Skkn cấp tỉnh giúp học sinh lớp 11 trường thpt thạch thành 4 làm tốt dạng câu hỏi trắc nghiệm Đúng, sai chủ Đề hợp chất carbonyc carboxylic acid thông qua xây dựng hệ thống câu hỏi và hướng dẫn phương pháp làm bài hiệu quả

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4 ---****---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LỚP 11 TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4 LÀM TỐT DẠNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ĐÚNG - SAI CHỦ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4

-**** -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LỚP 11 TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4 LÀM TỐT DẠNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ĐÚNG - SAI CHỦ ĐỀ: “HỢP CHẤT CARBONYL- CARBOXYLIC ACID”THÔNG QUA XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI VÀ HƯỚNG DẪN PHƯƠNG PHÁP LÀM BÀI HIỆU

QUẢ

Họ tên tác giả: BÙI THỊ THỦY Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: HÓA HỌC

THANH HÓA NĂM 2025

M C L C Ụ Ụ

1 MỞ ĐẦU 3

1.1 Lí do chọn đề tài 3

1.2 Mục đích nghiên cứu 4

1.3 Đối tượng nghiên cứu 5

1.4 Phương pháp nghiên cứu 5

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 6

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 7

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 7

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 8

2.2.1 Thực trạng phía học sinh 8

2.2.2 Thực trạng phía giáo viên 8

2.2.3 Về học liệu và tài nguyên tham khảo 8

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 9

2.3.1 Thiết kế hệ thống câu hỏi đúng – sai theo nhiều cấp độ nhận thức 9

2.3.2 Hướng dẫn phương pháp làm bài một cách cụ thể 9

2.3.3 Tăng cường hoạt động nhóm và phân tích lỗi sai 9

2.3.4 Ứng dụng công nghệ trong kiểm tra đánh giá 10

2.3.5 Liên hệ thực tiễn và mở rộng nội dung bài tập 10

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 10

2.4.1 Đối với học sinh 10

2.4.2 Đối với giáo viên 10

2.4.3 Đối với nhà trường 11

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 11

3.1 Kết luận 11

3.2 Kiến nghị 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

PHỤ LỤC 13

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong bối cảnh giáo dục phổ thông đang từng bước chuyển dịch từ cách tiếp cận nội dung sang phát triển năng lực người học, việc đổi mới kiểm tra, đánh giá không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là động lực thúc đẩy sự thay đổi tích cực trong quá trình dạy và học Một trong những hình thức đánh giá đang ngày càng khẳng định vai trò là các câu hỏi trắc nghiệm khách quan, đặc biệt là dạng đúng – sai, nhờ khả năng bao quát kiến thức, khai thác tư duy phân tích và đánh giá của học sinh trên nhiều khía cạnh chi tiết

Tuy nhiên, thực tế cho thấy dạng câu hỏi đúng – sai, dù có giá trị sư phạm cao, vẫn còn khá xa lạ và gây nhiều trở ngại cho học sinh, đặc biệt là trong môn Hóa học lớp 11 – phần Hóa học hữu cơ Không giống như các dạng bài tập trắc nghiệm chọn một đáp án đúng quen thuộc, câu hỏi đúng – sai yêu cầu học sinh phải độc lập xử lý từng mệnh đề nhỏ, xác định tính đúng sai một cách chính xác, không theo lối suy luận tổng hợp mà bằng tư duy mạch lạc, chặt chẽ Điều này đòi hỏi không chỉ nắm chắc kiến thức, mà còn cần sự nhạy bén trong nhận định

và khả năng phân tích sâu

Đặc biệt, ở chủ đề “Hợp chất carbonyl – axit cacboxylic”, học sinh thường gặp khó khăn trong việc phân biệt tính chất, phản ứng cũng như mối quan hệ giữa các hợp chất, bởi đây là phần kiến thức nhiều lý thuyết trừu tượng, dễ nhầm lẫn Trong khi đó, cấu trúc tính điểm đặc thù của câu hỏi đúng – sai (chỉ đạt điểm tối

đa khi chọn chính xác tất cả các mệnh đề) dễ khiến học sinh rơi vào trạng thái tâm lý e ngại, mất tự tin khi làm bài

Mặt khác, hiện nay tài liệu hướng dẫn chuyên sâu cho dạng câu hỏi này còn hạn chế, đặc biệt là với chủ đề cụ thể nêu trên Nhiều giáo viên chưa có điều kiện tiếp cận và áp dụng hiệu quả hình thức câu hỏi này vào quá trình dạy học, dẫn đến học sinh ít có cơ hội được rèn luyện bài bản Điều này gây ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập, nhất là trong các kỳ kiểm tra quan trọng, khi dạng bài đúng – sai ngày càng xuất hiện với tần suất lớn hơn

Từ những trăn trở trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài:

“GIÚP HỌC SINH LỚP 11 TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4 LÀM TỐT DẠNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ĐÚNG - SAI CHỦ ĐỀ: “HỢP CHẤT CARBONYL- CARBOXYLIC ACID”THÔNG QUA XÂY DỰNG

HỆ THỐNG CÂU HỎI VÀ HƯỚNG DẪN PHƯƠNG PHÁP LÀM BÀI HIỆU QUẢ”với mong muốn cung cấp cho giáo viên và học sinh một công cụ

hữu ích để tiếp cận dạng bài đúng – sai một cách khoa học, hợp lý, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học và phát triển năng lực tư duy cho học sinh

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này được triển khai với kỳ vọng đạt được những mục tiêu thiết thực sau:

• Thiết kế và xây dựng một hệ thống câu hỏi trắc nghiệm dạng đúng – sai bám sát nội dung kiến thức của chủ đề “Hợp chất carbonyl và axit cacboxylic” trong chương trình Hóa học 11 Các câu hỏi được đảm bảo tính chuẩn xác, tính phân hóa và phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh trung học phổ thông

• Trang bị cho học sinh những phương pháp làm bài khoa học và hiệu quả khi tiếp cận dạng câu hỏi đúng – sai, từ đó nâng cao kỹ năng nhận diện vấn đề, phân tích mệnh đề, tư duy phản biện và tổng hợp kiến thức chuyên đề Hóa học hữu cơ

• Giúp học sinh khắc phục một số khó khăn thường gặp khi làm dạng bài đúng – sai như: nhầm lẫn do mệnh đề gần nghĩa, thiếu chiến lược xử lý câu hỏi, lúng túng trong việc xác định sai lầm bản chất của kiến thức hoặc chưa có thói quen suy luận độc lập với từng mệnh đề

• Góp phần cải thiện chất lượng học tập phần Hóa học hữu cơ lớp 11, đặc biệt là

ở các chương có tính phân hóa cao như hợp chất carbonyl và axit cacboxylic; từ

đó nâng cao năng lực làm bài kiểm tra, bài thi có sử dụng dạng trắc nghiệm khách quan

• Tạo thêm nguồn tài liệu tham khảo tin cậy cho giáo viên trong quá trình giảng dạy và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực, góp phần xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm đúng – sai có hệ thống và sử dụng hiệu quả trong dạy học môn Hóa học ở trường phổ thông

1.3 Đối tượng nghiên cứu

• Đối tượng tác động của sáng kiến:

Học sinh lớp 11B2 –trương THPT Thạch Thành 4 đang học phần Hóa học hữu

cơ, cụ thể là chương kiến thức về các hợp chất chứa nhóm chức C=O như aldehyde, xeton và axit cacboxylic

• Đối tượng nghiên cứu cụ thể:

• Dạng bài trắc nghiệm khách quan kiểu đúng – sai được sử dụng trong đánh giá kiến thức môn Hóa học

• Những lỗi phổ biến học sinh thường mắc phải khi làm dạng câu hỏi đúng – sai trong chuyên đề hợp chất carbonyl và axit cacboxylic

• Cách thức xây dựng hệ thống câu hỏi và chiến lược hướng dẫn học sinh tiếp cận, xử lý bài đúng – sai một cách logic, chính xác và hiệu quả

• Phạm vi nghiên cứu:

• Nội dung kiến thức được giới hạn trong phạm vi chủ đề “Hợp chất carbonyl

và axit cacboxylic” thuộc chương trình Hóa học hữu cơ lớp 11

• Đối tượng khảo sát, thực hành và thử nghiệm là học sinh lớp 11B2, trường THPT Thạch Thành 4

• Hệ thống bài tập và phương pháp hướng dẫn được xây dựng bám sát chương trình hiện hành, phù hợp với năng lực tiếp nhận của đa số học sinh trung học phổ thông, đặc biệt là nhóm học sinh có học lực từ trung bình đến khá

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai đề tài, tôi đã vận dụng phối hợp linh hoạt các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp phân tích tài liệu chuyên môn:

Tôi tiến hành đọc, chọn lọc và khai thác thông tin từ nhiều nguồn học liệu như sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên Hóa học lớp 11, tài liệu chuyên sâu cho học sinh giỏi, bộ đề kiểm tra – đánh giá trong và ngoài nhà trường, cũng như các tài liệu tập huấn về đổi mới kiểm tra đánh giá Việc tổng hợp và phân tích này giúp tôi xây dựng hệ thống câu hỏi đúng – sai có cơ sở khoa học, đảm bảo tính chuẩn xác và sát với yêu cầu chương trình

• Phương pháp khảo sát thực tiễn:

Tôi thực hiện thu thập dữ liệu từ thực tế dạy học thông qua các bài kiểm tra định

kỳ, phiếu điều tra, trao đổi trực tiếp với giáo viên bộ môn và học sinh Từ đó, xác định được những điểm yếu mà học sinh thường gặp trong quá trình làm dạng bài đúng – sai thuộc chủ đề Hợp chất carbonyl – carboxylic acid Các thông tin thu thập được là cơ sở để xây dựng giải pháp khắc phục phù hợp và khả thi

• Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

Các giải pháp và hệ thống câu hỏi được áp dụng trực tiếp vào các tiết học cụ thể Tôi tổ chức giảng dạy có điều chỉnh nội dung và phương pháp, sau đó đánh giá hiệu quả thông qua kết quả học tập của học sinh Việc triển khai thực nghiệm giúp kiểm chứng khả năng áp dụng của sáng kiến vào thực tiễn giảng dạy

• Phương pháp phân tích số liệu:

Tôi tiến hành thu thập kết quả học tập của học sinh trước và sau khi áp dụng giải pháp, tiến hành thống kê, so sánh và rút ra nhận định dựa trên các chỉ số định lượng như tỉ lệ phần trăm, điểm trung bình, mức độ tiến bộ… Qua đó có được cái nhìn khách quan và cụ thể về tác động của sáng kiến đối với chất lượng học tập

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Sáng kiến tập trung khai thác dạng câu hỏi trắc nghiệm đúng – sai trong chủ đề Hợp chất carbonyl – carboxylic acid, với một số điểm mới nổi bật:

• Chọn hướng tiếp cận chuyên sâu vào dạng bài đúng – sai, một hình thức đánh giá còn ít được triển khai hiệu quả trong môn Hóa học ở bậc THPT, nhất là ở phần Hóa học hữu cơ lớp 11

• Xây dựng hệ thống câu hỏi có mức độ phân hóa rõ, bao phủ từ nhận biết đến vận dụng cao, góp phần rèn luyện tư duy và khả năng phân tích kiến thức hóa học một cách toàn diện

• Đưa ra cách hướng dẫn học sinh làm bài theo từng bước cụ thể, giúp các em nhận diện mệnh đề, xử lý thông tin chính xác và hạn chế lỗi sai thường gặp

• Gắn kết lý thuyết với thực tiễn thông qua khảo sát, thực nghiệm dạy học và đánh giá kết quả, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của sáng kiến

• Cung cấp tài liệu tham khảo có thể sử dụng như một ngân hàng câu hỏi đúng – sai cho giáo viên trong dạy học và kiểm tra đánh giá, đáp ứng nhu cầu học liệu dạng này hiện còn khan hiếm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Đổi mới kiểm tra đánh giá là yêu cầu trọng tâm trong giáo dục phổ thông hiện nay, trong đó việc sử dụng các dạng trắc nghiệm khách quan, đặc biệt là câu hỏi đúng – sai, ngày càng được quan tâm nhờ khả năng kiểm tra kiến thức rộng, đánh giá tư duy logic và kỹ năng phân tích của học sinh

Theo quan điểm dạy học phát triển năng lực, học sinh không chỉ cần nắm thông tin mà còn phải biết xử lý, đánh giá và phản biện kiến thức Dạng bài đúng – sai buộc người học phải hiểu rõ bản chất từng mệnh đề, thay vì chỉ học thuộc lòng một cách máy móc

Ở môn Hóa học, đặc biệt với chủ đề Hợp chất carbonyl và axit cacboxylic – vốn chứa nhiều khái niệm dễ gây nhầm lẫn và yêu cầu tư duy tổng hợp – việc ứng dụng câu hỏi đúng – sai trong kiểm tra giúp giáo viên nhận diện rõ mức độ hiểu bài của học sinh

Tuy nhiên, để làm tốt dạng bài này, học sinh cần được rèn luyện kỹ năng nhận diện mệnh đề, phân tích bản chất hóa học và loại trừ nhiễu thông tin Do đó, việc xây dựng một hệ thống câu hỏi hợp lý kết hợp với phương pháp hướng dẫn làm bài rõ ràng, khoa học là cần thiết, vừa phù hợp với định hướng đổi mới, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn dạy học hiện nay

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

Để đánh giá tính khả thi và cần thiết của đề tài, tôi đã tiến hành khảo sát thực tế việc dạy – học và kiểm tra dạng câu hỏi đúng – sai trong chủ đề Hợp chất

carbonyl và axit cacboxylic tại đơn vị đang giảng dạy Kết quả cho thấy các vấn

đề cụ thể sau:

2.2.1 Thực trạng phía học sinh

• Phần lớn học sinh còn lúng túng khi tiếp cận dạng bài đúng – sai, thường mắc lỗi do hiểu sai mệnh đề hoặc thiếu kỹ năng phân tích

• Nhiều em có tâm lý chọn ngẫu nhiên khi không chắc chắn, dẫn đến mất điểm toàn câu

• Việc chưa nắm chắc kiến thức về cấu tạo và tính chất hóa học của các nhóm chức khiến học sinh dễ nhầm lẫn giữa aldehyde, xeton và axit cacboxylic

• Khảo sát 30 học sinh lớp 11B2 cho thấy chỉ khoảng 20% làm đúng hoàn toàn các câu dạng đúng – sai, trong khi hơn 60% trả lời đúng một phần nhưng không đạt điểm

2.2.2 Thực trạng phía giáo viên

• Dạng câu hỏi đúng – sai chưa được khai thác thường xuyên trong kiểm tra đánh giá, đa số giáo viên vẫn ưu tiên trắc nghiệm lựa chọn 1 đáp án hoặc tự luận

• Việc xây dựng câu hỏi đúng – sai còn mang tính tự phát, thiếu ngân hàng chuẩn hóa, dẫn đến đề thi thiếu độ phân hóa

• Giáo viên ít hướng dẫn cụ thể cách làm bài đúng – sai, học sinh thường được giao bài và chấm điểm mà không có chiến lược làm bài rõ ràng

2.2.3 Về học liệu và tài nguyên tham khảo

• Nguồn tài liệu chuyên sâu cho dạng đúng – sai trong Hóa học 11 còn rất hạn chế, đặc biệt với phần Hợp chất carbonyl – carboxylic acid

• Các đề minh họa, đề thi học kỳ, đề luyện thi hiện hành đang còn khá ít, khiến học sinh ít có cơ hội rèn luyện

Từ những thực trạng trên, việc xây dựng hệ thống câu hỏi đúng – sai theo hướng phân loại kết hợp với phương pháp làm bài cụ thể là hoàn toàn cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Hóa học ở bậc THPT

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh với dạng câu hỏi trắc nghiệm đúng – sai trong chủ đề Hợp chất carbonyl và axit cacboxylic, tôi đã áp dụng các giải pháp sau:

2.3.1 Thiết kế hệ thống câu hỏi đúng – sai theo nhiều cấp độ nhận thức

• Xây dựng bộ câu hỏi gồm các mệnh đề ngắn gọn, bám sát kiến thức trọng tâm

và chia theo các mức: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao

• Nội dung trải đều các khía cạnh: khái niệm, cấu tạo, danh pháp, tính chất vật

lí, tính chất hóa học, điều chế và ứng dụng

• Mỗi câu gồm các mệnh đề được thiết kế có yếu tố gây nhiễu nhằm rèn khả năng phân tích, tránh suy luận máy móc

2.3.2 Hướng dẫn phương pháp làm bài một cách cụ thể

• Tổ chức các tiết học kỹ năng, tập trung vào cách đọc – phân tích – đối chiếu mệnh đề

• Trang bị kỹ thuật nhận diện từ khóa, liên hệ bảng hệ thống phản ứng và sử dụng phương pháp loại trừ

• Nhấn mạnh việc xử lý độc lập từng mệnh đề, tránh ảnh hưởng dây chuyền khi trả lời

2.3.3 Tăng cường hoạt động nhóm và phân tích lỗi sai

• Cho học sinh làm bài theo nhóm, sau đó thảo luận từng mệnh đề theo hướng giải thích và phản biện

• Giáo viên hướng dẫn sâu các lỗi phổ biến, giúp học sinh điều chỉnh tư duy và tránh lặp sai

• Tạo môi trường học tập tương tác, thúc đẩy ghi nhớ kiến thức theo chiều sâu

2.3.4 Ứng dụng công nghệ trong kiểm tra đánh giá

• Sử dụng các nền tảng như Google Form, Quizizz, Azota để thiết kế bài kiểm tra đúng – sai trực tuyến

• Kết quả được thống kê nhanh chóng, hỗ trợ giáo viên đánh giá đúng mức độ tiến bộ và điều chỉnh kế hoạch dạy học kịp thời

2.3.5 Liên hệ thực tiễn và mở rộng nội dung bài tập

• Tích hợp kiến thức thực tế như ứng dụng của aldehyde, ketone, carboxylic acid trong y học, công nghiệp, đời sống… vào dạng bài đúng – sai

• Giúp học sinh vừa nắm kiến thức sách giáo khoa, vừa hiểu ý nghĩa ứng dụng, tăng hứng thú và khả năng vận dụng

Các giải pháp trên được triển khai đồng bộ trong quá trình dạy học và đã góp phần cải thiện rõ rệt năng lực làm bài đúng – sai của học sinh, đồng thời hình thành tư duy phân tích và tự học vững chắc

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Sau thời gian áp dụng hệ thống câu hỏi đúng – sai cùng phương pháp hướng dẫn phù hợp trong chủ đề Hợp chất carbonyl – carboxylic acid, kết quả thu được cho thấy những chuyển biến tích cực trên nhiều phương diện:

2.4.1 Đối với học sinh

• Tỷ lệ học sinh đạt điểm tối đa dạng đúng – sai tăng từ 22% lên 65%

• Nắm vững kiến thức cốt lõi, hiểu bản chất vấn đề thay vì học thuộc lòng

• Hình thành kỹ năng đọc phân tích, phản biện và suy luận logic

• Chủ động hơn trong học tập, có hứng thú với dạng câu hỏi trước đây thường

bị xem là khó tiếp cận

2.4.2 Đối với giáo viên

• Cải thiện năng lực xây dựng hệ thống câu hỏi phân hóa và đánh giá theo hướng phát triển năng lực

• Nắm rõ quy trình hướng dẫn học sinh làm bài đúng – sai một cách khoa học

• Mở rộng phương pháp dạy học tích cực, kết hợp truyền đạt kiến thức với rèn

kỹ năng tư duy

• Tăng khả năng thiết kế đề kiểm tra đa dạng, sát thực tiễn học sinh

2.4.3 Đối với nhà trường

• Góp phần nâng cao chất lượng dạy học Hóa học, nhất là trong kiểm tra – đánh giá