SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 5 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “SỬ DỤNG TÌNH HUỐNG GIẢ ĐỊNH VÀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG GIẢNG DẠY BÀI 12: KỸ THUẬT CẤP CỨU VÀ CHUYỂN THƯƠNG
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 5
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“SỬ DỤNG TÌNH HUỐNG GIẢ ĐỊNH VÀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG GIẢNG DẠY BÀI 12: KỸ THUẬT CẤP CỨU VÀ
CHUYỂN THƯƠNG - GDQPAN 10 NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ VÀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH”
Người thực hiện: Lê Hồng Quân Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: GDQP - AN
THANH HÓA NĂM 2025
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1 MỞ ĐẦU ……… 3
1.1 Lý do chọn đề tài……… 3
1.2 Mục đích nghiên cứu……… 4
1.3 Đối tượng nghiên cứu……… … 4
1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 4
2 NỘI DUNG……… 6
2.1 Cơ sở lí luận……… 6
2.2 Thực trạng vấn đề ……… 6
2.3 Giải pháp thực hiện……… 7
2.3.1.Xây dựng tình huống giả định, xây dựng trò chơi .8
2.4 Cách thức tiến hành 8
2.5 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục 14
2.5.1 Đối với học sinh 14
2.5.1 Đối với giáo viên 15
2.6 Khả năng ứng dụng và triển khai sáng kiến kinh nghiệm 15
3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ……… ……… 16
3.1 Kết luận……… 17
3.2 Kiến nghị……… 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 19
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, đổi mới phương pháp giáo dục đã và đang được coi là tâm điểm của giáo dục Việt Nam, yêu cầu này được thực hiện ở tất
cả các cấp học, ngành học, môn học trong đó có môn giáo dục quốc phòng an ninh.(GDQP-AN)
Cùng với sự phát triển của cuộc kết quả công nghiệp 4.0, Việt Nam chúng
ta đã và đang bước vào một giai đoạn phát triển vào hồi nhập mới Với đề án đổi mới, căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, mục tiêu giáo dục đang định hướng từ trang bị kiến thức nặng lí quyết sang trang bị những năng lực cần thiết
và phẩm chất cho người học Điều đó khẳng định thêm tầm quan trọng và yêu cầu thiết yếu đưa giáo dục, kỹ năng sống vào trường học cùng với các môn học
và các hoạt động giáo dục Các em học sinh ngày càng chủ động tích cực và linh hoạt hơn trong mọi hoạt động của nhà trường và xã hội
Môn học GDQP-AN trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước về quốc phòng và an ninh; truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc, lực lượng vũ trang nhân dân và nghệ thuật quân sự Việt Nam; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, lực lượng vũ trang nhân dân; có kiến thức cơ bản, cần thiết về phòng thủ dân sự, kỹ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc
Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP-AN) là một môn học có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, bồi dưỡng ý thức quốc phòng và kỹ năng sống cho học sinh Tuy nhiên, qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy rằng học sinh thường tiếp cận môn học này với tâm lý nặng về lý thuyết, thiếu sự hứng thú và ít có cơ hội vận dụng kiến thức vào thực tiễn Đặc biệt, với nội dung bài 12 - “Kĩ thuật cấp cứu và chuyển thương”, nếu không có sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy, học sinh dễ bị thụ động, ghi nhớ máy móc, thiếu kỹ năng xử lý tình huống thực tế
Trên cơ sở đó, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Sử dụng tình huống giả định và tổ chức trò chơi trong giảng dạy bài 12: Kĩ thuật cấp cứu và chuyển thương – GDQPAN 10 nhằm nâng cao hứng thú và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh” nhằm góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy, phát huy tính
tích cực, chủ động của học sinh, đồng thời gắn kiến thức với thực tiễn cuộc sống
và cũng mong muốn được trao đổi cùng bạn bè đồng nghiệp một phương pháp dạy học đã được tôi áp dụng bước đầu rất hiệu quả và qua đây cũng hi vọng phương pháp dạy học này sẽ được bổ sung, hoàn thiện và nhân rộng trong Trường THPT Triệu Sơn 5 nói riêng và trong toàn ngành Giáo dục của Thanh Hóa nói chung
Trang 41.2 Mục đích nghiên cứu
Với đề tài “Sử dụng tình huống giả định và tổ chức trò chơi trong giảng dạy bài 12: Kĩ thuật cấp cứu và chuyển thương - GDQPAN 10 nhằm nâng cao hứng thú và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh” Tôi đi sâu tìm hiểu hiệu
quả của việc sử dụng tình huống giả định và trò chơi trong giảng dạy.Tạo hứng thú học tập cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm và nâng cao kỹ năng sống, đặc biệt là kỹ năng xử lý tình huống, làm việc nhóm, kỹ năng sơ cấp cứu cho học sinh , từ đó làm tăng tính hấp dẫn của môn học, tạo hứng thú cho học sinh trong tiếp thu kiến thức, nhiệt tình phối hợp với giáo viên trong việc dạy và học bộ môn GDQP-AN góp phần chuyển tiếp từ phương pháp giảng dạy truyền thống sang phương pháp giảng dạy tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn GDQP-AN ở trường THPT Triệu Sơn 5 từ đó khẳng định vai trò, vị trí của môn học trong hệ thống giáo dục quốc dân, thay đổi cách nhìn nhận chưa đúng của xã hội về môn học này
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Với đề tài này tác giả sẽ tập trung nghiên cứu và chỉ ra những nội dung bài học gắn liền với các tình huống giả định hay xảy ra trong thực tế và tổ chức trò chơi cũng như chỉ ra việc vận dụng như thế nào sẽ mang lại hiệu quả trong giáo dục, giúp học sinh hiểu bài, phát triển tư duy tổng hợp, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh Từ đó hình thành kĩ năng sống cho học sinh như kĩ năng
xử lý tình huống, làm việc nhóm và khả năng tự đưa ra quyết định của bản thân Đối tượng thực nghiệm là học sinh khối 10 – trường THPT Triệu Sơn 5
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1.4.1 Phương pháp quan sát sư phạm:
- Trực tiếp dự giờ các tiết học GDQPAN có và không có sử dụng trò chơi – tình huống giả định
- Quan sát thái độ, mức độ tập trung, sự hợp tác và phản ứng của học sinh trong quá trình tham gia học
1.4.2 Phương pháp điều tra (bằng bảng hỏi):
- Phát phiếu khảo sát học sinh trước và sau tiết học có ứng dụng sáng kiến
- Nội dung bảng hỏi tập trung vào: mức độ hứng thú, ghi nhớ kiến thức, kỹ năng xử lý tình huống thực tế, tinh thần làm việc nhóm
1.4.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
- Tiến hành dạy thực nghiệm tại 4 lớp khối 10:
+ Lớp 10B3, 10B4: Dạy theo cách truyền thống (lý thuyết – thực hành) + Lớp 10B1, 10B2: Áp dụng tình huống giả định kết hợp trò chơi mô phỏng sơ cứu
- Sau đó tiến hành so sánh kết quả học tập, đánh giá kỹ năng thực hành,
và sự tham gia chủ động
1.4.4 Phương pháp phân tích – tổng hợp – so sánh:
Trang 5- Phân tích dữ liệu thu thập được từ phiếu khảo sát, kết quả thực hành, và quan sát thực tế
- So sánh giữa hai nhóm học sinh để đánh giá hiệu quả của phương pháp đổi mới
1.4.5 Phương pháp chuyên gia:
- Tham khảo ý kiến của các giáo viên bộ môn GDQPAN, giáo viên sinh học,
y tế học đường và chuyên gia tâm lý học sinh để điều chỉnh nội dung trò chơi phù hợp và an toàn
Trang 62 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận
Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo viết: ‘‘Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển
từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”.[1]
Như vậy có thể thấy việc đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết và vô cùng quan trọng vì phương pháp giảng dạy là yếu tố quan trọng và ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo Một phương pháp giảng dạy khoa học, phù hợp
sẽ tạo điều kiện để giáo viên, và người học phát huy hết khả năng của mình trong việc truyền đạt, lĩnh hội kiến thức và phát triển tư duy Một phương pháp giảng dạy khoa học sẽ làm thay đổi vai trò của người thầy đồng thời tạo nên sự hứng thú, say mê và sáng tạo của người học
Môn học GDQP-AN là môn học đặc thù, kiến thức môn học đa dạng và ở nhiều lĩnh vực khác nhau, ở mỗi bài đặc biệt là các bài thực hành thì giáo viên
có nhiều phương pháp dạy học để truyền đạt kiến thức cho học sinh Việc sử dụng các tình huống giả định sẽ kích thích sự tập trung của học sinh, các em sẽ vận dụng các kiến thức đã học để giải quyết những tình huống của cuộc sống từ
đó kiến thức của các em không chỉ còn là lý thuyết trên sách vở mà nó sẽ là kiến thức thực tế vì vậy các em sẽ nắm được kiến thức lâu hơn và hình thành những kĩ năng sống cần thiết cho các em Từ đó học sinh sẽ chủ động trong việc tiếp thu kiến thức, phát triển tư duy tổng hợp, nâng cao hứng thú học tập, giúp các em khi học môn GDQP-AN không nhàm chán và khô khan
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Về phương pháp giảng dạy:
Phần lớn giáo viên dạy GDQPAN vẫn sử dụng phương pháp thuyết trình, giảng giải là chính
Thiếu hoạt động thực hành trải nghiệm thực tế dẫn đến học sinh học thuộc lòng mà không hiểu rõ bản chất kỹ năng
Không gian lớp học bị giới hạn khiến giáo viên ít tổ chức hoạt động nhóm, trò chơi
Trên thực tế nhiều giáo viên môn GDQP-AN trong quá trình dạy học chưa chịu khó đầu tư về chuyên môn, nặng về lý thuyết, chỉ truyền tải theo nội dung sách giáo khoa, vì vậy không gây được hứng thú học tập cho học sinh
2.2.2 Về học sinh:
Nhiều học sinh chưa có kỹ năng sơ cấp cứu cơ bản (kiểm tra ý thức, băng
bó, gọi cứu hộ…)
Trang 7Tâm lý e ngại khi tham gia thực hành; thiếu tự tin xử lý tình huống thật.
Ý thức phối hợp nhóm còn yếu, hay lúng túng, bị động trong hoạt động tập thể
Tâm lý còn coi thường môn GDQP-AN vì đây là môn phụ không thi tốt nghiệp và Đại học, các em còn tiếp thu một cách thụ động, không có hứng thú với bài học, không biết liên hệ và vận dụng kiến thức đã học vào thực tế, vì vậy hiệu quả giáo dục không cao
* Kết quả khảo sát ban đầu 4 lớp: 10B1,10B2,10B3, 10b4:
- 78% cảm thấy bài học GDQPAN "khô khan", thiên về lý thuyết
- 90% chưa từng tham gia trò chơi mô phỏng tình huống sơ cứu
- 65% không nhớ chính xác các bước xử lý khi gặp người bị ngất hoặc bị thương
- 82% học sinh mong muốn có thêm thực hành trong môn GDQP
Vậy việc đổi mới phương pháp trong giảng dạy môn GDQP-AN ở trường THPT là yêu cầu bức thiết nhằm phát huy tính tự học của giáo viên và tính tích cực trong học tập của học sinh, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá và hình thành các kỹ năng cơ bản cho học sinh
2.3 Giải pháp thực hiện
2.3.1 Xây dựng tình huống giả định, xây dựng trò chơi
Để lên được kế hoạch cho tiết dạy ngoài việc chuẩn bị kĩ lưỡng về giáo án
và các đơn vị kiến thức cần thiết cho bài học thì tôi cần phải xây dựng được các tình huống giả định và và sắp xếp khéo léo lồng ghép vào nội dung bài học nhằm tạo cho học sinh ấn tượng sâu sắc về tiết học, giúp tạo nên hứng thú học tập cho các em
a Xây dựng tình huống giả định:
Để tạo hứng thú và kết quả học tập tốt cho học sinh, Tôi sẽ lấy những tình huống giả định gần gũi và có thể xảy ra hàng ngày xung quanh các em, sau đó
sử dụng các tình huống một cách hợp lí để có hiệu quả tối ưu nhất Tôi đã thực hiện như sau:
Giáo viên dựa trên nội dung chủ đề; dựa trên tình hình, đặc điểm, điều kiện của địa phương để xây dựng và áp dụng tình huống vào cho phù hợp Có thể sử dụng tình huống để tổ chức trò chơi vào hoạt động khởi động, hỏi bài cũ, trong từng nội dung của bài học và kiểm tra, hệ thống lại kiến thức cuối giờ
Giáo viên cần phải tìm tòi, nghiên cứu và dựa vào yêu cầu kiến thức của bài học, kinh nghiệm của mình trong thực tế đời sống để đưa ra các tình huống cho phù hợp với nội dung của bài học cũng như cách xử lý tình huống tốt nhất cho học sinh Bản thân mỗi học sinh cũng cần phải tìm hiểu trước nội dung của bài, nghiên cứu chủ đề có trong bài học để đưa ra các tình huống trong phần thảo luận để làm rõ nội dung tình huống của vấn đề đó
Trước khi bắt đầu vào nội dung của bài, giáo viên và một số em học sinh
có thể hiệp đồng với nhau trong việc tạo tình huống để làm bài học sinh động
Trang 8hơn Ví dụ: giáo viên hiệp đồng với 1 em học sinh, em đó sẽ giả vờ bị ngất để xem phản ứng của các bạn còn lại, lớp sẽ bị động do chưa được học cách cấp cứu ban đầu, qua đó sẽ về nhà để chuẩn bị kĩ nội dung cũng như nhận thức được tầm quan trọng của bài học, kỹ thuật cấp cứu và chuyển thương
- Các cách phát tình huống:
+ Giáo viên trực tiếp đặt ra tình huống để học sinh giải quyết
+ Học sinh chuẩn bị tình huống để phát tình huống cho các bạn giải quyết hoặc nhóm khác giải quyết
b Xây dựng trò chơi:
- Tôi tổ chức trò chơi theo các bước sau:
Bước 1: Giáo viên nêu quy tắc trò chơi (Nội dung, thời gian, yêu cầu cần đạt, quy tắc tính điểm thi đua, phần thưởng cho các đội thắng cuộc)
Bước 2: Xây dựng và hướng dẫn đội ngũ trọng tài để kết hợp với giáo viên chấm điểm cho các đội
Bước 3: Giáo viên nêu tình huống
Bước 4: Hành động, xử lý tình huống Học sinh thực hiện đóng vai các nhân vật tại thời điểm đó của tình huống để giải quyết yêu cầu mà tình huống đặt ra Sau đó giáo viên và các em học sinh còn lại sẽ nhận xét về kết quả, cách giải quyết tình huống và bổ sung nếu cách giải quyết của học sinh còn thiếu sót
2.4 Cách thức tiến hành
- Một số nội dung bài học sử dụng phương pháp dạy học tạo tình huống: Đối với nội dung bài kĩ thuật cấp cứu và chuyển thương có rất nhiều tình huống sát với thực tế Nhưng trong khuôn khổ của đề tài tôi chỉ đưa ra mốt số ví dụ mà
đề tài áp dụng:
* Tình huống bong gân
- Thời điểm phát tình huống: sau khi học xong nội dung bong gân
- Mục đích: Giúp các em học sinh hiểu rõ tác hại, nắm được triệu chứng
và sơ cứu được ban đầu đối với nạn nhân bong gân
- Giáo viên nêu tình huống:
“ Vào lúc 15h bạn B đang đá bóng cùng các bạn thì không may vấp ngã, mọi người lại đỡ dậy thì phát hiện khớp cổ chân bạn B bị sưng và đau , nếu em
có mặt tại sân bóng và gần bạn B nhất thì em sẽ xử lý tình huống đó như thế nào?”
- Quy tắc trò chơi Trò chơi có 4 cặp học sinh bất kì tham gia, gồm người đóng vai nạn nhân và người đóng vai cấp cứu Cặp đôi nào xử lý tình huống một cách nhanh nhất, đúng nhất là cặp đôi giành chiến thắng
- Học sinh xử lý tình huống:
Trên cương vị học sinh, sau khi đã học xong bài cấp cứu và chuyển thương thì em phải xử lí như sau: băng ép nhẹ, chườm đá lạnh để giảm đau và băng cố định nếu có điều kiện, tập vận động ngay khi bớt đau, nếu bong gân nặng chuyển ngay đến cơ sở y tế
- Các đội tổ chức đóng vai thực hiện
Trang 9- Giáo viên và các học sinh còn lại lắng nghe, quan sát, nhận xét, bổ sung cách xử lý của các đội chơi nếu còn sai sót
- Đội xử lý nhanh nhất và đúng nhất sẽ giành chiến thắng
Hình ảnh các đội chơi trò chơi
* Tình huống sai khớp:
- Thời điểm phát tình huống: sau khi học xong nội dung sai khớp
- Mục đích: Giúp các em học sinh hiểu rõ tác hại, nắm được triệu chứng
và sơ cứu được ban đầu đối với nạn nhân bị sai khớp
- Giáo viên nêu tình huống:
“ Vào lúc 16h bạn A đang chơi bóng chuyền cùng các bạn sau khi nhảy lên đập bóng thì cổ tay bị sưng, bầm và không cử động , nếu em có mặt tại sân bóng và gần bạn A nhất thì em sẽ xử lý tình huống đó như thế nào?”
- Quy tắc trò chơi: Trò chơi có 4 cặp học sinh bất kì tham gia, gồm người đóng vai nạn nhân và người đóng vai cấp cứu Cặp đôi nào xử lý tình huống một cách nhanh nhất, đúng nhất là cặp đôi giành chiến thắng
- Học sinh xử lý tình huống:
Trên cương vị học sinh, sau khi đã học xong bài cấp cứu và chuyển thương thì em phải xử lí như sau: Cho nạn nhân nằm bất động giữ nguyên tư thế
và đưa bạn học sinh đó đến trạm y tế gần nhất
- Các đội tổ chức đóng vai thực hiện
Trang 10- Giáo viên và các học sinh còn lại lắng nghe, quan sát, nhận xét, bổ sung cách xử lý của các đội chơi nếu còn sai sót
- Đội xử lý nhanh nhất và đúng nhất sẽ giành chiến thắng
* Tình huống điện giật:
- Thời điểm phát tình huống: sau khi học xong nội dung điện giật
- Mục đích: Mục đích Kiểm tra lại kiến thức của học sinh về cách thực hiện các biện pháp, giúp các em phản ứng nhanh nhất với các tình huống điện giật có thể xảy ra với các nạn nhân
- Giáo viên nêu tình huống:
“ Vào lúc 11h 40, trên đường đi học về đến gần nhà, thì em Trần Văn M thấy chú Huỳnh Văn N đang trèo cột điện để sửa điện bỗng dưng rơi xuống và
bị 1 dây điện đinh vào người và đang bị co giật, hết tỉnh táo Trong trường hợp
đó, trên cương vị em là Trần Văn M thì em xử lí như thế nào?”
- Quy tắc trò chơi: Trò chơi có 4 cặp học sinh bất kì tham gia, gồm người đóng vai nạn nhân và người đóng vai cấp cứu Cặp đôi nào xử lý tình huống một cách nhanh nhất, đúng nhất là cặp đôi giành chiến thắng
- Học sinh xử lý tình huống:
Trên cương vị em là Trần Văn M là người gần nạn nhân Trần Văn N nhất,
em sẽ trực tiếp cấp cứu cho nạn nhân như sau: Nhanh chóng cách li nạn nhân khỏi nguồn điện tuyệt đối không cầm tay tiếp xúc với nguồn điện; nếu nạn nhân không còn thở thì hô hấp nhân tạo ép tim ngoài lồng ngực-thổi ngạt ngay Khi nạn nhân thở được thì chuyển đến bệnh viện
- Các đội tổ chức đóng vai thực hiện
- Giáo viên và các học sinh còn lại lắng nghe, quan sát, nhận xét, bổ sung cách xử lý của các đội chơi nếu còn sai sót
- Đội xử lý nhanh nhất và đúng nhất sẽ giành chiến thắng
Các đội thực hành và thi với nhau
