchùa Hơng Nó biểu hiện ở chỗ các trang thiết bị cần thiết cho việc cấp cứu cho nạnnhân khi xẩy ra tai nạn rất nghèo nàn, cơ sở y tế, cấp cứu còn ít, thiếu các phòng sơcứu có trang thiết bị hiện đại, không xe cứu thơng nên có tai nạn phải gọi đến cácbệnh viện cho xe đến Điều này đôi khi gây nên khó khăn cho công tác chăm sóc sứckhoẻ cho du khách

Tuy nhiên, hoạt động bảo hiểm cho khách đã đợc tiến hành Các tổ chức Dulịch đã liên kết với các hãng bảo hiểm để bảo hiểm cho khách thông qua giá vé thắngcảnh Hình thức này không gây phiền hà cho khách mà việc của các tổ chức Du lịchcũng đợc thực hiện đơn giản hơn

+ Hệ thống các sọt rác công cộng đã phần nào làm giảm sự mất vệ sinh tại

điểm Du lịch, và đợc bố trí phù hợp với cảnh quan gây đợc ấn đợc tốt với du khách

+ Hiện tợng ăn xin gần nh không còn, mất trộm cắp đã giảm Có những phòngthờng trực của công an huyện Mỹ Đức trên đờng đến các hang, động chùa tại điểm

Du lịch đã hạn chế đợc tình trạng mất trật tự và an ninh đã đợc đảm bảo hơn trớc

vừa ảnh hởng tới chất lợng của bữa ăn do nguội và bọc gói Trong hành trình kháchphải mang đồ ăn gây mệt mỏi và mất mỹ quan Ngoài ra việc khách ăn xong vứt ráclung tung còn gây ô nhiễm môi trờng, mất vệ sinh làm mất đi sự trong lành của môitrờng cảnh quan Đối với các tổ chức du lịch việc tổ chức ăn uống của khách đồngnghĩa mất đi một khoản thu nhập đáng kể Mặt khác những hậu quả của nó còn làmmất đi sự hấp dẫn tại điểm du lịch, sở dĩ khách có thói quen nh vậy vì một phần dokhả năng thanh toán của khách không cao, một phần do giá cả, ngoài ra còn do sự bốtrí các điểm dịch vụ không hợp lý do đồ ăn không hợp khẩu vị, do chất l ợng các dịch

vụ và nhân viên phục vụ không đáp ứng đợc nhu cầu của khách

+ Cơ sở hạ tầng còn nhiều yếu kém đờng vào khu du lịch còn nhiều đoạn do sửdụng trong thời gian dài mà không đợc tu bổ nên gập ghềnh khó đi

+ Các sản phẩm du lich còn nghèo nàn đơn điệu ở dạng tự nhiên cha xây dựng

đợc các sản phẩm đặc trng các tour khép kín ổn định để hấp dẫn khách và các sảnphẩm thủ công gắn với điểm du lịch để bán cho khách làm quà lu niệm

+ Các hoạt động du lịch mang tính thời vụ cha tổ chức tốt du lịch quanh nămgắn liền với lữ hành nên ảnh hởng xấu đến nguồn tài nguyên du lịch

+ Công tác huy động gọi vốn đầu t và huy động các thành phần kinh tế trong vàngoài tỉnh còn chậm

+ Các chùa động hoạt động trái phép đã cấm hoạt động nhng cha giải quyếttriệt để làm mất mỹ quan khu du lịch

2.2 Một số dự báo các chỉ tiêu phát triển của khu du

(Nguồn:Viện nghiên cứu phát triển du lịch.)

Tuy trong mấy năm gần đây tổng lợng khách đến khu du lịch Chùa Hơng cógiảm nhng cùng với du lịch Việt nam, Hà Tây đang cố gắng thu hút, hấp dẫn khách.Chùa Hơng là một điềm du lịch lớn trong tỉnh nên đợc các cấp chính quyền đang cốgắng quảng bá và tìm mọi biện pháp để nâng cao chất lợng sản phẩm du lịch Các cấplãnh đạo đã quan tâm, chỉ đạo để khu du lịch ngày càng phát triển Những tồn tại củakhu du lịch đang đợc cố gắng giải quyết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của dukhách Hiện nay ở Hà Tây đang hình thành các khu du lịch nghỉ dỡng vui chơi giải trítổng hợp nh Ba Vì, Suối Hai, Đồng Mô nên trong thời gian tới lợng khách đến Chùa

25

Hơng so với cả tỉnh sẽ giảm Để khắc phục tình hình này các cấp lãnh đạo quản lýchặt chẽ để tăng lợng khách tới chùa Hơng năm 2004 đạt 620.000 lợt khách tăng sovới năm 2003 là 23.000 (bổ xung số liệu) lợt khách Đến năm 2010 tổng lợng khách

đạt 950.000 lợt khách trong đó khách nội địa đạt 840.000 lợt khách và 110.000 kháchquốc tế

- Khách nội địa tới chùa Hơng chủ yếu từ Hà Nội hoặc các tỉnh phía Bắc Hiệnnay đời sống của ngời Việt Nam đã đợc cải thiện, ngày càng có nhiều ngời muốn đichùa không chỉ để lễ phật cầu tài, cầu lộc cho gia đình, bản thân mà còn chiêm ngỡngcảnh sơn thuỷ hữu tình của “Nam thiên đệ nhất động” Dự kiến lợng khách nội địanăm 2004 sẽ đạt 420.000 lợt khách và đón đợc 29.000 lợt khách quốc tế, chiếm 4.8

%tổng số khách

- Tuy nhiên số lợng khách nghỉ qua đêm tại khu du lịch chùa Hơng chỉ chiếm

tỷ lệ nhỏ trong tổng số khách đến khu vực Năm 2002 tỷ lệ này = 2 % đối với cảkhách quốc tế và nội địa Muốn tăng lợng khách nghỉ qua đêm thì tại khu du lịch chùaHơng phải có các công trình dịch vụ du lịch, vui chơi giải trí… còn ch sản phẩm du lịch đadạng, phong phú, hấp dẫn khách du lịch Chúng ta phải cố gắng phát triển khu du lịchbền vững và đợc UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới để thu hút lợng kháchnội địa và quốc tế ngày càng đông tới khu du lịch

-Trong những năm gần đây lợng khách lu lại qua đêm tại khu du lịch vẫn cònrất thấp mà nh vậy có nghĩa khu du lịch nói chung và các nhà kinh doanh du lịch đãmất một nguồn thu rất lớn, cha khai thác hết tiềm năng của khu du lịch Trong nhữngnăm tới chúng ta phải đầu t nâng cao chất lợng sản phẩm, chất lợng phục vụ ngàycàng cao để thu hút khách du lịch đặc biệt là khách quốc tế Các nhà quản lý và kinhdoanh tại khu du lịch phải quan tâm để nâng số ngày bình quân lu trú của khách quốc

tế là 2.5 ngày từ năm 2005 và đến năm 2010 là 3 ngày Bình quân số ngày lu trú củakhách nội địa vào năm 2002 là 2 ngày, đến năm 2005 đạt 2.5 ngày và tăng dần lên

Số lợng khách 33000 39600 84000

Số ngày khách 66000 99000 294000

(Nguồn: Viện nghiên cứu và phát triển du lịch)

2.2.2 Dự báo doanh thu