Di truyền, sự tương tác giữa di truyền và môi trường - yếu tố quyết định chiều cao của con người doc

Di truyền, sự tương tác giữa di truyền và môi trường - yếu tố quyết định chiều cao của con người Nhân bài viết Chiều cao thân thể - Di truyền và hoàn cảnh của nhóm tác giả Viện Khoa

Di truyền, sự tương tác giữa di

truyền và môi trường - yếu tố

quyết định chiều cao của con

người

Nhân bài viết Chiều cao thân thể -

Di truyền và hoàn cảnh của nhóm

tác giả Viện Khoa học Thể dục Thể thao đăng trên Tạp chí Hoạt động Khoa học số 4.2006, GS Nguyễn Văn Tuấn đã có một số bình luận rất đáng chú ý về vấn đề: Di truyền hay hoàn cảnh, cái nào chiếm vai trò quan trọng hơn Khác với một

số ý kiến của nhóm nghiên cứu

thuộc Viện Khoa học Thể dục Thể thao, những nghiên cứu của nhóm tác giả Nguyễn Văn Tuấn lại cho

những kết quả chứng minh vai trò

ưu thế của di truyền Nâng cao chất lượng hệ thống y tế công cộng ở

nông thôn nước ta phải đặt thành

một trọng tâm hàng đầu để cải tiến thể lực của dân tộc - một đề xuất rất tâm huyết của tác giả cần có sự

đồng thuận của các nhà quản lý

Hiện nay, có một số ý kiến cho

rằng, chiều cao của người Việt

Nam còn thấp so với các sắc dân

trong vùng, nên chúng ta cần phải tìm cách để phát triển chiều cao

hơn nữa Chương trình quốc gia

Nâng cao thể lực và tầm vóc người Việt Nam bằng giải pháp dinh

dưỡng và thể dục thể thao (bao

gồm 4 đề án, với ngân sách dự kiến

600 tỷ đồng trong 5 năm đầu) do

Ủy ban Thể dục Thể thao phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Uỷ ban Dân số, Gia đình và

Trẻ em soạn thảo (đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt) là một công trình rất quy mô, kéo dài đến

25 năm (2006-2030) Tuy nhiên, tôi thấy mục tiêu và phương pháp

nghiên cứu của chương trình này

nên được xem xét lại, đặc biệt là

tính khả thi cũng như ý nghĩa thực tiễn của chương trình này đối với người dân

Đã có một phát biểu cho rằng: “So với người trưởng thành ở Nhật Bản cùng nhóm tuổi thì người Việt Nam vẫn còn thấp hơn 10 cm” [1] Thật

ra, tôi có lý do để cho rằng, có lẽ đó

là một phát biểu sai Xin nhắc lại

để nhấn mạnh: Rất sai

Trong một nghiên cứu trên gần

2.500 phụ nữ Nhật Bản[2] trong độ tuổi từ 18 đến 79 cho thấy, chiều

cao trung bình được ghi nhận là

153,4 cm Một nghiên cứu trên

1.400 phụ nữ Việt Nam trong cùng

độ tuổi (do chúng tôi tiến hành ở

Việt Nam) cho thấy, chiều cao

trung bình là 153,9 cm Ở nam giới,

chiều cao trung bình của người

Nhật là 164,5 cm Nghiên cứu trên gần 700 đàn ông Việt Nam của

chúng tôi cho thấy, chiều cao trung bình là 164,3 cm[3] Nếu xem xét đến những dao động về chọn mẫu, chúng ta dễ dàng thấy chiều cao

của người Việt Nam tương đương (chứ không thể nói rằng thấp hơn) chiều cao của người Nhật

Thật ra, cũng có thể nói rằng, chiều cao người Việt Nam hiện nay cũng tương đương với chiều cao người Thái Lan[4] (165 cm ở nam giới và

155 cm ở nữ giới) và người Trung Quốc[5] (164 cm ở nam giới và

155 cm ở nữ giới)

Trong một quần thể, mức độ khác biệt về chiều cao giữa các cá nhân khá lớn Những khác biệt này phần lớn là do di truyền mà ra Thật vậy, rất nhiều nghiên cứu (kể cả nghiên cứu của người viết bài này) trong hơn 50 năm qua cho thấy, các yếu

tố di truyền có ảnh hưởng đến độ khác biệt về chiều cao giữa các cá nhân từ 65% đến 87% Tôi chưa

thấy (xin nhắc lại để nhấn mạnh:

“Chưa thấy”) nghiên cứu nào cho rằng các yếu tố di truyền ảnh

hưởng đến chiều cao chỉ 23% như phần trích dẫn số liệu của Nhật Bản

mà bài báo nêu trên của các tác giả Viện Khoa học Thể dục Thể thao

đã đưa ra

Để chứng minh cho ý kiến này, tôi xin trình bày kèm theo đây biểu đồ tương quan về chiều cao của các

cặp sinh đôi một hợp tử (còn gọi là monozygotic twins, tức là hai

người có cùng gen) và các cặp sinh đôi hai hợp tử (dizygotic twins, hai người có khác gen) dưới đây

Như chúng ta nhìn thấy trong biểu

đồ phía trái, các cặp sinh đôi có

cùng gen rất giống nhau về chiều cao; ngược lại, các cặp sinh đôi hai hợp tử không hoàn toàn giống nhau

về chiều cao Điều này cho thấy, rõ ràng rằng các yếu tố di truyền đóng

vai trò rất quan trọng trong việc

quyết định chiều cao của một cá

nhân

Các chuyên gia trong lĩnh vực dinh dưỡng thì cho rằng, cần phải nâng cao chế độ dinh dưỡng cho người dân; các chuyên gia về thể lực thì tin rằng, khuyến khích người dân vận động hơn nữa là biện pháp để nâng chiều cao cho dân tộc Có lẽ

cả hai quan điểm đều đúng, nhưng chưa đủ Yếu tố di truyền rất quan trọng, và chính sự tương tác giữa di truyền và các yếu tố môi trường

như dinh dưỡng và vận động thể

lực mới quyết định chiều cao của một cá nhân Nhưng yếu tố di

truyền có ảnh hưởng tùy theo độ

tuổi Đã có một số nghiên cứu tại các nước có đông người Việt sinh sống như Úc và Mỹ cho thấy, trẻ

em gốc Việt sinh ra và lớn lên tại các nước này có chiều cao tương đương với chiều cao của trẻ em

người bản xứ, và cao hơn đồng lứa trong nước Ngay trong những năm đầu lớn lên, tốc độ tăng chiều cao của trẻ em gốc Việt vẫn tương

đương, thậm chí nhanh hơn trẻ em gốc bản xứ[2] Nhưng đến độ tuổi

20 hay 30 trở lên, tính trung bình, người gốc Việt vẫn thấp hơn chiều cao người Tây phương da trắng

Điều này cho thấy, các yếu tố như dinh dưỡng và vận động thể lực tuy

có ảnh hưởng đến chiều cao, nhưng chỉ trong giai đoạn trước dậy thì;

còn giai đoạn sau dậy thì, các yếu

tố di truyền đóng vai trò quan trọng hơn môi trường

Như vậy, không thể quá kỳ vọng

vào việc can thiệp bằng dinh dưỡng

và thể dục thể thao mà xem nhẹ yếu

tố di truyền Chúng ta không thể

phát triển chiều cao tương đương với người Âu, Mỹ trong vòng 20

năm, bởi vì cấu trúc gen của chúng

ta không tương đương với cấu trúc gen của người Âu Mỹ Ngay cả

giữa các sắc dân người Âu, Mỹ

cũng có khác biệt về chiều cao, như người Hà Lan thường cao hơn

người Mỹ và người Pháp khoảng

3-6 cm, dù chế độ dinh dưỡng chẳng khác nhau giữa các sắc dân này

Chúng ta không thể thành Phù

Đổng Thiên Vương trong vòng vài mươi năm được

Trong y sinh học, người ta phát

hiện rằng, yếu tố X có liên hệ với bệnh Y không có nghĩa là can thiệp thay đổi X sẽ làm thay đổi Y

Chẳng hạn như, nghiên cứu cơ bản cho thấy ăn uống nhiều chất béo

làm tăng nguy cơ bị bệnh tim và

ung thư, nhưng khi các nhà nghiên cứu Mỹ bỏ ra 415 triệu USD để can thiệp làm giảm chất béo trong chế

độ ăn uống trong suốt 15 năm mà

vẫn chưa ghi nhận được trường hợp nào cho thấy có sự suy giảm nguy

cơ mắc bệnh tim và ung thư Lý do đơn giản cho sự thất bại này là, họ

bỏ qua mối tương tác giữa chất béo

và các yếu tố nguy cơ khác, kể cả gen

Nghiên cứu của tôi và đồng nghiệp

ở Thái Lan cũng cho thấy, tính

trung bình chiều cao người Thái ở nông thôn thấp hơn chiều cao

người Thái ở Bangkok khoảng 2,6

cm (nữ giới) và đến 4,3 cm (nam

giới), một phần lớn là do khác biệt

về dinh dưỡng và hệ thống chăm

sóc sức khỏe trẻ em trong độ tuổi niên thiếu ở nông thôn còn quá kém

so với thành phố[3] Ngoài ra, phân tích chiều cao của người dân tại 47 huyện và quận ở Nhật Bản trong

thời gian 1892-1941 cho thấy rõ

rằng, tình trạng bất bình đẳng trong

hệ thống chăm sóc sức khỏe chính

là một nguyên nhân lớn dẫn đến sự khác biệt về chiều cao của dân

số[4]

Nâng cao chiều cao và thể lực của người Việt Nam là một mục tiêu

lâu dài Chúng ta có lý do để tin

rằng, chiều cao của người Việt

Nam sẽ còn tăng trong tương lai, nhưng chúng ta không nên kỳ vọng đạt cho bằng chiều cao của người Tây phương, vì cấu trúc di truyền

của chúng ta khác họ Nếu kết quả nghiên cứu trong quá khứ là một

chỉ đường thì việc nâng cao hệ

thống y tế công cộng ở nông thôn nước ta cần phải đặt thành một

trọng tâm hàng đầu để cải tiến thể lực của dân tộc Chúng ta không

cần thiết phải chi ra hàng trăm tỷ đồng để đi tìm câu trả lời mà chúng

ta đã biết trước