PHẦN I: Mở đầu 1. Họ tên giáo viên: Nguyễn Hoài Văn 2. Nhiệm vụ được phân công: Dạy ngữ văn THCS 3. Đơn vị công tác: Trường THCS&THPT Xuân Trường 4. Lý do chọn đề tài Đổi mới phương pháp dạy học luôn là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Một trong số những biện pháp để đạt được mục đích trên đó là sử dụng trò chơi trong quá trình dạy học. Trò chơi vừa là một hoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục: giáo dục bằng trò chơi - một phương pháp đã được nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới vận dụng. Lồng ghép trò chơi trong dạy và học môn Ngữ văn, kết hợp với những phương pháp dạy học khác sẽ có ý nghĩa tích cực đối với yêu cầu đổi mới hiện nay. Đối với học sinh THCS thì hoạt động vui chơi là nhu cầu không thể thiếu và nó giữ vai trò quan trọng đối với các em. Nếu giáo viên biết tổ chức cho học sinh chơi một cách hợp lí, khoa học trong giờ học sẽ mang lại hiệu quả giáo dục cao. Chính vì vậy việc vận dụng trò chơi trong giờ học môn văn ở THCS sẽ làm thay đổi không khí căng thẳng trong các giờ học, tăng thêm hứng thú cho người học, học sinh sẽ chú ý hơn, chủ động hơn trong chuẩn bị, mạnh dạn hơn trong đề xuất ý kiến của mình, phát huy tư duy sáng tạo… Hứng thú và chủ động trong học tập là sự khởi đầu tốt cho việc nắm bắt kiến thức, hình thành kĩ năng và phát triển nhân cách ở học sinh qua bộ môn Văn. Qua ba năm dạy học, được giảng dạy các lớp 6 - 7 - 8 bậc THCS tôi luôn mong muốn làm thế nào để học sinh của mình năng động sáng tạo hơn, hứng thú trong học tập, giờ học bớt căng thẳng, bớt áp lực, làm sao để các em có cảm giác “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”, để rồi thông qua mỗi giờ học Văn các em được sống trong không khí thoải mái hứng khởi nhất có thể. Thông qua thực tế giảng dạy, dự giờ học hỏi ở đồng nghiệp cộng với các đợt tập huấn chuyên môn bản thân tôi mạnh dạn áp dụng tổ chức một số trò chơi trong giờ dạy môn Văn trong nhiều năm học và thấy không khí của mỗi tiết học sôi nổi hẳn lên đến giờ học các em không còn cảm thấy căng thẳng mà rất háo hức mong đợi, học sinh trong lớp hoạt động tích cực và đồng đều, các em mạnh dạn trình bày ý kiến, nêu thắc mắc…từ đó các em chủ động chiếm lĩnh kiến thức và ghi nhớ một cách bền vững hơn do đó mà kết quả học tập cũng được nâng cao. Vì vậy, tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “Tổ chức trò chơi trong các hoạt động dạy học nhằm góp phần phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh trong tiết Ngữ Văn”, rất mong nhận được sự góp ý của các cấp lãnh đạo, Ban giám hiệu, tổ chuyên môn để đề tài phát huy hiệu quả cao hơn. 5. Giới hạn: Đề tài chỉ nghiên cứu sự vận dụng phương pháp trò chơi học tập Ngữ văn nói chung, không hướng dẫn cụ thể cách thiết kế trò chơi. Đề tài chỉ nghiên cứu phương pháp trò chơi với các hình thức trò chơi vào việc dạy học Ngữ văn ở trường THCS&THPT Xuân Trường hiện nay. 6. Thời gian nghiên cứu: Hai năm học: Năm 2020 – 2021 và năm 2021-2022 PHẦN II: Nội dung 1. Thực trạng, những tồn tại hạn chế, nguyên nhân chủ quan, khách quan Trong Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.”. Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, loại bỏ thói quen học tập thụ động của học sinh. Căn cứ vào mục tiêu trên cùng với việc dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi học sinh THCS: ham tìm hiểu, tiếp cận, thích cái mới lạ nhưng lại chóng chán. Do đó việc sử dụng các trò chơi học tập trong giờ học Ngữ văn là hết sức cần thiết và có ích. Trò chơi có tác dụng giúp học sinh: + Tăng cường khả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học phát huy tính năng động của các em. + Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần làm giảm mệt mỏi, căng thẳng trong học tập của học sinh. Phát triển tính độc lập, ham hiểu biết và khả năng suy luận. + Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học. + Tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, và giữa học sinh với nhau, giúp học sinh rèn luyện các khả năng ứng xử, giao tiếp. + Thu hút cả lớp theo dõi tham gia các hoạt động. Khi chơi, các em tưởng tượng, suy ngẫm, thử nghiệm, lập luận để đạt kết quả mà không nghĩ là mình đang học. Kiến thức cung cấp trong giờ ngữ văn sẽ được giảm nhẹ, quá trình học tập diễn ra một cách tự nhiên hơn, hấp dẫn hơn. Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và gây hứng thú trong giờ học của học sinh. Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còn giúp các em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như tình đoàn kết, thân ái, lòng trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm. Trong những năm gần đây, hiện trạng học sinh lười học, chán học ở các trường không phải là ít. Nhiều học sinh không có hứng thú với môn học nên hầu hết các giờ học thường thấy mệt mỏi, buồn ngủ, tiếp thu chậm từ đó dẫn đến việc nói chuyện, làm việc riêng trong các giờ học. Điều này gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng giáo dục. Trước yêu cầu đó đòi hỏi người giáo viên dạy Văn không chỉ nỗ lực học tập để nâng cao trình độ chuyên môn mà còn phải cần nỗ lực trau dồi củng cố thường xuyên về kiến thức khoa học khác cũng như các phương pháp, hình thức dạy học hiện đại vào trong quá trình dạy học. Nếu thầy cô giáo giỏi chuyên môn và có tâm huyết với nghề, thì tất nhiên sẽ biết cách khơi gợi tạo ra sự hứng thú và cuốn hút học sinh hăng say học tập và thích phát biểu ý kiến trong lớp để xây dựng bài học. Năm học 2020 – 2021 tôi được phân công giảng dạy lớp 8A2, năm 2021 – 2022 được phân công giảng dạy 6A2. Trong những giờ dạy của bản thân cũng như qua những lần dự giờ đồng nghiệp tôi nhận thấy rằng hiện nay đang xuất hiện một thực trạng học sinh ngày càng thụ động không chịu phát biểu xây dựng bài. Nhiều lần thầy đặt câu hỏi, dù chỉ là những câu hỏi trong sách giáo khoa nhưng hỏi đi hỏi lại 2, 3 lần nhưng các em vẫn ngồi im thin thít, và chính tôi là người phải trả lời câu hỏi do mình đặt ra, những tình huống như vậy thường gây tâm lí ức chế cho thầy cô rất nhiều, thậm chí chán nản, không tha thiết với công việc của mình. Theo kết quả khảo sát (ngày 29/09/2020) học sinh lớp 8A2, (ngày 15/10/2021) ở lớp 6A2 mà tôi trực tiếp giảng dạy về việc em có hay phát biểu trong giờ học Văn hay không, kết quả thu được như sau: Lớp Sĩ số Phát biểu thường xuyên Ít phát biểu Không phát biểu 8A2 36 5 19 12 6A2 36 7 18 11 Tổng 72 12 37 23 Tỷ lệ 100% 16.67% 51.39 % 31.94% Từ kết quả trên ta thấy tình trạng lớp học tương đối trầm, tỷ lệ phát biểu ít chiếm quá 50%, rồi đến tỷ lệ những học sinh chưa bao giờ phát biểu khá cao trên 30%, còn lại lượng học sinh hăng hái phát biểu không đáng kể chỉ trên 13%. Nguyên nhân gây nên hiện tượng học sinh thụ động trong giờ học Văn bắt nguồn từ tâm lý chung của học sinh sợ bị chê cười khi phát biểu sai, chưa tự tin vào năng lực của mình, ngại ngùng, rụt rè khi đứng lên trả lời trước đám đông nhất là các bạn nữ; do các em lười học, không chịu, hoặc rất ít chuẩn bị bài trước ở nhà mà có thói quen đợi đến lớp chờ thầy cô giảng rồi chép vào vở; chưa hiểu rõ tác dụng của việc phát biểu xây dựng bài; do không khí các giờ văn trên lớp nhiều tiết còn tẻ nhạt, thiếu hấp dẫn... Nếu tình trạng lãnh đạm, thụ động, ít hoặc không phát biểu trong giờ học của học sinh phổ thông nói chung và giờ học Văn nói riêng kéo dài thì không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học trong hiện tại mà còn có tác động tiêu cực sau này. Điều đó sẽ tạo ra những thế hệ người lao động, đội ngũ trí thức kém năng động luôn nhút nhát, e dè, sợ sệt khi phát biểu trước đám đông, thiếu bản lĩnh, tự tin trong giao tiếp, không dám nói lên sự thật, chống lại cái sai trái… Những ai đã từng cắp sách đến trường và yêu quý môn Văn đều nhận thấy những chức năng đặc thù của văn học trong việc bồi đắp tâm hồn, hình thành nhân cách học sinh. Văn học trang bị những cảm xúc nhân văn, giúp con người hướng tới Chân - Thiện - Mỹ. Nhờ có Văn học mà đời sống tinh thần của con người ngày càng giàu có, phong phú, tinh tế hơn. Tâm hồn trở nên bớt chai sạn, thờ ơ, bàng quan trước những số phận, cảnh đời diễn ra xung quanh mình hàng ngày, trước thiên nhiên và tạo vật. Điều này càng quan trọng khi chúng ta đang sống trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại. Văn học bồi đắp cho học sinh lòng yêu nước, thái độ trân trọng truyền thống, và ngôn ngữ mẹ đẻ. Môn Ngữ văn còn có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ, diễn đạt, cách thức tạo lập các loại văn bản phục vụ cho quá trình giao tiếp trên mọi lĩnh vực của mỗi người trong cuộc sống... Mặc dầu có vị trí, chức năng quan trọng đặc biệt như vậy nhưng hiện nay đang xuất hiện tình trạng nhiều học sinh không mấy hứng thú khi học môn học này. Cũng với lớp 8A2 (khảo sát ngày 29/09/2020) và 6A2 (Khảo sát ngày 15/10/2021) tôi đưa ra câu hỏi câu hỏi “Em có hứng thú khi đến giờ ngữ Văn hay không?”, kết quả thu được như sau: Lớp Sĩ số Hứng thú với giờ học Không hứng thú với giờ học 8A2 36 13 23 6A2 36 15 21 Tổng 72 28 44 Tỷ lệ 100% 38.89 % 61.11 % Kết quả trên cho thấy số học sinh yêu thích giờ học Văn rất ít chưa đến một nửa còn lại hơn 50% là các em không thích giờ học Văn điều đó cũng có nghĩa là các em không yêu thích môn Văn điều này không chỉ gây bi quan đối với dư luận xã hội mà còn tác động tiêu cực đến người dạy. Nhiều thầy cô giáo dạy Văn đã xuất hiện tâm lí chán nản, buông xuôi, không có động lực để trau dồi chuyên môn, tạo sức ỳ lớn trong tư duy đổi mới, cải tiến phương pháp giảng dạy. Nguyên nhân học sinh không hứng thú với giờ học Văn: - Cơ sở vật chất, tài liệu minh hoạ, đồ dùng dạy học để phục vụ giảng dạy và bổ sung kiến thức cho học tập môn văn còn nghèo nàn, đơn điệu; - Kiến thức quá nhiều, quá nặng dẫn đến các em mệt mỏi, giảm hứng thú; do nhận thức không đầy đủ, lệch lạc, thực dụng của một số không nhỏ học sinh và cha mẹ học sinh hiện nay đối với vị trí, tầm quan trọng của môn văn đối với mỗi con người trong suốt cả cuộc đời; - Phương pháp dạy của một số thầy cô giáo chưa thu hút được học trò yêu thích đối với bộ môn của mình giảng dạy. Thực tế cho thấy phương pháp giảng dạy của một bộ phận giáo viên Văn còn bộc lộ nhiều hạn chế, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy môn Văn chưa thực sự phổ biến, bên cạnh đó trong mỗi tiết học vẫn còn tình trạng “đọc - chép” và “chiếu - chép” dẫn đến sự nhàm chán ở học sinh, nhiều giáo viên còn sa vào “độc thoại”, “độc diễn” trên bục giảng do bài dài nên giáo viên cố gắng làm sao để truyền đạt đủ, kịp kiến thức cho các em mà ngại tìm tòi đổi mới vận dụng phương pháp, hình thức dạy học mới như sử dụng các phương tiện dạy học, các biện pháp hỗ trợ như: thảo luận nhóm, nêu tình huống có vấn đề, sử dụng tư liệu, hình ảnh hay chiếu phim văn học, vận dụng trò chơi vào tiết học lại càng hiếm hoi hơn. Hoặc có sử dụng trò chơi thì cũng ở mức gượng ép, miễn cưỡng dẫn đến một số giờ học văn trở nên đơn điệu, căng thẳng dẫn đến việc nhận thức của học sinh bị hạn chế. Từ trước tới nay nhiều giáo viên vẫn thường quan niệm: trò chơi thì chỉ áp dụng hiệu quả đối với bác bộ môn khác như: ngoại ngữ hay các môn Khoa học tự nhiên… Còn với bộ môn Ngữ Văn – Một bộ môn dạy làm người với những đặc thù, tính chất riêng thì hiệu quả áp dụng cũng không cao. Tình trạng học sinh không hứng thú với giờ học Văn nếu kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến kết quả dạy và học mà sâu xa hơn dẫn đến sự khuyết hãm về tri thức khoa học nhân văn của thế hệ trẻ được đào tạo trong nhà trường. Đây sẽ là một thiếu hụt không bù đắp nổi, làm yếu đi nguồn nhân lực của đất nước trong thực tế đào tạo nguồn nhân lực hiện nay. Xuất phát từ những thực tiễn đó thiết nghĩ nếu chúng ta không mạnh dạn thử đổi mới, áp dụng phương pháp trò chơi vào dạy học thì làm sao biết được có hiệu quả hay không? Và làm sao biết được cần áp dụng thế nào cho hợp lí và kết quả tốt.
Trang 1BÁO CÁO BIỆN PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
CÔNG TÁC GIẢNG DẠY
TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC NHẰM GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ PHẨM CHẤT CHO HỌC SINH TRONG TIẾT NGỮ VĂN
NGƯỜI THỰC HIỆN: NGUYỄN HOÀI VĂN
Đà Lạt, tháng 01 năm 2023
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN I: Mở đầu 2
1 Họ tên giáo viên: Nguyễn Hoài Văn 2
2 Nhiệm vụ được phân công: Dạy ngữ văn THCS 2
3 Đơn vị công tác: Trường THCS&THPT Xuân Trường 2
4 Lý do chọn đề tài 2
5 Giới hạn: 3
6 Thời gian nghiên cứu: 3
PHẦN II: Nội dung 3
1 Thực trạng, những tồn tại hạn chế, nguyên nhân chủ quan, khách quan 3
2 Biện pháp khắc phục hạn chế, tồn tại 8
2.1 Biện pháp áp dụng trò chơi 8
* Nguyên tắc áp dụng phương pháp trò chơi trong giờ Ngữ Văn 8
* Lồng ghép trò chơi vào từng phân môn Ngữ văn: 9
* Lựa chọn thời gian vận dụng trò chơi 9
* Lựa chọn nội dung tổ chức trò chơi 10
* Sử dụng phương tiện khi tổ chức trò chơi 10
* Chọn cách tổ chức trò chơi có hiệu quả 10
2.2 Một số trò chơi để vận dụng trong giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THCS&THPT Xuân Trường 11
* Trò chơi sắm vai 11
* Trò chơi tiếp sức 13
* Trò chơi nhìn hình đoán chữ 14
* Trò chơi ô chữ bí mật 15
* Trò chơi Lật mảnh ghép - Đoán hình nền 18
* Trò chơi trả lời nhanh 20
3 Kết quả thực hiện 21
4 Bài học kinh nghiệm rút ra khi áp dụng vào thực tế: 23
5 Kết luận 24
Trang 3PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
T RƯỜNG THCS&THPT XUÂN TRƯỜNG
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Xuân Trường, ngày 15 tháng 01 năm 2023.
BÁO CÁO KẾT QUẢ THỰC HIỆN BIỆN PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC GIẢNG DẠY
PHẦN I: Mở đầu
1 Họ tên giáo viên: Nguyễn Hoài Văn
2 Nhiệm vụ được phân công: Dạy ngữ văn THCS
3 Đơn vị công tác: Trường THCS&THPT Xuân Trường
4 Lý do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học luôn là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dụcnhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Một trong sốnhững biện pháp để đạt được mục đích trên đó là sử dụng trò chơi trong quá trình dạyhọc Trò chơi vừa là một hoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục: giáo dụcbằng trò chơi - một phương pháp đã được nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giớivận dụng Lồng ghép trò chơi trong dạy và học môn Ngữ văn, kết hợp với nhữngphương pháp dạy học khác sẽ có ý nghĩa tích cực đối với yêu cầu đổi mới hiện nay
Đối với học sinh THCS thì hoạt động vui chơi là nhu cầu không thể thiếu và nógiữ vai trò quan trọng đối với các em Nếu giáo viên biết tổ chức cho học sinh chơi
một cách hợp lí, khoa học trong giờ học sẽ mang lại hiệu quả giáo dục cao Chính vìvậy việc vận dụng trò chơi trong giờ học môn văn ở THCS sẽ làm thay đổi không khícăng thẳng trong các giờ học, tăng thêm hứng thú cho người học, học sinh sẽ chú ýhơn, chủ động hơn trong chuẩn bị, mạnh dạn hơn trong đề xuất ý kiến của mình, pháthuy tư duy sáng tạo… Hứng thú và chủ động trong học tập là sự khởi đầu tốt cho việcnắm bắt kiến thức, hình thành kĩ năng và phát triển nhân cách ở học sinh qua bộ mônVăn
Qua ba năm dạy học, được giảng dạy các lớp 6 - 7 - 8 bậc THCS tôi luôn mongmuốn làm thế nào để học sinh của mình năng động sáng tạo hơn, hứng thú trong học
Trang 4tập, giờ học bớt căng thẳng, bớt áp lực, làm sao để các em có cảm giác “mỗi ngày đến
trường là một ngày vui”, để rồi thông qua mỗi giờ học Văn các em được sống trong
không khí thoải mái hứng khởi nhất có thể
Thông qua thực tế giảng dạy, dự giờ học hỏi ở đồng nghiệp cộng với các đợttập huấn chuyên môn bản thân tôi mạnh dạn áp dụng tổ chức một số trò chơi trong giờdạy môn Văn trong nhiều năm học và thấy không khí của mỗi tiết học sôi nổi hẳn lênđến giờ học các em không còn cảm thấy căng thẳng mà rất háo hức mong đợi, họcsinh trong lớp hoạt động tích cực và đồng đều, các em mạnh dạn trình bày ý kiến, nêuthắc mắc…từ đó các em chủ động chiếm lĩnh kiến thức và ghi nhớ một cách bền vữnghơn do đó mà kết quả học tập cũng được nâng cao Vì vậy, tôi chọn và nghiên cứu đề
tài: “Tổ chức trò chơi trong các hoạt động dạy học nhằm góp phần phát triển
năng lực và phẩm chất cho học sinh trong tiết Ngữ Văn”, rất mong nhận được sự
góp ý của các cấp lãnh đạo, Ban giám hiệu, tổ chuyên môn để đề tài phát huy hiệu quảcao hơn
6 Thời gian nghiên cứu:
Hai năm học: Năm 2020 – 2021 và năm 2021-2022
PHẦN II: Nội dung
1 Thực trạng, những tồn tại hạn chế, nguyên nhân chủ
quan, khách quan
Trong Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.” Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy
và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, loại bỏ thói quen học tập thụ độngcủa học sinh
Căn cứ vào mục tiêu trên cùng với việc dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của lứatuổi học sinh THCS: ham tìm hiểu, tiếp cận, thích cái mới lạ nhưng lại chóng chán
Trang 5Do đó việc sử dụng các trò chơi học tập trong giờ học Ngữ văn là hết sức cần thiết và
có ích Trò chơi có tác dụng giúp học sinh:
+ Tăng cường khả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học phát huy tính năng độngcủa các em
+ Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần làm giảm mệt mỏi, căng thẳngtrong học tập của học sinh Phát triển tính độc lập, ham hiểu biết và khả năng suyluận
+ Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học
+ Tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, và giữa học sinh vớinhau, giúp học sinh rèn luyện các khả năng ứng xử, giao tiếp
+ Thu hút cả lớp theo dõi tham gia các hoạt động
Khi chơi, các em tưởng tượng, suy ngẫm, thử nghiệm, lập luận để đạt kết quả
mà không nghĩ là mình đang học Kiến thức cung cấp trong giờ ngữ văn sẽ được giảmnhẹ, quá trình học tập diễn ra một cách tự nhiên hơn, hấp dẫn hơn
Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổi mớiphương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và gây hứng thú tronggiờ học của học sinh Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còn giúp các em pháttriển được nhiều phẩm chất đạo đức như tình đoàn kết, thân ái, lòng trung thực, tinhthần cộng đồng trách nhiệm
Trong những năm gần đây, hiện trạng học sinh lười học, chán học ở các trườngkhông phải là ít Nhiều học sinh không có hứng thú với môn học nên hầu hết các giờhọc thường thấy mệt mỏi, buồn ngủ, tiếp thu chậm từ đó dẫn đến việc nói chuyện, làmviệc riêng trong các giờ học Điều này gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng giáo dục
Trước yêu cầu đó đòi hỏi người giáo viên dạy Văn không chỉ nỗ lực học tập đểnâng cao trình độ chuyên môn mà còn phải cần nỗ lực trau dồi củng cố thường xuyên
về kiến thức khoa học khác cũng như các phương pháp, hình thức dạy học hiện đạivào trong quá trình dạy học Nếu thầy cô giáo giỏi chuyên môn và có tâm huyết vớinghề, thì tất nhiên sẽ biết cách khơi gợi tạo ra sự hứng thú và cuốn hút học sinh hăngsay học tập và thích phát biểu ý kiến trong lớp để xây dựng bài học
Năm học 2020 – 2021 tôi được phân công giảng dạy lớp 8A2, năm 2021 – 2022được phân công giảng dạy 6A2 Trong những giờ dạy của bản thân cũng như quanhững lần dự giờ đồng nghiệp tôi nhận thấy rằng hiện nay đang xuất hiện một thựctrạng học sinh ngày càng thụ động không chịu phát biểu xây dựng bài Nhiều lần thầy
Trang 6đặt câu hỏi, dù chỉ là những câu hỏi trong sách giáo khoa nhưng hỏi đi hỏi lại 2, 3 lầnnhưng các em vẫn ngồi im thin thít, và chính tôi là người phải trả lời câu hỏi do mìnhđặt ra, những tình huống như vậy thường gây tâm lí ức chế cho thầy cô rất nhiều,thậm chí chán nản, không tha thiết với công việc của mình.
Theo kết quả khảo sát (ngày 29/09/2020) học sinh lớp 8A2, (ngày 15/10/2021)
ở lớp 6A2 mà tôi trực tiếp giảng dạy về việc em có hay phát biểu trong giờ học Vănhay không, kết quả thu được như sau:
Lớp Sĩ số Phát biểu thường
xuyên
Ít phát biểu
Không phát biểu
MỨC ĐỘ PHÁT BIỂU TRONG GIỜ NGỮ VĂN
Phát biểu thường xuyên Ít phát biểu Không phát biểu
Từ kết quả trên ta thấy tình trạng lớp học tương đối trầm, tỷ lệ phát biểu ít chiếmquá 50%, rồi đến tỷ lệ những học sinh chưa bao giờ phát biểu khá cao trên 30%, cònlại lượng học sinh hăng hái phát biểu không đáng kể chỉ trên 13%
Nguyên nhân gây nên hiện tượng học sinh thụ động trong giờ học Văn bắtnguồn từ tâm lý chung của học sinh sợ bị chê cười khi phát biểu sai, chưa tự tin vào
Trang 7năng lực của mình, ngại ngùng, rụt rè khi đứng lên trả lời trước đám đông nhất là cácbạn nữ; do các em lười học, không chịu, hoặc rất ít chuẩn bị bài trước ở nhà mà có thóiquen đợi đến lớp chờ thầy cô giảng rồi chép vào vở; chưa hiểu rõ tác dụng của việcphát biểu xây dựng bài; do không khí các giờ văn trên lớp nhiều tiết còn tẻ nhạt, thiếuhấp dẫn
Nếu tình trạng lãnh đạm, thụ động, ít hoặc không phát biểu trong giờ học củahọc sinh phổ thông nói chung và giờ học Văn nói riêng kéo dài thì không chỉ ảnhhưởng đến chất lượng dạy và học trong hiện tại mà còn có tác động tiêu cực sau này.Điều đó sẽ tạo ra những thế hệ người lao động, đội ngũ trí thức kém năng động luônnhút nhát, e dè, sợ sệt khi phát biểu trước đám đông, thiếu bản lĩnh, tự tin trong giaotiếp, không dám nói lên sự thật, chống lại cái sai trái…
Những ai đã từng cắp sách đến trường và yêu quý môn Văn đều nhận thấynhững chức năng đặc thù của văn học trong việc bồi đắp tâm hồn, hình thành nhâncách học sinh Văn học trang bị những cảm xúc nhân văn, giúp con người hướng tớiChân - Thiện - Mỹ Nhờ có Văn học mà đời sống tinh thần của con người ngày cànggiàu có, phong phú, tinh tế hơn Tâm hồn trở nên bớt chai sạn, thờ ơ, bàng quan trướcnhững số phận, cảnh đời diễn ra xung quanh mình hàng ngày, trước thiên nhiên và tạovật Điều này càng quan trọng khi chúng ta đang sống trong guồng quay hối hả củacuộc sống hiện đại Văn học bồi đắp cho học sinh lòng yêu nước, thái độ trân trọngtruyền thống, và ngôn ngữ mẹ đẻ Môn Ngữ văn còn có vai trò quan trọng trong việcrèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ, diễn đạt, cách thức tạo lập các loại văn bảnphục vụ cho quá trình giao tiếp trên mọi lĩnh vực của mỗi người trong cuộc sống Mặc dầu có vị trí, chức năng quan trọng đặc biệt như vậy nhưng hiện nay đang xuấthiện tình trạng nhiều học sinh không mấy hứng thú khi học môn học này
Cũng với lớp 8A2 (khảo sát ngày 29/09/2020) và 6A2 (Khảo sát ngày15/10/2021) tôi đưa ra câu hỏi câu hỏi “Em có hứng thú khi đến giờ ngữ Văn haykhông?”, kết quả thu được như sau:
Không hứng thú với giờ học
Trang 8tư duy đổi mới, cải tiến phương pháp giảng dạy
Nguyên nhân học sinh không hứng thú với giờ học Văn:
- Cơ sở vật chất, tài liệu minh hoạ, đồ dùng dạy học để phục vụ giảng dạy và bổsung kiến thức cho học tập môn văn còn nghèo nàn, đơn điệu;
- Kiến thức quá nhiều, quá nặng dẫn đến các em mệt mỏi, giảm hứng thú; do
nhận thức không đầy đủ, lệch lạc, thực dụng của một số không nhỏ học sinh và cha
mẹ học sinh hiện nay đối với vị trí, tầm quan trọng của môn văn đối với mỗi conngười trong suốt cả cuộc đời;
- Phương pháp dạy của một số thầy cô giáo chưa thu hút được học trò yêu thíchđối với bộ môn của mình giảng dạy Thực tế cho thấy phương pháp giảng dạy củamột bộ phận giáo viên Văn còn bộc lộ nhiều hạn chế, việc ứng dụng công nghệ thôngtin vào trong giảng dạy môn Văn chưa thực sự phổ biến, bên cạnh đó trong mỗi tiếthọc vẫn còn tình trạng “đọc - chép” và “chiếu - chép” dẫn đến sự nhàm chán ở học
Trang 9sinh, nhiều giáo viên còn sa vào “độc thoại”, “độc diễn” trên bục giảng do bài dài nêngiáo viên cố gắng làm sao để truyền đạt đủ, kịp kiến thức cho các em mà ngại tìm tòiđổi mới vận dụng phương pháp, hình thức dạy học mới như sử dụng các phương tiệndạy học, các biện pháp hỗ trợ như: thảo luận nhóm, nêu tình huống có vấn đề, sử dụng
tư liệu, hình ảnh hay chiếu phim văn học, vận dụng trò chơi vào tiết học lại càng hiếmhoi hơn Hoặc có sử dụng trò chơi thì cũng ở mức gượng ép, miễn cưỡng dẫn đến một
số giờ học văn trở nên đơn điệu, căng thẳng dẫn đến việc nhận thức của học sinh bịhạn chế Từ trước tới nay nhiều giáo viên vẫn thường quan niệm: trò chơi thì chỉ ápdụng hiệu quả đối với bác bộ môn khác như: ngoại ngữ hay các môn Khoa học tựnhiên… Còn với bộ môn Ngữ Văn – Một bộ môn dạy làm người với những đặc thù,tính chất riêng thì hiệu quả áp dụng cũng không cao
Tình trạng học sinh không hứng thú với giờ học Văn nếu kéo dài không chỉ ảnhhưởng đến kết quả dạy và học mà sâu xa hơn dẫn đến sự khuyết hãm về tri thức khoahọc nhân văn của thế hệ trẻ được đào tạo trong nhà trường Đây sẽ là một thiếu hụtkhông bù đắp nổi, làm yếu đi nguồn nhân lực của đất nước trong thực tế đào tạonguồn nhân lực hiện nay
Xuất phát từ những thực tiễn đó thiết nghĩ nếu chúng ta không mạnh dạn thửđổi mới, áp dụng phương pháp trò chơi vào dạy học thì làm sao biết được có hiệu quảhay không? Và làm sao biết được cần áp dụng thế nào cho hợp lí và kết quả tốt
2 Biện pháp khắc phục hạn chế, tồn tại
Phương pháp và hình thức dạy học Văn học rất phong phú và đa dạng, bao gồmcác phương pháp hiện đại: hoạt động nhóm, đóng vai, nêu và giải quyết vấn đề,nghiên cứu tình huống, trò chơi, dự án, v.v Động não và các phương pháp truyềnthống: thuyết trình, đàm thoại, tường thuật Mỗi phương pháp dạy học đều có nhữngmặt tích cực và hạn chế riêng, phù hợp với từng kiểu dạy học và yêu cầu điều kiệnthực hiện, vì vậy giáo viên không nên phủ nhận hay lạm dụng phương pháp nào Điềuquan trọng là phải tìm ra sự kết hợp các phương pháp dạy học phù hợp với nội dung
và tính chất của từng bài học, dựa trên trình độ nhận thức của học sinh và năng lực, sởtrường của giáo viên, căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của lớp học và lớp học.Trong các giờ học văn học có thể sử dụng phương pháp “trò chơi” để: hình thành kiếnthức mới, phát triển kĩ năng và củng cố kiến thức
Tính mới – Tính hiệu quả
Trang 102.1 Biện pháp áp dụng trò chơi.
* Nguyên tắc áp dụng phương pháp trò chơi trong giờ Ngữ Văn
Giáo viên phải chú ý đến đặc thù của môn học; lưu ý đến mối quan hệ giữa tròchơi và hệ thống câu hỏi; vận dụng linh hoạt, hợp lý, đúng lúc, đúng lúc để không làmxáo trộn lớp học, nhanh chóng ổn định lớp học sau trò chơi; trò chơi phải được điềuchỉnh nội dung và mục tiêu cần đạt, không áp dụng cho tất cả các bài, nhiều khi phảncảm, phản tác dụng; trò chơi luôn kết thúc với phần thưởng cho đội chiến thắng, hoặchình phạt nhẹ cho vui (vui nhộn, dễ thương)
* Lồng ghép trò chơi vào từng phân môn Ngữ văn:
Do đặc thù của mỗi phân môn, việc vận dụng lồng ghép trò chơi có những điểmkhác nhau:
- Đọc- hiểu văn bản: Tùy theo dạng bài (đọc hiểu, bài tổng hợp, ôn tập, ),phạm vi kiến thức, mục tiêu của bài học và thời lượng mà đưa ra hình thức trò chơi:trò chơi nhỏ cho hoạt động dạy học hoặc trò chơi chung cho cả lớp Do đặc thù củamôn học là cảm thụ cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học, yêu cầu cảm xúc dịu dàngnên mức độ ứng dụng của trò chơi sẽ ở mức trung bình
- Tiếng Việt: Việc lồng ghép các trò chơi về phân môn này khá phù hợp với giờthực hành, luyện tập Các trò chơi cần được gắn với các bài tập hoặc các hình thứcluyện tập và thực hành khác mà giáo viên xây dựng Nếu áp dụng tốt giải pháp này,việc dạy tiếng Việt sẽ không còn khó khăn, nhàm chán nữa mà tạo cho học sinh cảmgiác thoải mái, hứng thú, kích thích hoạt động tư duy và quan trọng nhất là giúp pháttriển khả năng sử dụng ngôn ngữ ở học sinh Thông qua trò chơi, khả năng tư duy và
kỹ năng nói của trẻ được bộc lộ một cách tự nhiên, đồng thời giáo viên có thể xác định
và sửa chữa những khiếm khuyết một cách hợp lý
- Tập làm văn: Đó là phần thực hành của tiếng Việt và văn học Trò chơi có thểđược sử dụng trong một số phần nhất định của tiết học và không nên sử dụng trongtoàn tiết, đối với môn học này việc lồng ghép các trò chơi không thể thay thế cácphương pháp và hình thức tổ chức đặc thù cơ bản của lớp học cụ thể như luyện tập,thực hành, hoạt động nhóm hoặc thực hành cá nhân các kỹ năng Vì vậy, không nênbắt buộc phải đưa trò chơi vào tất cả các bài soạn một cách gượng ép
* Lựa chọn thời gian vận dụng trò chơi.
Khi áp dụng phương pháp trò chơi vào trong giờ học, giáo viên phải biết lựachọn thời điểm nội dung bài cần áp dụng trò chơi cho thích hợp, cụ thể là:
- Sử dụng trò chơi vào hoạt động khởi động:
Cách vận dụng đó, vừa kiểm tra được kiến thức bài cũ để giải quyết trò chơi,đồng thời bước đầu nhận ra nội dung kiến thức bài học mà các em sắp được học
Trang 11Ngoài ra còn tạo tâm lý dễ chịu, phấn khởi, học sinh hào hứng học tập hơn, giải tỏađược những mệt mỏi về tinh thần, căng thẳng đầu óc do lớp trước gây ra, hay mệt mỏi
do điều kiện xung quanh
- Sử dụng trò chơi nhằm hình thành tri thức mới:
Trò chơi thường được tổ chức sau khi đã tìm hiểu hoạt động tìm hiểu chung, từnhững kiến thức thực tế, vận dụng những kiến thức đó, giáo viên tổ chức trò chơi chohọc sinh khám phá, phát hiện ra tri thức mới, tri thức đó nằm ngay trong nội dung bàihọc
- Sử dụng trò chơi để hình thành kỹ năng:
Xác định mục đích của việc tổ chức trò chơi nhằm phát triển kỹ năng cho họcsinh và tổ chức trò chơi trên cơ sở vận dụng kiến thức của bài vừa học Từ đó, họcsinh được giúp phát triển các kỹ năng lựa chọn, cách xử lý các tình huống trong cuộcsống, cũng như một số kỹ năng làm bài
- Sử dụng trò chơi nhằm củng cố tri thức, hình thành thái độ:
Khác với việc tổ chức trò chơi vào những thời điểm khác nhau và với nhữngmục đích khác nhau như đã trình bày ở trên, khi tổ chức trò chơi để củng cố kiến thứccần phải hình thành một thái độ với mục đích khác, đó là: học sinh hiểu nội dung, sựviệc Thời gian tổ chức các trò chơi nhằm mục đích này là vào cuối giờ học
* Lựa chọn nội dung tổ chức trò chơi.
Nội dung học phải phù hợp với sức học, cung cấp đầy đủ thông tin, kiến thức
mà học sinh đã nắm được, không quá dễ cũng không quá khó
Các nội dung phải liên quan đến thực tế cuộc sống của học sinh để có thể dễdàng áp dụng vào đời sống Nội dung trò chơi phải khả thi, trò chơi đưa ra phải phùhợp với thực tế của trường, lớp
* Sử dụng phương tiện khi tổ chức trò chơi.
Qua thực tế giảng dạy, dự giờ các đồng nghiệp ở trường, tôi thấy rằng thườngkhi cho học sinh chơi, hầu hết chỉ “tổ chức suông” mà không có sự chuẩn bị trước,như: không hóa trang nhân vật, không có thẻ xanh, không có thẻ đỏ không khenthưởng Mỗi trò chơi vì thế thiếu hấp dẫn, dẫn đến đơn điệu, nhàm chán Vì vậy, để
tổ chức trò chơi trong tiết học văn, giáo viên và học sinh phải chuẩn bị đầy đủ cácphương tiện cần thiết
* Chọn cách tổ chức trò chơi có hiệu quả.
Trò chơi có thể tổ chức theo các bước sau:
Bước 1: Phổ biến trò chơi:
- Giúp học sinh nắm vững trò chơi như: Tên trò chơi, nội dung, cách chơi, cáchphân thắng bại…
Trang 12Bước 2: Chơi thử
- Chọn một số học sinh tham gia trò chơi, bảo đảm qua các giờ học, lần lượt họcsinh được tham gia tất cả các bước trong phần hướng dẫn cách chơi, đặc biệt chú ýnhững học sinh nhút nhát, ít phát biểu
Bước 3: học sinh thực hiện trò chơi:
- Các em thảo luận với nhau về việc thực hiện trò chơi
- Một nhóm học sinh thực hiện trò chơi trước lớp, cả lớp theo dõi
- Những em khác, nhóm khác có thể tiếp tục thực hiện trò chơi (đối với trò chơisắm vai thì có cách giải quyết khác)
Bước 4: tổng kết, đánh giá, thưởng, phạt
- Giáo viên hướng dẫn học sinh đánh giá việc thực hiện trò chơi: trò chơi cóđược thực hiện đúng quy tắc không, có phù hợp với nội dung bài học không, có thể rút
ra bài học gì qua trò chơi này? Giáo viên nhận xét, đánh giá chung và tuyên bố nhóm(hay cá nhân) thắng cuộc (nếu có)
- Giáo viên khen thưởng nhóm có kết quả tốt bằng cách:
+ Tặng một tràng pháo tay cùng với những lời động viên khen ngợi
+ Ghi điểm các thành viên trong nhóm
+ Trao thẻ đỏ cho nhóm thực hiện tốt, thẻ xanh cho nhóm chưa tốt
+ Trao thưởng một hoặc hai gói quà (hoặc kẹo) cho đội thắng
Như vậy, với những biện pháp đã vận dụng vào từng thời điểm, mục đích, nộidung khác nhau thật sự phát huy tác dụng, giờ dạy học thực sự là giờ “vừa học, vừachơi”, kết hợp được giữa “học và hành”, hấp dẫn học sinh và gây sự chú ý học hơnnhiều
2.2 Một số trò chơi để vận dụng trong giảng dạy môn Ngữ văn ở trường
THCS&THPT Xuân Trường.
Việc sáng tạo và lựa chọn một số trò chơi để vận dụng vào giờ dạy học nhằmnâng cao hiệu quả giờ học môn Văn ở trường THCS&THPT Xuân Trường nói riêng
và trong trường THPT nói chung là một vấn đề hết sức cần thiết Trong quá trình dạyhọc tôi đã vận dụng thành công một số trò chơi sau:
* Trò chơi sắm vai.
Mỗi cá nhân hoặc nhóm có những vai trò cụ thể Nó giống như chơi trên sânkhấu Một người có thể có nhiều vai trò khác nhau và những vai trò này thường xuyênthay đổi Vì vậy, đóng vai hay còn gọi là sắm vai là một từ được sử dụng rất thườngxuyên Theo đó, đóng vai là đưa các nhân vật trong kịch bản trên sân khấu hoặc mànảnh diễn xuất và nói như thể họ có thật
Trang 13Hiểu như vậy thì “sắm vai” là phương pháp học sinh thực hành,“ làm thử”, diễnthử một đoạn hội thoại nào đó hay đóng vai một nhân vật trong một đoạn trích, tácphẩm nào đó
Mục đích: Sắm vai nhằm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng, nhận ra vấn đề, giúpbuổi học sinh động, có kết quả hơn… Giúp chính học sinh đóng vai cảm nghiệm đượctâm lý, thái độ, hành vi của đối tượng mình đóng vai, khắc sâu và hiểu tác phẩm hơn.Giúp học sinh tự nhận ra những thế mạnh, hạn chế của chính mình khi rơi vào tìnhhuống của vai đã đóng
- Cả lớp và giáo viên nhận xét
- Tổng kết khen thưởng
Ví dụ khi dạy bài “Hội thoại”, thay vì cách dạy quen thuộc giáo viên cho họcsinh tìm hiểu ngữ liệu là đoạn hội thoại trong sách giáo khoa để từ đó nhận xét về đặctrưng của Hội thoại, thì giờ đây giáo viên có thể cho các em đóng vai các nhân vậttrong đoạn hội thoại đó và diễn trước lớp
Giáo viên cho 2 học sinh xung phong đóng vai các nhân vật: chú bé Hồng và bà
cô, mỗi nhân vật đọc thuộc lời thoại của mình và diễn trong 2 phút Kết thúc giáo viênnhận xét cách diễn của mỗi học sinh, tuyên dương học sinh nhập vai tốt nhất và góp ýcho những bạn nhập vai chưa tốt
Tiếp theo yêu cầu cả lớp trả lời các câu hỏi:
1 Quan hệ giữa các nhân vật tham gia hội thoại trong đoạn trích trên là quan
hệ gì? Ai ở vai trên, ai ở vai dưới?
2 Cách xử sự của người cô có gì đáng chê trách?
3 Tìm những chi tiết cho thấy nhân vật chú bé Hồng đã cố gắng kìm nén sựbất bình của mình để giữ được thái độ lễ phép Giải thích vì sao Hồng phảilàm như vậy
Cả lớp sẽ rất dễ dàng trả lời các câu hỏi như thế khi xem xong đoạn kịch từ đógiáo viên dẫn dắt hình thành kiến thức của bài học:
Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc hội thoại Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:
