Luận văn tối Ưu hoá việc lập kế hoạch hoạt Động và ra quyết Định

Bonezek et al 1980 cho rằng HTGQĐ là một hệ máy tính gồm 3 thánh phan tương lắc với nhau: hệ thống ngôn ngữ cơ chế để giao liếp giữa người đừng và oắc thành phần khác, hệ kiến thúc @ho

Trang 1

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGANH: CÔNG NGHỆ: THÔNG TIN

HÀ NỘI - 2009

Trang 2

TOI UU HOÁ VIỆC LẬP KẾ HOẠCH HOẠT

ĐỘNG

VÀ RA QUYẾT ĐỊNH

CHUYEN NGANH: CONG NGHE THONG TIN

LUAN VAN THAC SI KHOA HOC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HOC:

PGS.TS ĐỖ TRUNG TUẤN

HA NOT - 2009

Trang 3

được sự hướng dẫn, giúp đỡ và góp ý nhiệt tình của thày cô trường Đại học

Bách khoa Hà Nội

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đấn thày cô trường Đại học Bách khoa Hà Nội, đặc biệt là PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng, TS Nguyễn Linh Giang

những thảy cô đã tận tình dạy bảo cho tôi suốt thời gian học tập tại trường

Tỏi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến thày Đỗ Trung Tuấn đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cửu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Nhân đây, tôi xin chân thành cảm ơn Bạn Giám hiệu trường Đại học Bách khoa Hà hội cùng thày cé trong Viện Công Nghệ Thông Tin và Truyền

Thông đã tạo rất nhiều điều kiện để tôi học tập và hoàn thành tốt khóa học

Đồng thời, tôi cũng xin cảm ơn đồng chí lãnh đạo Bộ tài chính và đồng

nghiệp đã tạo điều kiện cho tôi điều tra khảo sát đẳ có dữ liệu viết luận văn

Mặc dù tôi đã có nhiều có gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sự nhiệt tỉnh và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiểu

sót, rắt mong nhận được những đóng góp quí báu của thảy cô và các bạn

Hà Nội, tháng 11 năm 2009

Học viên

Ngõ Hải Dũng

Trang 4

DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẢI

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH VẼ

MỠ ĐẢU

1 GIỚI THIỆU mm

2 MỤC TIỂU VÀ Ý NGHĨA CỦA DẺ TÀI

3 ĐÔI TƯỢNG VÀ PHẠM VI CỦA ĐÈ TẢI

CHƯƠNG E HỆ TRỢ GIÚP QUYÉE ĐỊNH

1.1 CÁC CẢU THÀNH CỦA HỆ TRỢ TRỢ GIÚP QUYẾT HINA

1.1.1 Tổng quan về hệ trợ giúp quyết định

1.1.2 Năng lực của hệ trợ giúp quyết định

1.1.3 Các thành phân cửa hệ trợ giúp quyết định

1.1.4 Phân loại hệ trợ giúp quyết định theo kết xuất hệ thẳng

1.1.5 Năng lực của hệ trợ giúp quyết định tbeo cấu trúc thảnh phẩn

1.3.8 Mô hình húa lương lắc irực quan và mô phông (ương tắc irực quan

1.3.9 Các bộ phần mềm định lượng và xứ lý phân tích trực tuyễn

Trang 5

2.1.1 Giới thiệu về giải phắp quản trị doanh nghiệp thông minh

2.3 KIEN TRCC VA TINH NANG CUA SAN PHAM QUAN TRI DOANE

lên trúc cửa sản nhằm quản tri doanh nghiện thông minh .50

2.3.3 Tỉnh năng đo lường, đánh giá hoạt động - - 68 CHƯƠNG HI THỦ NGHIỆM GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP THÔNG MINH CHO BỘ TÀI CHÍNH sissies TA

3.1 GIỚI FHIỆU BỖ TÀI CHÍNH 74

3.1.2 Tổ chức bộ máy " sesseuasvetunvesveeninsareteasseanee ES 3.2, HE THONG THONG MINH CHO BO TAI CHENH - 76

3.3 PHAM VI CUA CAC HE THONG THONG TIN TRONG TO CHUC TAI

3.4.3 Quy mô xây dựng giải pháp BI cho Bộ tài chính BL

3.4.4 Vêu cầu tong quan về kỹ thuật của hệ thống - -

3.4.5 Phân tích thông tin quản lý thu, chỉ ngân sách nhà nước 299

'TÀI LIỆU THAM KHẢO - - - U3

Trang 6

4 |DBMS Data base management systen - hệ quán trị cơ sở dữ Hệu

5 |MBMS ‘Model base management system - h8 quan trị cơ sở nô hình

6 | TPS “Transaction processing system — hé aur ly giao tic

7 |HXLPTTT Hệ xứ lý phần tích trực tuyến

8 | Dss Decision support systern - nhóm

9 |GI§ Thông tin dia lý

10 | OLAP Xử lý phân tích trực tuyến

i [BI Business Intelligence — Doanh nghiệp thông minH:

12 |PM Projcel Manager - Quan trị dự án

13, |TC DN Tổ chức - Doanh nghiệp

14 [KPI Key Perfomance Indicators

15 [CNTT Công nghệ thông ln

16 | ETL Extract, Transform and Load - Khối chuyn đổi và nạp

17 | ERP Hoạch định tải nguyên tổ chức

18 | Excel, Access | Céng cu bang tinh, hé quan ti CSDL cia Microsoft

19 | EDP Hệ xứ lý đữ liệu điện tứ

20 | EIS Hệ thông tin lãnh đạo

a luna Unstructured Tuformation Management Archilsclure -

Khung tm kiếm và phân tích văn bản

22 | ESS Hệ chuyên gia

Customer relationship management - Quan lý quản hệ khách

24 | Oracle Hé quan tri CSDL ctta Oracle

Trang 8

Bằng 1.7: Phân hệ giao diện người dùng

Bang 1.8: Phân loại hệ trợ giúp quyết định 2n treo

Bang 1.8: Năng lực HTGQĐ

Bang 1.10: Vấn đề dữ liệu

Bảng 1.11: Thu thập dữ liệu

Bảng 1.12: So sánh giữa kho dữ liệu vận hảnh và kho đữ liệu

Bảng 1.13: Đặc điểm kho dữ liệu

Bảng 1.14: Quy tắc của xứ lý phân tích trực tuyến

Bảng 1.15: Các lĩnh vực và ứng dụng —

Bằng 1.16: Các phạm trù mô hình

Đảng 1.17: Các chiêu hướng của cặp biên số sec

Đảng 1.18: Phương pháp mô phòng cee HH0 HH ren

Hình 2.1: Giao diện người dùng giải pháp quản trị doanh nghiệp thông mình

Hinh 2.2: Giao diện người dùng BI

Hình 2.3: Báo cao và kiểm soát hoạt động hiện trạng

Hình 2.5: Công cụ tạo bảo cáo của BỊ

Hình 2.7: Tạo các bảo cáo phức tạp chỉ với những thao tác kéo thả đơn giản

Hình 2.8: Tinh năng phân tích

Hinh 2.9:Phân tích đa chiều

Hình 2.10: Phân tích không đối xứng

Hình 2.12: Công cụ trung gian để truy vẫn đến nhiều CSDL

Hinh 2.13: Tỉnh năng đo lường, đánh giá hoạt động

Hình 2.14: Bản đỗ chiến lược với các chỉ số đi cùng

Hình 2.15: Bảng đảnh giá chỉ tiêu ¬

Trang 9

Hình 3.2: Mô hinh hệ thông thông tin áp dung cho Bộ tải chính

Hình 3.3: Mô hình kiễn trúc dữ liệu MA ÖÒ°"82 Hình 3.4: Mö hình kién trúc dữ liệu của hệ thống kho dữ liệu " ÖŠƑ83

Hình 3.5: Quy trình hoạt động kho dữ liệu 84

Hìn 3.6: Kiến trúc giải pháp quản trị thông mình 85

Hình 3.7: Kiễn trúc logic cơ bàn của hệ thống cv BF

Hinh 3.8: Khoi tich hop dir tiéu 88 Hình 3.10: Phân tich dữ liệu hỗ tạp 90

Hinh 3.11: Kiến trúc kho dữ liệu ¬ eB

Hình 3.12: Khỏi dữ liệu đa chiều 92 Hình 3.13: Bảo cáo phân tịch 94

Hình 3.14: Bảo cáo phân tích số liệu — „85

Hinh 3.15: Phân tích đo lường đánh giá 96

Hình 3.18: Biểu đồ kiếm soát hoạt động hiện trang 97

Hình 3.17: Quản lý sự kiện "¬ — .88

Hình 3.18: Phân quyền cho các báo cáo phân tích 39

Hinh 3.19: Phân tịch thư chỉ theo vùng miễn 102

Hình 3.20: Phân tích thu chi theo cấp và khoản co eccee „T02

Hình 3.21: Phân tích báo cáo tổng hợp đạng biểu đồ 103

Hình 3.22: Phân tích báo cáo tổng hợp dang bang 404

Hình 3.23: Báo cáo và phân tích theo mục lục ngân sách „104

Hình 3.24: Báo cáo thu chi ngân sách theo khoản mục 106

Hình 3.25: Bảo cáo phân tích thu chỉ ngàn sách nhà nước 106

Hình 3.26: Chi ngân sách theo đơn vị sử dụng ngân sảch „T07

Trang 10

những quyết định của người quản trị có ảnh hưởng lới liệu quả của đơm vị mình quản

1ý Nếu có thể tổng hợp thành một từ để nói lên phẩm chất của môt nhà quản trị giổi,

†a có thể nói rằng đó là “tính quyết định” Quyết định là hành vi sáng tao của nhà quản trị nhằm lập ra kế hoạch chất hoạt động của tỏ chức nhằm để giải quyết vấn đề

đã và đang tôn tai trong tổ chức của ruình Trên cơ sở sự hiểu biết các qui luật vận động khách quan của hệ Ihỗng quản trị và việc phân tích các thông tin về hiện lượng

của hệ thông đó

Để đưa ra kẻ hoạch hoạt động và quyết định, nhà quản trị phải hiểu được quy luật

để đưa ra quyết định trên oơ sơ khoa học Lý thuyết quyết định trên lý thuyết là một

cơ sơ khoa học nhất hiện nay mà các nhà quản trị chưa hiểu hết tác dụng và vận dụng,

só làm cơ sở tiên để cho việc ra kế hoạch hoạt động va quyết định Ap dụng lý thuyết

quyết định này sẽ dưa ra việc lựa chọn hảnh động và cả việc lụa chọn có Ý tưởng hợp

Tý về các hậu qủa kinh tê, xã hội, chỉnh trị của việc lựa chọn hành động đó

Những đóng góp chính của lưận van:

+ Luận vẫn trinh bay các vẫn để lý thuyết và cấu trúc của hệ trợ giúp quyết định

Sử dụng hệ trợ giúp quyết dịnh giải quyết bài toán quản lý trong thục tế,

* Luận văn trình bày giải pháp quản trị doanh nghiệp thông mình

»_ Luận vấn trình bày ứng đựng giải pháp quản trị doanh nghiệp thông minh Giải pháp đã được cài đặt thử nghiệm để phục vụ, hỗ trợ cho lãnh đạo ngành tải

chính lập kế hoạch và ra quyết dịnh Giúp cho lãnh đạo ngành tải chính cho cái nhìn trực quan hơn về toản ngành

Cấu trúc luận văn:

Phan mở đầu của luậu văn giới thiệu nội dung nghiên cứu, mục đích và ý nghĩa của để tải và những đồng gúp chính của luận vẫn

Chương 1: Hệ hỗ trợ ra quyết định, các câu thành của hệ Hỗ trợ ra quyết định,

quản lý đữ liệu, quản lý mô hình,

Trang 11

mình

Chương 3: Thử nghiệm giải pháp quản trị đoanh nghiệp thơng minh , giới thiệu,

hệ thống thơng minh cho Hộ Tài chính, phạm vi của các hệ thống thơng tin trong tố

chức tải chính, thực tế triển khai

Phản kết luận nếu ra các kết luận từ luận văn, và các hướng nghiên cửu tiếp theo

2 MỤC TIỀU VÀ Ý NGHĨA CỦA BE TAI

Trong thời điểm hiện tại kinh tế Thể giới nĩi chung vả kinh tế Việt Nam nỏi riêng,

dang trong tỉnh trạng suy thối, các đoanh nghiệp, tỗ chức kinh tế dang rồi tung lên xuọi việc đổn đến luơn quan lrụng và cấp bách thúc ép cần giải quyết Các đoạnh

nghiệp, các tổ chức tài chính như bị cuồn vào các cơng việc và cỗ gắng tim giải pháp

hỗ trợ và ra quyết định cho đoanh nghiện của minh vượt qua thời điểm kinh tế tồn

ý phải đối đân với tỉnh hình

chung hign nay lả làm sao dễ doanh nghiệp, tổ chức tai chính của mình cĩ kế hoạch

cau bi suy thối nặng nề Điều này làm cho cdc nha quan

hoat dong eu thé va hop ly

Thơng thường, trong giai đoạn đấu klú quy mơ sịn nhỏ khơng nhiều các đoạnh nghiện, tổ chức lái chính ViệU Nam ý thức được lầm quan lrọng của việc lập kế hoạch

“hoạt động và ra quyết định Do quy mồ nhỏ, mọi hoạt động, đường như đều năm trong,

sự kiếm sốt của chủ doanh nghiệp hay nhà quản lý Họ duy trì cách lảm việ theo

cách giới quyết sự kiện và sự ăn ÿ gắn kết giữa các thánh viên Theo thời gian, tỉnh

hình đân thay dối thậm chí trong một số doanh nghiệp tỉnh hình thay đổi một cách nhanh chĩng Quy ruơ hoại động sản xuất kính đoanh phình ra óng sự phái triển nĩng của xã hội Việt Nam

Phát triển là tín hiệu tốt với doanh nghiệp song cũng đẩy họ vào tình thế mắt cân bằng Nhà quán lý mắt dẫn sự kiểm sốt với tình hinh Giải quyết các sự kiện khơng,

cĩ khá năng gắn kết tổng thẻ theo dịnh hưởng, xuyên suốt tồn cơng ty,

Thực tế nảy đẩy nha quan lý - những người xa lạ với việc lập kế hoạch hoạt động,

và ra quyết định, cho việc lập kế hoạch chỉ là cơng việc mang nặng lý thuyết - dến với

Trang 12

thực tế buộc họ phải biết dimg lai dé hoach dinh cho nhiing đường đi nước bước của xnÌnh một cách khôn ngoạn hơi

Việc lập kế hoạch kinh đoạnh trên thực tổ là mội công cụ không thế thiểu của nhà quản lý Để trả lời câu hỏi về mặt công việc, một kể hoạch kinh đoạnh phải được xuất

phát từ việc phản tích các hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức tải chính Xuất phát từ thị trường, người tiêu đủng đến kẽnh phân phối, sản phẩm, công ty, đối thủ cạnh tranh che tới hoạt động sản xuất nguồn cung ứng Từ két quá các phân tích nảy, nhà quản lý

tổng hợp và đúc rút ra những mắu chốt quyết định điểm mạnh, điểm yếu, các cơ hội

và đe don đối với đoạnh nghiệp và tổ chúc tài chỉnh của mình

Lật ngược trở lại với những điểm mạnh có được đoanh nghiệp sẽ phải làm gì để

khai thác tận dụng các cơ hội, khắc phục các điểm yếu va hạn chế các đe dọa sẽ có

thể xảy ra Từ những phản tích này dé nha quản lỷ xây dụng kế hoạch hoạt động và ra

quyết dịnh chiến lược cho doanh nghiệp, tổ chức tải chính

Vậy lâm sao để hỗ trợ cho cáo nhà quản lý kinh lễ trong công việc lập kể hoạch hoại động và ra quyết định

Các giải pháp hỗ trợ cho việc lập kế hoạch hoại đông và ra quyết định đành cho doanh nghiệp là công nghệ ứng dụng thông tin vào việc ra quyết định Giải pháp hỗ

trợ cho việc lập kế hoạch hoạt động và ra quyết định danh cho doanh nghiệp khéng

giống với ứng, đụng kho dề liệu, chí quan tâm nhiều đến việc lưu trở thông tin Giải

pháp hễ trợ cho việc lập kẻ hoạch hoạt động và ra quyết dịnh dành cho doanh nghiệp cũng loan điện hơn ứng dụng kiud thác dữ liệu Với việc lập kế hoạch hoại động đản:

và ra quyết định cho đoanh nghiệp, thông tin thể hiện giả trị thực của nó và nhiều

người có thể cùng sử dựng, cùng chia sẻ giá trị đó

Thông tin xác thực, kịp thời, phủ hợp, để sử đụng và và được đặt trong từng trường,

hợp cụ thể lá những, yếu tế tối quan trọng trong bài toán hỗ trợ ra quyết định và lập kế

hoạch hoạt động đảnh cho doanh nghiệp

3 ĐÔI TƯỢNG VA PHAM VI CUA BE TAI

Các giải pháp hỗ trợ cho việc lập kế hoạch hoạt động, và ra quyết dịnh danh cho

doanh nghiệp, đặc biệt lá các giải pháp đảnh cho tổ chức tải chính - ngân hàng, Các giải pháp hỗ trợ cho doanh nghiệp và lập kế hoạch hoạt động giúp doanh nghiệp quản

Trang 13

lý và nâng cao hiệu quả của tất cả các bước quan trọng trong quy trình quản lý, tử lập

*ế hoạch và lên ngân sách, thưo đối và đánh giá hoại động cho tới lập bảo cáo và phân tích Giải pháp hỗ lrợ cho đoanh nghiệp và tập kế hoạch hoạt động cung cấp (duy xhấ) hỗ trọ loàn bộ các hoạt động quân lý then chổi này bằng giải phap hoan chink

gầm tất cả các thành phần quan trọng của Quản trị hoạt động tổng thể: Lập kế hoạch,

Do lưỡng - đánh giá hoạt động

'Việc lập kế hoạch hoạt động va ra quyết định được áp dựng, cho rất nhiễu tổ chức

và hoạt động trong rất nhiều nghánh nghề, lĩnh vực như Tài chỉnh - Ngân hàng, Sản

xuất, V in thông, Năng lượng, Chính phủ, Y tễ - Dược phẩm

Trang 14

CHUONG I

HỆ TRỢ GIÚP QUYẾT ĐỊNH

4.1 CÁC CẤU THÀNH CUA HE TRO TRO GIÚP QUYẾT ĐỊNH

4.4.4 Tổng quan về hệ trợ giúp quyết định

Các định ngiữa trước đây của HTGQĐ nhân mạnh vào khả năng hỗ wo cae nba ra quyết định quản lý trong các tỉnh huỗng nữa cầu trắc Như vậy, ITGQĐ có ý nghũa là

một bổ trợ cho các nhà quản lý nhằm mở rộng nắng lực nhưng không thay thế khả

năng phân xử của họ Tình huống ở đây là cần đến các phân xử của các nhà quản lý hay các quyết định không hoán toàn được giải quyết thông qua các giải thuật chặt chế

Thông thường các HTGỌQĐ sẽ là các hệ thông tin máy tính hóa, có giao tiếp đỗ hoa và

Jam việc ở chế độ tương tác trên các mạng máy tỉnh

Các khải niệm cư sử của các dịnh nghũu HTGQĐ:

orry và 8eot-Monton (1971) —- Kiểu của bài toản, chúc năng hệ thông

[Little (1970) hức năng hệ thông, đặc điểm giao tiếp

Aller (1980) đục tiêu hệ thông, khuôn rnấu sỉ đựng,

Moore va Chang (1980) văng lực hệ thông, khuôn mẫu sử dung

Bonezek et al (1989) [Thanh phân hệ thông

[Keen (1980) Kauả trình phát triển

Hàng 1 1: Các khái niệm cơ sở của HTQQĐ

Cơ sở của các định nghĩa vẻ HTGQD thay đổi từ nhận thức HTGQD lắm gỉ (ví dụ,

hỗ trợ ra quyết dink trong cdc bai toán phi cấu trúc) cho dến cách thức dạt được các mụe tiêu của HTGQP (các thành phần yêu câu, khuôn mẫu sử đụng, quả trình phát

triển )

Củe giải thích:

Little (1970): HTGQD lá tập các thủ tục dựa vao các mô hình để xử lý dữ liệu và

phán xét nhằm trợ giúp các nhà quản trị ra quyết định

Alter (1980): Dinh nghia HTGQD bing cach trong phán với các hệ xử lý dữ liệu điện tử theo 5 thử nguyên như bảng sau:

Trang 15

TIệ xử lý đữ liệu điện lử

DP)

Bảng 1.2: Bảng thứ nguyễn của hệ xử lý đữ liệu điện từ

Moore va Chang (1980) cho ring tinh câu trúc trong các định nghĩa trước đây

không thật sự có ý ngiữa vì rằng bài toán mô tả là có cầu trúc hay phi câu trúc chỉ

tương ủng theo người ra quyết định tinh huéng cụ thể Vì vậy, nên định nghĩa

HTGQD như là hệ thống hỗ trợ các mô hình quyết định và phân tích đữ Hiện tùy biến, được sứ dụng, ở các khoảng thời gian bất kỷ, không hoạch định trước

Bonezek et al (1980) cho rằng HTGQĐ là một hệ máy tính gồm 3 thánh phan

tương lắc với nhau: hệ thống ngôn ngữ (cơ chế để giao liếp giữa người đừng và oắc

thành phần khác), hệ kiến thúc @ho lưu trữ các kiến thúc của lĩnh vực đang xét

dưới dạng dữ liệu hay thủ tục) và hệ xử lý vẫn để (liên kết giữa 7 thành phần kia, chứa một hay nhiễu năng lực xử lý vần đề tống quát cần để ra quyết định)

Keen (1980) ap dụng thuật ngữ HIGQID cho các tịnh huồng ở đó

ệ thống cuối

cùng chí có thể được xây dựng bằng một quả trình thích nghi về học tập vả tiến

hóa Vì vậy, HTGQĐ là sản phẩm của quá trình phát triển ỏ đó người đùng hệ thống, người xây dựng hệ thông và bản thân hệ thông có khả nũng ảnh hưởng lên

nhan gây ra một tiễn hóa và khuôn mẫu sử đụng

1.1.2 Nẵng lực của hệ trợ giúp quyết định

Trang 16

Tích hợp và nỗi kết Bài toán nửa cầu trúc Cho các nhà quản lý

vả phí cầu trúc bằng cách kết hợp phản xử của con người vả xử lý thông tin bang máy tính Các bải toán như vậy không thể không thuận tiện giải quyết

được chỉ bằng các công cu máy tỉnh hóa hay các phương pháp định lượng

Phủ hợp cho các cấp quản lý khác nhau từ cao đến tháp

Phù hợp cho cá nhân lẫn nhóm Các bài toán it có tính câu trúc thường liên đới

đến nhiều cả nhân ở các đơn vị chức năng hay mức tổ chức khác nhau cũng

Phủ hợp cho một số các phong cách vả quả trình ra quyết định

Có thể tiến hóa theo thời gian Người dùng có thẻ thêm, bỏ, kết hợp vả thay

đổi các phân tử cơ bản của hệ thống,

Trang 17

8 Dễ dùng và thân thiện với người dùng

9 Nhằm vào nâng cao tính hiệu dụng của quyết định (chính xác, thời gian tính,

chất lượng) thay vì là tính hiệu quả (giá phí của việc ra quyết định)

10 Người ra quyết định kiểm soát toàn bộ các bước của quá trình ra quyết định,

LITGQD chỉ trợ giúp, không thay thể người ra quyết định

11 Người dùng cuối cùng có thể tự kiến tạo vẻ sửa đối các hệ thông nhỏ và đơn

giản

12 Thường dùng mô hỉnh đẻ phân tích các tỉnh huống ra quyết định

13 Cùng ứng các truy đạt dữ liệu từ nhiên nguỗn, đạng thức vả kiến khác nhau

14 Có thể đừng như một công cụ độc lập hay kết! hợp với các HTGQĐ ứng dụng,

khác, đùng đơn lẻ hay trên một mạng lưới máy tính bắt kỳ với công nghệ

WEB

1.1.3 Các thành phần của hệ trợ giúp quyết định

Trang 18

Bảng 1.4: Bảng các thành phân hệ trợ giúp quyết định

của tỉnh huồng vả được quản lý bởi một hệ quản trị cơ sở dữ liệu Phân hệ nảy

có thể được kết nổi với kho đữ liệu của tổ chức - là kho chứa dữ liêu của tổ

chức có liên quan đến vân đẻ ra quyết định.

Trang 19

Các nguồn dir tiệu nội

7”

Sản xuất Tiên thị 'Nphikn rứn

i /

= i a“ a

a ra Troy vin Trích xuất Kho dữ liệu

«Cân nhật Phân hệ dựa

Bảng! 3: Phân hệ quản lý, xử lý dữ liệu

©_ Phân hệ quản lý dữ liệu: bao gồm các phân tử sau (phân trưng khimg hình

chữ nhật trên hình vế}

-_ Cơ sổ đữliệu

- _ Hệ quân trị cơ sở đữ liệu

- _ Danh mục đữ Hệu

- _ Phương tiện truy vẫn

Cơ sở dữ liệu (CSDL): tập hợp các dữ liệu có liên quan phục vụ cho nhu cầu cúa tỏ

chứ

„ đùng hởi nhiều người ở nhiễu vị trí, đơn vị chức ning va ở các ứng dụng khác

Tihau CSDI, của ITTTGQĐ có l

từ kho dữ liệu, hoặc được xây dụng theo yêu cân

riêng Lữ liện được trích lọc từ nhiền ngnẫn đữt liện bên trong vả bên ngoài †Ê chức

Dữ bên trong tại thưởng từ hệ xử lý giao tác của tổ chức, có thể ở các đơn vị chức

năng khác nhau,

Trang 20

Ví dụ: Dữ liêu của các đơn vị nghiệp vụ khác nhau, lịch bảo trỉ mảy móc, thông tin

vẻ cấp phát ngân sách, dự bảo vẻ bản hảng, giá phí của các sản phẩm hết hảng Dữ liệu bên ngoài thường gồm các dữ liệu về ngành công nghiệp, nghiên cứu thị trưởng, kinh tế quốc gia có nguồn gốc từ các tô chức chỉnh phủ, các hiệp hội thương mại,

công ty nghiên cứu thị trường hay từ nỗ lực tự thân của tổ chức

Hệ quản trị cơ sở đữ liệu: Thường các HTGQĐ trang bị các hệ quản trị cơ sở dữ

liệu tiêu chuẩn có khả năng hỗ trợ các tác vụ quản lý - duyệt xét các bản ghi đữ liệu,

tạo lập và duy trì các quan hệ dữ liệu, tạo sinh báo cáo theo nhu câu Tuy nhiên, sức

mạnh thực sự của các HTGQĐ chỉ xuất hiện khi tích hợp dữ liêu với các mô hình của

nó Phương tiên truy vẫn: trong quá trình xây dựng và sử dụng HTGQĐ

5 _ Phân hệ quản lý mô hình còn được gọi là hệ quản trị cơ sở mô hình là gỏi

phân mềm gồm các thành phản vẻ thống kê, phân tích, tài chính, khoa học

quản lý hay các phương pháp định lượng nhằm trang bị cho hệ thông năng lực

phân tích, cũng có thẻ có các ngôn ngữ mô hỉnh hóa ở day Thanh phan nay co thể kết nổi với các kho chứa mô hình của tổ chức hay ở bên ngoài nảo khác

Các mô hình (co sở mô hình)

s Chiến lược, chiến thuật, vận hành Danh mục

s Thống kế, tải chánh, tiếp thị — [—————*| mô hình

® Giao diện cơ sơ dữ liệu

s Các khối xây dựng mô bình

Quản lý cơ sớ mô hình ite TH i “a Bộ xử lý lệnh, tích

s Các lệnh của mô hình: tạo mới hợp xà thực thí

« Giao diện cơ sở dữ liệu

« Ngôn ngữ mô hình hóa

Bang 1.6: Hé quản trị cơ sở mô hình

Trang 21

Thân hệ quân lý dựa vào kiến thúc có thể hỗ trợ các phân liệ khác hray hoạt động độc lập nhằm đưa ra tính thông minh của quyẻt định đưa ra Nó cũng có thể được kết nổi với các kho kiến thức khác của tô chức Cung cap khả năng cần để giái quyết một vải khia cạnh của bải toán vả tăng cường nẵng lực vận

hành của các thành phân khác cúa HTGQĐ Silverman (1995) dé nghị 3 cách

tích hợp các hệ chuyên gìa đựa trên kiến thức với mô hình toán

Trợ giúp quyết định dựa trên kiếu thức - giúp hỗ trợ các bước của quá trinh quyết định không giải quyết được bằng toán

Các hệ mô hình hóa quyết định thông mình - giúp người dùng xây dụng, áp dụng và quản lý thư viện các mô hùnh

Củc hệ chuyên gia phân tích quyết định - tích hợp các phương pháp lý thuyết nghiêm ngặt vẻ tính bất định vào các cơ sở kiến thức của hệ chuyên gia

Khi có thành phân này, có các tốn gợi: HTGQĐ thông nuính „ hệ hỗ trợ chuyên

ga, TĨTGQP lích cực, HTGQĐ dựa trên kiến tuức

Phân hệ giao diện người đúng giúp người sứ dụng giao tiếp với vá ra lệnh cho

hệ thống, Các thành phẩn vừa kế trên tạo nên HTGQP, có thể kết nối với inang bén trong va mạng bên ngoài của tố chứe hay kết nỗi trực Hiếp với

Intemet,

Trang 22

diện người dùng giao

‡

Bảng 1.7: Phân hệ giao điên người dừng

1.1.4 Phân loại hệ trợ giúp quyết định theo kết xuất hệ thống

De ligu [Helm te | Truy xuat Vin hanks Chất văn Bất ký

hồ sơ các hạng mục dữ liệu chúc năng |đơngiảm

không quản lý Tiệphă [Phan ich bitky che [Phantich [Nhàphàn — ÏXilyvihiểnthidi [Bat ky hay tich dir igu | tip tin dt tiga lvảnhành |tich bay nhiin |iiệu có chủ kỳ

viên chúc năng,

cổ quản lý Dũliệu |[ểthỏng ÏPhẩnti Phiiich, [NHiphin | Thiodwong cicbio |Bẩtlÿ,

hay mô |tin phản tích | bat ky đến | Lip ke tích cáo đặc biệt, phát hiển [theo yêu cầu hình nhiều CSDL vả các |hoạch các mổ hình nhỏ

—mỏ hình nhỏ

toán ‘két quả tương lai dựa |ngânsich — |nhảquảnlý | Xuit: cae két qua tiéu |nấm.)

Trang 23

người ding

3 Tầm rộng các phong, cách

Thoại và khả năng biển địch

4 Hỗ hợ truyền thong giữa các

người ding và với nhà xây đựng

% Hỗ trợ kiến thức của người

- Báo cáo, hiển thi

- Người đùng, thao tae dor liệu hiệu quà

4 Chức năng quán lý cơ sở dữ:

Dé ding Truy đạt đến tâm rộng cắc đọng — Truy đạt đến lâm rộng các khả

Cách đũng thông thường là sửa thi, kiéu va nguén dữliệu đối — năng phântích với muội số các đề

đổi và xây dựng hệ hỗ trợ quy — vớiphổrệng các bảitoánvàbỗi nghị hay hưởng dẫn

định cảnh

Năng lực các thành phân Giao diệu người dùng Dữ tiệu Mô hình

1 Tầm rộng các dạng thức và thiết 1 Tâm rộng các dạng thức và kiêu 1 Thư viện các mô hình để tạo

bị xuất dự liệu, niên cơ sô mồ hình:

2 Tầm rộng các thiết bị nhập cho 2 Trích xuất, nắm bất và ticthọp - Nhiễu kiểu

+ Duy trl, phân loại và tích hợp

- Tiên xử lý thu viện

2 Phuong tién xAy dựng mô hình

3 Phuong tién ding và thao tác

mô hình

4 Chức năng quản lý cơ sở mô hình

5 Tư liệu hóa nô hinh

5 Theo doi cach dung ma hinh

7 Hỗ trợ mẽ hình thích nghĩ và lint hoạt

1.2 QUẢN LÝ DỮ LIỆU

Bảng 1.9: Năng lực HTGQP

1.2.1 Bản chất và nguồn gốc dữ liệu

Cân phân hiệt giữa dữ liện, thông tin và kiến Thức

Dữ liệu: những mô tả về sự vật, hiện tượng, giao tác được ghi nhận, được phân

loại và dược lưu trữ nhưng, chưa dược tổ chúc lại dẻ tập trung các ý nghĩa nhát dịnh

Trang 24

Thông tin: đỡ liệu dược tổ chức để có ý nghĩa dối với người nhận Một ứng dụng, củn hệ hỗ Irợ quản lý: xử lý các hạng mục dữ liệu để các kết quả có ý nghĩa cho hành động hay cho quyết định đự kiến

Kiến thúc: gầm các hạng mục đữ liệu hay thông tin được tố chức và xử lý để nằm

bắt, tập trung sự hiểu biết, kinh nghiệm, trí thức học tập và kỹ năng chuyên gia trên

một vấn để nhất định Kiến thức có thể là ứng dụng của đữ liệu và thông tin để ra

quyết định

~_ Các dạng lài liệu, hình ảnh, bản đồ, âm thanh và hoạt hình

- Có thể bao pm các dang khái niệm, suy nghĩa hay ý kiến

- C6 thé nim ở các dạng lưu trữ vả tổ chức khác nhau trước vả sau khi sử đụng

- (6 thé é dang thé hay được xử lý

-_ Trong: của lỗ chức, Tưu Irữ ở môi hay nhiều vị trí khác nhau

-_ Ngoài: các đơn vị, tổ chức khác cung ứng

- _ Cá nhân: đử liệu và kiến thức của cá nhên được lưu trầ đành cho hoạt động

của cả tổ chức

1.2.2 Thu thập và chất lượng dữ liệu

'Fhu thập: thủ công hay qua thiết bị: Phương pháp thu thập phổ hiến: bảng câu hỏi, quan sát, nghiên cứu thời gian, phỏng vấn , cảm biển, máy quét Dủ thu thập cach

nảo, dữ liệu cũng cần được hợp thức và lọc lại bởi vi chất lượng, vá tính toản vẹn của

dữ liêu có ý nghĩa tới hạn cho các hệ hỗ trợ quân lý, ra quyết định Tránh hiện lượng,

ào, rắc đâu ra” Điều quan trọng là dữ liệu thu thập được: cần có khưng co

'Vấu đề Nguôn gốc điển hình Giải pháp khả di

it liện không đứng “Tạo sinh đit liệu hất cần Xây dựng cách nhập đữ liệu có tính hệ

Dũ liệu thể rửệập vào Hhống

không chỉnh xác Nhập đữ liệu tr động

liệu bị thay đổi không _ Kiền soát chất lượng khi tạo sinh dù liệu

Xây dựng chương trinh an toàn thích hợp

Trang 25

Đữ liên khéng kip thdi Thương pháp tạo sinh dữ Sús đối hệ hồng tạo sinh dữ hộu

liệu không đủ nhanh so với Sứ dụng môi trường WEB đề lấy dữ liệu cập

nhu cầu nhật

Dữ liệu được xác định — Dữ liệu thỏ được tu thập Xấy dựng hệ

chỉ số hay đo lường không phù hợp với mục liệu

không chính xác liêu phân lích dữ liệu Dũng kho dữ liệu

sống đo lường hay tổ hợp dữ

Từng các mô hình phúc Dùng các động cơ tìm kiếm thích họp

lap “Xây dựng các mỡ hình đơn giảu hơn hay có

tính kết hẹp cao hơn

Không có dữ lệu cẩn Dữ liệu cần thiết chưa Tiên đoán những đữ liệu cần cho trong lai

thiết được lum trit hao giờ cả Tùng kho đít liệu Tạo sinh dữ liệu mới

Dữ liêu yêu cầu chưa có

bao giữ

1.2.3 Cơ sử dữ

Bang 1.10: Van đề dữ liệu

Các phạm trẻ và thử nguyên (Strong ct al, 1997):

Ngữ cảnh: tính thích đáng, giá trị tăng thêm, tỉnh kịp thỏi, tỉnh đây đủ vá khối lượng đỡ liệu

Nội tại: tính chính xác, khách quan, tin cậy được và danh tiếng,

Một vẫn đề chính là tính toản vẹn Ở lĩnh vực nhả kho dữ liệu, có năm khia

cạnh sau (Gray và Watson, 1998): Dằng điệu, phiên bón, tinh đẩy đú, tính phù

hợp, đẫn xuâi

Tỉnh độc lập dữ liệu: chương trình ứng đụng bất biển trước các chiến lược tỗ chức

và lưu trữ đữ liệu - dây là ưu điểm và lý đo tổ chức cơ sở đữ liệu,

Hệ quản trị cơ sở đữ liệu: Giao liếp giữn người đừng và CSDL,, quân lý dữ liệu,

cập nhật, thêm, bớt, xóa thông tin trong kho đít liệu, truy xuất đữ liệu, hiển thị và sinh

báo cáo Thông thường dữ liệu từ CSDL được trích xuất và đặt vào một mê binh

thống kế, toán, hay tải chỉnh để xử lý hay phần tích thêm nữa

Mô hình của CSDL:

Quan bệ: dữ Ï

cách tổ chức của nhiều kho đữ liệu

ò quan hệ lương ứng đều ở dựng bảng 2 chiều Đây cũng lả Phân cấp: các hạng mnục đữ liêu năm trong hình cây, sơ đỗ phân cấp Dùng chú

yêu trơng xử lý gizo tác có yêu câu cao về tính hiểu quả

Trang 26

- Mang lưới cho phép các liên kết phức tạp giữa các hạng mục đữ liệu; tiết

kiệm không gian bộ chứa qua việc dùng chung một số hạng mục

-_ IHướng đối tượng: dũ liệu được quan niệm hóa dưới dang các đổi tượng (dit

liệu và chức nắng) duy tri các quan hệ tự nhiên giữa chúng, Các đặc tính của

nguyên lý hướng đối tượng - nhân mạnh vào tính dùng lại: Dóng gói, đa hình, thửa kế vá tính dùng lại

» _ Các dạng CSĐL đặc thủ (không loại trừ):

-_ Đa mỗi trường: dữ Hệu là các đối tượng nhị phân lớn, thưởng thể hiện cde

dang thông tin cho phép tích hợp cả âm thanh nổi, hinh ảnh đông ba chiều

-_ Tư iệu: các hệ thống quản lý tải liệu điện tử thường dược đùng cho lưu trữ và phân phối thông tin khối lượng lớn, cho tụ động hóa dong công việc của tổ chức

-_ Thông múnh: cỏ nẵng lực suy diễn (nhờ vào công nghệ trí tuệ nhân tạo nửur hệ

chuyên gia, mạng thân kinh nhân tạo

s_ Nguồn dữ liệu ngoái: Từ internet, các kho, ngân hàng dữ liệu thương mại hóa

-_ Người đùng trực tiếp: các nhà phân tích thị trưởng, hoạch định tài chính cân

dữ liệu dé tiền hành công việc Lương ứng

-_ Người phát triển ửng đụng; xây đựng ứng dung cho các người dùng trực tiếp,

cần hiểu rõ về tổ chức và truy xuất kho dữ liệu

1.2.4.2 Thu thập dữ liệu

Trích xuất đữ liệu từ các hệ sẵn có, từ nguồn ngoài cũng cổ, tông kết đữ liệu nạp

dữ liệu vào kho đữ liệu

Trang 27

Bảng 1.!I: Thu thập Âữ liệu

- Kho đữ liệu vận hảnh: áp đựng kỹ thuật kho dữ liệu vào các hệ xử lý giao tác -_ iên thị đữ liệu: đạng thu nhỗ của kho đữ liện, hỗ trợ cho một đơn vị kinh doanh, phòng chức năng

- Riêu thị dữ liệu phụ thuộc: phẩn bỗ sưng của kho dữ liệu

- _ Biêu thị đữ liệu độc lập: không cân đẻn kho đữ liệu

- Kho dit iéu (quy ước): hỗ trợ toàn bộ tổ chức

« _ 8o sánh giữa kho dữ liệu vận hành và kho dữ igu (Gray vA Walson, 1998)

Dữ liệu theo chủ để Tữ liệu theo chủ để

¡ tích hợp Dữ liệu tich hợp

í liệu thay đổi Dữ liện không thay đổi

Dữ liện được cập nhật khi thay đổi | Dữ liện giữnguyên

Chỉ só đữ liệu hiện tại Dữ liệu hiện tại và dữ liệu lịch sử

Chu kỷ làm tươi di liệu ngắn Chu kỷ lâm tươi dữ liệu đải

Chi có đữ liệu chỉ tiết - Dữ liệu chỉ tiết và dữ liệu tổng kết

Dũng cho các quyết dịnh ngắn hạn _ | Dùng cho hoạch dịnh đài hạn

Bang 1.12: Sa xảnh giữa kho dữ liệu vận hành và kho dữ liệu

Hướng chủ để Dử liệu tổ chức theo cách thức người đùng tham chiều

'tịch hợp Dữ liệu “sạch”, loại bỏ tính thiểu nhất quán

Không thay đối Dữ liệu “chỉ đọc”, người dùng không thay đổi được

Chuỗi thời gian Dữ liệu là chuỗi thời gian, không phải là trạng thái hiện

Trang 28

Dử liệu vận hành, thao tác khi cần thiết được kết hợp lại

Dược tong ket thánh dạng có thẻ đùng được cho quyết định

Xích cỡ lớn hơn Lam giữ theo chuỗi thời gian tức lả giữ lại nhiễu dữ liệu

Không được chuẩn hóa | Có thể dư thừa dữ liệu

Siêu dữ liệu Dữ liệu về dữ liệu cho cả 2 loại người đùng kho đữ liệu Shap lung Dữ liệu vận hành (các hệ sắn có) cùng với cúc nguôn

Háng 1 13: Dặc điểm kha dữ liệu

1.2.4.3 Xử lý phân tích trực tuyên

` lưỡng cơ bản: người đừng có thể thao tác trên các rnô hình đữ liệu mức tỗ phức

theo nhiên chiêu để có thể hiểu được các thay đải diễn ra trong tỗ chức

=_ Điểu kiện biển khai xử lý phân tích trực tuyển

Yêu cầu vẻ đữ liệu mang tỉnh phân tích, Không phải lả giao tác Thông tin được phân tich không phải là thông tin vừa nhập vào tổ chức

Cân đến một số lớn các tính toán và kết hợp các đữ liêu mức giao tác

Kiểu dữ liệu eo bản là kiểu vd

Cần đến các cách nhịn liên chức năng về đữ liệu theo nhiễu chiều

Các phẩn tử nhận diện các điểm dữ liện tương đối tĩnh tại theo thời gian

Mười hai quy tắc của xứ lỷ phân tích trục tuyển (Codd, 1993)

1 Cách nhin đa chiêu 2 Xử lý động ma trận thưa

2 Trong suối đổi với người đúng |8 Hỗ trợ da người đăng

3 Dễ truy vẫn 9 Các vận hành da chiều

4 Vẫn để báo cáo nhất quản 10 Xử lý trục giác đữ liệu

3 Kiến trúc khách - chủ 11 Vấn để bảo cáo lĩnh hoại

6 Các chiểu bình đẳng, 12 Mức đô kết hợp và số chiều không hạn chế

"Băng 1 14 Quy tắc của xử lý phân tịch trực tuyên

1.2.4.4 Khai mó dữ liệu

Là chức năng khám phá kiến thức, được dùng khi các quan hệ giúa các biến dữ

liệu không có dạng toán học, các mồ hình khó xây dựng Năm kiểu thông tin cd thé

thu nhận được từ khai mỏ đữ liệu:

Phân loại: rút ra cac đặc tính định nghĩa của một nhóm.

Trang 29

-_ Ghép nhóm: nhận diện nhóm phân tử có chung một đặc điểm

-_ Kết hợp: nhận điện o: c sự kiện xây ra ở cùng một thời điểm

«_ Cúc công cụ khai mỏ dữ liệu chủ yếu

Theo công nghệ có các đạng công cụ chính sau:

- Lập luận dụa vào các trưởng hợp: với các trường hợp lịch sử, có thể đừng để công nhận các khuôn mẫu

- Tỉnh toán thần kinh: đúng các đỡ liệu lịch sử để công nhận các khuôn mẫu

-_ Tác nhân thông mình: tiếp cận rât có triển vọng để thu thập thông trn tử các

CSDL ngoai tai (như Internet)

-_ Khác: cây quyết định, quy nạn hiật và trực quan hóa đữ liệu

~_ Các ví dụ về tỉnh huỗng nhận điện cơ hội để tao ra lợi thể cạnh tranh

~_ Tiếp thị: tiên đoán khách hàng nào sẽ rưua sản phẩm; phân khúc tập họp khách hang

- Ngan hang: dy bao cac mute tin dung xdu; Ioai khach hang co thé chap nhan dé nghị cho vay mới

-_ Bản hàng: đụ bảo khối lượng ban, xác định các mức tổn kho hợp lý

- San xuất: dự báo thời điểm máy móc trục trặc; xác định yêu tô kiểm soát tối

- _ “Tìm ra các nội dung ẩn của tài Hệu, gồm cả các quan hệ có ích khác.

Trang 30

-_ Xác định quan hệ giữa các đơn vị trong tê chức đối với cùng tài liệu

-_ Ghép nhóm tải liệu theo các chủ để chung

1.2.4.8 Trực quan hóa dữ liệu và tỉnh đa chiều:

Xử lý phân tích trực tuyến ngoài thu thập vả phân tích còn trình bảy và phản giải

đữ liệu cho người dung Xu hướng mới: ứng dụng trực quan hỏa đế liệu mức xỉ

nghiệp, lây biên đỏ làm trung tâm và cung cấp cho tô chức kinh doanh thông minh có

"Lính đa chiến rất thông dụng trong các hệ trợ giúp quyết định và hệ thông tin lãnh

đạo, được thể hiện với các rnức độ phức tạp khác nhau

- Chiéu (vi du: sin phẩm, phân khúc thị trường, kênh phn phéi ),

-_ Thước đo (vi dụ: tiển, khỏi lượng bán, số lượng người ),

-_ Thời gian (vi đụ: hàng ngày, trần, tháng, quý )

- CSDL đa chiều tốn nhiễn chỗ hon CSDL quan hệ truyền thống,

-_ C§DL đa chiền đắt tiên hơn CSDL quan hệ

- Vide nap CSDIL da chidu lấn nhiêu thời gia và nguồn lực hệ thông rnáy tính

- Giao điện và bảo trì CSDL da chiều phúc tạp hơn nhiều so với CSDL quan hệ

1.2.4.7 Hệ thông tin địa lý và hiện thực ảo

Trang 31

Hệ thông tin địa lý lả một hệ thống nắm bắt, luu trữ, kiểm tra, tích hợp, xử lý và

hiển thì đữ liệu bằng cách đùng các bản đổ số hóa Đặc trưng hệ thông là muỗi đối

các CSDI, hướng không gian và các CSDI, khác, nguời đừng có thể

sinh ra thông tin về hoạch định, giải quyết vẫn đề, ra quyết định, tăng năng suất và chất lượng của quyết định

+ _ Ngày nay, hầu hết hệ thông tin địa lý đều hỗ trợ WEB, mạng bên trong, mang

Phân tích đông thái của nhân viên trong quá trình sản xuất

M6 phong áo dây chuyển lắp ráp, săn xuất và bảo trị

Kién trie Thiét ké nha, két cầu, công trình

Biển diễn và định giá bất động sản Quảng cáo

liễu diễn thương mại điện tít

Biểu dit igu tai chink

Phong thi nghiệm ảo Câu hình các hệ tinh hi, sao

và giáo duc Bu dign cae biểu (hức loán phúc lựp

Giải trị Bao tang áo, trò chơi ba chiều

Trang 32

và phân tích môi trường nhận điện biến số, đự báo, da mô hình, các pham trù mô trình, quản lý mô hình và mô hình hóa đựa vào kiên thức

Mô bình hóa là lác vụ không đơn giản Người xây đựng mỗ linh phải cân bằng, giữa linh đơn giản của mô hình với các yêu cầu biểu điễn để mô hình có thể rằm bắt

đủ thục tại cần thiết cho người ra quyết định Miỗ phỏng là kỹ thuật mô hình hóa thông dụng; dùng để tim hiển vấn để tay không nhất thiết phải tìm ra được các giải pháp biển thể, mở rộng quả trinh ra quyết định cúa tổ chức và cho phép tổ chức xem

xứt tác dộng ảnh hướng của các chọn lụa tương lai Mô phỏng tiết kiệm rất nhiều chỉ phí và thời gian - rất đễ thay đối mmô trình hoạt động của một hệ thống vật ly bing md hình hóa máy tính

Mô hình có thể được phát triển và cài đặt bằng một số cáo ngôn ngữ lập trình (thể hệ

3, 4 ) và hệ thông phần mềm khác nhau

1.3.1.1 Các vẫn đề

Ví dụ: hệ trợ giúp quyết định của vẻ các nhà cưng cap gdm:

1 Mô hình sinh giá phí (dựa vào giải thuật) dùng uóc lượng các chỉ phí vận lãi

Mô trình được xây dựng trực tiếp vào Irong tệ thẳng

Mô hình dự bảo nhu câu (đựa vào thông kế)

5 Mô Lình mô phỏng rủi ro và lai chỉnh, có xem xét nội số yêu tổ định tính yêu côn phân giải của cơn người

6 Hệ thông tin địa lý đực tế là mô Hình đề họa vẻ đỡ liệu) đùng cho giao diện người dùng

Nhận điện vẫn đẻ vá phân tích môi trường:

Trang 33

- Duyét va phan tich mai trường - theo đöi, duyệt xét và phân giải thông tin thu thập được; xem xét phạm vi của lĩnh vực, các lực lượng vẻ động học cúa môi trường,

-_ Nhận diện văn hóa của tô chức, cầu trúc tỗ chức va qua trình ra quyết định của

tổ chức (ai, mức độ tập trung hóa )

-_ Bài loán phải được hiểu thông nhất ở mọi khía cạnh để sinh ra được mnô hình

hỗ trợ quyết định

- _ Nhận điện các biển số của mô hình

-_ Xác dịnh các biến số của mô hình (quyết định, kết quả, không kiểm soát

được ) cùng với các liền hệ lương ứng

-_ Kỹ thuột: dùng các sơ đỗ ảnh hưởng - biểu điển đồ họa của các mô hình toán -_ Kỹ thuật tổng quát hơn: bản đồ nhận thức giúp hiểu bài toán tốt hơn, nhất là về

các biến số và mỗi liên hệ

Dự bảo,

chỉ xây ra ở tương lai),

ø _ Hệ trợ giúp quyết định: cơ bán lả xác định những gì sẽ điển ra (kháo với hệ

thông tin quản lý truyền thống: bảo cáo những gì đang hay đã xảy ra)

Đa mỗ hình:

xây dựng

=_ Một vài mô hình là tiêu chuẩn và được củi dal sẵn trong các công cụ phát triển và bộ tạo sinh hệ Hợ giúp quyết định

«Một vài mô hình cũng la tiêu chuẩn nhưng chỉ ớ đạng các phan mém bén ngoài, cỏ thể giao tiếp được với hệ trợ giúp quyết định

dự báo nhu cẩu, mỏ hình tính phí, mô hình mmô phỏng rúi ro và tải chính, mnô hình hệ thông tin địa lý

Trang 34

Phạm trù Quá trình và mục tiêu Kỹ thuật đại diện

Tối ru hóa bãi toán với | Tìm ra giái pháp tốt nhật từ một số it Bang quyết dịnh, cảy quyết

lít phương án lphương án định

7" ‘Tim ra giải pháp Lối nhái từ một số lớn Mô bình quy hoạch tuyển

Tôi ru hóa qua giải "+ aan ; quật lu hay va han các phương ản bằng quá trình tính, quy hoạch toán học, mô

cải thiện từng bước hình mạng lưới

Tối ưu hóa qua biểu| Từm ra 4 eee giải pháp tốt nhất trong ne một bước Một số mô hình tân kho :

lhưức giải tích ‘bling mét céng thức

Tim giải pháp đô tốc hay tốt nhất

IMö phóng, trong, gố các phương án (đã kiểm tra) Một vải loại mũ pháng

Quán lý mô hình: nhờ vào hệ quản lý cơ sở mô hình

Mô hình hóa dựa váo kiến thức:

- _ Các hệ trợ giúp quyết định thường dùng các mô hình định lượng - khác với các

hệ chuyên gia thường thiển về các maẻ hình định tính và mô hình dựa trên kiến

ến thức là cân thiết để xây dựng các mô hình khả đụng

Chú ý:

-_ Xu hướng: cáo mô hình trong suốt đối với người đùng,

Mô hình hóa không chỉ là phân tích đữ liệu bằng các đường xu hướng và các

phương pháp thống kẽ

Trang 35

1.3.1.2 Mô hình tĩnh và động

* _ Mô hinh nh: thể hiện bức tranh tại thời điểm của tình huồng Các khia cạnh

của bài Loan dược xút một thời kỳ nhật định, trong một khung thời gian nhất

định (có thể “ouỗn” về tương lai) Các lình buồng được gỉ

Tập lại với

tap các điển kiện đồng nhất

-_ Giả định có được tính ôn định của dữ liệu

-_ Mô phống quả trinh dang finh - lam việc trên các trạng thải ổn dinh dé tun ra

cáo thông số tối wu — hường được dùng như công cụ chủ yếu dễ thiết kế quá trình

Vị dự: Quyết định sản xuất, mua một sản phẩm, háo cáo thu nhập hang quý, năm

Mö hình động: biểu diễn các kịch bản thay đổi theo thời gian

»_ Phụ thuộc thời gian, các trạng thái thay đổi theo thời gian

® _ Mô hình bất định: bằng cách tim thập thêm thông tin, cổ gắng đưa bài toán trở

vẻ dang chắc chắn hay đạng rúi ro, mô hinh rúi ro: các quyết định kinh doanh

được đưa ra đưới các rủi ro giả dịnh

Trang 36

huồng rủi ro xảy ra

1.3.1.4 Sơ đồ ảnh hưởng

Biểu diễn đỏ họa hay sơ đỏ, bản đỗ của mô hình Dùng hỗ trợ việc tìm hiền, thiết

kế và phát triển mô hình, nhất là biểu diễn bản chất các quan hệ vả tập trung vào các

truyền thông trực quan cho người xây

khía cạnh chủ yêu của mô hinh Phương

dựng mô hình và nhóm phát triển Thể hiện ảnh hưởng, tác động của một biến lên một

biển khác Có thể xây dựng đến mức đô tùy ý vẻ chủ tiết và độ phức tạp cho phép ánh

xa tat ca các biên số và biểu diễn mọi quan hệ vả chiều hướng ảnh hưởng

Có các sản phẩm phan mém dùng tạo sinh và thao tác trên các sơ đỗ ảnh hưởng, thường gồm quy hoạch tuyên tính, cày quyết định, mô phóng Monte Carlo Vì vậy

các bảng tinh trực quan vả mô hình hoạch định tai chính ngảy cảng ít được sử dụng

hơn

Quy ước:

Biển quyết định

CD Biển không kiểm soát được / biển trung gian

— > Biển kết quả: trung gian / cuỗi cùng

Các mũi tên có thể là ! chiếu hay 2 chiều tủy thuộc vào chiêu hưởng ánh hưởng của cập biển số

Bảng 1.17: Các chiều hướng của cặp biên số 1.3.2 Mô hình hóa bằng bảng tính

Trang 37

Bảng tính: phẩn mềm mạnh, linh hoạt và để dùng, chơ phép tao sinh các ứng dung trong kinh đoanh, kỹ thuật, toán và khoa học với lập các hàm mạnh vẻ tai chính, thông kẻ, loán Kờm theo là cáo thành phẩn công thêm giúp xây đựng và giải các lớp mô lảnh đặc thủ Là công cụ mô hình hóa thông dụng nhỏ! của người đông cuỗi

cùng

«_ Có các chức năng về phân tích, đò tìm mục tiêu, quản lý dữ liệu và lập trình

3 Mô hình hóa bằng phân tích quyết định

'Tiếp cận mô hình hóa các tình huống quyết định có một số hữu hạn, không qua

nhiều các phương án - mỗi phương án được trình ra, dưới dang bang hay đồ thị - các

kết quả tương ứng (dự báo được kèm xác suất) theo mục tiêu bài toán tir do chon

phương án tôi nhật,

-_ Đơn mục tiêu: Bảng quyết định hay cây quyết định

- 13a mục tiêu: Phân tích quá trình phân cấp, khác

4.3.4 Mô hình hóa bằng quy hoạch toán học

Quy hoạch toán học là họ các công cụ giải quyết các bài toán quản lý theo đó

người ra quyết định phải cấp phát các tài nguyên khan hiểm cho các hoạt động cạnh tranh nhau (các phương án) nhằm tối ưu hỏa mục tiêu có khả năng đo lường được

Các mô hinh quy hoạch tuyến tính thông dụng nhất trong quy hoạch toản, cỏ nhiều

ứng đụng trong thực lễ, được dừng nhiều trong các hệ trợ giúp quyết định

Dài loán quy hoạch luyến linh:

- Các biển quyết định (cản tìm giá trì)

- Ham muc tiêu (hàm toán học đạng tuyển tính xác định quan hệ giữa biến

quyết

- _ định vàmục tiêu; đo lường mức độ đạt đạt mục tiêu và cần được tôi ưu hóa)

Trang 38

- Các hệ số của hàm mục tiêu (cho biết mức đóng góp vào mục tiêu của 1 đơn vị

-_ biển quyết định)

- Rang buộc (biểu thức tuyến tính cho biết giới hạn tài nguyễn hay các quan hệ

-_ giữa các biến số)

- Đang lượng (mô tả cận trên và dưới của các biến và ràng buộc),

~_ Hệ số (cũng nghệ) vào - ra (cho biết mức độ sử dựng lài nguyên của biển quyết định)

~_ Đặo điểm của bài toán quy hoạch tuyển lĩnh

- Tài nguyên kinh tế của bài toán là có hạn và sẵn sang

-_ Có nhiền cách (rên 2 cách) sử dụng tài nguyên được gợi lả giải pháp hay chương

-_ Tĩnh

~_ Mỗi hoạt động dùng lài nguyên đểu sinh ra kết quả dưới đạng rnụe tiêu đã phát

biểu trước

-_ Việc cấp phát nằm trong các rảng buộc cho trước

- Giả định của bài toán quy hoạch tuyến tính

-_ Các kết quả của các câp phát có thể đem so sánh với nhau, có thế đo lường

bằng một don vi chung

- _ Các cấp phát độc lập với nhau về mặt kết quả

-_ Kết quả cuối củng là tống của các kết quả tử các hoạt động riêng rẽ khác nhau

-_ Dữ liệu có tính chắc chin

ất

- _ Tải nguyên được đùng một cách kinh tế

-_ Thường cỏ một số lớn các giải pháp với kết quả khác nhau

-_ Trong số các giải pháp có thể, có một giải pháp tốt nhất - mức độ đạt được

mục tiêu cao nhất - gọi là giải pháp tôi wu được tìm ra bằng một giải thuật đặc biệt

4.3.5 Mô hình hóa bằng phòng đoán

Trang 39

Việc tìm giải pháp tối ưu của một 36 bai toán quyết định phức tạp có thế tôn nhiều thời gian, chỉ phí hay không thé tim ra được Còn nếu đùng tiếp cận tô phông cũng,

có thể kéo đải, phức lạp, không thích hợp hay (ham chỉ không chính xác

La mal tiếp rận giúp tâm ra các giải pháp khả thí, thôa mãn, đủ tốt cho các bái toán

phúc tạp Có thể có giải pháp đủ tốt (90 - 99.9% giả trị của lời giải tôi ưu) nhanh chóng và đỡ tốn kém hơn bằng cách dùng may rủi

Quá trình đánh giá kinh nghiệm là đấy các bước xây dựng các quy luật giải quyết vấn dẻ thòng qua việc tìm kiếm các con đường hứa hẹn nhất đẫn dến lời giải; tìm kiểm cách Thức thu thập và phân giải thông lin theo quá trình giải và phải triển các

phương pháp dan đến một giải thuật tính toán hay một lời giải tổng quát đã có

uu cho bải toán câu trúc yến, cũng dùng để tỉm ra giải phán chấp

Ap dung chi

nhin dugc cho bai toán câu trúc chặt Không đủ tổng quảt như các giải thuật, thưởng chí dùng cho tình huống đặc thủ đang xét, Có thẻ dẫn đến một giải pháp đở đang - các thủ lục từng bước giải quyết vẫn để không đảm bảo tìm ra giỗi pháp tối ưu

Đánh giá có thé la định lượng vì vậy có thể đóng vai trỏ quan trọng trong cu sé md tỉnh của hệ Hợ giúp quyết định và thể là định tình vì vậy có thể đóng vai Irò quan trọng trong cung ứng kiển thức cho hệ chuyên gia Quá trình đánh giá kinh nghiệm liên quan đến tim kiểm, học tập, ước lượng, phân xử và lặp lại cáo hoạt động này dọc theo tiên hình

Xiến thức thu được dù thành công hay thất bại trong quá trình dễu duọc phản hỏi

và sửa đối chỉnh quá trình, nhờ đó có thế định nghĩa lại mmục tiêu hay bãi toán

- Tim kiếm Tabu (Glover va Laguna, 1997, Sun et al., 1998) đặt cơ sở trên các

chiến lược tim kiêm thông mình nhằm rúi ngắn việc đồ tim: “ghi whe’

pháp lôi và xâu đã tìm được và hướng dần đến các giải pháp tốt

-_ Giải thuật đi truyền: bắt đầu bằng tập các giải pháp được sinh ngẫu nhiên, tái

kết hợp các cặp giải pháp một cách ngẫu nhiêu

Tình huồng nên đủng may rủi

-_ Dữ liệu đầu vào không chỉnh xác hay có giới hạn

- _ Thực tế quá phức tạp đến nỗi không đũng được các mô hình tôi ưu

~ Chưa có được giải thuật chính xác và đủ tin cậy.

Trang 40

- Bai todn phức †ạp nên sẽ không kinh tế nếu dùng tối tru hay mô phỏng hoặc tốn quá nhiều thời gian tính toán

-_ Có thể cải thiện tính hiệu quả của quá trình tối ưu (tứo có thể sinh ra các giải pháp ban dau tương đối tốt)

- _ Liên quan đến xử lý kỷ hiện chứ không phải xử ly ký số (như hệ chuyên gia)

-_ Cẩm có quyết định nhanh và các xử lý dựa vào máy tính đến không khả thủ (một số dánh giá không cẩn đến máy tỉnh)

Thuận lợi

- _ Dễ hiểu, dễ giải thích và dễ cái đặt

-_ Nâng cao tính sáng tạo và năng lục đánh giá kinh nghiệm cho các vẫn đề khác

- Tiết kiệm thời gian xác lập vẫn đề

= Tid kiệm yêu câu về bộ lưu trữ vá bộ xử lý máy tính

- Tiết kiệm thời gian tỉnh toàn và do vậy tiết kiệm thời gian thực trong ra quyết

định Một số vân để phức tạp đến nỗi chỉ có thẻ giải được bằng cách phỏng, đoán

~_ Thường sinh ra nhiễu giải pháp chấp nhận dược

-_ Thường có thé phát biểu lý thuyết hay đo lường thực nghiệm vẻ chất lượng, của giải pháp (túc giá tỉị mục tiêu cứa giải pháp gần với giá trị tôi ưu đến nức

nào, dù giá trị tôi uu chưa biết được)

- Co thé két hop tinh théng minh vao dé hướng dẫn phép tim kiếm (im kiếm

tabu) Năng lực thông mình đó có thể là đặc thù theo bải toán hoặc dựa trên ý kiên chuyên gia được cấy trong hệ chuyên gia hoặc vo ché tim kiểm

- Co thé dimg giải pháp qua thử nghiệm hiện quả vao các mẻ hình có thể giải

bằng quy hoạch Ioán học Đôi khi giải pháp qua thử nghiêm là phương pháp được ưa thích hơn, khí khác giải pháp qua thử nghiệm được dừng như giải

pháp han đầu cho các phương pháp quy hoạch toán học

Hạn chế:

-_ Không đảm bảo có được giải pháp tối ru

~ _ Cúc quy luột có rất nhiễu ngoại lệ

Tiêu đề	Tối ưu hoá việc lập kế hoạch hoạt động và ra quyết định
Tác giả	Ngô Hải Dũng
Người hướng dẫn	PGS.TS. Đỗ Trung Tuấn
Trường học	Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Chuyên ngành	Công Nghệ Thông Tin
Thể loại	Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản	2009
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	115
Dung lượng	3,37 MB