02050007171 tóm tắt hoạt Động truyền thông vệ sinh an toàn thực phẩm cho ngƣời dân quận hoàn kiếm, thành phố hà nội tiếp cận công tác xã hội

02050007171 tóm tắt hoạt Động truyền thông vệ sinh an toàn thực phẩm cho ngƣời dân quận hoàn kiếm, thành phố hà nội tiếp cận công tác xã hội

I H QU GI H N I TRƯ NG I H KHO H X H I V NH N V N

-

O PHƯƠNG DUNG

HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG VỆ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM CHO NGƯỜI DÂN QUẬN HOÀN KIẾM, THÀNH PHỐ

HÀ NỘI: TIẾP CẬN CÔNG TÁC XÃ HỘI

LUẬN V N TH SĨ ÔNG TÁ X H I

H N I, 2022

ông trình được hoàn thành tại: KHO X H I H

Trường ại học KHH&NV ( ại học Quốc gia Hà Nội)

Người hướng dẫn: Ts Mai Linh

Phản biện 1: TS Nguyễn Trung Hải

Phản biện 2: PGS.TS Hoàng Thanh Xuân

Luận văn sẽ được bảo vệ trước hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Khoa Xã hội học; Trường ại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, vào hồi 16 giờ 00 ngày 16 tháng 02 năm 2020

ó thể tìm hiểu luận văn tại:

Trung tâm Thư viện ại học Quốc gia Hà Nội

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vệ sinh an toàn thực phẩm hiện nay là vấn đề nóng, cấp thiết

và được chú trọng, quan tâm nhiều Những năm gần đây xuất hiện nhiều trường hợp ngộ độc thực phẩm, vấn đề thời sự nổi cộm của những nhà kinh doanh, sản xuất thực phẩm bẩn, kém chất lượng gây ngộ độc thực phẩm, những nhãn hàng quảng cáo sản phẩm không đúng chất lượng mang đến sự phiền toái, ảnh hưởng sức khỏe của người tiêu dùng

Tại Việt Nam, vấn đề an toàn thực phẩm tạo nên nhiều lo lắng, gây hoang mang cho người dân Trong năm 2021, toàn quốc ghi nhận 81 vụ ngộ độc thực phẩm làm 1942 người mắc và 18 trường hợp tử vong So với năm 2020, số vụ giảm 58 vụ (41,7%), số mắc giảm 1152 người (37,2%), số tử vong giảm 12 người (40,0%) áng chú ý giai đoạn diễn ra từ tháng 4 đến tháng 8 ghi nhận 43 vụ ngộ độc thực phẩm, tương đương 53% số vụ ngộ độc thực phẩm trong cả năm [47] Bên cạnh đó, theo Tổng cục Thống kê, tính chung 3 tháng đầu năm 2022, cả nước xảy ra 04 vụ ngộ độc thực phẩm với 91 người

bị ngộ độc Từ phân tích của ục an toàn thực phẩm (Bộ Y tế) về các

vụ ngộ độc thực phẩm từ năm 2010 đến năm 2020, nguyên nhân gây ngộ độc chủ yếu do vi sinh vật (chiếm 38,7%), tiếp đến do độc tố tự nhiên (chiếm 28,4%), ho (4,2%)… Thời tiết nắng nóng như hiện nay, nguy cơ ngộ độc thực phẩm càng gia tăng do thực phẩm dễ bị ôi thiu [49]

Vì vậy mà đảm bảo thực phẩm an toàn là vấn đề có tầm quan trọng, không những ảnh hưởng đến sức khỏe nhân dân, đến sự phát triển giống nòi mà còn ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, xuất nhập khẩu hàng hoá, phát triển du lịch, thương mại và uy tín quốc gia

ảm bảo an toàn thực phẩm sẽ tăng cường nguồn lực con người, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và mở rộng quan hệ quốc tế

ể nâng cao nhận thức của người dân từ đó thay đổi hành vi của người dân đối với vấn đề an toàn thực phẩm thì truyền thông được đánh giá là một trong những phương pháp hiệu quả nhất Truyền thông cũng là phương pháp của công tác xã hội nhằm hướng tới nâng cao sự hiểu biết, nhìn nhận của người dân trong an toàn thực phẩm Truyền thông giúp thay đổi cách nhìn nhận của người dân, nhà sản xuất để đưa ra thị trường những sản phẩm đảm bảo vệ sinh, chất lượng từ đó sức khỏe của chúng ta tốt hơn Truyền thông với người dân cung cấp cho họ các thông tin liên quan đến văn bản pháp luật xử

lý vi phạm về an toàn thực phẩm đối với các hộ kinh doanh, tác hại của thực phẩm không sạch đến sức khỏe, lựa chọn thực phẩm an toàn, đầy đủ chất dinh dưỡng, các cách chế biến thực phẩm sạch, nâng cao năng lực, kiến thức áp dụng vào đời sống dễ dàng hơn Vậy nên truyền thông là phương pháp quan trọng, mang lại hiệu quả cao Truyền thông trong công tác xã hội sẽ giúp người dân nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi về an toàn thực phẩm, thực hiện đúng chức năng phòng ngừa của TXH và vận động nguồn lực để thực hiện các hoạt động truyền thông hiệu quả

Với địa bàn nghiên cứu, tác giả lựa chọn quận Hoàn Kiếm bởi quận Hoàn Kiếm là quận trung tâm của thành phố Hà Nội, nơi tập trung đông người, các cơ quan, tổ chức bộ máy chính trị đóng tại địa bàn, nơi có nhiều hàng quán ăn uống từ cao cấp đến bình dân, vỉa hè

Vì vậy nghiên cứu truyền thông về an toàn thực phẩm cho người dân là vấn đề quan trọng nên tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu

“Hoạt động truyền thông vệ sinh an toàn thực phẩm cho người dân tại quận Hoàn Kiếm, Hà Nội: tiếp cận công tác xã hội” nhằm mục đích đánh giá hoạt động truyền thông an toàn thực phẩm cho người dân tại quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội từ đó đề xuất các giải pháp công tác xã hội để truyền thông hiệu quả, nâng cao vai trò của công tác xã hội trong truyền thông an toàn thực phẩm tại quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Các nghiên cứu nước ngoài

Nghiên cứu của hih-Wen Wu trong năm 2015 về

“Facebook users' intentions in risk communication and food-safety issues” Trong bối cảnh truyền thông xã hội, nghiên cứu này với mong muốn giải quyết ý định sử dụng facebook cho các vấn đề an toàn thực phẩm Facebook là một môi trường thông tin quan trọng, tồn tại bên cạnh những phương tiện cũng như kênh truyền thông khác, vậy hiệu quả của facebook là như thế nào trong thời đại truyền thông xã hội và trong bối cảnh các vấn đề an toàn thực phẩm Tác động từ các chiến lược truyền thông rủi ro của facebook là mục đích

mà nghiên cứu này hướng tới Nghiên cứu đã thực hiện một cuộc

khảo sát trên web với 652 người tiêu dùng tham gia Tiếp tục tiến hành phân tích hồi quy nhiều lần và phân tích FsQ để giải quyết các giả thuyết nghiên cứu dựa trên kết quả khảo sát với những người tiêu dùng này Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhận thức rủi ro, cảm xúc, sự tin tưởng và hỗ trợ của xã hội là các yếu tố quyết định chủ yếu đến ý định sử dụng Facebook của người tiêu dùng, Facebook

có một sức tiềm tàng – một công cụ truyền thông rủi ro hiệu quả.[38]

Năm 2017, nhóm Katie N Overbey, Lee-Ann Jaykus, Benjamin J hapman đã nghiên cứu về “ systematic review of the use of social media for food safety risk communication” Bài báo này

là sự tập hợp của các tài liệu đã xuất bản hiện nay có liên quan đến việc truyền thông an toàn thực phẩm và bệnh truyền nhiễm bằng các phương tiện truyền thông xã hội, cụ thể có 24 bài báo ác khuyến nghị có trong các tài liệu được phân tích một cách chi tiết và có hệ thống để đưa ra được giải pháp được xem là tốt nhất để sử dụng hiệu quả phương tiện truyền thông xã hội trong việc truyền thông về an toàn thực phẩm trong tương lai Truyền thông thông qua mạng xã hội

về an toàn thực phẩm và các bệnh truyền nhiễm là các tiêu chí tập trung nghiên cứu ác tài liệu được mã hóa theo các chủ đề về các ứng dụng truyền thông xã hội, lợi ích, hạn chế và các phương pháp hay nhất Niềm tin và niềm tin cá nhân được xem là động lực quan trọng của việc sử dụng mạng xã hội a số các lợi ích của mạng xã hội được nhắc tới trong các tài liệu là khả năng tiếp cận rộng rãi, tính tức thời và khả năng thu thập thông tin ác đề xuất từ các tài liệu dường như không có sự nhất quán với nhau, chính vì vậy cần có thêm

các đề xuất khác dựa trên bằng chứng để có thể đưa ra cách sử dụng tốt nhất mạng xã hội trong an toàn thực phẩm và truyền thông nguy

cơ bệnh truyền nhiễm Ngoài ra, các thông tin thu thập được từ các tài liệu này có thể được sử dụng để tạo ra các thông điệp hiệu quả để định hình các hành vi an toàn thực phẩm.[39]

Năm 2020, nhóm nghiên cứu gồm các tác giả Schiro, Julie; Shan, Liran Christine; Tatlow - Golden, Mimi; Li, Chenguang and Wall, Patrick đã nghiên cứu về “Smart digital food safety and nutrition communication strategies – a critical commentary”, nghiên cứu đã chỉ ra rằng: sức mạnh của các công cụ tìm kiếm, các trò chơi, ứng dụng, phương tiện truyền thông xã hội và các công cụ phân tích

kỹ thuật có thể tạo ra các phương tiện truyền thông kỹ thuật số có khả năng tiếp cận rộng rãi và hấp dẫn ác tổ chức dinh dưỡng và an toàn thực phẩm có thể xem xét khai thác những nguồn sức mạnh này cũng như sử dụng hiệu quả nó ông cụ tìm kiếm được nghiên cứu đầu tiên, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra cách các tổ chức có thể xác định các truy vấn dinh dưỡng và an toàn thực phẩm phổ biến, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo nội dung theo yêu cầu và kịp thời Nhóm nghiên cứu đề cập đến một số khía cạnh phi kỹ thuật của tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO) để đảm bảo công cụ tìm kiếm có thể phát hiện ra nội dung này Tiếp theo đó, nhóm nghiên cứu tiến hành khám phá tiềm năng của trò chơi, ứng dụng, phương tiện truyền thông xã hội và lan truyền trong việc tiếp cận và thu hút công chúng cũng như cách các công cụ dựa trên cơ sở dữ liệu kỹ thuật số có thể được sử dụng để tối ưu hóa truyền thông Xuyên suốt quá trình nghiên cứu,

nhóm nghiên cứu dựa trên các ví dụ từ hâu u và Bắc Mỹ và cả Trung Quốc Nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng, mặc dù truyền thông

kỹ thuật số có những mặt lợi ích tuy nhiên cũng có nhược điểm và thách thức ể giúp các tổ chức đánh giá liệu một cách tiếp cận kỹ thuật số nhất định có phù hợp với mục tiêu của họ hay không, nhóm nghiên cứu kết thúc mỗi phần bằng một cuộc thảo luận về những hạn chế Nhóm nghiên cứu kết thúc bằng cuộc thảo luận về Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) và những thách thức thực tế, triết học và chính sách liên quan đến việc truyền đạt thông tin dinh dưỡng

và an toàn thực phẩm dưới dạng kỹ thuật số [41]

Các nghiên cứu trong nước

Theo nghiên cứu về trách nhiệm của báo chí đối với việc truyền thông về an toàn vệ sinh thực phẩm của Lê Thúy Hằng năm

2016 Báo chí là một công cụ truyền thông quan trọng và có tính hiệu quả khi đã kịp thời đưa tin về các vụ việc vi phạm an toàn thực phẩm mang tính báo động, từ đó giúp cho người tiêu dùng hiểu biết về những vi phạm này Bên cạnh đó, một loạt các chương trình truyền hình được phát sóng đã cho người tiêu dùng có cái nhìn chân thật về những hành vi vi phạm an toàn thực phẩm, có thể kể đến như biến thịt ôi thiu thành thịt tươi, phun hóa chất vào rau củ, giả hàng nông sản sạch để đưa vào các siêu thị ài truyền hình Việt Nam, với vai trò là cơ quan truyền thông chủ lực của nhà nước cũng đã làm tốt vai trò của mình trong việc truyền thông hành vi an toàn thực phẩm hẳng hạn như ngày 1 tháng 4 năm 2016, tại thành phố Hồ hí Minh, ài truyền hình Việt Nam đã ra mắt chương trình “Nói không

với thực phẩm bẩn”, chương trình này được phát cố định vào 2 khung giờ là 7 giờ 30 và 20 giờ 30 từ thứ hai đến thứ sáu hàng tuần trên kênh VTV1 và phát lại trên kênh VTV8 và VTV9 Thông qua chương trình, các nhà sản xuất đã truyền tải đến người tiêu dùng cả nước những thước phóng sự chân thực về các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm như thực trạng cơ sở sản xuất không có giấy phép và không theo quy trình an toàn thực phẩm, làm giả thực phẩm, nhập những loại thực phẩm bẩn đưa ra thị trường ây là thành quả tìm hiểu, điều tra của các phóng viên chương trình hay những câu chuyện được xác minh dựa trên phản ánh của khán giả cung cấp trên đường dây nóng và fanpage Bên cạnh đó, dưới nhiều hình thức khác nhau, chương trình cũng là nơi tương tác giữa những người làm chương trình với khán giả Ngoài ra, nhiều bài báo về vấn đề vệ sinh TTP cũng đã thể hiện được vai trò trong “cảnh báo” đến người tiêu dùng, giúp người tiêu dùng cẩn trọng hơn trong việc lựa chọn thực phẩm cho gia đình.[5]

Theo tạp chí khoa học và công nghệ, trường ại học Khoa học – ại học Huế tập 5, số 2 (2016), Hoàng Lê Thuý Nga nêu lên được trách nhiệm của báo chí đối với việc truyền thông về an toàn vệ sinh thực phẩm Nói đến truyền thông đại chúng, phải nói đến báo chí bởi đây là kênh biểu trưng cho sức mạnh và bản chất của truyền thông đại chúng, cũng là một phương tiện truyền thông thiết yếu Báo chí chiếm ưu thế trong việc hình thành và định hướng dư luận xã hội

Dư luận xã hội cũng được coi là hiệu quả tức thì của truyền thông đại chúng bởi nó là thái độ, phản ứng của cộng đồng trước một sự kiện,

hiện tượng nào đó Dư luận xã hội tích cực thì sẽ dẫn đến các ổn định cho xã hội Bởi lẽ từ “dư luận xã hội” sẽ dần dần dẫn đến các hành vi

xã hội rộng lớn, tạo sức ép thúc đẩy, tạo ra những khuôn khổ bắt buộc đối với việc nhận thức và giải quyết các vấn đề về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Ở một mức độ nhất định, dư luận xã hội có khả năng lôi kéo, dẫn dắt định hướng vận động các tiến trình xã hội Báo chí, với sức tác động nhanh, lan tỏa và đồng loạt của mình có vị trí hàng đầu trong việc hình thành và chi phối dư luận xã hội Báo chí

có sức mạnh to lớn trong việc tác động vào đông đảo quần chúng, lôi kéo, giáo dục, thuyết phục đông đảo quần chúng tham gia giải quyết vấn đề kinh tế, xã hội đặt ra ối với vấn đề truyền thông về an toàn

vệ sinh thực phẩm, hiệu ứng và hiệu quả của báo chí có thể tạo ra những biểu hiện khác nhau Nó có thể là những phản ứng tâm lý, trạng thái tình cảm, có thể là thói quen, cách ứng xử và cuối cùng là

sự thay đổi, vận động thực tế trong đời sống xã hội dưới tác động của truyền thông đại chúng Vì vậy, báo chí được xem là một trong những phương tiện cần thiết và hữu ích cho việc truyền thông về vấn

đề TTP.[16]

Luận văn báo chí học của Lê Thị Thuỳ Dương, “Truyền thông về an toàn thực phẩm trên truyền hình Việt Nam” (2019), Khoa Báo chí, Trường ại học KHXH&NV, ại học Quốc gia Hà Nội ề tài đã thực hiện đánh giá nội dung thông điệp được truyền tải và ảnh hưởng của xã hội đến nội dung TTP trên 2 chương trình của 2 kênh truyền hình VTV1, VT 16 Tuy nhiên, luận văn mới chỉ tìm hiểu về

tính phổ cập kiến thức vệ sinh TTP của 2 kênh truyền hình, chưa có các kênh thông tin truyền thông khác [4]

ề tài về “Mối quan tâm của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm ở Hà Nội, Việt Nam” đã được thực hiện vào năm 2019 bởi nhóm nghiên cứu của Thanh Mai Ha, Shamim Shakur, Kim Hang Pham Do thực hiện ề tài đã chỉ ra các hoạt động thông tin, giáo dục

và truyền thông dựa vào cộng đồng có những tác động lâu dài đối với các hành vi vệ sinh thực phẩm và an toàn thực phẩm ở Việt Nam Tại các nước đang phát triển, nguyên nhân chính được cho là gây ra bệnh tiêu chảy ở trẻ em là việc ăn uống thực phẩm hoặc nước bị ô nhiễm Tại Việt Nam, một chiến lược bền vững để cải thiện hành vi vệ sinh thực phẩm và an toàn thực phẩm là thông tin, giáo dục và truyền thông (IE ) dựa vào cộng đồng Nghiên cứu này đã xem xét tác động lâu dài của các hoạt động truyền thông dựa vào cộng đồng đối với các hành vi vệ sinh thực phẩm và an toàn thực phẩm.[23]

Trong cuốn sách Vệ sinh và an toàn thực phẩm của TS Nguyễn ức Lương, TS Phạm Minh Tâm, NXB ại học quốc gia TPH M đã cung cấp các kiến thức cơ bản về TTP, phân tích làm rõ các khái niệm, đồng thời đưa ra các phương pháp để đánh giá mức độ thực phẩm an toàn [13] òn trong cuốn Truyền thông vệ sinh an toàn thực phẩm do TS Trần hí Liêm (chủ biên), Nhà xuất bản Y học, tác giả đã đưa ra những vấn đề chung về truyền thông, tư vấn vệ sinh TTP, kỹ năng truyền thông, lập kế hoạch truyền thông trong đó chú ý đến mô hình, cách tiếp cận, đối tượng và thông điệp truyền thông; chiến lược huy động và sử dụng các kênh truyền thông ây là