Skkn cấp tỉnh tích hợp văn học và Âm nhạc vào dạy học Địa lí ngành nông nghiệp lớp 12 Để phát huy hứng thú và sáng tạo của học sinh thpt tại trường quảng xương 2

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG 2 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP VĂN HỌC VÀ ÂM NHẠC VÀO DẠY HỌC ĐỊA LÍ - NGÀNH NÔNG NGHIỆP LỚP 12 ĐỂ PHÁT HUY HỨNG THÚ VÀ SÁNG TẠO

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÍCH HỢP VĂN HỌC VÀ ÂM NHẠC VÀO DẠY HỌC ĐỊA LÍ - NGÀNH NÔNG NGHIỆP LỚP 12 ĐỂ PHÁT HUY HỨNG THÚ VÀ SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

THPT TẠI TRƯỜNG QUẢNG XƯƠNG 2

Người thực hiện: Phạm Thị Thu Hồng

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THPT Quảng Xương 2 SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Địa lí

THANH HOÁ, NĂM 2025

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU 3

1.1 Lí do chọn đề tài 3

1.2 Mục đích nghiên cứu 3

1.3 Đối tượng nghiên cứu 4

1.4 Các phương pháp nghiên cứu 4

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 4

1.4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4

1.4.3 Phương pháp thống kê toán học 5

1.5 Các bước thực hiện giải pháp 5

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 5

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 5

2.1.1 Cơ sở lý luận 5

2.1.2 Cơ sở thực tiễn 6

2.1.3 Căn cứ pháp lý 6

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 7

2.2.1 Đối với giáo viên 7

2.2.2 Đối với học sinh 7

2.2.3 Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế 8

2.2.4 Tính cấp thiết cần tạo ra sáng kiến 8

2.2.5 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 9

2.2.6 Kế hoạch thực hiện sáng kiến 10

2.3 Các biện pháp thực hiện 12

2.3.1 Tổ chức hoạt động khởi động trong tiết học Địa lí thông qua tích hợp văn học, âm nhạc 12

2.3.2 Sử dụng nội dung tích hợp vào hoạt động hình thành kiến thức mới 13

2.3.3 Khai thác nội dung văn học, âm nhạc để rút ra kiến thức địa lí 14

2.3.4 Sử dụng nội dung tích hợp trong hoạt động luyện tập, vận dụng 14

2.4 trình bày chi tiết quá trình thực hiện sáng kiến 15

2.4.1 Quá trình thực hiện trong thực tiễn lớp học 16

2.4.2 Kết quả sau khi áp dụng 17

3 Kết luận và Kiến nghị 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 19

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Sáng kiến thuộc giải pháp tác nghiệp; nội dung chính của giải pháp là Tích hợp văn học và âm nhạc trong dạy học Địa lí 12 - Phần Địa lí nông nghiệp” Tính mới của sáng kiến là: Dạy học tích hợp là một xu hướng giáo dục hiện đại, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách đa chiều, sâu sắc và hiệu quả hơn Việc tích hợp văn học và âm nhạc vào giảng dạy môn Địa lí, đặc biệt là Địa lí nông nghiệp Việt Nam lớp 12, mang lại nhiều lợi ích Đối với giáo viên, khi thực hiện tích hợp văn học, âm nhạc trong dạy học địa lí hiệu quả giờ học được nâng lên rõ rệt: kiến thức, kĩ năng địa lí vẫn được đảm bảo, các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng thường xuyên hơn nhưng qua các tác phẩm văn học, âm nhạc những kiến thức địa lí không còn khô khan, trừu tượng, khó hình dung đối với học sinh, mà nó trở nên gần gũi, trực quan hơn Các em học sinh có thể cảm nhận các tác phẩm văn học đầy đủ hơn, sâu hơn và chân thực hơn theo cách nhìn của nhà địa lí Bởi trên thực tế nội dung các tác phẩm văn học, âm nhạc nhất là video âm nhạc các đối tượng địa lí được thể hiện rõ nét, chân thực giúp học sinh hiểu chính xác về các đối tượng này Như người xưa có câu trăm nghe không bằng một thấy Thực hiện giải pháp này còn giúp giáo viên thường xuyên khai thác, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học để nâng cao năng lực sử dụng công nghệ thông tin của giáo viên

Song hành cùng quá trình học tập, giáo viên có thể cho điểm kiểm tra bài cũ lồng ghép vào quá trình dạy bài mới khi học sinh lấy được dẫn chứng minh họa từ văn học, âm nhạc cho bài học hay phát hiện được những vấn đề địa lí từ các tư liệu này hoặc khi các em biểu diễn những tác phẩm văn học, âm nhạc đó bằng khả năng của mình Tất cả những điều đó đã làm hiệu quả các giờ học có sự thay đổi trở nên sôi nổi, hấp dẫn, thu hút được sự chú ý, phát huy tính tích cực, chủ động tham gia vào bài học và khơi gợi được sự hứng thú của các em trong học tập, không khí lớp học từ đó trở nên thân thiện, thoải mái hơn Chất lượng học tập bộ môn được nâng lên rõ rệt

Như vậy, thực hiện dạy học tích hợp văn học và âm nhạc trong giảng dạy Địa

lí đưa ra những cách thức tiếp cận vấn đề, nội dung bài học mềm dẻo, linh hoạt, hấp dẫn và phát huy được sự tích cực, chủ động, hứng thú của học sinh Đối với

HS, học sinh hứng thú với bài học, tập trung học tập, nhớ bài lâu hơn, hiểu bài sâu hơn và có khả năng vận dụng kiến thức tốt hơn vào thực tiễn, không khí giờ dạy trở nên thân thiện, sôi nổi giúp học sinh phát triển tốt các năng lực và phẩm chất theo Chương trình GDPT 2018 Phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại, hướng tới dạy học theo chủ đề, phát huy tính tích cực của học sinh

1.2 Mục đích nghiên cứu

Việc tích hợp văn học và âm nhạc trong dạy học Địa lí 12 - phần Địa lí ngành nông nghiệp là một hướng tiếp cận đổi mới, sáng tạo nhằm tăng cường

tính trực quan, cảm xúc và sự hứng thú cho học sinh khi học những kiến thức vốn

có phần khô khan Tóm lại việc tích hợp văn học và âm nhạc trong dạy học Địa lí

12 - Phần Địa lí ngành nông nghiệp là:

 Tăng hứng thú học tập môn Địa lí, đặc biệt với phần “Địa lí ngành nông

nghiệp” - một nội dung trọng tâm trong chương trình ôn thi tốt nghiệp THPT nhưng thường bị học sinh xem là lý thuyết khô khan, khó nhớ

 Giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn, sâu hơn, thông qua việc kết hợp

nội dung địa lí với chất liệu văn học, âm nhạc quen thuộc và gần gũi, từ đó hỗ trợ quá trình ôn luyện hiệu quả hơn

 Phát triển năng lực tư duy liên hệ - tổng hợp - phân tích, giúp học sinh

không học vẹt mà hiểu bản chất vấn đề; đồng thời rèn luyện kỹ năng trình bày, liên

hệ trong quá trình làm bài thi trắc nghiệm và tự luận

 Tạo sự kết nối cảm xúc với kiến thức học, từ đó hình thành thái độ tích

cực, yêu thích môn học, giúp học sinh lớp 12 ôn thi nhẹ nhàng, bớt áp lực trong giai đoạn nước rút

 Rèn luyện tư duy học tập tích hợp, từ đó hình thành cách tiếp cận đa chiều

- điều cần thiết trong chương trình học tập bậc THPT cũng như trong cuộc sống sau này

1.3 Đối tượng nghiên cứu

 Học sinh lớp 12 - Trường THPT Quảng Xương 2

 Giáo viên giảng dạy môn Địa lí lớp 12

1.4 Các phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu tâm lí học, giáo dục học, và sách, báo, thơ, văn… và các tài liệu liên quan khác để lựa chọn, xác định các cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc thiết kế, tổ chức nội dung tích hợp văn học và âm nhạc trong dạy học Địa lí 12

- Phần Địa lí tự nhiên

1.4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

1.4.2.1 Phương pháp điều tra, khảo sát

Mục đích của phương pháp: Thu thập các thông tin về thực trạng vấn đề và dữ liệu sau thực nghiệm sư phạm

Hình thức thực hiện: Xây dựng các mẫu phiếu dành cho giáo viên và học sinh trước, trong và sau khi thực nghiệm Ngoài ra còn trao đổi, phỏng vấn trực tiếp các chuyên gia, giảng viên

Đối tượng điều tra: Điều tra tìm hiểu về nhu cầu, khả năng và phản hồi của học sinh trước và sau khi thực hiện dự án; Điều tra về nhận thức, nhu cầu, khả năng ứng dụng phương pháp dạy học tích cực của giáo viên THPT trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

Phương pháp điều tra: Xây dựng bảng hỏi, phỏng vấn và phỏng vấn sâu

1.4.2.2 Phương pháp chuyên gia

Chúng tôi đã tham khảo ý kiến của các chuyên gia thuộc lĩnh vực khoa học Địa lí, lí luận và phương pháp dạy học địa lí, giáo viên dạy giỏi địa lí nhằm chỉnh sửa những thiếu sót trong quá trình thực hiện; hoàn thiện cách thức thiết kế, tổ chức dạy học chuyên đề và toàn bộ nội dung nghiên cứu

1.421.3 Phương pháp quan sát

Phương pháp quan sát được thực hiện chủ yếu trong thực nghiệm sư phạm nhằm phát hiện kịp thời những khó khăn của học sinh để hỗ trợ, đánh giá được những tiến bộ của học sinh suốt quá trình thực hiện Qua đó tác giả sẽ rút ra được

những kết luận xác đáng về những trở ngại, giá trị, định hướng năng lực được hình thành ở học sinh

1.4.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Mục đích thực nghiệm: Đánh giá kết quả của những giải pháp đề ra nhằm giúp học sinh tích cực, chủ động hơn, nắm được kiến thức sâu hơn trong quá trình học tập nội dung phần Địa lí tự nhiên 12- nội dung mà nhiều HS đánh giá là khô khan, khó hiểu

Nội dung thực nghiệm: “Tích hợp văn học và âm nhạc trong dạy học địa lí 12

- Phần Địa lí tự nhiên”

Đối tượng thực nghiệm: Học sinh lớp 12 trường THPT Trung Giáp

1.4.3 Phương pháp thống kê toán học

Xử lí kết quả điều tra, kết quả thực nghiệm sư phạm Căn cứ vào kết quả đó để phân tích, đánh giá hiệu quả của biện pháp đề xuất

1.5 Các bước thực hiện giải pháp

Bước 1: Khai thác nguồn tài nguyên internet, tài liệu trong sách và sử dụng

một số phần mềm để thiết kế thiết bị dạy học

Bước 2: Thiết kế giáo án, trong đó giáo viên thiết kế các hoạt động học tập có

tích hợp văn học và âm nhạc (cụ thể nội dung nào cần tích hợp - minh họa bằng đoạn thơ, đoạn văn hay bài hát nào)

Bước 3: Thực hiện kế hoạch dạy học.

Bước 4: Đánh giá kết quả ứng dụng bài giảng.

- Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

+ Các văn bản quy phạm pháp luật của ngành giáo dục về nhiệm vụ giáo dục địa lí

+ Học liệu, tài liệu môn địa lí cấp THPT

+ Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh trong nhà trường

+ Cơ sở vật chất để thực hiện các hoạt động giáo dục bộ môn

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Cơ sở lý luận

 Quan điểm giáo dục phát triển năng lực của Chương trình giáo dục phổ

thông 2018 nhấn mạnh việc tổ chức hoạt động học tập theo hướng tích cực hóa người học, khai thác khả năng tư duy, cảm xúc và sáng tạo của học sinh

 Dạy học tích hợp liên môn là một trong những định hướng quan trọng

nhằm giúp học sinh vận dụng kiến thức nhiều lĩnh vực để giải quyết vấn đề thực tiễn, tạo hứng thú và tăng hiệu quả tiếp thu

 Văn học và âm nhạc là các yếu tố nghệ thuật có giá trị giáo dục cao,

không chỉ bồi dưỡng tâm hồn mà còn giúp học sinh ghi nhớ nội dung khoa học qua hình ảnh, cảm xúc và giai điệu

 Phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm khuyến khích việc xây

dựng các hoạt động học tích cực, sáng tạo, đa dạng hình thức và gần gũi với đời sống của học sinh

2.1.2 Cơ sở thực tiễn

 Trong thực tế giảng dạy tại lớp 12B9 - Trường THPT Quảng Xương 2,

nhiều học sinh không chọn khối C hoặc không chuyên môn Địa lí, do đó thường

học theo lối ghi nhớ máy móc, dẫn đến khó tiếp thu, mau quên, nhất là với phần

“Địa lí ngành nông nghiệp”

 Khảo sát đầu năm và trong quá trình ôn thi cho thấy: học sinh lớp 12B9 có

hứng thú với các hoạt động mang tính sáng tạo như: nghe nhạc, làm thơ, kể chuyện

- đây là điều kiện thuận lợi để tích hợp văn học, âm nhạc vào nội dung bài học

 Địa phương Quảng Xương - Thanh Hóa có nhiều chất liệu văn hóa dân

gian phong phú (ca dao, hò vè, dân ca, nghề nông truyền thống ), là nguồn tư liệu quý để lồng ghép hiệu quả vào bài giảng

 Giáo viên bộ môn Địa lí và tổ chuyên môn nhà trường có tinh thần đổi mới phương pháp, sẵn sàng áp dụng các hình thức dạy học tích hợp nhằm nâng cao chất lượng ôn tập cho học sinh lớp cuối cấp

2.1.3 Căn cứ pháp lý

 Căn cứ vào Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành và các văn bản chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra - đánh giá của Bộ GD&ĐT

 Căn cứ vào Kế hoạch chuyên môn năm học 2024-2025 của Trường THPT Quảng Xương 2.

 Căn cứ vào thực trạng học sinh lớp 12B9 & 12B10 trong giai đoạn ôn thi tốt nghiệp THPT và định hướng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Từ thực tiễn đó, với mong muốn nâng cao chất lượng giảng dạy, đáp ứng yêu cầu đổi mới, bản thân tôi đã chủ động học hỏi, trao đổi trong các đợt tập huấn và tìm tòi hướng đi mới Trong những năm học gần đây, tôi đã mạnh dạn áp dụng phương pháp tích hợp âm nhạc và văn học vào giảng dạy môn Địa lí Qua quá trình thử nghiệm và triển khai, phương pháp này bước đầu mang lại hiệu quả tích cực tại đơn vị

Việc nghiên cứu và hoàn thiện sáng kiến này có ý nghĩa thực tiễn rõ rệt Nó

mở ra một hướng tiếp cận mới trong việc tích hợp liên môn - cụ thể là âm nhạc, văn học trong dạy học địa lí - phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục Các biện pháp được đề xuất đều xuất phát từ thực tiễn giảng dạy nhiều năm, có tính ứng dụng cao,

dễ triển khai và nhân rộng Đối với cá nhân, sáng kiến giúp tôi nâng cao chuyên môn, hiểu sâu hơn về liên kết kiến thức liên môn và góp phần tích cực vào việc phát huy năng lực, phẩm chất học sinh thông qua dạy học tích cực, sáng tạo và hấp dẫn hơn

Xuất phát từ điều kiện, hoàn cảnh trên mà tôi mạnh dạn đề xuất sáng kiến

“Tích hợp văn học và âm nhạc vào dạy học địa lí lớp 12 - ngành nông nghiệp để phát huy hứng thú và sáng tạo của học sinh THPT tại trường quảng xương 2”

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Đối với giáo viên

Trong những năm học trước, việc giảng dạy nội dung Địa lí nông nghiệp trong chương trình Địa lí lớp 12 tại Trường THPT Quảng Xương 2 chủ yếu vẫn được thực hiện theo phương pháp truyền thống kết hợp hiện đại Giáo viên thường

sử dụng các kỹ thuật như thuyết trình, giảng giải, nêu vấn đề, đàm thoại, khai thác bản đồ, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, làm việc với SGK và tài liệu học tập… nhằm giúp học sinh tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng và từng bước phát triển phẩm chất, năng lực theo định hướng đổi mới giáo dục

Bên cạnh đó, giáo viên cũng thực hiện tích hợp một số nội dung giáo dục theo chỉ đạo như bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, biển đảo, giáo dục di sản, địa lí địa phương… Tuy nhiên, việc tích hợp liên môn với các lĩnh vực như văn học, âm nhạc vẫn chưa được chú trọng Địa lí nông nghiệp là một phần nội dung có tính thực tiễn cao, gắn liền với đời sống, góp phần quan trọng trong chương trình học cũng như trong các kỳ thi học sinh giỏi và thi tốt nghiệp THPT quốc gia Tuy nhiên, quá trình giảng dạy nội dung này vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế:

Ưu điểm:

 Giáo viên đảm bảo hoàn thành nội dung chương trình, giúp học sinh nắm vững kiến thức và kỹ năng địa lí cơ bản

 Học sinh bước đầu biết vận dụng kiến thức để giải thích một số hiện tượng trong thực tiễn

Hạn chế:

 Giờ học còn khô khan, thiếu sự sôi nổi; học sinh chưa thực sự chủ động, tích cực trong quá trình học tập

 Nhiều học sinh cảm thấy áp lực, khó hiểu bài, dễ nhầm lẫn giữa các khái niệm và hiện tượng địa lí, từ đó khó đưa ra những nhận xét chính xác

 Việc tích hợp liên môn còn hạn chế; học sinh tiếp cận kiến thức một cách rời rạc, thiếu tính gắn kết, khó ghi nhớ và chưa hiểu sâu

 Nội dung mang tính chuyên môn cao, khô cứng khiến học sinh khó cảm thụ, ảnh hưởng đến khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

2.2.2 Đối với học sinh

Mức độ yêu thích môn học: Qua khảo sát 200 học sinh lớp 12 tại trường

THPT Quảng Xương 2 với câu hỏi: “Em có thích học môn Địa lí không?”, kết quả

cho thấy:

 33,7% (67 học sinh) rất thích

 30,7% (61 học sinh) thích

 20,4% (41 học sinh) bình thường

 15,2% (31 học sinh) không thích

Thực trạng và mong muốn khi học nội dung Địa lí nông nghiệp Việt Nam:

Toàn bộ học sinh đều cho biết đã từng học nội dung này ở lớp 8 (THCS) và lớp 12 (THPT) Tuy nhiên, nhiều em không cảm thấy hứng thú do nội dung dài, khó ghi nhớ, phương pháp truyền đạt còn chưa hấp dẫn, dễ gây nhầm lẫn

Khi được hỏi về mong muốn trong quá trình học, học sinh bày tỏ kỳ vọng được:

Hiểu sâu hơn về đặc điểm nông nghiệp trên lãnh thổ Việt Nam Khám phá mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên (địa hình, khí hậu, đất đai, sinh vật…) và phát triển nông nghiệp Giải thích được các hiện tượng địa lí mà các em quan sát được trong đời sống Tham gia vào những giờ học sinh động, dễ hiểu, kích thích tư duy

và cảm xúc Tăng khả năng ghi nhớ và hiểu bài thông qua những hình thức học tập trực quan, gần gũi, có liên hệ với các lĩnh vực khác như văn học và âm nhạc Những phản hồi trên cho thấy học sinh có nhu cầu được học tập trong môi trường sáng tạo, sinh động hơn - nơi kiến thức địa lí không chỉ là lý thuyết khô khan mà còn mang tính cảm xúc, liên kết thực tiễn và gợi mở tư duy Đây chính là

tiền đề để giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, trong đó có việc tích hợp văn học và âm nhạc nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận và cảm thụ môn học

2.2.3 Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế

Thứ nhất, một bộ phận học sinh chưa nhận thức được đầy đủ vai trò và ý

nghĩa của môn Địa lí trong chương trình học phổ thông Các em còn có tâm lý coi nhẹ môn học, xem đây là môn phụ nên chưa đầu tư thời gian và công sức tương xứng Việc học lệch, thiên về các môn được cho là “chính” khiến môn Địa lí không nhận được sự quan tâm đúng mức Nhiều học sinh học tập trong trạng thái thụ động, thiếu hứng thú, dẫn đến việc tiếp thu kiến thức kém hiệu quả Điều này làm giảm đáng kể chất lượng dạy và học, do thiếu sự hợp tác tích cực từ phía học sinh

Thứ hai, giáo viên trong quá trình giảng dạy cũng gặp không ít khó khăn, đặc

biệt là về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học còn hạn chế Việc lựa chọn và vận dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học sao cho phù hợp với nội dung bài học và đặc điểm học sinh đôi khi chưa thực sự linh hoạt Dù nhiều thầy cô có những đề xuất sáng tạo và ý tưởng cải tiến trong giảng dạy, nhưng vẫn còn thiếu điều kiện để hiện thực hóa một cách hiệu quả và đồng bộ

Thứ ba, nội dung bài giảng, đặc biệt là phần Địa lí nông nghiệp, thường bị

đánh giá là khô khan, mang tính lý thuyết cao và khó tiếp cận Một số giáo viên vẫn còn nặng về việc truyền thụ kiến thức theo lối đọc - chép truyền thống, chưa mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, tương tác Việc thiếu ứng dụng các kỹ thuật dạy học hiện đại đã không tạo được sự hấp dẫn, từ đó làm giảm tính chủ động và hứng thú học tập của học sinh

2.2.4 Tính cấp thiết cần tạo ra sáng kiến

Trong bối cảnh chương trình giáo dục phổ thông mới nhấn mạnh đến việc phát triển năng lực người học thông qua các phương pháp dạy học linh hoạt, sáng tạo, thì yêu cầu đổi mới trong tiếp cận kiến thức trở nên ngày càng cấp thiết Học sinh ngày nay có xu hướng tiếp nhận tri thức thông qua nhiều kênh giác quan như thị giác, thính giác và cảm xúc Điều này đòi hỏi giáo viên phải biết cách tạo ra những trải nghiệm học tập sinh động, giàu cảm xúc và dễ khơi gợi sự hứng thú Việc tích hợp văn học và âm nhạc - hai lĩnh vực nghệ thuật gần gũi với đời sống tinh thần học sinh - vào quá trình dạy học môn Địa lí, đặc biệt là chủ đề nông nghiệp, sẽ tạo ra một “cây cầu cảm xúc” giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách nhẹ nhàng, trực quan hơn Qua đó, các em không chỉ học kiến thức mà còn được cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, của quê hương đất nước, phát triển tư duy hình tượng, trí tưởng tượng, năng lực cảm thụ và khả năng sáng tạo

Sáng kiến “Tích hợp văn học và âm nhạc vào dạy học Địa lí lớp 12 -ngành nông nghiệp” tại Trường THPT Quảng Xương 2 không chỉ mang tính đổi

mới phương pháp dạy học mà còn thể hiện tính cấp thiết trong việc nâng cao chất lượng giáo dục Đây là một hướng đi mới, hiệu quả, góp phần hiện thực hóa mục tiêu giáo dục toàn diện, giúp học sinh phát triển cả tri thức, cảm xúc và kỹ năng -vượt ra khỏi những lối mòn cũ kỹ như “đọc chép”, học thụ động vốn vẫn còn tồn tại trong nhiều lớp học hiện nay

2.2.5 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.2.5.1 Nhiệm vụ, mục tiêu trong dạy học

Theo Nghị quyết 29-NQ/TW, giáo dục cần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học; đổi mới nội dung, phương pháp, kiểm tra đánh giá; tăng cường thực hành và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn Mục tiêu là phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất, hài hòa về đức - trí - thể - mỹ, hướng tới đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Bộ và Sở Giáo dục đã chỉ đạo triển khai các nội dung đổi mới từ năm học 2017-2018, trong đó có dạy học tích hợp

2.2.5.2 Tầm quan trọng của việc tích hợp liên môn trong dạy học

Tích hợp là việc kết nối, kết hợp các kiến thức từ nhiều lĩnh vực để giải quyết vấn đề một cách toàn diện Dạy học tích hợp giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết tình huống thực tiễn, vận dụng linh hoạt kiến thức đã học vào cuộc sống Đây là phương pháp dạy học hiện đại, đòi hỏi sự đổi mới từ nội dung chương trình đến phương pháp giảng dạy và đánh giá

Tích hợp liên môn giúp:

 Phát triển năng lực toàn diện cho học sinh

 Tận dụng kinh nghiệm, vốn hiểu biết sẵn có của học sinh

 Tạo mối liên hệ giữa các môn học, tránh trùng lặp kiến thức

 Gắn học tập với thực tiễn, tăng tính hiệu quả và ý nghĩa của việc học Dạy học tích hợp là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học, trong

đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới, phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống

Như vậy, tổ chức dạy học tích hợp nhằm:

+ Phát triển năng lực người học

+ Tận dụng vốn kinh nghiệm của người học

+ Thiết lập mối quan hệ giữa các kiến thức, kĩ năng và phương pháp của các môn học

+ Tinh giản kiến thức, tránh sự lặp lại các nội dung ở các môn học

2.2.5.3 Các mức độ tích hợp cơ bản trong dạy học và vai trò của tích hợp văn học, âm nhạc trong giảng dạy Địa lí

Dạy học tích hợp là xu hướng giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển năng lực toàn diện và được Bộ GD&ĐT triển khai từ năm học 2017-2018 Có hai mức

độ tích hợp cơ bản:

 Lồng ghép/liên hệ: Giáo viên tích hợp kiến thức từ các môn học khác vào

bài giảng chính ở những thời điểm phù hợp, giúp học sinh thấy được mối liên hệ giữa các lĩnh vực mà vẫn giữ môn học độc lập

 Vận dụng kiến thức liên môn: Học sinh cần kết hợp kiến thức từ nhiều

môn để giải quyết một chủ đề hoặc vấn đề thực tiễn Đây là hình thức dạy học theo các chủ đề hội tụ, giúp tăng khả năng tư duy, vận dụng và tránh học trùng lặp ở nhiều môn

Cụ thể tích hợp văn học và âm nhạc vào môn Địa lí:

 Văn học: Giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ kiến thức địa lí khô khan thông qua

ngôn từ, hình ảnh giàu cảm xúc

 Âm nhạc: Tăng hứng thú học tập, nuôi dưỡng cảm xúc, tạo sự tích cực, chủ

động và sáng tạo trong học sinh, đồng thời gắn kết kiến thức với trải nghiệm thực tiễn

Việc dạy học tích hợp có tính thực tiễn cao, tạo hứng thú, giúp học sinh dễ tiếp thu, không học máy móc, đồng thời phát triển tư duy tổng hợp và khả năng

ứng dụng vào thực tế Trong phạm vi sáng kiến, việc tích hợp văn học và âm nhạc vào dạy học Địa lí 12 (phần nông nghiệp) được thực hiện chủ yếu ở mức

lồng ghép Môn Ngữ văn với hệ thống tác phẩm phong phú giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về địa lí tự nhiên Việt Nam qua góc nhìn văn học Âm nhạc - với khả năng kích thích cảm xúc và ghi nhớ - giúp học sinh hứng thú, tích cực hơn trong học tập Cả hai môn này đều góp phần làm cho kiến thức Địa lí vốn khô khan trở nên sinh động, dễ tiếp cận và hấp dẫn hơn Việc nghe nhạc, biểu diễn, liên hệ thơ ca trong tiết học không chỉ tạo không khí vui vẻ, gần gũi mà còn giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, sâu sắc - phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

2.2.6 Kế hoạch thực hiện sáng kiến

 Căn cứ xây dựng: Dựa trên Nghị quyết 29-NQ/TW và chỉ đạo chuyên

môn từ Bộ, Sở GD&ĐT

 Nội dung và chỉ tiêu: Lựa chọn các tác phẩm văn học, âm nhạc phù hợp để

tích hợp vào bài giảng Địa lí lớp 12 (phần Nông nghiệp), đảm bảo tính hấp dẫn, phát triển phẩm chất và năng lực học sinh mà không gây quá tải

 Lịch trình thực hiện: Từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2025 (giai đoạn ôn

thi tốt nghiệp THPT)

Thời gian Nội dung công việc Người thực hiện Ghi chú

Tuần 1

(tháng 2)

- Xây dựng đề cương chuyên đề tích hợp

- Khảo sát thực trạng học tập và hứng thú học Địa lí ngành nông nghiệp ở lớp 12

Giáo viên chủ nhiệm +

GV Địa lí

Có thể dùng phiếu khảo sát hoặc hỏi nhanh

Tuần 2

&3

(tháng 2)

Sưu tầm tư liệu văn học,

ca dao, thơ, bài hát có nội dung liên quan đến nông nghiệp, vùng miền, người nông dân

- Phân loại theo chủ đề nội dung bài học Địa lí 12

GV Địa lí + tổ chuyên

môn

- Ưu tiên chất liệu gắn với vùng Quảng Xương -Thanh Hóa

Tuần 4

(tháng 2)

Thiết kế giáo án tích hợp (chủ đề: ngành trồng trọt, chăn nuôi, vùng nông nghiệp trọng điểm…)

- Chuẩn bị đồ dùng dạy học:

video, nhạc, hình ảnh minh họa

GV Địa lí + tổ chuyên môn

Sử dụng PowerPoint, video YouTube, nhạc nền

Tuần

1&2

Tổ chức 1-2 tiết dạy thử nghiệm tích hợp cho lớp

GV Địa lí + tổ chuyên môn

Tiết dạy kết hợp nhóm, thảo