Skkn cấp tỉnh phát huy sáng tạo của học sinh qua việc thiết kế sản phẩm từ vật liệu tái chế trong dạy học môn nghệ thuật phân môn mỹ thuật lớp 6, trường thcs vĩnh hưng

UỶ BAN NHÂN DÂN HUYỆN VĨNH LỘCTRƯỜNG THCS VĨNH HƯNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHÁT HUY SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH QUA VIỆC THIẾT KẾ SẢN PHẨM TỪ VẬT LIỆU TÁI CHẾ TRONG DẠY HỌC MÔN NGHỆ THUẬT - PH

UỶ BAN NHÂN DÂN HUYỆN VĨNH LỘC

TRƯỜNG THCS VĨNH HƯNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHÁT HUY SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH QUA VIỆC THIẾT KẾ SẢN PHẨM TỪ VẬT LIỆU TÁI CHẾ TRONG DẠY HỌC MÔN NGHỆ THUẬT - PHÂN MÔN

MỸ THUẬT LỚP 6, TRƯỜNG THCS VĨNH HƯNG

Người thực hiện: Lê Thị Tới Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Vĩnh Hưng SKKN thuộc lĩnh vực: Nghệ thuật ( Mỹ thuật )

VĨNH HƯNG, NĂM 2025

2.3.1 Tổ chức các hoạt động thực hành sáng tạo từ vật liệu tái chế 10

2.3.2 Lồng ghép các bài học Mỹ thuật với nội dung tái chế 11

2.3.3 Tạo sân chơi sáng tạo cho học sinh 13

2.3.4 Phối hợp với phụ huynh, đoàn thể trong trường 14

TÊN ĐỀ TÀI: PHÁT HUY SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

QUA VIỆC THIẾT KẾ SẢN PHẨM TỪ VẬT LIỆU TÁI CHẾ

TRONG DẠY HỌC MÔN NGHỆ THUẬT - PHÂN MÔN MỸ THUẬT

Thực tế giảng dạy cho thấy, nhiều học sinh vẫn chưa có ý thức cao trongviệc bảo vệ môi trường, chưa biết cách phân loại rác thải hay tái chế vật liệu cũ.Mặc dù nhà trường đã tổ chức các hoạt động ngoại khóa như thu gom rác thải,trồng cây xanh, nhưng học sinh vẫn chưa có sự gắn kết giữa lý thuyết và thựchành, dẫn đến nhận thức chưa thực sự sâu sắc Chính vì vậy, tôi mong muốnlồng ghép nội dung thiết kế sản phẩm từ vật liệu tái chế vào môn Mỹ thuật đểhọc sinh có cơ hội trải nghiệm, sáng tạo và hình thành thói quen tái chế ngay từnhững hành động nhỏ nhất

Bên cạnh đó, việc tái chế trong Mỹ thuật không chỉ giúp học sinh rènluyện tư duy sáng tạo mà còn giúp các em phát triển kỹ năng thực hành, khảnăng quan sát và xử lý chất liệu Khi trực tiếp tạo ra các sản phẩm hữu ích từnhững vật liệu tưởng chừng như bỏ đi, học sinh sẽ hiểu rõ hơn về giá trị của việctái chế, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cuộc sống hàngngày

Từ thực tế giảng dạy và mong muốn góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệmôi trường cho học sinh, tôi chọn đề tài "Phát huy sáng tạo của học sinh qua việc

thiết kế sản phẩm từ vật liệu tái chế trong dạy học môn Nghệ thuật - phân môn Mỹ thuật lớp 6, Trường THCS Vĩnh Hưng" Đề tài này sẽ giúp học sinh:

- Nhìn nhận lại thói quen sử dụng và xử lý rác thải của mình

- Biết cách tận dụng những vật liệu cũ để tạo ra sản phẩm mới có ích

- Phát huy tư duy sáng tạo, vận dụng Mỹ thuật vào thực tế cuộc sống

- Hình thành ý thức bảo vệ môi trường từ những hành động nhỏ nhất.Tôi tin rằng, với cách tiếp cận này, học sinh sẽ không chỉ yêu thích Mỹthuật hơn mà còn có trách nhiệm hơn với môi trường xung quanh, từ đó lan tỏatinh thần bảo vệ thiên nhiên đến gia đình và cộng đồng

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Mỹ thuật không chỉ là môn học giúp học sinh phát triển thẩm mỹ, khảnăng quan sát và biểu đạt cảm xúc, mà còn là một công cụ quan trọng để rèn

luyện tư duy sáng tạo và ý thức bảo vệ môi trường Trong quá trình giảng dạytôi nhận thấy rằng học sinh rất hứng thú với những hoạt động thực hành, đặcbiệt là khi được tự tay sáng tạo ra sản phẩm từ các vật liệu có sẵn Tuy nhiên,các em chưa có nhiều cơ hội để trải nghiệm việc tái chế rác thải thành sản phẩm

có giá trị thẩm mỹ và ứng dụng thực tế Vì vậy, tôi thực hiện nghiên cứu đề tàinày với mong muốn đạt được các mục đích sau:

1.2.1 Tạo hứng thú học tập và rèn luyện kỹ năng thực hành.

Một thực tế không thể phủ nhận là nhiều học sinh vẫn còn coi Mỹ thuật làmôn học phụ, mang tính giải trí hơn là một môn học có giá trị thực tiễn Điềunày dẫn đến tình trạng một số em chưa thực sự chú tâm trong giờ học, chưa chủđộng tìm tòi, khám phá nghệ thuật Vì vậy, một trong những mục tiêu quantrọng của đề tài này là làm cho học sinh cảm thấy Mỹ thuật không chỉ thú vị màcòn có ý nghĩa đối với cuộc sống

1.2.2 Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh.

Ngoài việc rèn luyện tư duy sáng tạo, nghiên cứu này còn hướng đến mộtmục tiêu quan trọng khác: Xây dựng ý thức bảo vệ môi trường cho học sinhthông qua hoạt động Mỹ thuật Khi trực tiếp tham gia vào quá trình tái chế rácthải thành sản phẩm nghệ thuật, các em sẽ dần hình thành thói quen tái sử dụng,giảm thiểu rác thải và có trách nhiệm hơn với môi trường xung quanh

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là học sinh khối 6 Trường THCS Vĩnh Hưng Ở lứa tuổi này, các em có tư duy linh hoạt, thích khám phá, đồng thời

đang trong giai đoạn đầu làm quen với Mỹ thuật bậc THCS Đây là thời điểm

quan trọng để khơi dậy tư duy sáng tạo và rèn luyện kỹ năng thực hành.

Bên cạnh đó, nhận thức của học sinh về bảo vệ môi trường còn hạn chế,nhưng nếu được hướng dẫn đúng cách, các em có thể hình thành thói quen táichế và sử dụng vật liệu một cách hiệu quả Vì vậy, lựa chọn học sinh khối 6 làm

đối tượng nghiên cứu giúp đề tài dễ triển khai, có tính thực tiễn cao và phù

hợp với tâm lý lứa tuổi

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu.

- Nội dung: Đề tài tập trung vào các bài học thuộc chủ đề “Vật liệu hữu ích”trong chương trình Mỹ thuật lớp 6 (bộ sách Chân trời sáng tạo - bản 1), bao gồm:

Bài 15: Sản phẩm từ vật liệu đã qua sử dụng

Bài 16: Mô hình ngôi nhà 3D

Bài 17: Khu nhà tương lai

- Địa điểm: Triển khai tại Trường THCS Vĩnh Hưng, nơi tôi trực tiếpgiảng dạy môn Nghệ thuật (Mỹ thuật )

- Thời gian: Trong năm học 2023 - 2024, áp dụng vào các tiết học thựchành Mỹ thuật của khối 6, kết hợp với các hoạt động ngoại khóa

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Để đảm bảo tính khoa học và hiệu quả của đề tài, tôi sử dụng các phươngpháp nghiên cứu sau:

1.4.1 Phương pháp quan sát, thực nghiệm.

- Quan sát quá trình học tập của học sinh: Theo dõi thái độ, mức độ thamgia và cách học sinh sáng tạo với vật liệu tái chế

- Thực nghiệm giảng dạy: So sánh hiệu quả giữa hai phương pháp:

Học sinh tự do sáng tạo

Học sinh làm theo hướng dẫn cụ thể

- Đánh giá sản phẩm học sinh: So sánh chất lượng sản phẩm giữa làm cánhân và làm theo nhóm

Bảng theo dõi mức độ tham gia của học sinh Lớp học Tổng số HS Số HS tích cực tham gia Số HS tham gia trung bình tham gia Số HS ít

1.4.2 Phương pháp điều tra, khảo sát.

- Khảo sát nhận thức của học sinh trước và sau khi thực hiện đề tài, tậptrung vào:

Mức độ quan tâm đến tái chế và bảo vệ môi trường

Kỹ năng sáng tạo với vật liệu tái chế

Hứng thú với môn Mỹ thuật

Bảng kết quả khảo sát trước và sau khi thực hiện đề tài

Nội dung khảo sát thực hiện (%) Trước khi Sau khi thực hiện (%)

Khả năng tự tìm ý tưởng thiết kế sản phẩm tái chế 40% 85%

1.4.3 Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu.

- Nghiên cứu tài liệu về phương pháp giảng dạy Mỹ thuật theo hướng pháttriển năng lực học sinh

- Phân tích hiệu quả thực nghiệm, so sánh kết quả khảo sát để đánh giá tácđộng của việc ứng dụng tái chế trong giảng dạy Mỹ thuật

Bảng tổng hợp mức độ hiệu quả của phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu Hiệu quả đạt được Minh chứng

Quan sát, thực nghiệm Học sinh hứng thú, sáng tạo hơn Hình ảnh sản phẩm, bảng theo dõiĐiều tra, khảo sát Nhận thức của học sinh cải thiện rõ rệt Phiếu khảo sát, bảngkết quảTổng hợp, phân tích tài liệu Xác định phương pháp giảng dạy phù hợp Kết quả nghiên cứu tài liệu

2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

Theo quan điểm giáo dục, sáng tạo trong Mỹ thuật giúp học sinh:

- Phát triển tư duy hình ảnh và khả năng tưởng tượng

- Rèn luyện kỹ năng xử lý chất liệu, màu sắc, bố cục.

- Biểu đạt cảm xúc và suy nghĩ cá nhân qua tác phẩm

2.1.1.2 Sáng tạo trong thiết kế sản phẩm từ vật liệu tái chế.

Sáng tạo trong thiết kế sản phẩm tái chế là quá trình học sinh tận dụng cácvật liệu bỏ đi như giấy, nhựa, kim loại, vải để làm ra những sản phẩm có giátrị sử dụng hoặc nghệ thuật Đây là cách học sinh biến rác thải thành tài nguyên,giúp bảo vệ môi trường và phát huy trí tưởng tượng

2.1.2 Vai trò của vật liệu tái chế trong giáo dục Mỹ thuật.

2.1.2.1 Tận dụng tài nguyên, giảm thiểu rác thải.

Hiện nay, rác thải nhựa và các vật liệu khó phân hủy đang là vấn đềnghiêm trọng Việc sử dụng vật liệu tái chế trong dạy học giúp học sinh hiểu rõhơn về giá trị của tái chế và trách nhiệm bảo vệ môi trường

Thông qua Mỹ thuật, học sinh có thể tạo ra những sản phẩm hữu ích từrác thải, thay vì vứt bỏ chúng

Hình ảnh chiếc bánh sinh nhật được làm

từ bìa cát tông- sản phẩm của nhóm HS

lớp 6B

Hình ảnh lọ đựng bút, sản phẩm tái chế từ vật liệu đã qua sử dụng của

học sinh lớp 6C

2.1.3 Những phương pháp kích thích sáng tạo trong thiết kế sản phẩm từ vật liệu tái chế.

2.1.3.1 Phương pháp trải nghiệm – khám phá.

Cho học sinh quan sát các sản phẩm tái chế mẫu, đặt câu hỏi để các emsuy nghĩ về công dụng và cách làm

Khuyến khích học sinh tìm hiểu về tái chế thông qua video, hình ảnhthực tế

2.1.3.2 Phương pháp đặt vấn đề – giải quyết vấn đề.

Đưa ra một vấn đề thực tế: “Chúng ta có thể làm gì với chai nhựa đã qua

sử dụng?”

Yêu cầu học sinh đề xuất ý tưởng, sau đó thực hành làm sản phẩm

Ví dụ:

- Giáo viên hỏi: "Nếu có một chai nhựa cũ, em có thể làm gì với nó?"

- Học sinh trả lời: Làm chậu cây, đèn trang trí, hộp bút

2.2.1 Thực trạng ý thức bảo vệ môi trường của học sinh.

Quan sát thực tế tại trường THCS Vĩnh Hưng cho thấy:

- Đa số học sinh đã có nhận thức cơ bản về bảo vệ môi trường nhưng chưachủ động thực hiện

- Học sinh thường vứt rác chưa đúng nơi quy định, ít có thói quen phânloại rác

- Chưa có nhiều cơ hội tiếp xúc với hoạt động tái chế trong lĩnh vực Mỹthuật, do chương trình học chưa nhấn mạnh vào nội dung này

Bảng khảo sát về ý thức bảo vệ môi trường của học sinh khối 6 (trước

khi thực hiện đề tài).

Câu hỏi khảo sát Có (%) Không (%)

Em có biết về tác hại của rác thải nhựa không? 80% 20%

Em đã từng tham gia hoạt động tái chế chưa? 35% 65%

Em có thường xuyên tái sử dụng các vật dụng cũ không? 40% 60%

Hình ảnh học sinh trường THCS Vĩnh Hưng chưa biết phân loại rác thải.

2.2.2 Thực trạng khả năng sáng tạo của học sinh.

Thực tế giảng dạy tại trường THCS Vĩnh Hưng cho thấy:

- Học sinh có sự tò mò, thích khám phá nhưng chưa quen với việc tự tìm ýtưởng sáng tạo

- Khi yêu cầu học sinh thiết kế sản phẩm từ vật liệu tái chế, đa số còn lúngtúng, chưa biết bắt đầu từ đâu

- Một số em chưa mạnh dạn thử nghiệm ý tưởng mới, chỉ làm theomẫu có sẵn

- Học sinh ít khi liên hệ kiến thức Mỹ thuật với thực tiễn cuộc sống, dẫnđến việc tái chế còn mang tính hình thức

Bảng khảo sát về khả năng sáng tạo của học sinh khối 6 (trước khi

thực hiện đề tài).

Câu hỏi khảo sát trả lời "Có" (%) Tỷ lệ học sinh

Em có thể tự nghĩ ra một sản phẩm tái chế độc đáo không? 30%

Em có biết cách kết hợp các vật liệu tái chế để tạo sản phẩm không? 45%

Em có tự tin vào khả năng sáng tạo của mình không? 50%

Khi làm bài Mỹ thuật, em có hay tự tìm ý tưởng mới không? 40%

Hình ảnh học sinh lúng túng khi làm bài, chưa dám thử nghiệm sản phẩm mới.

2.2.3 Những khó khăn khi tổ chức hoạt động tái chế trong Mỹ thuật.

Quá trình tổ chức dạy học tại trường THCS Vĩnh Hưng gặp một số khókhăn như:

2.2.3.1 Thiếu nguồn vật liệu tái chế:

- Học sinh không có thói quen thu gom và giữ lại vật liệu cũ để tái sử dụng

- Nhiều em chưa nhận thức được giá trị của vật liệu tái chế, cho rằng chỉ

là "rác" nên bỏ đi

- Giáo viên phải tự tìm kiếm hoặc vận động học sinh mang vật liệu từ nhà,gây mất thời gian

2.2.3.2 Học sinh chưa quen với việc sáng tạo từ vật liệu cũ.

- Đa số học sinh chưa từng tự làm sản phẩm tái chế, nên khi thực hànhcòn lúng túng

- Một số em chỉ muốn vẽ hoặc tô màu thay vì cắt dán, lắp ráp các vật liệu.

- Khi không có mẫu hướng dẫn, nhiều học sinh không dám thử nghiệm ýtưởng mới

2.2.3.3 Hạn chế về thời gian và điều kiện học tập.

- Tiết học Mỹ thuật chỉ có 45 phút, trong khi việc thiết kế sản phẩm táichế cần nhiều thời gian, các sản phẩm làm chưa xong của học sinh không có chỗcất để chờ tiết học sau làm tiếp

- Cơ sở vật chất chưa đầy đủ: Không gian lớp học nhỏ, thiếu dụng cụ hỗtrợ như kéo, keo dán, màu vẽ

- Một số học sinh ngại làm việc nhóm, chưa có kỹ năng hợp tác khi thựchiện dự án chung

Bảng tổng hợp những khó khăn trong dạy học tái chế Khó khăn

Mức độ ảnh hưởng (Cao – Trung bình –

Thời gian học ít, không đủ

để hoàn thành sản phẩm Trung bình

Kết hợp hoạt động ngoạikhóa, làm bài tập nhóm ở nhàThiếu dụng cụ hỗ trợ

(kéo, keo, màu vẽ ) Trung bình

Kêu gọi sự hỗ trợ từ nhàtrường và phụ huynh

Hình ảnh học sinh đang làm việc với vật liệu tái chế, nhưng thiếu dụng cụ hỗ trợ

2.3 Giải pháp thực hiện.

Để giúp học sinh phát huy khả năng sáng tạo thông qua việc thiết kế sản

phẩm từ vật liệu tái chế trong lĩnh vực Mỹ thuật, giáo viên giữ vai trò then chốt trong việc hướng dẫn học sinh lựa chọn vật liệu, định hướng sáng tạo và hỗ

trợ kỹ thuật khi tái chế Việc khuyến khích học sinh thử nghiệm nhiều ý tưởngmới sẽ giúp các em phát huy tối đa khả năng sáng tạo và nâng cao nhận thức bảo

vệ môi trường, vì thế tôi đã áp dụng các giải pháp sau:

2.3.1 Tổ chức các hoạt động thực hành sáng tạo từ vật liệu tái chế Mục tiêu:

- Giúp học sinh vận dụng lý thuyết vào thực tế, trực tiếp sáng tạo ra sản phẩm

- Tạo cơ hội để học sinh rèn luyện kỹ năng thực hành, phát huy trí tưởng tượng

- Góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, khuyến khích các em tậndụng vật liệu cũ

Nội dung thực hiện:

- Xây dựng bài học thực hành: Giáo viên hướng dẫn học sinh cách thu gom,phân loại và xử lý vật liệu tái chế, sau đó định hướng cách thiết kế sản phẩm

- Học theo nhóm: Học sinh được phân công theo nhóm nhỏ, cùng nhauthảo luận, phác thảo ý tưởng, sau đó thực hành cắt, dán, lắp ráp sản phẩm

- Đưa ra thử thách sáng tạo: Giáo viên tổ chức các hoạt động như "Biếnrác thành kho báu", "Thử thách 3 ngày – 1 sản phẩm tái chế" để khuyến khíchhọc sinh tham gia

45 phút

Trưng bày sản phẩm và

chia sẻ

Học sinh thuyết trình về sản phẩm, giáo viên và bạn bè góp ý, đánh giá 15 phút

5 phút

Điểm tối ưu:

-Tập trung vào thực hành: Chiếm gần 50% thời lượng giúp học sinh có đủthời gian sáng tạo

- Gọn gàng, khả thi: Đảm bảo hoàn thành sản phẩm ngay trong 2 tiết mà không kéo dài sang buổi khác

- Tăng cường tư duy phản biện: Học sinh có cơ hội trình bày và phản biệnsản phẩm, không chỉ làm xong là kết thúc

Hình ảnh học sinh lớp 6B đang thực hành tái chế sản phẩm sáng tạo từ vật liệu cũ.

2.3.2 Lồng ghép các bài học Mỹ thuật với nội dung tái chế.

Bài 15: Sản phẩm từ vật liệu đã qua sử dụng.

Mục tiêu: Học sinh biết cách tái chế giấy, nhựa, vải, kim loại thành sản

phẩm hữu ích

Hoạt động thực hành:

- Học sinh thiết kế đồ trang trí, hộp đựng bút, lọ hoa từ vật liệu cũ

- Phối hợp màu sắc, họa tiết để tạo ra sản phẩm bắt mắt

Hình ảnh sản phẩm tái chế từ vật liệu cũ của học sinh lớp 6C.

Bài 16: Mô hình ngôi nhà 3D

Mục tiêu: Học sinh vận dụng kiến thức về hình khối, không gian vào tái chế Hoạt động thực hành:

- Tận dụng bìa cứng, chai nhựa, hộp sữa để thiết kế mô hình nhà 3D

- Sáng tạo ngôi nhà thân thiện với môi trường, có cây xanh, tiết kiệmnăng lượng

Hình ảnh sản phẩm tái chế từ vật liệu cũ của học sinh lớp 6B.

Bài 17: Khu nhà tương lai

Mục tiêu: Học sinh thể hiện tư duy không gian và sáng tạo kiến trúc bền vững Hoạt động thực hành:

- Học sinh thiết kế khu đô thị xanh, tận dụng vật liệu tái chế để xây dựng

mô hình

- Tìm hiểu về công nghệ xanh, năng lượng tái tạo, đưa ý tưởng vào sản phẩm

Hình ảnh sản phẩm tái chế từ vật liệu cũ của học sinh lớp 6A

2.3.3 Tạo sân chơi sáng tạo cho học sinh.

Mục tiêu:

- Tạo cơ hội để học sinh trình bày sản phẩm của mình, tự tin thể hiện ý tưởng

- Kích thích tinh thần học hỏi, giao lưu và phát triển tư duy sáng tạo

Cách thực hiện:

- Tổ chức cuộc thi "Sáng tạo xanh – Tái chế vì môi trường"

- Học sinh làm sản phẩm theo nhóm, có chủ đề cụ thể như: "Tái chế nhựa thànhvật dụng hữu ích", "Thời trang từ giấy báo cũ", "Mô hình tương lai từ rác thải"

- Giáo viên cùng Ban Giám Hiệu đánh giá sản phẩm theo tiêu chí: sángtạo, tính ứng dụng, tính thẩm mỹ

Bảng tiêu chí chấm điểm sản phẩm tái chế