Tổ chức các hoạt động GDMT trong môn Địa lý

ỨNG DỤNG MỘT SỐ PPDH ĐỂ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC BỘ MÔN ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG THCS CHƯƠNG I: LỜI NÓI ĐẦU VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Luật bảo vệ môi trường đã khẳng đ

ỨNG DỤNG MỘT SỐ PPDH ĐỂ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

MÔI TRƯỜNG TRONG DẠY HỌC BỘ MÔN ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG THCS

CHƯƠNG I:

LỜI NÓI ĐẦU VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Luật bảo vệ môi trường đã khẳng định:

"Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống con người, sinh vật và sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước, dân tộc và nhân loại.

Các yếu tố tạo thành môi trường rất đa dạng như không khí, nước, đất, âm thanh, ánh sáng, núi rừng, sông hồ, biển, sinh vật, các hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, danh lam thắng cảnh "

Bất cứ hành động nào của con người cũng đều có tác động đến môi trường Trồng cây xanh trên đường làng, nơi đất trống làm cho không khí dịu mát, trong lành, tăng cường sức khoẻ Ngược lại, đốt phá rừng làm nương rẫy, là làm phá huỷ hệ sinh thái, tạo điều kiện cho hạn hán, lũ lụt hoành hành, góp phần thay đổi khí hậu toàn cầu Đó là hành động huỷ diệt môi trường, huỷ diệt sự sống

Thưở xưa, khi cuộc sống của con người còn đơn giản, các mối quan hệ trong thiên nhiên thật ổn định, tính đa dạng sinh học cao Trong các môi trường phong phú và đa dạng không bị phá vỡ đó, hình thành những đặc tính thích nghi kỳ diệu của sinh vật Thế rồi, sự bùng nổ dân

số song hành với nhu cầu sinh hoạt ngày càng cao của con người đã làm thay đổi tất cả Môi trường sống đang bị tổn thương và ảnh hưởng xấu đến sự sống của muôn loài Đã đến lúc, tất

cả chúng ta phải quan tâm đến việc bảo vệ môi trường sống, đừng để quá muộn."Hãy cứu lấy Trái đất" Lời kêu gọi của Hội nghị các nguyên thủ quốc gia về môi trường toàn cầu đã và đang thức tỉnh mọi người trước nguy cơ diệt vong Đó cũng là lời hiệu triệu đến trái tim nhân

ái của từng người trên hành tinh này với môi trường sống

Chính những luận điểm trên đây về môi trường, đòi hỏi CT và SGK phải đưa nội dung giáo dục môi trường vào giảng dạy trong các trường học, đặc biệt ở Trường THCS là một yêu cầu bức thiết và hữu hiệu nhất Chương trình và SGK mới đã đưa giáo dục môi trường vào một

số môn học, trong đó có môn Địa lý Nội dung môi trường đã "tích hợp" vào môn Địa lý ở các lớp 6, 7, 8 Trước nhu cầu chính đáng đó, đòi hỏi người giáo viên Địa lý, trong đổi mới PPDH nói chung, cũng phải định ra được phương pháp giáo dục môi trường cho hợp lý nói riêng, nhằm thể hiện được tinh thần của CT và SGK hiện nay Bởi rằng, giáo sục môi trường(GDMT) là một trong những con đường tiếp cận phát triển bền vững có hiệu quả hiện nay trên toàn thế giới Thông qua việc khai thác các tri thức trong từng tiết học trên lớp, hoặc

tổ chức các hoạt động ngoài giờ để tiến hành GDMT Qua đó, sẽ góp phần hình thành ở học sinh(HS) hiểu biết, ý thức trách nhiệm và kỹ năng thích hợp để bảo vệ, ứng xử thông minh với các vấn đề môi trường

Nhận thức được vai trò to lớn đó, là một giáo viên (GV) đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Địa

lý các khối lớp ở trường THCS, tôi luôn trăn trở, tìm tòi và đã xây dựng nên một số PPDH tích hợp GDMT trong môn Địa lý ở một số phần trong một số giờ học cụ thể Bằng những kinh nghiệm vốn có, mặc dù chưa phải là tối ưu, nhưng tôi thiết nghĩ đây cũng là những phương pháp tốt để giáo dục môi trường cho học sinh được lồng ghép trong các PPDH Địa lý chung Đây chính là lý do mà đề tài muốn hướng tới, nhằm góp một phần nhỏ kinh nghiệm dạy học của mình vào kho tàng các PPDH địa lý trong quá trình đổi mới CT và SGK hiện nay

CHƯƠNG II:

GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG TRƯỜNG THCS

I QUAN NIỆM VỀ GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG:

Giáo dục môi trường là quá trình giáo dục nhằm giúp cho mỗi học sinh có được nhận thức về môi trường, thông qua kiến thức về môi trường trong các tiết học trên lớp Tạo cho học sinh có

ý thức, thái độ đối với môi trường, đồng thời trang bị các kỹ năng thực hành địa lí Kết quả là học sinh có được ý thức, trách nhiệm với môi trường và biết hành động thích hợp để bảo vệ môi trường, ứng xử thích nghi thông minh với môi trường Như vậy GDMT sẽ tạo ra ở học sinh:

- Nhận thức đúng đắn về môi trường - Về môi trường

- Ý thức, thái độ thân thiện với môi trường - Vì môi trường

- Kỹ năng thực tế hành động trong MT - Trong môi trường

Thông qua giáo dục môi trường, rèn luyện cho học sinh các kỹ năng:

- Phát hiện, nhận biết và xác định các vấn đề môi trường

- Thu thập, phân tích thông tin, xác lập các mối quan hệ theo hiện trạng, nguyên nhân, hiệu quả và giải pháp

- Liên hệ thực tế môi trường địa phương và các biện pháp cụ thể để bảo vệ hoặc chung sống với môi trường ở địa phương

- Hình thành ở HS ý thức bảo vệ môi trường( BVMT), ứng xử thông minh thích nghi với MT

II NHỮNG CÁCH TIẾP CẬN VỀ GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG:

Trong thực tế phát triển của giáo dục nước ta hiện nay, đã xuất hiện nhiều cách tiếp cận giáo dục khác nhau:

- Lồng ghép GDMT vào 3 môn: Địa lý, Sinh học, GDCD hay tất cả các môn

- GDMT chỉ thực hiện khi có cơ hội trong SGK hay lồng ghép bất kỳ

- Cần có giáo viên chuyên biệt để giáo dục môi trường hay tất cả các giáo viên đều giáo dục môi trường

- PPDH là giảng giải hay tổ chức các hoạt động

Tuy nhiên, GDMT trong môn Địa lý ở THCS cần được tiến hành theo định hướng cơ bản:

- Được thực hiện bằng cách khai thác những tri thức môi trường hiện có trong SGK Địa lý

- Cách thức dạy học GDMT có hiệu quả nhất là tổ chức các hoạt động cho HS

CHƯƠNG III:

CƠ HỘI, PHẠM VI GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN ĐỊA LÝ

VÀ CÁC NGUYÊN TẮC QUÁN TRIỆT

I CƠ HỘI:

Cơ hội giáo dục môi trường trong môn địa lý ở trường THCS hiện nay thể hiện ở chổ trong

CT và SGK có sự tích hợp, lồng ghép hay liên hệ những nội dung giáo dục môi trường dưới hai dạng chủ yếu

Dạng I Nội dung chủ yếu của bài học hay một số phần nội dung môn địa lý có sự trùng

hợp với nội dung giáo dục môi trường

Dạng II Một số nội dung của bài học hay một số phần nhất định của môn địa lý có liên

quan trực tiếp với nội dung GDMT

Ngoài ra, ở một số phần của nội dung môn địa lý hay ở một số bài học khác, các ví dụ, bài tập, bài thực hành được xem như là một dạng vật liệu dùng để khai thác các vấn đề MT rất tốt

II PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI: ỨNG DỤNG MỘT SỐ PPDH ĐỂ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG GDMT TRONG MÔN ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG THCS:

Với đề tài này, phạm vi nghiên cứu là chương trình và SGK địa lý THCS các lớp 6-7-8-9 trong một số bài, phần, mục trong một số tiết học cụ thể trên lớp Nội dung nghiên cứu môi trường tập trung ở một số vấn đề sau đây :

1 Lỗ thủng tầng ôzôn (Địa lý 6,7)

2 Chặt phá rừng bừa bãi (Địa lý 6,7,9)

3 Sự thích nghi của con người với môi trường (Địa lý 7)

4 Làm nương rẫy (Địa lý 7)

5 Ô nhiễm không khí (Địa lý 7)

6 Vấn đề BVMT ở miền núi (Địa lý 7,8)

7 Hoạt động du lịch và BVMT (Địa lý 7,8,9)

8 Phát triển kinh tế đi đôi BVMT (Địa lý 8,9)

9 Môi trường biển (Địa lý 8,9)

10 Ô nhiễm nước (Địa lý 7,8,9)

III CÁC NGUYÊN TẮC QUÁN TRIỆT TRONG GDMT KHI TỔ CHỨC CÁC HOẠT

ĐỘNG DẠY HỌC:

Quá trình khai thác các cơ hội GDMT, chúng ta phải đảm bảo được 3 nguyên tắc cơ bản:

1 Không làm biến tính đặc trưng dạy học bộ môn, không biến bài học địa lý thành bài giáo dục môi trường

2 Khai thác nội dung giáo dục môi trường phải có chọn lọc, có tính tập trung vào những bài, mục nhất định, không tuỳ tiện

3 Phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của học sinh và các kinh nghiệm thực tế mà các em đã có, tận dụng tối đa mọi khả năng để cho học sinh trực tiếp tiếp cận với môi trường

CHƯƠNG IV:

CÁC NỘI DUNG VÀ ĐỊA CHỈ GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG

(Theo SGK Địa lý 6 - 7- 8 - 9 hiện hành)

Vấn đề

môi

trường

Kiến thức địa lý được khai

thác

Dạng khai thác GDMT

1

Tài

nguyên

rừng

Khai thác có kế hoạch đi

Vấn đề khai thác rừng

45 Kinh tế Trung và Nam

- Diện tích Xavan ngày

- Làm nương rẫy I 8 Các hình thức canh tác trong n.nghiệp ở đới nóng 7

- Dân số và môi trường ở

10 Dân số và sức ép dân số tới tài nguyên môi trường ở

bị

suy

- Triệt hạ rừng cây lấy đất

xây dựng I 24 Hoạt động kinh tế của con người ở vùng núi 7

- Vấn đề suy thoái rừng I 16 Đặc điểm kinh tế các

- Địa hình nước ta mang

tính chất nhiệt đới gió mùa

ẩm và chịu tác động mạnh

mẽ của con người

I 28 Đặc điểm địa hình Việt Nam 8

- Sự phát triển và phân bố

lâm nhgiệp I 9 Sự phát triển và phân bố lâm nhgiệp, thuỷ sản 9

- Vấn đề chặt phá rừng bừa

- Ô nhiễm nước I 17 Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hoà 7

- Chất thải CN làm ô

24 Hoạt động kinh tế của con người ở đới ôn hoà 7

- Sông ngòi nước ta đang

3

Sự

suy

thoái

và

ô

nhiễm

đất

- Đất bị xói mòn, rửa trôi I 6 Môi trường nhiệt đới 7

- Nền nông nghiệp thâm

8 Các hình thức canh tác trong n.nghiệp ở đới nóng 7

- Nông nghiệp với môi

trường nhiệt đới và nhiệt

9 Hoạt động sản xuất nông

- Diện tích hoang mạc

đang ngày càng mở rộng I 20 Hoạt động kinh tế của con người ở hoang mạc 7

- Vấn đề sử dụng và cải

36 Đặc điểm đất Việt Nam 8

4

Ô

nhiễm

không

khí

- Mưa axít, ô nhiễm môi

trường

II I

20 Hơi nước trong không khí Mưa

17 Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hoà

6 7

- Sử dụng nhiều nguyên

liệu, nhiên liệu và hoạt

39 Kinh tế Bắc Mỹ,

5

Ô nhiễm

biển

- Vấn đề bảo vệ biển khỏi

bị ô nhiễm do hoạt động du

- Vấn đề bảo vệ môi

- Địa hình bờ biển và thềm

lục địa II 29 Đặc điểm các khu vực địa hình 8

- Bảo vệ tài nguyên và môi

trường biển - đảo II 39 Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ moi trường biển

- đảo

9

6 - Vấn đề khai thác rừng

- Hoạt động săn bắt quá

mức cá voi và thú quý

hiếm

I 22 Hoạt động kinh tế của

Sự

đa

dạng sinh

học

đang

bị suy

giảm

- Hệ sinh thái rừng nguyên

sinh ngày càng bị thu hẹp I 37 Đặc điểm sinh vật Việt Nam 8

- Bảo vệ tài nguyên rừng,

động vật, hải sản I 38 Bảo vệ tài nguyên sinh vật Việt Nam 8

7 Hoạt

động

công

nghiệp và

vấn đề ô

nhiêm

môi

trường

- Cảnh quan CN I 15 Hoạt động CN ở đới ôn hoà 7

- Những vấn đề của đô thị

- Phát triển kinh tế không

đi đôi với bảo vệ MT I 16 Đặc điểm kinh tế các nước Đông Nam Á 8

- Vấn đề khai thác và bảo

vệ tài nguyên khoáng sản II 26 Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam 8

8

Ô

- Việc sử dụng nhiều phân

bón hoá học và thuốc trừ

sâu

I Hoạt động NN ở đới ôn hoà- (Kinh tế Châu Âu, Bắc Mỹ) 7

- Mối quan hệ giữa phát

- Tác động của bùng nổ

10 Dân số và sức ép dân số tới TN- MT ở đới nóng 7

- Tác động xấu tới MT do

11 Di dân và sự bùng nổ đô

- Dân số với vấn đề bảo vệ

tài nguyên và môi trường II 43 Địa lý tỉnh (thành phố): Địa lý tỉnh Quảng Bình 9

CHƯƠNG V:

MỘT SỐ PPDH CÓ TÁC DỤNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN ĐỊA

LÝ Ở TRƯỜNG THCS

I PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI GỢI MỞ:

Là PPDH giáo dục môi trường trong đó giáo viên và học sinh, hoặc học sinh với học sinh trao đổi với nhau để làm sáng tỏ một vấn đề, tìm tòi một thông tin trên cơ sở câu hỏi giáo viên đưa

ra hoặc học sinh tự đưa ra với nhau

Yêu cầu câu hỏi phải rõ ràng, dứt khoát, bám sát tri thức trọng tâm, gây được sự tò mò hay kích thích người học Có thể viết câu trả lời vào thẻ học tập nhằm tạo ra trực quan hoá trong đàm thoại

II PHƯƠNG PHÁP ĐỘNG NÃO:

Là PP kích thích người học suy nghĩ bằng cách thu thập ý kiến khác nhau về một vấn đề nào

đó mà không tiến hành đánh giá, trao đổi hay bình luận ý kiến đó Giáo viên có thể sử dụng phương tiện trực quan hoặc thẻ học tập, phiếu học tập

Phương pháp này được thực hiện theo các bước:

- Nêu tên đề tài và đưa câu hỏi kích thích suy nghĩ cho học sinh

- Yêu cầu cả lớp làm việc: Ghi ý kiến vào thẻ.

- Khái quát chung về công dụng và tính khả thi

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Là PP trong đó học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tìm hiểu một số vấn đề trong thực

tế và sau đó dựa tên các thông tin thu thập được, tiến hành phân tích, tổng hợp, so sánh, nêu giải pháp hoặc đề xuất các kiến nghị giải quyết Phương pháp này được thực hiện qua các bước:

- Xác định vấn đề, ví dụ: Khu vực em sống có bị ô nhiễm nước không? Tại sao? Hậu quả như thế nào? Do ai làm?

- Đưa ra các giả thuyết

- Thu thập và xử lý thông tin

- Kết luận

IV PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM:

Là PP trong đó giáo viên cấu tạo lại bài học (hay một phần của bài học) dưới dạy các bài tập nhận thức hay vấn đề, nêu lên để học sinh cùng trao đổi, mạn đàm với nhau, trình bày ý kiến

cá nhân hay đại diện nhóm Đây là P P đặc trưng của dạy học địa lí hiện nay

V PHƯƠNG PHÁP TRANH LUẬN:

Kỹ thuật của phương pháp này như sau:

- Chia lớp thành 2 đội hai bên Mỗi bên cử một nhóm từ 3-5 học sinh làm đại diện để tranh luận với nhau Số còn lại làm cử toạ, giáo viên trọng tài

- Người điều khiển đưa ra một ý kiến (dưới dạng một mệnh đề) viết lên bảng, ví dụ:

"Không cần tiết kiệm năng lượng, vì con người có rất nhiều nguồn năng lượng phong phú và

có thể tìm kiếm được những nguồn năng lượng thay thế khác"

- Bốc thăm để phân công một nhóm làm "Nhóm ủng hộ", một nhóm làm "Nhóm phản đối" Mỗi nhóm 5 phút để hội ý, thống nhất lý lẻ

- Tranh luận:"nhóm ủng hộ" cử người thứ nhất đưa ra lý lẻ thứ nhất "Nhóm phẩn đối" cử người thứ nhất bác bỏ lại ý kiến nhóm kia, đồng thời đưa ra lý lẻ riêng của nhóm mình Lần lượt như vậy cho đến hết

- Trọng tài giữ cho cuộc tranh luận diễn ra đúng luật Cử toạ quan sát và bình chọn đội nào có lý lẽ vững vàng và có sức thuyết phục Kết thúc, người dẫn chương trình nhận xét, đánh giá và kết luận về những bài học môi trường

VI PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI:

Là PP được đặc trưng bởi một hoạt động với các nhân vật giả định, mà trong đó các tình thế trong thực tiễn cuộc sống được thể hiện tức thời thành những hành động có tính kịch Trong vở kịch này, các vai do chính học sinh đóng và trình diễn Các hành động có tính kịch được xuất phát từ chính sự hiểu biết, óc tưởng tượng và trí sáng tạo của các em, không cần phải qua tập dượt hay dàn dựng công phu

Phương pháp này được tiến hành theo các bước:

- Tạo không khí đóng vai: vui vẻ, hài hước, thích thú

- Lựa chọn vai: Phân vai phù hợp tình huống

- Theo các vai đã lựa chọn, tình diễn

- Sau đó hướng dẫn học sinh thảo luận về các cách giải quyết vấn đề của vai diễn và có đánh giá vỡ diễn

VII PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN:

Là PP trong đó cá nhân hay nhóm học sinh thiết lập một dự án có nội dung gắn kết với nội dung môi trường Dựa vào tri thức, kinh nghiệm và kỹ năng vốn có, trên cơ sở phân tích thực tiễn thuộc phạm vi học tập; cùng với tài liệu, phương tiện, học sinh đề xuất ý tưởng, thiết kế dự

án, soạn thảo và hoàn chỉnh dự án để có một dự án hoàn chỉnh, thông thường tiến hành theo các bước:

- Xác định nhu cầu vấn đề - Soạn thảo bản dự án

- Thiết lập mục tiêu dự án - Thông qua bản dự án trong nhóm.

- Đưa ra các chiến lược lựa chọn - Điều chỉnh và hoàn thiện dự án

- Chọn các chiến lược phù hợp

CHƯƠNG VI:

ỨNG DỤNG CÁC PPDH ĐỂ THIẾT KẾ CÁC MẪU HOẠT ĐỘNG GDMT

TRONG BÀI LÊN LỚP ĐỊA LÝ

1 Lỗ thủng tầng ôzôn (Địa lý 6-bài 17: Lớp vỏ khí).

1.1 Mục tiêu: - Học sinh nắm được nguyên nhân, hậu quả của thủng tầng ôzôn và biết

được cách bảo vệ tầng ôzôn

1.2 Chuẩn bị: - Giáo viên chuẩn bị tờ rời, phôtô phát cho học sinh.

1.3 Hoạt động:

a) Yêu cầu: Học sinh làm việc theo nhóm, quan sát đọc tờ rời, để thấy rõ nguyên nhân và

hậu quả của thủng tầng ôzôn Trao đổi theo nhóm về biện pháp hữu hiệu để bảo vệ tầng ôzôn

và ghi vào ô trống

b) Giáo viên tập hợp ý kiến, công bố kết quả đúng: Ngừng sản xuất và sử dụng các chất dạng feron

2 Phá hoại rừng làm động vật bị diệt vong.

(Địa lý 6 - Bài 27: Lớp vỏ sinh vật Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố thực, động vật trên trái đất)

2.1 Mục tiêu: Qua nội dung 2 của mục 2, học sinh thấy được do con người khai thác

rừng bừa bãi nên nhiều loài động vật mất chổ cư trú, mất nguồn thức ăn, dẫn đến bị diệt vong

2.2 Chuẩn bị: Mỗi học sinh có một tờ báo cũ.

2.3 Hoạt động: Có thể tổ chức ngay tại lớp học, chỗ trống trước lớp với 1 số học sinh,

giáo viên tổ chức trò chơi (có thể với bài: Bảo vệ sinh vật Việt Nam - Địa lý 8)

- Học sinh để các tờ giấy báo cũ cạnh nhau trên mặt đất, sau đó mỗi học sinh đứng vào 1

tờ giấy báo đó

- Tất cả ra ngoài và chạy vòng quanh (theo 1 chiều) quanh tờ báo theo nhịp tay của giáo viên

- Khi giáo viên ra hiệu, tất cả nhanh chóng vào vị trí có giấy báo (mỗi tờ 1 học sinh đứng lên)

- Sau đó ra ngoài chạy tiếp, giáo viên cất đi một số tờ giấy báo và vỗ tay cho tất cả vào lại Lúc này sẽ có một số em không có chỗ đứng, phải đứng ra ngoài vòng

- Các lần tiếp theo giáo viên cũng lấy đi một số tờ giấy báo và hoạt động diễn ra tương tự,

có rất nhiều em lần lượt bị loại ra khỏi vòng

- Thảo luận sau trò chơi:

Câu hỏi: Khi diện tích rừng bị thu hẹp, động vật trong rừng sẽ đứng trước những nguy cơ nào? Hậu quả của việc đó?

3 Biện pháp thích nghi của con người với môi trường.

(Địa lý 7 - Bài 6: Môi trường nhiệt đới, mục 2: Các đặc điểm khác của môi trường)

Các hoá chất dạng fêron (dùng

l m là ạnh trong tủ lạnh, máy

lạnh, bình cứu hoả ) bốc

thẳng lên cao

Tia tử ngoại chiếu thẳng xuống trái đất gây ra:

- Ung thư da

- Thực vật mất dần khả năng miễn dịch

- Sinh vật biển bị chết dần

Làm Hậu Thủng Quả

Tần

g ôzô

n Pháp Biện

3.1 Mục tiêu: Học sinh biết được những bất lợi của môi trường nhiệt đới và biện pháp

chung sống thích nghi của con người

3.2 Phương pháp: Phương pháp thảo luận nhóm + Đàm thoại gợi mở.

3.3 Chuận bị: Sơ đồ trống.

3.4 Hoạt động: Theo nhóm, nghiên cứu mục 2 và tìm ra những đặc điểm cơ bản của môi

trường nhiệt đới, điền vào sơ đồ trống Sơ đồ hoàn thành như sau:

Hướng dẫn học sinh toàn lớp cùng rút ra nhận xét chung: Cả 2 mùa đều bất lợi, đặc biệt là

lũ lụt, hạn hán

Tiếp nối: Tình trạng này càng nghiêm trọng hơn ở nhiệt đới vì sự phá rừng Yêu cầu học sinh kể những hậu quả cho phá rừng gây ra đối với thảm thực vật và đất đai ở nhiệt đới (rừng rậm biến mất, rừng thưa chuyển dần sang xavan, truông cỏ ngày càng mở rộng, đất đai bạc màu )

Câu hỏi: Tuy nhiều bất lợi như vậy, nhưng hiện nay đây là vùng dân cư đông đúc và địa

bàn trồng nhiều loại cây lương thực Vậy, con người ở đây đã có biện pháp gì để thích nghi với môi trường và phát triển kinh tế? (phát triển thuỷ lợi, chủ động tưới tiêu )

4 Làm nương rẫy:

(Địa lý 7 - Bài 8: Các hình thức canh tác trong nông nghiệp ở đới nóng - mục 1)

4.1 Mục tiêu: Qua kiến thức ở nội dung “làm nương rẫy”, học sinh hiểu được đây là

hình thức canh tác nông nghiệp gây nhièu tác hại cho môi trường cần phải loại bỏ

4.2 Phương pháp : Thảo luận + Đàm thoại gợi mở.

4.3 Cách tiến hành: - Học sinh làm việc theo nhóm, trao đổi để tìm ra cách đã biến rừng

thành nương rẫy Giáo viên lấy ý kiến của đại diện một số nhóm, hệ thống hoá thành sơ đồ

- Học sinh trao đổi toàn lớp theo câu hỏi:

a) Hậu quả của việc đốt rừng làm nương rẫy là gì? (Rừng bị thu hẹp, đất bị xói mòn, bạc màu)

b) Đặc điểm của hình thức làm rẫy? (dùng dụng cụ thô sơ không cần chăm bón nhiều, năng suất thấp, phụ thuộc vào thiên nhiên)

c) Giáo viên kết hợp ý trả lời của 2 câu trên, khẳng định: Năng suất thấp, đất xói mòn - bạc màu, không thể sử dụng để làm rẫy được nữa? Việc gì sẽ xảy ra tiếp? (tiếp tục đốt rừng

làm rẫy ở nơi khác)

Môi trường N.đới

Mùa khô

- Thực, động vật thiếu nước

- Sông ngòi kiệt

- Hạn hán

- Tạo đá ong, bốc phèn

Mùa mưa

- Thực, động vật phát triển

- Sông ngòi đầy nước

- Lũ lụt, xói mòn

Rừng -> Phát quang -> Đốt -> Nương rẫy

Môi trường N.đới

Vòng luẩn quẩn:

d) Có cách nào để tháo gỡ vòng luẩn quẩn này? (Loại bỏ hình thức làm nương rẫy)

5 Vấn đề bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế ở các vùng núi.

(Địa lý 7 - Bài 24: Hoạt động kinh tế của con người ở vùng núi Mục 2)

5.1 Mục tiêu: - Học sinh hiểu được bảo vệ môi trường là vấn đề cấp thiết trong sự phát

triển kinh tế ở các vùng núi

5.2 Chuẩn bị: Tờ rời.

5.3 Hoạt động:

- Cho học sinh làm việc theo nhóm, trao đổi đề tìm ra những ngành kinh tế hiện đại ngày càng phát triển mạnh ở miền núi Điền kết quả thảo luận vào sơ đồ ở tờ rời (các ô ở dãy I)

- Sau khi giáo viên khẳng định đã điền đúng ở dãy I, các nhóm tiếp tục thảo luận về những vấn đề môi trường do các ngành đó gây ra và điền vào các ô thuộc dãy II

* Học sinh toàn lớp dưới sự hỗ trợ của giáo viên, thống nhất kết quả đúng như ở sơ đồ:

- Giáo viên khẳng định: Các ngành kinh tế hiện đại ngày càng phát triển mạnh ở miền núi, dựa trên cơ sở các tài nguyên quý giá Việc bảo vệ môi trường cần phải đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết ở miền núi hiện nay

6 Ô nhiễm không khí (Địa lý 7- Bài 17: Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hoà).

Ngành Kinh tế

hiện đại

I

II

Ngành Kinh tế

hiện đại

Thuỷ điện

Khai khoáng

Du lịch

Thu hẹp rừng

Chất thải

I

II Nghèo đói Làm rẫy

Đốt rừng

6.1 Mục tiêu: Qua bài học, học sinh nắm được nguyên nhân, hậu quả và một số biện

pháp chủ yếu hạn chế ô nhiễm không khí

6.2 Phương pháp: Thảo luận nhóm + Đàm thoại gợi mở + thuyết trình có sự tham gia

tích cực của học sinh

6.3 Chuẩn bị: Một số hình vẽ và sơ đồ về môi trường.

6.4 Hoạt động:

a) Học sinh làm theo nhóm quan hình 17.1, 17.2 SGK Địa lý 7 (Trang 56) Tìm:

- Nguyên nhân gây ra hiệu ứng nhà kính và mưa axít

- Hậu quả của hiệu ứng nhà kính và mưa axít

Trên cơ sở ý kiến của đại diện các nhóm, giáo viên kết luận với toàn lớp:

Nguyên nhân gây ra hiệu ứng nhà kính và mưa axít là:

- Chất đốt được sử dụng quá mức

- Khí thải của hoạt động công nghiệp và giao thông vận tải

+ Hậu quả:

- Mưa axit làm chết cây cối, ăn mòn các công trình xây dựng, gây ra các bệnh về đường

hô hấp

- Hiệu ứng nhà kính làm Trái đất nóng lên, băng tan ở 2 cực, mực nước đại dương dâng làm ngập nhiều vùng đất ven biển

b) Sau đó giáo viên đặt tiếp câu hỏi: Ô nhiễm không khí là sự thể hiện rõ nhất tính toàn cầu Đứng trước vấn đề đó, thế giới hiện nay đã có biện pháp gì để hạn chế ô nhiễm?

- Học sinh trao đổi tại chổ với nhau và nêu biện pháp cắt giảm khí thải gây ô nhiễm (đó

là tinh thần khái quát của Nghị định thư Ki-ô-tô vừa có hiệu lực thực thi)

7 Bảo vệ tài nguyên môi trường trong hoạt động du lịch.

(Địa lý 7 - Bài 58: Khu vực Nam Âu - Mục 2: Kinh tế)

7.1 Mục tiêu: Qua nội dung bài này, học sinh hiểu được việc bảo vệ tài nguyên và môi

trường là con đường hết sức quan trọng trong sự phát triển du lịch bền vững

7.2 Chuẩn bị: Phiếu học tập có sơ đồ trống.

7.3 Hoạt động:

a) Học sinh làm việc theo nhóm, quan sát hình 43.5-43.6 SGK, đọc mục III trao đổi và điền kết quả trả lời câu hỏi vào sơ đồ trống Kết quả được thống nhất các nhóm làm việc nhau sau:

Phiếu học tập Ngành du lịch Nam Âu phát triển

Tài nguyên du lịch tự

nhiên

Tài nguyên du lịch nhân văn

Ngành du lịch Nam Âu phát triển

Tài nguyên du lịch tự

nhiên

- Bờ biển đẹp

- ít mưa, nắng ấm

Tài nguyên du lịch nhân văn

- Nhiều công trình kiến trúc, văn hoá, nghệ thuật cổ đại