Skkn cấp tỉnh xây dựng câu hỏi Đúng – sai Đối với môn hóa học nhằm nâng cao hiệu quả Ôn thi tốt nghiệp thpt năm học 2024 – 2025

Nội dung TrangBiện pháp 2: Thiết kế hệ thống câu hỏi đúng – sai theo hướng phân hóa, bám sát nội dung chương trình và năng lực học sinh 11 Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động luyện tập – kiểm

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên Sáng kiến : Xây dựng câu hỏi đúng – sai đối với môn Hóa

học nhằm nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp THPT

năm học 2024 – 2025.

Tên tác giả: Phạm Văn Đô Đơn vị công tác: Trường THPT Chức vụ: Giáo Viên

Năm học 2024-2025 MỤC LỤC

Nội dung Trang

Biện pháp 2: Thiết kế hệ thống câu hỏi đúng – sai theo hướng phân hóa, bám sát

nội dung chương trình và năng lực học sinh

11

Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động luyện tập – kiểm tra định kỳ với hình thức trắc

nghiệm đúng – sai

14

Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh kỹ năng tư duy phản biện, phân tích đúng –

sai bằng phương pháp “phân tích đảo chiều”

18

Biện pháp 5: Tạo ngân hàng câu hỏi đúng – sai dùng chung trong tổ bộ môn 22

4 Hiệu quả đạt được sau khi áp dụng sáng kiến 24PHẦN III PHẦN KẾT LUẬN 26

Môn Hóa học là một trong những môn học thuộc tổ hợp Khoa học Tự nhiên,đóng vai trò quan trọng trong chương trình THPT và đặc biệt là trong kỳ thi tốt nghiệpTHPT Đây là môn học vừa mang tính lý thuyết trừu tượng vừa có tính thực nghiệmcao, đòi hỏi học sinh không chỉ ghi nhớ kiến thức mà còn phải biết vận dụng linh hoạt

để giải quyết các dạng bài tập Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy thực tế, tôi nhậnthấy rằng rất nhiều học sinh, nhất là học sinh trung bình và khá, thường gặp khó khăntrong việc nắm vững và ghi nhớ hệ thống kiến thức lý thuyết của môn học này

Một đặc điểm nổi bật trong các đề thi tốt nghiệp THPT những năm gần đây là

tỷ lệ câu hỏi lý thuyết chiếm từ 40 – 50% tổng số câu hỏi Điều này cho thấy việc nắmvững lý thuyết là một yếu tố then chốt quyết định đến kết quả làm bài của học sinh.Tuy nhiên, nhiều học sinh có xu hướng học thuộc lòng, ghi nhớ máy móc mà khônghiểu bản chất, dẫn đến tình trạng dễ quên, nhầm lẫn hoặc áp dụng sai kiến thức trongbài thi Mặt khác, một số phương pháp kiểm tra truyền thống chưa thật sự giúp họcsinh phát hiện được lỗi sai trong nhận thức, cũng như chưa rèn luyện được khả năngphản xạ nhanh và tư duy phản biện khi xử lý các câu hỏi lý thuyết

Trong bối cảnh đó, tôi nhận thấy dạng câu hỏi đúng – sai là một công cụ kiểmtra, đánh giá đơn giản nhưng lại vô cùng hiệu quả Câu hỏi đúng – sai giúp học sinhnhận diện kiến thức một cách trực tiếp, phát hiện lỗi sai trong quá trình học, đồng thờirèn luyện khả năng tư duy logic, phân tích và so sánh giữa các khái niệm Không chỉvậy, dạng câu hỏi này còn có thể dễ dàng tích hợp vào các hoạt động nhóm, trò chơihọc tập, các bài kiểm tra nhanh để tăng cường sự tương tác trong lớp học và tạo sựhứng thú cho học sinh Việc sử dụng các câu hỏi đúng – sai phù hợp cũng giúp giáoviên dễ dàng kiểm tra mức độ tiếp thu của học sinh, từ đó có những điều chỉnh kịpthời trong quá trình giảng dạy và ôn tập

Từ những lý do trên, tôi nhận thấy rằng việc xây dựng hệ thống câu hỏi đúng –sai một cách bài bản, khoa học và phù hợp với chương trình Hóa học lớp 12 sẽ manglại hiệu quả rõ rệt trong việc ôn tập, đặc biệt là trong giai đoạn nước rút chuẩn bị cho

kỳ thi tốt nghiệp THPT Đây cũng là một giải pháp thiết thực, dễ áp dụng trong thực

tế giảng dạy, phù hợp với mọi đối tượng học sinh

Chính vì vậy, tôi mạnh dạn lựa chọn và thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm:

“Xây dựng câu hỏi đúng – sai đối với môn Hóa học nhằm nâng cao hiệu quả

ôn thi tốt nghiệp THPT năm học 2024 – 2025”.

2 Mục đích nghiên cứu

Sáng kiến này được thực hiện nhằm mục đích nâng cao hiệu quả ôn tập vàchuẩn bị kiến thức lý thuyết môn Hóa học cho học sinh lớp 12 trong kỳ thi tốt nghiệpTHPT năm học 2024 – 2025 Cụ thể:

Xây dựng được hệ thống câu hỏi đúng – sai khoa học, bám sát chương trìnhHóa học lớp 12 và cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết một cách chắc chắn, phân biệtđược các khái niệm dễ nhầm lẫn, từ đó tăng khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến thứcvào bài thi

Tạo ra công cụ đánh giá nhanh, chính xác để giáo viên kiểm tra mức độ hiểubài của học sinh, từ đó điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp

Góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học, đặc biệt là trong giaiđoạn ôn thi tốt nghiệp căng thẳng, đòi hỏi tính hệ thống và hiệu quả cao

3 Đối tượng nghiên cứu

Học sinh lớp 12 đang học chương trình Hóa học THPT, đặc biệt là học sinh cónhu cầu ôn thi tốt nghiệp THPT, ôn thi đại học

Giáo viên giảng dạy môn Hóa học có nhu cầu tìm kiếm phương pháp đổi mớikiểm tra – đánh giá và nâng cao hiệu quả ôn tập lý thuyết cho học sinh

4 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung kiến thức được lựa chọn để xây dựng câu hỏi đúng – sai tập trung vàochương trình Hóa học lớp 12, gồm cả phần Hóa hữu cơ và Hóa vô cơ, theo chươngtrình giáo dục phổ thông 2018

Hệ thống câu hỏi được thiết kế phù hợp với hình thức và cấu trúc đề thi tốtnghiệp THPT theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 của Bộ Giáo dục và Đàotạo

Sáng kiến được áp dụng thử nghiệm tại một số lớp 12 tại đơn vị tôi đang côngtác (trường THPT Thạch Thành 4), trong thời gian ôn thi học kỳ II và giai đoạn nướcrút trước kỳ thi tốt nghiệp

5 Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và khoa học trong quá trình thực hiện sáng kiến,tôi đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp nghiên cứu lý luận: Tìm hiểu cơ sở lý thuyết về câu hỏi đúng –sai, vai trò của đánh giá trong dạy học, đặc điểm tiếp nhận kiến thức của học sinhTHPT

Phương pháp điều tra, khảo sát: Phát phiếu khảo sát, lấy ý kiến của học sinh vàgiáo viên về hiệu quả của dạng câu hỏi đúng – sai trong quá trình học tập và ôn thi

Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Áp dụng hệ thống câu hỏi đúng – sai trongquá trình dạy học thực tế, theo dõi sự tiến bộ của học sinh.

Phương pháp phân tích – tổng hợp: Phân tích kết quả học tập, thống kê số liệuđiểm kiểm tra trước và sau khi áp dụng, từ đó rút ra kết luận về hiệu quả của sángkiến

PHẦN II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

Trong giáo dục hiện đại, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá làmột trong những nhiệm vụ then chốt nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, phát huytính chủ động, tích cực của học sinh Theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT của BộGiáo dục và Đào tạo về đánh giá học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông,hình thức kiểm tra – đánh giá cần hướng đến việc phát triển phẩm chất và năng lựchọc sinh, đồng thời phải đa dạng, phù hợp với nội dung và đặc trưng của môn học.Trong đó, việc xây dựng hệ thống câu hỏi đúng – sai là một hướng tiếp cận hiệu quả,giúp giáo viên đánh giá nhanh nhận thức của học sinh về các đơn vị kiến thức cơ bản,đồng thời phát hiện kịp thời những sai sót thường gặp

Câu hỏi đúng – sai là một dạng bài tập nhận định, trong đó học sinh phải phântích và đánh giá một mệnh đề để xác định tính đúng hay sai Dạng câu hỏi này khôngchỉ giúp kiểm tra mức độ ghi nhớ mà còn đòi hỏi học sinh vận dụng kiến thức để suyluận, phản biện lại thông tin So với câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn, dạng đúng –sai có ưu điểm nổi bật là dễ xây dựng, dễ tổ chức kiểm tra nhanh trong thời gian ngắn,đồng thời giúp phát hiện và chỉnh sửa những lỗ hổng kiến thức phổ biến

Đối với môn Hóa học – một môn học đặc thù đòi hỏi tính chính xác cao về mặtkhái niệm, định nghĩa, công thức và bản chất hiện tượng – thì câu hỏi đúng – sai đóngvai trò quan trọng trong việc giúp học sinh khắc sâu kiến thức và tránh nhầm lẫn cáchiện tượng tương đồng Chẳng hạn, nhiều học sinh thường nhầm giữa khái niệm oxihóa – khử với phản ứng hóa học thông thường, hay dễ sai trong việc phân biệt các tínhchất hóa học của este, amin, hay muối amoni Khi được tiếp cận các câu hỏi đúng –sai liên quan đến những kiến thức này, học sinh có cơ hội rèn luyện tư duy phản biện

và củng cố lại kiến thức đã học

Bên cạnh đó, lý luận dạy học hiện đại cũng nhấn mạnh vai trò của đánh giátrong việc định hướng hoạt động học tập Đánh giá không chỉ là công cụ để phân loạihọc sinh mà còn là phương tiện quan trọng để điều chỉnh phương pháp dạy học và hỗtrợ người học tự điều chỉnh quá trình tiếp nhận tri thức Việc sử dụng câu hỏi đúng –sai trong quá trình ôn thi tốt nghiệp không chỉ giúp học sinh ôn luyện kiến thức một

cách hệ thống mà còn tạo tâm lý thoải mái, giảm áp lực khi tiếp cận các dạng đề phứctạp.

Từ những cơ sở lý luận nêu trên có thể khẳng định rằng: Việc xây dựng hệthống câu hỏi đúng – sai đối với môn Hóa học là một trong những giải pháp thiết thực

và hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng ôn tập, đặc biệt là trong giai đoạn nước rút

trước kỳ thi tốt nghiệp THPT Đây là căn cứ quan trọng để tôi lựa chọn đề tài: “Xây

dựng câu hỏi đúng – sai đối với môn Hóa học nhằm nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp THPT năm học 2024 – 2025.”

2 Cơ sở thực tiễn (Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến)

Trong những năm gần đây, việc dạy và học môn Hóa học ở bậc Trung học phổthông, đặc biệt là giai đoạn ôn tập chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT, ngày càngđược chú trọng cả về nội dung kiến thức lẫn phương pháp tiếp cận Tuy nhiên, thực tếgiảng dạy cho thấy nhiều học sinh vẫn còn gặp khó khăn trong việc nắm vững kiếnthức cốt lõi, dễ bị nhầm lẫn giữa các khái niệm gần giống nhau, và thường không xácđịnh được bản chất hóa học của một hiện tượng hay phản ứng Khi ôn tập, học sinhthường học thuộc lòng một cách máy móc, thiếu khả năng phân tích, đánh giá và phảnbiện lại các kiến thức đã học Trong khi đó, giáo viên vẫn chủ yếu sử dụng các dạngbài tập trắc nghiệm nhiều lựa chọn hoặc tự luận truyền thống, ít khi khai thác triệt đểvai trò của dạng bài đúng – sai trong kiểm tra, đánh giá và củng cố kiến thức Thực tếnày cho thấy cần thiết phải có một phương pháp hỗ trợ học sinh ôn tập một cách hiệuquả, logic và ngắn gọn, giúp khắc sâu kiến thức cơ bản, từ đó nâng cao kết quả trong

Học sinh thường học lệch, học tủ, bỏ qua những kiến thức cơ bản tưởng như dễnhưng dễ sai.

Việc phân biệt kiến thức đúng – sai còn yếu, dẫn đến nhầm lẫn trong các câuhỏi nhận định, khái niệm lý thuyết

Giáo viên chưa có thói quen xây dựng hệ thống câu hỏi đúng – sai theo hướngphân hóa và bám sát cấu trúc đề thi

Thiếu tài liệu tập huấn chuyên biệt về cách thiết kế và sử dụng hiệu quả dạngbài đúng – sai trong môn Hóa học

Từ kết quả khảo sát thực tế, tôi tổng hợp được số liệu như sau:

Nội dung khảo sát Số lượng học sinh chọn Tỷ lệ (%)

1 Tự tin khi làm bài tập đúng – sai trong môn Hóa học 38 19%

2 Hiểu rõ bản chất kiến thức lý thuyết Hóa học lớp 10 – 11

3 Thường xuyên mắc lỗi sai ở câu hỏi lý thuyết Hóa học 130 65%

4 Được giáo viên hướng dẫn kỹ năng làm bài dạng đúng –

5 Thường chỉ tập trung luyện bài tập tính toán, ít chú trọng

6 Mong muốn được luyện tập thêm dạng câu hỏi đúng – sai

Từ bảng khảo sát trên, có thể thấy phần lớn học sinh vẫn còn thiếu tự tin vàthường xuyên mắc lỗi khi tiếp cận dạng câu hỏi đúng – sai Chỉ có 20% học sinh được

giáo viên hướng dẫn kỹ năng làm dạng bài này trong khi đến 84% học sinh mongmuốn được luyện tập thêm Điều này cho thấy việc khai thác và sử dụng hiệu quả câuhỏi đúng – sai trong dạy học và ôn tập là một yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi giáo viên phải

có phương pháp cụ thể, khoa học và phù hợp để nâng cao năng lực làm bài thi tốtnghiệp của học sinh Do đó, việc thực hiện sáng kiến “Xây dựng câu hỏi đúng – saiđối với môn Hóa Học nhằm nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp THPT năm học 2024– 2025” là hết sức cần thiết và mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc

3 Các biện pháp thực hiện sáng kiến

Biện pháp 1: Nghiên cứu kỹ cấu trúc đề thi và xác định vị trí, vai trò của câu hỏi đúng – sai trong ôn luyện

a Mục tiêu của biện pháp

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy và ôn tập cho học sinh lớp 12, tôi nhậnthấy rằng việc nắm chắc cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT môn Hóa học là yếu tố thenchốt giúp tôi định hướng nội dung ôn luyện hiệu quả Mục tiêu hàng đầu của biệnpháp này là giúp tôi nhận diện rõ ràng vị trí, vai trò và mức độ xuất hiện của dạng câuhỏi đúng – sai trong đề thi chính thức cũng như các đề tham khảo của Bộ Giáo dục vàĐào tạo Qua đó, tôi có thể xác lập được định hướng cụ thể khi thiết kế hệ thống câuhỏi ôn tập cho học sinh, đảm bảo tính khoa học, bám sát chuẩn kiến thức – kỹ năng, vàphù hợp với xu thế đổi mới kiểm tra đánh giá hiện nay Biện pháp này còn nhằm trang

bị cho tôi cơ sở để hướng dẫn học sinh tiếp cận dạng câu hỏi đúng – sai một cách tựtin, không nhầm lẫn và rèn luyện tư duy phản biện thông qua việc phân tích kháiniệm, lý thuyết Hóa học căn bản

b Nội dung và cách thức thực hiện

Để biện pháp này mang lại hiệu quả thực sự, tôi xác định rằng cần bắt đầu từviệc nghiên cứu toàn diện các đề thi THPT quốc gia trong nhiều năm gần đây, đặc biệt

từ năm 2017 đến năm gần nhất Tôi đã tiến hành thu thập và hệ thống hóa các đề thichính thức, đề tham khảo, đề minh họa của Bộ, đồng thời tham khảo thêm các đề thithử từ một số sở giáo dục và các trường chuyên có uy tín

Thông qua quá trình phân tích, tôi tập trung vào việc phân loại rõ ràng các dạngcâu hỏi trong đề thi: câu bài tập tính toán, câu lý thuyết định tính, câu hỏi vận dụngthực tiễn và đặc biệt là dạng câu hỏi đúng – sai Mục tiêu của tôi trong giai đoạn này

là tìm ra tần suất xuất hiện của dạng đúng – sai, xác định vị trí thường gặp trong đề thi(ví dụ như đầu đề, cuối đề hay rải rác), cũng như nhận biết được những chuyên đềHóa học nào thường được lựa chọn để ra dạng câu hỏi này

Đồng thời, tôi cũng phân tích kỹ mức độ nhận thức mà dạng câu hỏi đúng – saithường hướng đến, nhằm xác định xem chúng thuộc cấp độ nào: nhận biết, thông hiểu

hay vận dụng Qua đó, tôi có thể đánh giá chính xác vai trò của dạng câu hỏi này trongkiểm tra năng lực học sinh, từ đó xây dựng hệ thống câu hỏi tương ứng trong chươngtrình ôn tập.

Các bước thực hiện cụ thể:

Bước 1: Thu thập và in ấn các đề thi THPT quốc gia từ năm 2017 đến năm gần nhất

Là bước khởi đầu nhưng mang ý nghĩa nền tảng Tôi đã chủ động tìm kiếm, tải

về và in các đề thi chính thức, đề tham khảo, đề minh họa của Bộ GD&ĐT qua cácnăm (từ 2017 đến năm gần nhất) Việc thu thập đầy đủ dữ liệu đề thi qua các năm giúptôi có được cái nhìn toàn diện về sự thay đổi và ổn định của cấu trúc đề

Lý do bắt đầu từ năm 2017: Đây là thời điểm Bộ GD&ĐT bắt đầu chuyển sanghình thức thi trắc nghiệm khách quan cho môn Hóa học trong kỳ thi THPT quốc gia

Tài liệu thu thập bao gồm: đề thi, đáp án chính thức và thang điểm

Mục tiêu bước này: tạo cơ sở dữ liệu đầy đủ để phục vụ phân tích xu hướng vàđặc điểm của dạng câu hỏi đúng – sai

Bước 2: Phân tích và đánh dấu từng loại câu hỏi theo nhóm

Sau khi có bộ đề đầy đủ, tôi tiến hành đọc kỹ từng câu hỏi, sau đó phân loạitheo các nhóm:

- Câu hỏi lý thuyết cơ bản

- Câu hỏi bài tập tính toán

- Câu hỏi vận dụng hoặc vận dụng cao

- Câu hỏi nhận định đúng – sai

Đặc biệt, tôi sử dụng bút dạ hoặc phần mềm Excel để đánh dấu những câu hỏidạng nhận định đúng – sai để dễ thống kê Việc phân nhóm giúp tôi nhận diện sự phân

bố câu hỏi và vai trò của từng dạng trong đề, từ đó chuẩn bị tài liệu ôn tập phù hợptheo từng nhóm

Bước 3: Thống kê số lượng câu hỏi đúng – sai trong từng đề và xác định vị trí xuất hiện

Việc làm này giúp tôi nhận ra được quy luật: các câu đúng – sai thường tậptrung vào phần lý thuyết trọng tâm, có tính bản chất và khái quát.

Bước 4: Phân loại theo mức độ nhận thức

Tôi tiếp tục phân tích từng câu đúng – sai để xác định mức độ tư duy theo thangBloom (nhận biết – thông hiểu – vận dụng):

Nhận biết: câu hỏi kiểm tra kiến thức đơn thuần, học sinh chỉ cần nhớ kháiniệm

Thông hiểu: yêu cầu học sinh phải suy luận hoặc lý giải vì sao đúng – sai.Vận dụng: học sinh cần liên hệ kiến thức để phân tích hoặc phản biện, phù hợpvới học sinh khá – giỏi

Từ đó, tôi phân loại câu hỏi đúng – sai thành các mức độ khó – dễ, giúp tôi thiết

kế hệ thống câu hỏi ôn tập có sự phân hóa, phù hợp với năng lực từng nhóm học sinh

Bước 5: Tổng hợp kết quả và rút ra định hướng thiết kế hệ thống câu hỏiSau khi hoàn tất các bước phân tích, tôi tổng hợp toàn bộ dữ liệu vào một bảngthống kê chi tiết gồm:

Dựa vào bảng này, tôi rút ra những định hướng như:

Tăng cường câu hỏi đúng – sai ở các chuyên đề có tần suất cao trong đề thi.Thiết kế câu hỏi ôn tập theo từng mức độ nhận thức để rèn luyện tư duy họcsinh

Ưu tiên câu hỏi lý thuyết mang tính tổng hợp, giúp học sinh rèn luyện khả năngphân biệt đúng – sai bản chất

Quy trình gồm 5 bước không chỉ giúp tôi tiếp cận đề thi một cách khoa học màcòn tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng ngân hàng câu hỏi ôn luyện đúng – sai

có tính hệ thống, bám sát định hướng đề thi tốt nghiệp THPT Đây là tiền đề để nângcao chất lượng dạy học, phát triển năng lực tư duy phân tích, phản biện cho học sinh –những kỹ năng quan trọng không chỉ trong môn Hóa mà còn trong các môn học tựnhiên khác

c Ví dụ minh họa

Trong quá trình thực hiện biện pháp này, tôi nhận thấy rằng trong đề thi tốtnghiệp THPT môn Hóa học năm 2023, có một số câu hỏi tiêu biểu thuộc dạng đúng –sai, ví dụ:

“Trong phản ứng giữa Fe và CuSO₄, Fe bị oxi hóa còn Cu² bị khử.”⁺

Câu hỏi này yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức về phản ứng oxi hóa – khử vàquy tắc dãy điện hóa để xác định bản chất của quá trình Học sinh cần nhận diện được

Fe là kim loại mạnh hơn Cu nên có thể đẩy Cu ra khỏi muối, từ đó hiểu được Fe bị oxihóa (mất electron), Cu² bị khử (nhận electron) Đây là dạng câu hỏi rất điển hình của⁺dạng đúng – sai có tính lý thuyết cao nhưng lại thường bị học sinh xem nhẹ hoặcnhầm lẫn khi làm nhanh Vì vậy, việc nhận diện và khai thác những câu hỏi như thếnày để luyện cho học sinh là rất cần thiết

d Điểm mới của biện pháp

Điểm mới và nổi bật của biện pháp này chính là ở cách tiếp cận có hệ thống,khoa học và thực tiễn Không dừng lại ở việc tổng hợp đề thi, tôi đã tiến hành phântích sâu từng chi tiết trong đề, đặc biệt là dạng câu hỏi đúng – sai Việc kết hợp giữathống kê định lượng (số lượng câu, vị trí, tần suất) và phân tích định tính (nội dung,mức độ nhận thức, chủ đề thường gặp) giúp tôi không chỉ nhìn ra xu hướng ra đề màcòn hiểu được vai trò thực tiễn của câu hỏi đúng – sai trong việc đánh giá năng lực tưduy lý luận của học sinh

Hơn nữa, thông qua biện pháp này, tôi có thể định hướng rõ ràng cho học sinhtrong việc ôn tập, giúp các em hiểu rằng không chỉ bài tập tính toán mới quan trọng

mà các câu lý thuyết, nhận định đúng – sai cũng là chìa khóa quyết định điểm số vànăng lực vận dụng kiến thức Biện pháp này góp phần đổi mới tư duy dạy học, đưagiáo viên thoát khỏi lối mòn truyền thống, đồng thời giúp học sinh tiếp cận bài thi mộtcách toàn diện và tự tin hơn

Biện pháp 2: Thiết kế hệ thống câu hỏi đúng – sai theo hướng phân hóa, bám sát nội dung chương trình và năng lực học sinh

a Mục tiêu của biện pháp

Biện pháp này được triển khai nhằm xây dựng một hệ thống câu hỏi đúng – saiđược thiết kế khoa học, có tính sư phạm cao, phù hợp với chương trình môn Hóa họcTHPT hiện hành, đồng thời có sự phân hóa rõ ràng về mức độ nhận thức để phục vụhiệu quả cho công tác ôn luyện, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Thông qua hệ thống câu hỏi này, tôi hướng đến mục tiêu giúp học sinh khôngchỉ củng cố kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện, phân tích

và đánh giá thông tin một cách logic, khách quan Ngoài ra, việc thường xuyên làmquen với dạng câu hỏi đúng – sai cũng giúp các em nắm vững cấu trúc đề thi tốtnghiệp THPT, từ đó xây dựng chiến lược làm bài hợp lý và nâng cao khả năng xử lýnhanh các dạng câu hỏi nhận biết – thông hiểu – vận dụng

Quan trọng hơn, biện pháp này còn hỗ trợ giáo viên trong việc đổi mới kiểmtra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, đồng thời gópphần khắc phục tình trạng học sinh học lệch, học vẹt, thiếu khả năng tổng hợp và phản

xạ với kiến thức thực tế

b Nội dung và cách thức thực hiện

Sau khi đã tiến hành phân tích kỹ các đề thi THPT quốc gia từ năm 2017 đếnnay (trình bày trong Biện pháp 1), tôi bắt đầu xây dựng hệ thống câu hỏi đúng – saitrên cơ sở những tiêu chí cụ thể sau:

Bám sát nội dung sách giáo khoa lớp 12, bao gồm cả chương trình chuẩn vàchương trình giáo dục phổ thông 2018 (nếu đã được áp dụng tại đơn vị), đảm bảo cáccâu hỏi phản ánh đúng kiến thức cốt lõi, không gây nhiễu hoặc xa rời nội dung chínhthức

Phủ rộng các chuyên đề trọng điểm thường xuất hiện trong đề thi, như: cấu tạochất, phản ứng hóa học, phản ứng oxi hóa – khử, dung dịch và điện ly, kim loại – phikim, hóa học hữu cơ, este – lipit – amin – protein, đại cương hóa hữu cơ,

Mỗi câu hỏi đều xác định rõ mức độ nhận thức theo bậc thang Bloom: nhậnbiết – thông hiểu – vận dụng, phù hợp với nhiều đối tượng học sinh từ trung bình đếnkhá, giỏi

Nội dung các phát biểu đảm bảo ngắn gọn, rõ ràng, chính xác về mặt khoa học,tránh gây hiểu nhầm hoặc gài bẫy học sinh một cách không hợp lý

Tính phân loại cao, giúp giáo viên dễ dàng lựa chọn câu hỏi phù hợp với mụctiêu bài dạy hoặc đề kiểm tra cụ thể

Các bước thực hiện cụ thể như sau:

Bước 1:

Tôi tiến hành rà soát lại bảng thống kê từ biện pháp 1 để xác định nhữngchuyên đề thường xuất hiện nhiều trong đề thi cũng như những chuyên đề có khảnăng khai thác tốt câu hỏi đúng – sai Những nội dung có tính chất lý thuyết, nhiềukhái niệm, định luật, quy luật thường được ưu tiên lựa chọn vì dễ phát triển các phátbiểu đúng – sai

Bước 2:

Tiếp theo, tôi thiết kế câu hỏi theo từng chủ đề, trong đó mỗi chủ đề có ít nhất 3cấp độ:

Cấp độ 1: Nhận biết – học sinh cần nhớ kiến thức, khái niệm đơn giản

Cấp độ 2: Thông hiểu – học sinh phải giải thích, so sánh, suy luận để xác địnhđúng hay sai

Cấp độ 3: Vận dụng – học sinh phải vận dụng kiến thức để xử lý tình huống, lýgiải mối liên hệ giữa các yếu tố

Bước 3:

Tôi kiểm soát chặt chẽ nội dung mỗi câu hỏi sao cho mỗi câu chỉ tập trung kiểmtra một đơn vị kiến thức duy nhất, tránh tình trạng chồng chéo hoặc quá mơ hồ Ví dụ:khi kiểm tra về tính chất của axit, tôi không đưa đồng thời các yếu tố liên quan đếnbazơ hoặc muối vào cùng một phát biểu

Bước 4:

Để đảm bảo tính khả thi và khoa học, tôi thử nghiệm hệ thống câu hỏi với mộtnhóm học sinh đại diện cho các mức độ học lực khác nhau Từ đó tôi ghi nhận phảnhồi, đánh giá xem liệu câu hỏi có dễ hiểu, phù hợp với trình độ học sinh hay chưa vàđiều chỉnh lại khi cần thiết

Bước 5:

Cuối cùng, tôi phân loại các câu hỏi thành từng bộ: theo chuyên đề và theo mức

độ khó Mỗi bộ câu hỏi được đóng gói thành tài liệu ôn tập riêng, phục vụ cho từngđối tượng học sinh như: học sinh trung bình cần nắm kiến thức cơ bản, học sinh khácần luyện phản biện và hệ thống hóa kiến thức, học sinh giỏi rèn kỹ năng suy luận,phản xạ nhanh với những bẫy logic trong phát biểu

c Ví dụ minh họa

Với chuyên đề kim loại kiềm, tôi xây dựng một chuỗi câu hỏi phân hóa nhưsau:

- Mức độ nhận biết:

"Natri là kim loại thuộc nhóm IA." → Đúng

(Giúp học sinh ghi nhớ vị trí của các nguyên tố trong bảng tuần hoàn.)

- Mức độ thông hiểu:

"Tính khử của các kim loại kiềm giảm dần từ Li đến Cs." → Sai

(Giúp học sinh hiểu bản chất xu hướng biến đổi tính chất hóa học theo chiềutăng số hiệu nguyên tử.)

d Điểm mới của biện pháp

Điểm nổi bật của biện pháp này nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức SGK

và yêu cầu đánh giá năng lực Hệ thống câu hỏi đúng – sai được thiết kế theo hướngphân hóa rõ rệt, phù hợp với đa dạng đối tượng học sinh trong lớp, không đồng loạt ápdụng một dạng câu hỏi như trước đây

Việc xây dựng bộ câu hỏi dưới dạng tài liệu ôn tập theo chuyên đề và cấp độcũng là một điểm mới, giúp học sinh chủ động học tập, giáo viên dễ dàng tổ chức dạyhọc cá thể hóa Đồng thời, biện pháp này cũng góp phần đổi mới phương pháp kiểmtra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực, phù hợp với tinh thần củachương trình giáo dục phổ thông 2018

Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động luyện tập – kiểm tra định kỳ với hình thức trắc nghiệm đúng – sai

a Mục tiêu của biện pháp

Mục tiêu của biện pháp này là tăng cường hiệu quả ôn tập, củng cố kiến thức vàphát triển kỹ năng làm bài trắc nghiệm đúng – sai cho học sinh thông qua việc tổ chứccác hoạt động luyện tập, kiểm tra định kỳ có hệ thống, phù hợp với tiến độ chươngtrình Từ đó, học sinh không chỉ nắm vững nội dung bài học mà còn rèn luyện khảnăng tư duy logic, phản biện nhanh, phát hiện lỗi sai trong các phát biểu – một kỹnăng quan trọng trong các kỳ thi, đặc biệt là kỳ thi tốt nghiệp THPT

Ngoài ra, việc tổ chức luyện tập định kỳ còn giúp giáo viên đánh giá được mức

độ tiếp thu và tiến bộ của học sinh theo từng giai đoạn, từ đó có sự điều chỉnh kế