SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THCS & THPT NHƯ XUÂN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI ỨNG DỤNG AI XÂY DỰNG CÁC VIDEO VỀ ỨNG DỤNG VẬT LÍ NHIỆT TRONG THỰC TIỄN VÀ ĐỜI SỐNG ĐỂ ÁP D
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THCS & THPT NHƯ XUÂN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI ỨNG DỤNG AI XÂY DỰNG CÁC VIDEO VỀ ỨNG DỤNG VẬT
LÍ NHIỆT TRONG THỰC TIỄN VÀ ĐỜI SỐNG ĐỂ ÁP DỤNG VÀO DẠY HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÍ 12(2018)
Người thực hiện: Hoàng Văn Chín Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS & THPT Như Xuân SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Vật lý (THPT)
THANH HOÁ NĂM 2025
Trang 2MỤC LỤC
I MỞ ĐẦU
1 1.1 Lý do chọn đề tài.
1.2 Mục đích nghiên cứu.
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
1.4 Phương pháp nghiên cứu
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN
2 2.1 Cơ sở lí luận.
2.2 Thực trạng của vấn đề.
2.3 Các giải pháp để giải quyết vấn đề và kêt quả thực
hiện
2.4 Hiệu quả của việc áp dụng sáng kiến
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3 3.1 Kết luận.
3.2 Kiến nghị.
4 Tài liệu tham khảo
5 Danh mục các sáng kiến đã được công nhận
0
Trang 3I MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài.
Giáo dục phổ thông Việt Nam đang trong quá trình đổi mới toàn diện theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW và Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó nhấn mạnh vai trò của việc phát triển năng lực, phẩm chất người học, cũng như tăng cường ứng dụng Công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học
Bộ môn Vật lí, với đặc trưng là môn khoa học thực nghiệm và gắn liền với các hiện tượng tự nhiên, công nghệ kỹ thuật, đặc biệt cần được dạy học theo hướng phát huy tính trực quan, thực tiễn và sáng tạo
Tuy nhiên, tại nhiều địa phương vùng sâu, vùng xa như tại Trường THCS
&THPT Như Xuân, nơi tôi đang công tác, điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị thí nghiệm, môi trường học tập và khả năng tiếp cận với các ứng dụng công nghệ của học sinh còn rất hạn chế
Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục đang được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Điều đó được thể hiện trong các văn bản như Quyết định 131/QĐ-TTg năm 2022, Nghị quyết 29-NQ/TW, Kết luận 91-KL/TW năm 2024
Trí tuệ nhận tạo (AI) hiện nay ( ví dụ như: In Video AI, ChatGPT) có khả năng
hỗ trợ giáo viên nói chung và giáo viên Vật lí nói riêng xây dựng nội dung số, mô phỏng hiện tượng vật lí, tạo video minh họa sinh động, phân tích dữ liệu học tập và
hỗ trợ kiểm tra đánh giá
Từ những lí do trên, tôi đã lựa chọn và thực hiện đề tài: “Ứng dụng AI xây
dựng các video về ứng dụng Vật lí nhiệt trong thực tiễn và đời sống để áp dụng vào dạy học trong chương trình Vật lí 12 (2018)”, nhằm tạo ra những tư liệu trực
quan, sinh động, hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường tính tự học, tự khám phá và gắn kết kiến thức vật lí với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với điều kiện giáo dục ở vùng đặc biệt khó khăn nơi tôi công tác hiện nay
1.2 Mục đích nghiên cứu.
- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học Vật lí
- Xây dựng các video tư liệu minh họa, mô phỏng các hiện tượng và ứng dụng Vật lí trong thực tiễn và đời sống một cách trực quan, sinh động
- Phát triển khả năng tự học, tư duy khoa học, năng lực giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh
- Hình thành kho tư liệu số dùng chung
- Tăng cường ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào dạy học
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
* Cơ sở pháp lí và cơ sở lý luận:
- Các văn bản của Đảng, Nhà nước và của Bộ GD&ĐT về “ Chuyển đổi số và
ứng dụng AI trong giáo dục ở Việt Nam”.
- Chương trình môn Vật lí THPT trong Chương trình GDPT 2018
1
Trang 4- Nội dung, mục tiêu, yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực của người học của
Chủ đề “ Vật lí nhiệt” - CT Vật lí lớp 12 (2018).
- Tầm quan trọng và xu hương ứng dụng AI trong dạy học Vật lí ở Việt Nam hiện nay
* Đối tượng học sinh:
- Thực trạng kiến thức, phẩm chất, năng lực hiện có của học sinh theo yêu cầu của Chương trình GDPT 2018
- Thực trạng về điều kiện và khả năng ứng dụng CNTT, AI trong học tập hiện nay của học sinh
* Điều kiện hiện tại của trường THCS&THPT Như Xuân
- Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đối với môn Vật lí
- Những hạn chế, khó khăn của các giáo viên đang trực tiếp dạy Chương trình Vật lí (2018) trong vấn đề Chuyển đổi số và ứng dụng AI vào trong quá trình giáo dục, giảng dạy
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng một số phương pháp chính sau :
- Phương pháp nghiên cứu cơ sở lý luận
- Phương pháp điều tra, khảo sát, thu thập thông tin, phân tích, đánh giá
- Phương pháp thực nghiệm sự phạm
II NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận
2.1.1 Các văn bản chỉ đạo và hướng dẫn của Đảng, Nhà nước và Bộ GD & ĐT
về Chuyển đổi số và ứng dụng AI trong giáo dục ở Việt Nam [1].
2.1.2 Nội dung, mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chủ đề “ Vật lí nhiệt” trong
Chương trình môn Vật lí THPT 2018 [2]
* Nội dung chủ đề "Vật lí nhiệt" Chủ đề này trang bị kiến thức về:
- Nhiệt động lực học:
- Các hiện tượng và quá trình nhiệt trong thực tiễn:
- Ứng dụng Vật lí nhiệt:
* Mục tiêu Học sinh:
- Hiểu được các khái niệm, định luật, và nguyên lí cơ bản trong Vật lí nhiệt
- Phân tích và giải thích được các hiện tượng nhiệt học trong tự nhiên và kĩ thuật
- Ứng dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống và sản xuất
- Hình thành tư duy hệ thống, logic và liên môn (vật lí – công nghệ – sinh học )
* Yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực
- Phẩm chất
+ Yêu nước, nhân ái:
Trang 5+ Chăm học, chăm làm:
+ Trung thực, trách nhiệm:
- Năng lực
+ Năng lực khoa học tự nhiên:
+ Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo:
+ Năng lực giao tiếp và hợp tác:.
+ Năng lực sử dụng công nghệ:
- Giải thích hiện tượng thực tế:
- Ứng dụng trong thiết bị và công nghệ:
- Hướng dẫn học sinh vận dụng sáng tạo:
- Liên hệ giáo dục môi trường và phát triển bền vững
2.1.3 Tầm quan trọng và xu hướng ứng dụng AI trong dạy học [3]
Việc ứng dụng AI trong dạy học Vật lí tại Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn thăm dò sang giai đoạn triển khai mở rộng Ngày nay và trong tương lai AI sẽ có một tầm quan trọng rất lớn trong giáo dục ở Việt Nam nói chung và trong dạy học Vật lí nói riêng
- Tầm quan trọng
+ Cá nhân hóa quá trình học
+ Phân tích dữ liệu học tập.
+ Mô phỏng và thí nghiệm ảo.
+ Tạo nội dung số thông minh.
+ Giảm tải cho giáo viên.
- Xu hương phát triển
+ Tích hợp AI trong học liệu
+ Phát triển mô hình lớp học thông minh
+ AI hỗ trợ giáo viên soạn giảng.
+ Ứng dụng AI trong kiểm tra, đánh giá.
+ Mở rộng nghiên cứu và đào tạo về AI.
2.2 Thực trạng của việc dạy và học đáp ứng yêu cầu cần đạt về khả năng “ Vận dụng kiến thức vào thực tiễn và đời sống” của Chương trình Vật lí THPT (2018)
tại trường THCS &THPT Như Xuân
- Đối với nhà trường: Các thí nghiệm, thực hành phục vụ cho dạy học môn Vật lí
còn thiếu nhiều và chưa đồng bộ
- Đối với học sinh: Học sinh chưa có nhiều điều kiện để có thể tiếp cận với các
thiết bị, phương tiện có tính ứng dụng trong thực tiễn, trong sản xuất và trong đời sống hàng ngày
- Đối với giáo viên: Nhiều giáo viên đã lựa chọn sử dụng các video có sẵn trên
các nền tảng mạng xã hội như Cách làm này còn nhiều hạn chế, làm giảm hiệu quả quá trình dạy học Cụ thể những hạn chế đó là:
+ Không sát với mục tiêu bài học.
3
Trang 6+ Không đảm bảo tính chính xác khoa học và sư phạm
+ Thiếu sự cá nhân hóa và tương thích với thực tế lớp học
+ Giới hạn về ngôn ngữ và văn hóa.
+ Không đồng nhất về chất lượng hình ảnh và âm thanh.
+ Khó tích hợp vào tiến trình dạy học chủ động, tích cực
- Về ứng AI đối với giáo viên và học sinh Do đặc thù là vùng đặc biệt khó khăn
nên việc ứng dụng AI vào trong quá trình dạy và học đối với giáo viên, học sinh trong nhà trường còn khá mới mẽ
2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề và Kết quả thực hiện.
2.3.1 Các giải pháp
Để giải quyết và khắc phục những thực trạng trên, trong năm học 2024 -2025 thông qua việc trực tiếp dạy môn Vật lí lớp 12 (2018) và thông qua các hoạt động chuyên môn tại tổ, tôi đã tiến hành thực hiện một số các giải pháp cụ thể sau:
- Xác đinh, lựa chọn nội dung cần xây dựng Video: Tập trung vào nôi dung “ Giải thích các hiện tượng thường gặp, ứng dụng trong thực tế đời sống, sản xuất, kỹ thuật và công nghệ” liên quan đến phần Vật lí nhiệt -Chương trình Vật lí 12 (2018).
- Lựa chọn và cách thức sử dụng AI phù hợp trong việc hỗ trợ xây dựng Video.
( ChatGPT, Invideo.AI …)
- Thực hiện xây dựng Video.
- Sử dụng Video vào quá trình dạy
- Sử dụng Video trong việc xây dựng kho học liệu số.
2.3.2 Kết quả thực hiện các giải pháp
Với các giải pháp đã được đề ra ở phần trên, tôi đã tiến hành triển khai thực hiện
cụ thể các giải pháp đó và kết quả thực hiện từng giải pháp đạt được cụ thể là:
2.3.2.1 Về giải pháp xác đinh, lựa chọn nội dung cần xây dựng Video.
Tôi đã lựa chọn được các nội dung của phần Vật lí nhiệt – Chương trình Vật lí
12 (2018) để xây dựng Video
2.3.2.2 Về giải pháp lựa chọn và cách thức sử dụng AI phù hợp trong việc hỗ trợ xây dựng Video áp dụng trong dạy học
Qua quá trình tìm hiểu và thực hiện làm thử trên nhiều ứng dụng khác nhau, tôi
đã chọn lựa nền tảng ChatGPT kết hợp với Invideo.AI để xây dựng các Video
* Ứng dụng của ChatGPT trong dạy học
+ Trong dạy học nói chung:
+ Trong dạy học Vật lí:
* Ứng dụng của Invieo.AI trong dạy học
+ Trong dạy học nói chung:
+ Trong dạy học Vật lí:
* Cách thức sử dụng ChatGPT và Invideo.AI.
2.3.2.3 Về giải pháp thực hiện xây dựng Video
Tôi đã thực hiện xây dựng được các Video ứng với các nội dung đã lựa chọn
- Video 1.1 Khám phá vòng tuần hoàn của Nước.
Trang 7- Video 1.2 Nước - Người hùng thầm lặng điều hòa khí
- Video 1.3 Hiện tượng nước bám trên cốc bia lạnh
- Video 1.4 Tại sao nước sôi ở nhiệt độ thấp hơn khi ở trên cao
- Video 1.5 Hiện tượng băng tan ở BắcCực và Nam Cực
- Video 1.6 Khám phá bí mật túi chườm nóng – lạnh
- Video 1.7 Vì sao chườm đá lạnh khi sốt cao
- Video 1.8 Khám phá công nghệ sấy khô thực phẩm
- Video 1.9 Bí mật 'Hai Sôi, Ba Lạnh' trong Nông Nghiệp
- Video 1.10 Khám phá Quy trình làm Muối biển truyền thống
- Video 1.11 Khám phá tác dụng của nhà kính trồng rau
- Video 1.12 Khám phá Công nghệ đúc nhiệt
- Video 1.13 Khám phá công nghệ mổ laze trong y tế
- Video 1.14 Khám phá công nghệ cắt laser trong công nghiệp
- Video 1.15 Khám Phá Hệ Thống Làm Mát Động Cơ Bằng Nước
- Video 1.16 Khám phá tản nhiệt trong thiết bị điện tử
- Video 1.17 Khám phá cơ chế hoạt động của tấm cách nhiệt
- Video 1.18 Khám phá Ấm điện Siêu Tốc
- Video 1.19 Khám phá bếp hồng ngoại
- Video 1.20 Khám phá Bí mật Nồi Áp Suất
- Video 1.21 Khám phá bí mật lò vi sóng
- Video 1.22 Khám phá bí mật của máy lạnh
- Video 1.23 Khám phá Bình Nước Nóng -Lạnh
- Video 1.24 Khám phá bình nước nóng năng lượng mặt trời
- Video 1.25 Khám phá máy hơi nước
- Video 1.26 Khám phá Động cơ đốt trong
- Video 1.27 Khám phá động cơ Stirling
- Video 1.28 Khám phá Pin phiệt điện
2.3.2.4 Về giải pháp Sử dụng Video vào quá trình dạy
Trên cở sở các Video đã được xây dựng tiến hành sử dụng trực tiếp sử các giai đoạn của tiến trình dạy học Cụ thể các video đã được sử trong thời điểm, giai đoạn trong qua trình dạy học sau:
- Sử dùng trong hoạt động “ Khởi động”
- Sử dụng trong hoạt động “ Hình thành kiến thức – Luyện tập”
- Sử dụng trong hoạt động “ Vận dụng – Tìm tòi – Sáng tạo”
2.3.2.5 Về giải pháp sử dụng Video trong việc xây dựng kho học liệu số
Tôi đã tiến hành lưu trữ các video trên Google Drive và chia sẻ đương Link để
học sinh và giáo viên truy cập sử dụng làm tài liệu dùng chung trong quá trình dạy
học và học tập Đường link xem và tải các Video:
“https://drive.google.com/file/d/1PCj139LE956yaKSh8UeqZWbLfROPlyUk/ view?usp=sharing”
5
Trang 82.4 Hiệu quả và khả năng áp dụng của sáng kiến.
2.4.1 Hiệu quả đạt được
- Đối với học sinh:
+ Về tinh thần, thái độ học tập Học sinh đã rất sôi nổi, hào hứng và chủ động, tích cực tham gia vào các giai đoạn trong quá trình học tập
+ Về kiến thức Học sinh dễ hiểu và nhớ lâu hơn nhờ hình ảnh, mô phỏng sinh động và trực quan
+ Về khả năng liên hệ và vận dụng vào thực tế Khả năng liên hệ thực tế đời sống, sản xuất và giải thích hiện tượng vật lí đã được tăng lên rõ rệt, ý thức về sử dụng an toàn phương tiện, thiết bị, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường có nhiều thay đổi và chuyển biến tích cực
- Đối với giáo viên Giáo viên tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài, tập trung hơn vào
thiết kế hoạt động học tích cực, thuận lợi và chủ động hơn trong việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực ngay trên lớp cũng như ở nhà cho học sinh…
- Đối với việc xây dựng và phát triển kho học liệu số Các Video có thể dùng lại,
là tài liệu dùng chung được chia sẻ cho nhiều giáo viên, nhiều đơn vị trường học
2.4.2 Khả năng áp dụng của Sáng kiến
- Sáng kiến có thể mở rộng cho toàn bộ nội dung các phần trong Chương trình Vật lí THPT(2018) hoặc môn học khác, đặc biệt là các môn Khoa học tự nhiên ( môn Hóa, Sinh, Công nghệ ở cấp THPT, môn KHTN ở cấp THCS)
- Sáng kiến có thể áp dụng rộng rãi ở các trường THPT, trường THCS, đặc biệt
là nơi thiếu thiết bị dạy học và vùng đặc biệt khó khăn
- Sáng kiến còn thích hợp trong việc triển khai theo mô hình dạy học kết hợp (blended learning), học trực tuyến và xây dựng học liệu số
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 3.1 Kết luận
Từ việc đưa ra giải pháp, triển khai thực hiện các giải pháp và áp dụng trực tiếp
Sáng kiến vào trong dạy học và từ kết quả thu được tôi rút ra được các kết luận cơ
bản sau:
- Sáng kiến đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc hỗ trợ dạy học Vật lí theo hướng phát triển năng lực, ứng dụng thực tiễn và đổi mới phương pháp
- Việc ứng dụng AI vào xây dựng video bài giảng là hướng đi khả thi, hiệu quả
trong điều kiện thực tế hiện nay và phù hợp với xu thế , yêu cầu của “ Chuyển đổi số
trong giáo dục”
3.2 Kiến nghị
- Đối vơi cấp quản lý nhà trường Cần tăng cường đầu tư hạ tầng số, tạo điều
kiện cho giáo viên tiếp cận và ứng dụng AI, tổ chức tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm,
có cơ chế hỗ trợ và khuyến khích giáo viên sáng tạo nội dung chuyển đổi số trong giáo dục
Trang 9- Đối với giáo viên Cần chủ động, tích cực hơn trong việc tự học hỏi, chia sẻ
kinh nghiệm Cần tăng cường hướng dẫn học sinh cách tiếp cận và ứng dụng AI
trong quá trình học tập
Tóm lại: Quá trình triển khai thực hiện Sáng kiến còn gặp những khó khăn
nhất định, đồng thời việc sử dụng AI trong dạy học và giáo dục là một hương tiếp cần và phương pháp mới, việc tổ chức thực hiện mới chỉ ở một phần nhỏ trong chương trình giáo dục, trong phạm vi một số lớp học và trong thời gian chưa nhiều nên chắc chắn còn có những sai sót, những vẫn đề hạn chế nhất định Nhưng với kết quả đạt bước đầu đạt được và cùng với sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp tôi tin tưởng rằng các giải pháp được đề cập trong Sáng kiến, trong thời gian tới sẽ tiếp tục được hoàn thiện, được áp dụng rộng rãi và thực sự có hiệu quả cao hơn
Rất mong được sự đóng góp ý kiến bổ sung của các thanh viên trong HĐĐGSK
và các bạn đồng nghiệp.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Thanh Hóa, ngày 23 tháng 05 năm 2025
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của tôi viết, không sao chép nội dung của
người khác
Người viết SKKN
Hoàng Văn Chín
7