Tổ chức không gian và giải pháp bảo tồn di sản văn hóa phi vật thẻ về lễ hội dinh thầy thím trong quy hoạch phát triển tỉnh bình thuận

TỔ CHỨC KHÔNG GIAN VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THẺ VỀ LỄ HỘI DINH THẦY THÍM TRONG QUYHOẠCH PHÁT TRIỂN TỈNH BÌNH THUẬN.. Nhưng trong thời đại cả thế giới đang phát triển đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI PHÂN HIỆU TẠI TPHCM

KHOA CÔNG TRÌNH

BỘ MÔN XDDD & KIẾN TRÚC

HỌC PHẦN: QUY HOẠCH ĐÔ THỊ

MỤC LỤC

PHẦN I: GIỚI THIỆU CHUNG 3

1 Đặt vấn đề 3

2 Mục tiêu 3

3 phạm vi nghiên cứu 4

PHẦN II: NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO TỒN DI SẢN PHI VẬT THỂ VÀ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ 5

1.1 Khái niệm về di sản văn hóa phi vật thể 5

1.2 Khái niệm và nguyên tắc bảo tồn di sản trong quy hoạch 5

1.2.1 Khái niệm bảo tồn và quy hoạch di sản 5

1.2.2 Nguyên tắc bảo tồn di sản trong quy hoạch 5

1.3 Vai trò của lễ hội truyền thống trong phát triển đô thị và du lịch 5

1.3.1 Gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa đô thị 5

1.3.2 Thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa 6

1.3.3 Tác động đến phát triển kinh tế – xã hội địa phương 6

1.4 Các mô hình tổ chức không gian bảo tồn di sản trong đô thị 6

1.4.1 Mô hình bảo tồn nguyên vẹn (bảo tồn tĩnh) 6

1.4.2 Mô hình bảo tồn kết hợp với phục hồi 6

1.4.3 Mô hình bảo tồn thích nghi (Adaptive reuse) 7

1.4.4 Mô hình bảo tồn kết hợp phát triển 7

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LỄ HỘI DINH THẦY THÍM VÀ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ TỈNH BÌNH THUẬN 7

2.1 Giới thiệu về lễ hội Dinh Thầy Thím 7

2.1.1 Sơ lượt về cuộc đời Thầy Thím 7

2.1.2 lễ hỗi Dinh Thầy Thím 8

2.2 Giá trị lịch sử - văn hóa - tâm linh của lễ hội 8

2.2.1 Giá trị lịch sử 8

2.2.2 Giá trị văn hóa 8

2.2.3 Giá trị nghệ thuật: 8

2.2.4 Giá trị tâm linh 8

2.3 Tình hình tổ chức không gian và bảo tồn hiện tại 9

2.3.1 Quy hoạch không gian đô thị 9

2.3.2 bảo tồn hiện tại ở Tỉnh Bình Thuận 9

2.4 Tổng quan quy hoạch phát triển đô thị tỉnh Bình Thuận, đặc biệt là thị xã La Gi 9

2.4.1 Tổng quan quy hoạch phát triển đô thị tỉnh Bình Thuận 9

2.4.2 Tổng quan quy hoạch phát triển đô thị thị xã La Gi 10

2.5 Thách thức trong việc tích hợp lễ hội vào quy hoạch đô thị 11

2.5.1 Thách thức 11

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT TỔ CHỨC KHÔNG GIAN VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỒN LỄ HỘI DINH THẦY THÍM 12

3.1 Nguyên tắc định hướng tổ chức không gian gắn với di sản lễ hội 12

3.2 Đề xuất tổ chức không gian khu vực Dinh Thầy Thím và vùng phụ cận 12

3.3 Giải pháp bảo tồn nghi lễ, tập tục và truyền thống 12

3.4 Giải pháp kết hợp lễ hội với phát triển du lịch bền vững 13

3.5 Giải pháp truyền thông và xây dựng thương hiệu văn hóa 13

3.6 Đề xuất chính sách và cơ chế quản lý phù hợp 13

PHẦN III KẾT LUẬN: 14

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO: 16

TỔ CHỨC KHÔNG GIAN VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THẺ VỀ LỄ HỘI DINH THẦY THÍM TRONG QUY

HOẠCH PHÁT TRIỂN TỈNH BÌNH THUẬN.

GVHD: ThS KTS Võ Trọng Nghĩa

Nhóm 12

MỞ ĐẦU PHẦN I:GIỚI THIỆU CHUNG

Lễ hội Dinh Thầy Thím là một trong những nét văn hóa nổi tiếng, nó gắn liền với đời sống sinh hoạt và cả tâm linh của cộng đồng cư dân quen biển Nam Trung Bộ, đặc biệc là tại tỉnh Bình Thuân, thuộc thị xã La Gi thường được diễn ra vào trung tuần tháng 9 âm lịch, nghi lễ trọng đại náy sẽ giúp cho những người con nơi đây luôn luôn tưởng nhớ đến hai bậc thánh nhân Thầy -Thím Đây vừa mang đậm sắc tâm linh mà nó còn có thể tạo sự gắn kết và gần gủi của những người dân nơi đây lại với nhau Nhưng trong thời đại cả thế giới đang phát triển đi lên, các ngành du lịch và dịch vụ ngày càng phát triển rộng rãi, thì việc tổ chức không gian lễ hội sao cho phù hợp nhất và tránh ảnh hưởng đến là điều đáng được chú trọng nhất để phục vụ cho công tác bảo tồn di sản văn hóa Bài tiểu luận sẽ tập trung vào nghiên cứu những hiện trạng, tổ chức không gian Lễ hội Dinh Thầy Thím, đi sâu vào phân tích những hạn chế trong quy hoạch và hạ tầng hiện nay, và từ đó đưa ra các biện pháp xử lí sao cho phù hợp, hài hòa giữa các yếu tố văn hóa, không gian và phát triển du lịch ở nước ta hiện nay Cả cái quá trình này hướng đến sự đổi mới trong liên kết lễ hội này vào trong quy hoạch tổng thể ở Bình Thuận, giúp góp phần cho bảo tồn - phát triển - lưu truyền giá trị văn hóa truyền thống lâu dài về sau.

Từ khóa: di sản văn hóa phi vật thể, tổ chức không gian lễ hội, bảo tồn văn hóa nhân

gian, quy hoạch phát triển Bình Thuận đây là những nhóm từ mà nhóm em cho là quan trọng đối với nội dung nghiên cứu của nhóm và đặc trưng cho chủ đề bài viết.

1 Đặt vấn đề

Hiện nay tình hình các nước trên Thế Giới và cả Việt Nam chúng ta thì tất cả đang trêncon đường hướng đến sự phát triển hiện đại hóa - toàn cầu hóa Thì việc bảo tồn di sản vănhóa đang dần đối mặt với những thách thức, đe dọa cực kì nghiêm trọng, cộng với sự thay đổitrong lối sống và giá trị xã hội hiện đại khiến cho các thế hệ trẻ ngày nay ít quan tâm đến việctiếp nối và kế thừa các truyền thống này Dẫn đến các giá trị văn hóa, đặc biệc nhất là di sảnvăn hóa phi vật thể đang dần đứng trước các nguy cơ bị mai một và dần bị lãng quên và nếuchúng ta không có những giải pháp kịp thời để giữ gìn và bảo tồn sao cho phù hợp thì sớmmuộn những điều mà chúng ta không hề mong muốn nó sẽ xảy ra đó là các di sản văn hóa đó

sẽ bị mất dần, lãng quên theo từng tháng năm Đứng trước tình hình nguy cấp đó, thì việc cấpbách bây giờ là làm như thế nào để kết hợp giữa sự bảo tổn phát triển văn hóa, tổ chức vàotrong quy hoạch không gian đô thị và nông thôn ở nước ta điều này sẽ giúp đảm bảo vừa pháttriển bền vững mà vẫn giữ được bản sắc văn hóa ở địa phương

Đề xuất giải pháp tổ chức không gian: Phát triển các chiến lược để sắp xếp và quản lýkhông gian lễ hội sao cho vừa giữ được bản sắc truyền thống vừa đáp ứng được nhu cầu pháttriển hiện đại, đặc biệt là trong bối cảnh du lịch Ví dụ, cải thiện cơ sở hạ tầng như bãi đỗ xe,quầy bán hàng lưu niệm, và khu vực dịch vụ ăn uống mà không làm ảnh hưởng đến khônggian linh thiêng của lễ hội

Tích hợp vào quy hoạch phát triển: Đảm bảo rằng các kế hoạch phát triển kinh tế, xã hộicủa tỉnh Bình Thuận không làm ảnh hưởng đến giá trị văn hóa của lễ hội, mà ngược lại, đây

có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo tồn và phát huy di sản này Điều này bao gồm việckết hợp giữa các không gian của lễ hội vào trong quy hoạch của đô thị và của nông thôn tỉnhBình Thuận

3 phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ tiểu luận này, nội dung nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh chínhliên quan đến việc tổ chức không gian và đề xuất giải pháp ứng phó sao cho phù hợp để bảotồn di sản văn hóa phi vật thể này Cụ thể, phạm vi nghiên cứu được xác định như sau:

a Phạm vi không gian

Nghiên cứu được triển khai chủ yếu tại khu vực Dinh Thầy Thím (tọa lạc tại xã Tân Tiến,thị xã La Gi), bao gồm:

Khu di tích chính nơi diễn ra các hoạt động lễ truyền thống

Các khu vực phụ và các không gian được mở rộng có tác dụng phục vụ cho phần hội vàcác hoạt động du lịch, sinh hoạt cộng đồng trong mùa lễ

Các khu vực lân cận kết hợp chức năng, bao gồm hạ tầng giao thông, các điểm du lịch,khu dân cư ảnh hưởng đến hoặc có liên quan đến hoạt động tổ chức lễ hội

Ngoài ra, trong phạm vi mở rộng, bài viết sẽ xét đến sự kết hợp giữa lễ hội với tổng thểquy hoạch phát triển tỉnh Bình Thuận, trong đó bao gồm yếu tố kinh tế, du lịch, văn hóa vàbảo tồn sinh thái

b Phạm vi thời gian

Nội dung tập trung vào phân tích thực trạng tổ chức lễ hội hiện nay (bước vào khoảng

năm 2015 đến nay), và đặc biệt sau khi lễ hội được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (năm 2019) Và đồng thời, bài tiểu luận này cũng hướng đến đề xuất các giải pháp trung và lâu dài, nhằm phục vụ mục tiêu quy hoạch bền vững đến năm 2030 và tầm

nhìn sau năm 2045 theo định hướng phát triển của tỉnh

c Phạm vi nội dung

Tiểu luận tập trung làm rõ các vấn đề sau:

Đặc điểm không gian tổ chức lễ hội Dinh Thầy Thím và các yếu tố ảnh hưởng đến việcquy hoạch khu vực này

Những thách thức trong việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể trong bối cảnh hiện đạihóa, phát triển đô thị và du lịch

Các giải pháp khả thi nhằm bảo tồn giá trị lễ hội, đồng thời khai thác hiệu quả trong pháttriển kinh tế - văn hóa địa phương

Mối liên hệ giữa việc tổ chức không gian lễ hội với các quy hoạch tổng thể của tỉnh BìnhThuận (quy hoạch hạ tầng, du lịch, văn hóa, đô thị )

PHẦN II: NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO TỒN DI SẢN PHI VẬT THỂ

VÀ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ

1.1 Khái niệm về di sản văn hóa phi vật thể

- Lễ hội di sản văn hóa phi vật thể là một hoạt động văn hoá được tổ chức nhằm đáp ứngnhu cầu tinh thần của người dân với mục đích giới thiệu, quảng bá giá trị văn hoá và thuyềnthống của đất nước

1.2 Khái niệm và nguyên tắc bảo tồn di sản trong quy hoạch

1.2.1 Khái niệm bảo tồn và quy hoạch di sản

Bảo tồn di sản là quá trình phục hồi, duy trì, phát huy và quản lý nhưng vẫn phải giữnguyên hiện trạng sau đó hòa nhập di sản vào không gian đô thị đảm mà vẫn sự sống động vàgiá trị cộng đồng

- Quy hoạch di sản là quá trình định hướng phát triển không gian, sử dụng đất, cơ sở hạtầng kỹ thuật trong quá trình phát triển đô thị Quy hoạch bao gồm :

Khu vực bảo vệ di tích di sản

Không gian để tổ chức lễ hội

Hệ thông giao thông và hạ tầng

Môi trường cảnh quan với bản sắc

1.2.2 Nguyên tắc bảo tồn di sản trong quy hoạch

Tôn trọng tính lịch sử nguồn gốc di sản

Đảm bảo toàn vẹn di sản

Kết hợp giữa phát triển và bảo tồn

Sự chấp thuận và tham gia của công đồng

Tuân thủ theo đúng pháp lý và chuyên môn quản lý

1.3 Vai trò của lễ hội truyền thống trong phát triển đô thị và du lịch

1.3.1 Gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa đô thị

Lê hội văn hóa là hình ảnh văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc, thể hiện tinh thần, tínhngưỡng, tập quán đất nước Nên việc tổ chức lễ hội và duy trì lễ hội giúp:

Gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể, chống lại sự đồng hóa trong quá trình đô thị hóa.Đóng góp vào việc xây dựng hình ảnh và bản sắc riêng của đô thị.

Kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai

1.3.2 Thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa

Lễ hội truyền thống thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước nhờ:

Tính độc đáo, khác biệt trong nghi lễ, biểu tượng, trò chơi dân gian

Cơ hội trải nghiệm văn hóa sống động khác biệt, từ đó nâng cao giá trị văn hóa

Du lịch lễ hội giúp:

Tăng lượng khách du lịch

Tạo điểm nhấn cho sản phẩm du lịch đặc thù của địa phương

Kết hợp du lịch văn hóa – nghỉ dưỡng – sinh thái để nâng cao trải nghiệm cho du khách

1.3.3 Tác động đến phát triển kinh tế – xã hội địa phương

Tạo việc làm cho người dân qua dịch vụ ăn uống, lưu trú, sản phẩm lưu niệm, nghề thủcông truyền thống

Góp phần tăng cao nguồn thu ngân sách địa phương

Đẩy mạnh gắn kết cộng đồng, xây dựng sự tự hào và trách nhiệm bảo vệ di sản

1.4 Các mô hình tổ chức không gian bảo tồn di sản trong đô thị

1.4.1 Mô hình bảo tồn nguyên vẹn (bảo tồn tĩnh)

Bảo tồn di sản theo mô hình bảo tồn nguyên vẹn là dữ nguyên được kiến trúc, chứng năng

sử dụng, cảnh quan xung quanh, hạn chế can thiệt hiện đại hóa

Ưu điểm

Giữ được giá trị lịch sử – văn hóa

Là cơ sở quan trọng để nghiên cứu, giáo dục và du lịch văn hóa

Tạo điểm nhấn trong đô thị mang đậm bản sắc dân tộc

Hạn chế

Hạn chế trong việc thích nghi phát triển đô thị mới

Chi phí để bảo dưỡng dưỡng và duy trì cao

1.4.2 Mô hình bảo tồn kết hợp với phục hồi

Bảo tồn kết hợp phục hồi là giữ lại phần gốc rễ sau đó sửa chữa khôi phụ lại những hư hạihoắc đã mất

Ưu điểm:

Giúp cho di sản không bị mất đi trong đô thị.

Linh hoạt trong việc cải tạo hơn

Hạn chế:

Có khả năng sai lệch với giá trị gốc

Phải có các thông tin tư liệu tin cậy

1.4.3 Mô hình bảo tồn thích nghi

Bảo tồn di sản theo mô hình thích nghi là dữ nguyên lại kết cấu hình thức kiến trúc củacông trình di sản gốc, sau đó thay đỗi cải tạo chức năng sử dụng Có sự can thiệp về mặt kỹthuật công năng nhưng hạn chế phá vỡ tính nguyên gốc

Ưu điểm:

Kéo dài được vòng đời của di sản

Hài hòa được giữa di tích văn hóa và phát triển đô thị

Thu hút được vốn đầu tư, sáng tạo và đông du khách du lịch trong và ngoài nước

Hạn chế

Có khả năng làm mất bản sắc nếu cải tạo sai hướng

Đòi hỏi có sự chấp thuận của pháp lý và cộng đồng

Cần sự khéo léo để cân bằng giữa mới và cũ

1.4.4 Mô hình bảo tồn kết hợp phát triển

Mô hình bảo tồn kết hợp phát triển là duy trì và bảo tồn các giá trị di sản đô thị, lại vừacho phép xây dựng mới, cải tạo hoặc phát triển không gian hiện đại xung quanh di sản nhưngvẫn đảm bảo sự hài hòa về cảnh quan, quy mô và kiến trúc

Ưu điểm:

Dễ khái thác và phát triển kinh tế cho đô thị

Tạo được mối liên kết giữa mới và cũ

Nâng cao chất lượng cảnh quan

Hạn chế:

Dễ gặp xung đột lợi ích giữa bảo tồn và phát triển

Đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật có chuyên môn và tay nghề cao

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LỄ HỘI DINH THẦY THÍM VÀ QUY HOẠCH

ĐÔ THỊ TỈNH BÌNH THUẬN

2.1 Giới thiệu về lễ hội Dinh Thầy Thím

2.1.1 Sơ lượt về cuộc đời Thầy Thím

Cuộc đời Thầy Thím gắn liền với những câu chuyện huyền thoại và lòng nhân ái Theotruyền thuyết, Thầy Thím là một cặp vợ chồng tài đức vẹn toàn, quê gốc ở Điện Bàn, QuảngNam Dưới thời vua Gia Long, họ bị kết tội oan và bị xử tử Tuy nhiên, trước giờ hành án,Thầy được ban một tấm lụa đào để múa từ biệt Khi múa, tấm lụa đã cuốn lấy Thầy và Thím,đưa họ đến vùng đất Tam Tân (nay là thị xã La Gi, Bình Thuận)

Tại đây, Thầy Thím cải trang thành dân thường, sống giản dị và giúp đỡ người dân địaphương Thầy nổi tiếng với tài bốc thuốc chữa bệnh miễn phí, giúp dân khai hoang, đóng ghethuyền và làm nhiều việc thiện Sau khi qua đời, Thầy Thím được dân làng lập đền thờ đểtưởng nhớ công lao

2.1.2 lễ hỗi Dinh Thầy Thím

Cuộc đời Thầy Thím đã gắn bó mật thiết với mảnh đất Tam Tân ngày xưa và có một vị tríquan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân lao động thị xã La Gi , tỉnh Bình Thuậnngày nay đất Tam Tân muôn đời ghi công đức người Tam Tân vạn thuở nhớ ân sâu theotruyền thống hàng năm tại xã Tân Tiến ủy ban nhân dân thị xã La Gi tỉnh Bình Thuận tổ chức

lễ hội tế thu Thầy Thím vào các ngày 14 15 16 tháng 9 âm lịch Lễ hội được công nhận ditích lịch sử văn hóa cấp quốc gia và lễ hội văn hóa du lịch Dinh Thầy Thím được bộ trưởng

bộ văn hóa thể thao và du lịch quyết định đưa lễ hội Dinh Thầy thím xã Tân tiến thị xã La Gitỉnh Bình Thuận vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.Lễ hội Dinh Thầy Thím làmột trong năm lễ hội văn hóa tiêu biểu được tỉnh Bình Thuận cho phục vụ phát triển du lịchcủa địa phương , trong thời gian diễn ra lễ hội văn hóa du lịch Dinh Thầy Thím ban tổ chứccòn trưng bày các sản phẩm đặc sản của địa phương và những nghi lễ đặc trưng cùng nhiềuhoạt động văn hóa thể thao hấp dẫn

2.2 Giá trị lịch sử - văn hóa - tâm linh của lễ hội

2.2.1 Giá trị lịch sử

Di tích lịch sử lâu đời: Dinh Thầy Thím là một công trình lịch sử được xây dựng đã hơn

140 năm ,từ năm 1879 lưu giữ những câu chuyện và truyền thuyết về Thầy Thím

Di tích cấp quốc gia: Dinh Thầy Thím đã được công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa cấpQuốc gia vào năm 1997, làm tăng thêm nổi bật ý nghĩa lịch sử của di tích trong việc pháttriển văn hóa địa phương.

2.2.2 Giá trị văn hóa

Bảo tồn truyền thống: lễ hội là cơ hội để người dân tham gia các nghi lễ, trò chơi dân gian

và biểu diễn nghệ thuật, góp phần bảo tồn duy trì và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống

2.2.3 Giá trị nghệ thuật:

Kiến trúc độc đáo của Dinh Thầy Thím, từ những hoa văn chạm khắc tinh xảo đến máingói , là dẫn chứng sống động cho trình độ tay nghề thủ công mỹ nghệ của con người thờixưa

2.2.4 Giá trị tâm linh

Tín ngưỡng dân gian: Dinh Thầy Thím là nơi người dân cầu nguyện sức khỏe bình an vàmay mắn cho gia đình Những truyền thuyết huyền thoại về lòng nhân ái của Thầy Thím cònkhơi dậy niềm tin và lòng biết ơn của mọi người trong cộng đồng

Gắn kết cộng đồng: tín ngưỡng tâm linh mang lại ý nghĩa không chỉ cá nhân mà còngópphần gắn bó mọi người trong cộng đồng lại với nhau Là nơi để mọi người gần xa trong vàngoài nước có thể trao đổi giao lưu văn hóa với nhau

2.3 Tình hình tổ chức không gian và bảo tồn hiện tại

Hiện nay, việc tổ chức không gian và bảo tồn di sản đang được chú trọng trong bối cảnh

đô thị hóa và phát triển bền vững Tại tỉnh Bình Thuận, công tác tổ chức không gian và bảotồn di sản đang được triển khai với nhiều giải pháp nhằm bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa,lịch sử và thiên nhiên

2.3.1 Quy hoạch không gian đô thị

Phát triển đô thị ven biển: Bình Thuận hiện tại tập trung vào các khu vực đô thị gần biểnnhư Phan Thiết, Lagi, nhằm kích thích khai thác vê tiềm năng kinh tế và du lịch biển Nhữngkhu vực này đang được quy hoạch với sự kết hợp giữa bảo tồn thiên nhiên không gian sốnghiện đại

Kết nối giao thông: những năm vừa qua tỉnh bình thuận đang đẩy mạnh việc phát triển hệthống giao thông liên vùng đường sắt, đường bộ và cảng biển, nhằm tăng cường việc kết nốigiữa các vùng nông thôn và các khu vực đô thị

2.3.2 bảo tồn hiện tại ở Tỉnh Bình Thuận