Tóm Tắt Stress Của Sinh Viên Đồng Tính Tại Thành Phố Hồ Chí Minh.pdf

Từ đó dẫn tới, sinh viên đồng tính có nguy cơ cao bị đau khổ về mặt tâm lý do họ gặp phải sự định kiến của cộng đồng, gia đình, xã hội, sự phân biệt đối xử củ mọi người trong gia đình, n

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình đã được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Nguyễn Thị Mai Lan

2 PGS.TS.Huỳnh Văn Chẩn

Phản biện 1: GS.TS Trần Quốc Thành

Phản biện 2: PGS.TS Đinh Hùng Tuấn

Phản biện 3: PGS.TS Vũ Thị Lan Anh

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ, tổ chức tại Học viện Khoa học xã hội

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Thư viện Quốc gia Thư viện Học viện Khoa học xã hội.

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Huỳnh Vạng Phước (2024),“Thực trạng stress ở sinh viên đồng tính thành phố

Hồ Chí Minh”, Tạp chí Tâm lý học Việt Nam số 6/tháng 6/2024

2 Huỳnh Vạng Phước (2024),“Stress của sinh viên đồng tính: Tổng hợp và phân

tích”, Tạp chí Tâm lý học Việt Nam số 9/tháng 9/2024

3 Huỳnh Vạng Phước (2024),“Các yếu tố ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng

tính”, Tạp chí Tâm lý học Việt Nam số 9/tháng 9/2024

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu

Ở Việt Nam, cộng đồng người đồng tính là một nhóm xã hội còn ít được biết đến Mặc dù một số nghiên cứu hiện nay đã chỉ ra rằng, tỷ lệ người đồng tính nói chung và sinh viên đồng tính nói riêng tương đối nhiều, tuy nhiên hiện chưa có số liệu thống kê chính xác về tỷ lệ sinh viên thuộc nhóm xã hội này

Rosario và cộng sự, 1993 đã xác định các sự kiện liên quan tới sinh viên đồng tính gồm: Số lần tranh cãi giữa cha mẹ sinh viên đồng tính về vấn đề đồng tính ở con mình; Gặp rắc rối nhiều hơn so với anh chị em của mình chỉ vì bản thân là người đồng tính; Có vấn đề với giảng viên về xu hướng đồng tính của bản thân sinh viên; Có vấn đề với bạn cùng lớp về

xu hướng đồng tính của bản thân sinh viên; Mất đi một người bạn thân chỉ vì bạn phát hiện mình là đồng tính; Tăng số lần tranh cãi với bạn thân về đồng tính luyến ái; Rắc rối với Sếp hoặc cấp trên vì vấn đề đồng tính của bản thân; Có vấn đề với đồng nghiệp vì vấn đề đồng tính của bản thân; Bị tấn công về mặt cảm xúc trong vụ việc chỉ trích người đồng tính [158] Sfren và Pantalone, 2006 đã phát hiện ra stress ở sinh viên đồng tính có liên quan tới việc ít hài lòng với sự hỗ trợ của xã hội đối với họ Sinh viên đồng tính có thể phải đối mặt với sự phân biệt đối xử, định kiến về mặt xã hội và pháp lý, các vấn đề về mối quan hệ lãng mạn

và các yếu tố về tình bạn và gia đình Từ đó dẫn tới, sinh viên đồng tính có nguy cơ cao bị đau khổ về mặt tâm lý do họ gặp phải sự định kiến của cộng đồng, gia đình, xã hội, sự phân biệt đối xử củ mọi người trong gia đình, nhà trường, cộng đồng và đặc biệt do chính bản thân sinh viên đồng tính cũng luôn tự định kiến bản thân, luôn che dấu khuynh hướng tình dục của mình,… sự không chấp nhận của các thành viên trong gia đình, cộng đồng và xã hội đối và

tự bản thân không chấp nhận xu hướng tình dục chính là tác nhân quan trọng gây ra stress ở sinh viên đồng tính Như vậy, những vấn đề liên quan tới sự phân biệt, đối xử, kỳ thị, bạo lực, thiếu công bằng đối với sinh viên đồng tính và áp lực từ gia đình và cộng đồng, xu hướng che dấu tính dục, sự thiếu hỗ trợ của gia đình, cộng đồng,… là nguyên nhân chính dẫn tới stress tiêu cực ở sinh viên đồng tính

Những hậu quả tiêu cực do stress ảnh hưởng tới sức khoẻ thể chất, sức khoẻ tâm thần

và chất lượng cuộc sống của sinh viên đồng tính là to lớn Stress tiêu cực ở sinh viên đồng tính tác động trực tiếp tới sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm thần và hiệu quả hoạt động học tập, chất lượng cuộc sống và cảm nhận hạnh phúc của sinh viên trong môi trường học đường Tuy nhiên, sinh viên đồng tính có thể bảo vệ sức khỏe tâm thần của mình, trong đó có vấn đề stress tiêu cực trong suốt thời gian học đại học và hơn thế nữa bằng cách học các chiến lược ứng phó, hình thành mạng lưới xã hội hỗ trợ, tìm kiếm sự hỗ trợ và tìm kiếm sự trợ giúp từ chuyên gia nếu cần thiết Do vậy, để trợ giúp sinh viên đồng tính giảm thiểu stress tiêu cực, các trường đại học cần phải có những biện pháp cụ thể để trợ giúp sinh viên đồng tính có được kỹ năng ứng phó với stress, tạo lập mạng lưới hỗ trợ sinh viên đồng tính trong nhà trường, thành lập các phòng tư vấn tâm lý để hỗ trợ các khó khăn tâm lý mà sinh viên đồng tính gặp phải Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị lớn thứ 2 Việt Nam về diện tích và lớn nhất về dân

số, là hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, một trong 3 vùng kinh tế trọng điểm lớn nhất nước, số lượng các trường đại học và số lượng sinh viên đại học cũng rất nhiều, do

đó số lượng sinh viên đồng tính là khá cao Tuy nhiên, các nghiên cứu về sinh viên đồng tính, stress ở sinh viên đồng tính tại thành phố Hồ Chí Minh từ góc độ khoa học Tâm lý

2

còn khiêm tốn Do vậy, rất cần phải tiến hành nghiên cứu một cách hệ thống, chuyên sâu

từ góc độ khoa học tâm lý học về vấn đề này Với cách tiếp cận nêu trên, NCS lựa chọn

đề tài:“Stress của sinh viên đồng tính thành phố Hồ Chí Minh” để tiến hành nghiên cứu

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực trạng stress của sinh viên đồng tính thành phố Hồ Chí Minh, đề xuất một số khuyến nghị nhằm giảm thiểu mức độ stress có hại của sinh viên đồng tính, góp phần cải thiện thiện sức khỏe tâm thần cho sinh viên đồng tính, giúp sinh viên học tập hiệu quả hơn, có chất lượng cuộc sống tốt hơn

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan tình hình nghiên cứu về stres của sinh viên đồng tính Trong đó nêu ra các hướng tiếp cận chính, những điểm nổi bật về phương pháp, kết quả nghiên cứu và chỉ ra khoảng trống trong nghiên cứu stress của sinh viên đồng tính

- Hệ thống hóa và xác định lý luận về stress của sinh viên đồng tính và các yếu tố ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính

- Khảo sát, phân tích và chỉ ra thực trạng mức độ và biểu hiện stress của sinh viên đồng tính thành phố Hồ chí Minh và các yếu tố ảnh hưởng tới stress ở sinh viên đồng tính

- Đề xuất một số khuyến nghị nhằm giảm thiểu mức độ stress có hại của sinh viên đồng tính, góp phần cải thiện thiện sức khỏe tâm thần cho sinh viên đồng tính, giúp sinh viên học tập hiệu quả hơn, có chất lượng cuộc sống tốt hơn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu mức độ, biểu hiện stress của sinh viên đồng tính thành phố Hồ Chí Minh

và các yếu tố ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính

3.2 Khách thể nghiên cứu

Nghiên cứu này tiến hành khảo sát thực trạng stress của 296 sinh viên đồng tính tại thành phố Hồ Chí Minh

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Giới hạn về nội dung nghiên cứu:

- Luận án tập trung nghiên cứu lý luận và thực trạng stress của sinh viên đồng tính thành phố Hồ Chí Minh Trong đó xác định cụ thể tỷ lệ và mức độ stress của sinh viên đồng tính được nghiên cứu, mức độ và biểu hiện stress của sinh viên đồng tính xem xét qua các chiều cạnh: thực thể, nhận thức, cảm xúc, hành vi

- Luận án tập trung làm rõ các yếu tố ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính Cụ thể là các yếu tố: Sự kỳ thị cấu trúc; Sự kì thị khuynh hướng tình dục; Kỳ vọng

về sự phân biệt đối xử; Mong đợi sự phân biệt đối xử từ các thành viên trong gia đình;

Kì thị đồng tính nội tại; Kì thị đồng tính đối với chính mình; Nhận thức về sự kì thị đối với người đồng tính

Giới hạn về khách thể và địa bàn nghiên cứu:

Nghiên cứu này tiến hành nghiên cứu trên sinh viên đồng tính (người thấy hấp dẫn bởi người cùng giới) ở một số trường đại học trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận nghiên cứu

4.1.1 Nguyên tắc quyết định luận duy vật biện chứng các hiện tượng tâm lý

Nguyên tắc này khẳng định mọi hiện tượng tâm lý người đều phụ thuộc một cách tất yếu và có tính quy luật vào các tác động bên ngoài (các điều kiện xã hội – lịch sử cụ thể) Các tác động bên ngoài vào con người thông qua các điều kiện bên trong (đặc điểm tâm, sinh lý của cá nhân) Như vậy, cần phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính như: Sự kỳ thị cấu trúc; Sự kì thị khuynh hướng tình dục; Kỳ vọng

về sự phân biệt đối xử; Mong đợi sự phân biệt đối xử từ các thành viên trong gia đình;

Kì thị đồng tính nội tại; Kì thị đồng tính đối với chính mình; Nhận thức về sự kì thị

4.1.2 Nguyên tắc tiếp cận nhân cách

Mỗi người là một chủ thể xã hội với các đặc điểm nhân cách đặc trưng Phân tích một hiện tượng tâm lý con người cần xem xét nó trong mối quan hệ với các đặc điểm nhân cách của cá nhân Vì vậy, nghiên cứu stress của sinh viên đồng tính cần xem xét nó trong mối quan hệ với đặc điểm nhân cách của sinh viên đồng tính

4.1.3 Nguyên tắc tiếp cận liên ngành

Stress của sinh viên đồng tính có liên quan đến các yếu tố tâm lý, xã hội, kinh

tế và văn hóa Để phân tích về thực trạng stress của sinh viên đồng tính một cách sâu sắc

và toàn diện, ngoài tri thức về Tâm lý học cần sử dụng tri thức của nhiều ngành khoa học liên quan như: Y học; Xã hội học; Luật học; Giáo dục học,… Do vậy, nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận liên ngành

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu đề ra, luận án stress của sinh viên đồng tính

sử dụng kết hợp các phương pháp: Phương pháp nghiên cứu tài liệu; Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi; Phương pháp phỏng vấn sâu; Phương pháp phân tích chân dung tâm

lý điển hình; Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

4.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Câu hỏi 1: Biểu hiện và mức độ stress của sinh viên đồng tính như thế nào?

- Câu hỏi 2: Liệu có sự khác biệt về mức độ stress của sinh viên đồng tính theo một số biến số nhân khẩu không?

- Câu hỏi 3: Những yếu tố nào có ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính?

4.4 Giả thuyết khoa học

- Giả thuyết 1: Sinh viên đồng tính được nghiên cứu có mức độ stress từ không có stress, hoặc stress nhẹ đến stress ở mức trung bình hoặc mức nặng

- Giả thuyết 2: Có sự khác biệt về mức độ các mặt biểu hiện stress ở sinh viên đồng tính được nghiên cứu Trong đó, biểu hiện rõ nhất ở mặt thực thể, và nhận thức, tiếp đến là mặt cảm xúc và cuối cùng là mặt hành vi

- Giả thuyết 3: Có sự khác biệt về mức độ stress của sinh viên đồng tính khi so sánh qua các biến số, trong đó biến số khuynh hướng tình dục có sự khác biệt nhiều nhất

về mức độ stress của sinh viên đồng tính được nghiên cứu

- Giả thuyết 4: Các yếu tố ảnh hưởng tới stress ở sinh viên đồng tính đều ảnh hưởng ở mức độ mạnh Các yếu tố kỳ vọng về sự phân biệt đối xử và nhận thức về sự kỳ thị đóng vai trò quan trọng trong việc dự báo mức độ stress Ngược lại, một số yếu tố khác không có tác động rõ rệt, cho thấy stress có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác ngoài những yếu tố được đưa vào nghiên cứu trong mô hình này

5.2 Đóng góp về mặt thực tiễn

Kết quả nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra được mức độ và biểu hiện stress của sinh viên

đồng tính theo đánh giá của 296 sinh viên đồng tính trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Trên một nửa sinh viên đồng tính trong mẫu khảo sát đang phải đối mặt với stress ở các

mức độ từ nhẹ đến rất nặng, trong đó tỷ lệ sinh viên đồng tính có mức độ stress nặng và rất nặng là đáng chú ý

Luận án đã phát hiện được có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê khi so sánh mức

độ stress của sinh viên đồng tính theo biến số khuynh hướng tình dục Sinh viên đồng

tính nam có điểm stress cao hơn so với sinh viên đồng tính nữ Không có sự khác biệt có

ý nghĩa thống kê khi so sánh mức độ stress của sinh viên đồng tính qua biến số học lực

và biến số tôn giáo

Kết quả nghiên cứu thực trạng stress ở sinh viên đồng tính thành phố Hồ Chí Minh qua các biểu hiện nhận thức, cảm xúc, hành vi và thực thể đã phát hiện ra rằng, có

sự khác biệt về mức độ các mặt biểu hiện stress ở sinh viên đồng tính được nghiên cứu Trong 4 chiều cạnh biểu hiện stress của sinh viên đồng tính được nghiên cứu thì stress biểu hiện qua mặt nhận thức và thực thể rõ nét nhất Trong đó, Stress ở sinh viên đồng tính không chỉ biểu hiện qua các triệu chứng sinh lý (như mất ngủ, ăn không ngon, mệt mỏi), mà còn bộc lộ rõ ràng ở phương diện nhận thức (suy nghĩ tiêu cực, mặc cảm, tự dằn vặt) Stress ở sinh viên đồng tính biểu hiện qua cảm xúc và hành vi ít hơn, song cảm xúc (tội lỗi, sốc, cô lập) và hành vi (giảm năng suất học tập, thu mình, dễ bị kích động) cũng vẫn được biểu hiện ra bên ngoài

Kết quả nghiên cứu thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính cho thấy, tất cả các yếu tố được xem xét trong nghiên cứu này đều có ảnh hưởng tới stress ở sinh viên đồng tính ở mức độ mạnh Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu mô hình dự báo các yếu tố ảnh hưởng tới stress ở sinh viên đồng tính cho thấy, một số yếu tố kỳ thị

có ảnh hưởng đáng kể đến mức độ stress ở sinh viên đồng tính Đặc biệt, kỳ vọng về sự phân biệt đối xử và nhận thức về sự kỳ thị đóng vai trò quan trọng trong việc dự báo mức

độ stress

Luận án đã đưa ra các khuyến nghị nhằm giảm thiểu mức độ stress có hại của sinh viên đồng tính, góp phần cải thiện thiện sức khỏe tâm thần cho sinh viên đồng tính, giúp sinh viên học tập hiệu quả hơn, có chất lượng cuộc sống tốt hơn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

7 Cấu trúc của luận án

Sau phần mở đầu, luận án được kết cấu gồm 4 chương: Chương 1: Tổng quan nghiên cứu stress của sinh viên đồng tính; Chương 2: Lý luận về stress của sinh viên đồng tính; Chương 3: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu; Chương 4: Kết quả nghiên cứu thực trạng stress của sinh viên đồng tính thành phố Hồ Chí Minh Bên cạnh đó, luận án có các nội dung: Kết luận, kiến nghị, danh mục các công trình khoa học đã được công bố có liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ STRESS

CỦA SINH VIÊN ĐỒNG TÍNH 1.1 Tổng quan các nghiên cứu về tỷ lệ stress ở sinh viên đồng tính

Trên thế giới và ở Việt Nam các nghiên cứu về vấn đề này đã và đang được quan tâm nghiên cứu Một số nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam đã

đi sâu vào nghiên cứu và xác định các biểu hiện stress của sinh viên đồng tính Đại diện cho hướng nghiên cứu này có các tác giả như: Bayer, 1981; Bailey, 1999; Gergen, 1985, 2001; Crocker và cộng sự, 1998; Cole, Kemeny, Taylor, & Visscher, 1996a,…; Lê Thị Mai Trang, 2015; Nguyễn Thanh Phương, 2020,… Các nghiên cứu này đã chỉ ra các biểu hiện stress của sinh viên đồng tính thường thấy rõ nhất là qua mặt thực thể, nhận thức, cảm xúc và hành vi

1.2 Tổng quan các nghiên cứu về nguyên nhân và hậu quả của stress đối với sinh viên đồng tính

Nguyên nhân và hậu quả của stress đối với sinh viên đồng tính cũng là một chủ

đề nghiên cứu thu hút được nhiều nhà khoa học trên thế giới và ở Việt Nam tham gia nghiên cứu Trong đó, đa số nhà nghiên cứ về vấn đề này xác định, nguyên nhân dẫn tới

tỷ lệ stress cao hơn ở những người đồng tính là do sự kỳ thị, định kiến và phân biệt đối

xử của cá nhân, cộng đồng, và toàn xã hội Đại diện cho quan điểm này có các tác giả như: Diaz, Ayala, Bein, Jenne, & Marin, 2001; Espin, 1993; Loiacano, 1993,… Nhiều học giả với kết quả nghiên cứu của mình cho rằng, hoàn cảnh và môi trường sống dẫn đến việc nhóm người đồng tính tiếp xúc với các yếu tố gây căng thẳng, bao gồm các yếu

tố gây căng thẳng chung, chẳng hạn như mất việc làm hoặc cái chết của một người thân

Bàn về hậu quả của stress đối với người đồng tính, nhiều tác giả cho rằng: Stress

ở người đồngt ính có thể dẫn tới những hậu quả rất tiêu cực như: rối loạn tâm thần và tự tử; trầm cảm nặng và rối loạn lo lắng Đại diện cho các kết luận này là kết quả nghiên cứu của các tác giả như: Fergusson và cộng sự, 1999; Remafedi, French, Story, Resnick,

& Blum, 1998; Schneider, Taylor, Hammen, Kemeny, & Dudley, 1991,…

1.3 Tổng quan các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới stress ở sinh viên đồng tính

Nhiều nghiên cứu gần đây đã khẳng định rằng, các yếu tố ảnh hưởng tới stress

ở sinh viên đồng tính rất nhiều Tuy nhiên, các yếu tố gây căng thẳng xã hội liên quan đến kỳ thị và định kiến đối với người đồng tính là những yếu tố được nhiều nghiên cứu khẳng định hơn cả Đại diện cho các tác giả có cùng quan điểm này là Meyer, 1995; Hefez, 2003; Herek, 2007; Cochran, Sullivan & Mays, 2003

Yếu tố thái độ của người thân và gia đình đối với người đồng tính cũng ảnh hưởng nhiều tới stress tiêu cực ở người đồng tính Quan điểm này được thể hiện trong kết quả nghiên cứu của các tác giả như: Willoughby và cộng sự, 2006; Pilkington & D'Augelli, 1995,…

Các yếu tố tâm lý cá nhân (niềm tin của chính họ đối với đồng tính luyến ái; nhận thức của người đồng tính về những khó khăn mà họ phải đối mặt; sự điều chỉnh tâm lý cá nhân; thành tích học tập; lòng tự trọng cũng là những yếu tố có ảnh hưởng nhiều tới stress của người đồng tính Đại diện cho quan điểm và sự khẳng định này là các tác giả: Rohner, R P., Khaleque, A.,

& Cournoyer, D E., 2003; APA, 2002

Yếu tố áp lực xã hội, là yếu tố được xác định là có ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính Các tác giả khẳng định điều này đó là: Ritch C Savin-Williams Bên cạnh

đó yếu tố mối quan hệ giữa các cá nhân cũng được xem là yếu tố có ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính Đây là khẳng định trong các công bố khoa học của các nhà nghiên cứu như: Fergusson, Horwood & Beautrais,1999; Phạm Thị Thu Hoa và Đồng

Thị Yến, 2017

Tiểu kết chương 1

Chương này tập trung vào việc tổng quan các nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam về stress ở sinh viên đồng tính nhằm tìm ra các lý thuyết, cơ sở khoa học để kế thừa

và tìm ra khoảng trống luận án cần tiếp tục nghiên cứu về stress ở sinh viên đồng tính

Về tổng quan các nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam về stress ở sinh viên đồng tính cho thấy:

Trên thế giới, các nghiên cứu về stress ở sinh viên đồng tính khá đa dạng và phong phú, điều này chứng tỏ vấn đề nghiên cứu này có vai trò rất quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn thiết thực và rất cần được nghiên cứu hiện nay Các nghiên cứu tập trung vào các hướng chính như: Nghiên cứu về thực trạng tỷ lệ và mức độ stress của sinh viên đồng tính; Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới stress ở sinh viên đồng tính

Tổng quan các nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ sinh viên đồng tính bị stress là khá cao, từ stress ở mức nhẹ, trung bình và có cả mức độ nặng

Tổng quan các nghiên cứu cho thấy, các nguyên nhân dẫn tới stress ở sinh viên

đồng tính do sự kỳ thị, phân biệt, đối xử, cô lập của cộng đồng xã hội, gia đình, nhà trường; do hoàn cảnh và môi trường sống, môi trường làm việc, bạo lực, quấy rối tình dục; do nhận thức của chính cá nhân người đồng tính về sự kỳ thị và hạ thấp giá trị người đồng tính của cộng đồng xã hội; sự che dấu khuynh hướng tính dục

Tổng quan các nghiên cứu cho thấy, hậu quả do stress tiêu cực gây ra đối với người đồng tính là rất lớn, trong đó có cả hậu quả về sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm thần, chất lượng cuộc sống, công việc

Tổng quan các nghiên cứu cho thấy, có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới stress của người đồng tính, trong đó gồm các yếu tố như: Yếu tố kỳ thị và định kiến đối với người đồng tính; Yếu tố thái độ của người thân và gia đình đối với người đồng tính; Các yếu tố tâm lý cá nhân (niềm tin của chính họ đối với đồng tính luyến ái; nhận thức của người đồng tính về những khó khăn mà họ phải đối mặt; sự điều chỉnh tâm lý cá nhân; thành tích học tập; lòng tự trọng); Yếu tố áp lực xã hội; Yếu tố mối quan hệ giữa các cá nhân Các nghiên cứu trên thế giới về các khía cạnh nêu trên là cơ sở khoa học quan trọng

để các nghiên cứu cùng hướng kế thừa, phát triển làm phong phú và hoàn thiện hơn về lí luận về stress ở sinh viên đồng tính và cũng là cơ sở quan trọng để kế thừa xây dựng bộ công cụ nghiên cứu vấn đề này trong thực tiễn

Các nghiên cứu ở Việt Nam về vấn đề này nhất là từ góc độ khoa học tâm lý còn chưa nhiều Một số ít các nghiên cứu về vấn đề này đã kế thừa mô hình nghiên cứu, khung lý thuyết, bộ công cụ nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới để áp dụng vào nghiên cứu của mình Tuy nhiên, các nghiên cứu về vấn đề này còn ít nên còn rất nhiều khoảng trống cần phải được nghiên cứu từ góc độ khoa học tâm lý

Từ việc tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam luận

án đã kế thừa được khung lý thuyết của các tác giả đi trước để xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu luận án “stress ở sinh viên đồng tính thành phố Hồ Chí Minh”

Chương 2

LÍ LUẬN VỀ STRESS CỦA SINH VIÊN ĐỒNG TÍNH

2.1 Lí luận về stress

2.1.1 Khái niệm stress

Stress là trạng thái không thoải mái về mặt tâm lý xuất hiện khi cá nhân đánh giá chủ quan về sự kiện, hoàn cảnh bên ngoài như những tác nhân có tính chất đe dọa về mặt thể chất hoặc tinh thần, vượt quá khả năng ứng phó và gây hại cho con người

2.1.2 Đặc điểm của stress

Stress xuất hiện khi những yêu cầu từ môi trường vượt quá khả năng ứng phó của

cá nhân, dẫn đến những hậu quả tiêu cực trên cả khía cạnh sinh lý và tâm lý Các biểu hiện này gồm: biểu hiện thực thể (sinh lý), biểu hiện qua mặt nhận thức, biểu hiện qua mặt cảm xúc và biểu hiện qua mặt hành vi

2.2 Lí luận về đồng tính và sinh viên đồng tính

2.2.1 Lí luận về đồng tính

2.2.1.1 Khái niệm đồng tính

Đồng tính là sự hấp dẫn về cảm xúc hoặc tình dục với người cùng giới

Từ khái niệm nêu trên cần chú ý:

8

Đồng tính là một trong các loại cơ bản của xu hướng tính dục ở con người Đồng tính là một người (nam hoặc nữ) có sự hấp dẫn về cảm xúc hoặc tình cảm, hoặc tình dục với người cùng giới Người đồng tính nam thường gọi là “gay” và người đồng tính nữ thường gọi là “les”

Tính dục đồng giới đã từng bị liệt kê như một bệnh tâm thần trong cẩm nang về chuẩn trị và thống kê các rối loạn tâm thần (DSM) cho đến tận năm 1973 Cho đến nay, hầu hết các nhà tâm thần học, tâm lý học và chuyên gia sức khỏe tâm thần đã thống nhất rằng đồng tính không phải là bệnh, rối loạn tâm lý hay vấn đề về cảm xúc Ngày 17/5/1990 Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chính thức loại đồng tính ra khỏi danh sách bệnh Từ đó đến nay ngày 17/5 đã được chọn là ngày Quốc tế chống kỳ thị với những người đồng tính, song tính và chuyển giới (gọi tắt là IDAHO)

2.2.1.2.Các thành phần tạo nên xu hướng tính dục của con người

Xu hướng tính dục của con người là một trong bốn yếu tố tạo nên tính dục của con người và được định nghĩa là sự hấp dẫn có tính bền vững về tình cảm, hoặc tình dục hướng tới người khác

Để hiểu hơn về đồng tính, cần nhắc lại bốn thành phần tạo nên xu hướng tính dục của con người là: (1) Giới tính sinh học (biological sex - là giới tính được xác định dựa theo bộ phận sinh dục của trẻ sơ sinh); (2) Đồng nhất giới (gender identity - là cảm nhận tâm

lý của cá nhân khi nhìn nhận mình là nam giới hay nữ giới, sự đồng nhất giới có thể giống hoặc không giống với giới tính sinh học của cá nhân); (3) Vai trò giới tính xã hội (social sex role - là việc tuân thủ các chuẩn mực văn hóa được ấn định cho nam giới hoặc nữ giới, ví dụ nam giới là người lãnh đạo còn nữ giới là người phục tùng); (4) Xu hướng tính dục (sexual orientation - là những cảm xúc bền bỉ về tình cảm và/hoặc tình dục của cá nhân đối với cá nhân khác thuộc một nhóm giới tính cụ thể) Xu hướng tính dục có thể được cá nhân bộc lộ một cách công khai hoặc không do nhiều lý do khác nhau

Có ba xu hướng tính dục thường được công nhận, gồm: (1) Dị tính (sự thu hút

về mặt tình dục giữa các cá nhân khác giới), (2) Lưỡng tính (sự thu hút về mặt tình dục với cả người đồng giới và khác giới), và (3) Đồng tính (sự thu hút về mặt tình dục với người cùng giới) Trong khoa học và đời sống, cụm từ LGBT ngày càng trở nên quen thuộc và được dùng để chỉ chung về cộng đồng người đồng tính (với L là viết tắt của lesbian, G là viết tắt của gay), lưỡng tính (với B là viết tắt của Bisexual) và chuyển giới (với T là viết tắt của transgender/transsexual)

2.2.2 Lí luận về sinh viên đồng tính

2.2.2.1 Khái niệm sinh viên đồng tính

Sinh viên đồng tính là những người có sự hấp dẫn về cảm xúc hoặc tình dục với những người cùng giới

Từ khái niệm trên ta cần chú ý:

Sinh viên LGB cũng là sinh viên tham gia lớp học, tương tác với giảng viên và bạn bè, tham gia các hoạt động ngoại khóa, sống trong khuôn viên trường và chịu ảnh hưởng về mặt học thuật và xã hội bởi môi trường đại học của họ Sinh viên đồng tính là những người có sự hấp dẫn về cảm xúc hoặc tình dục với những người cùng giới

2.2.2.2 Đặc điểm tâm lý của sinh viên đồng tính

Các nghiên cứu về đặc điểm về tâm lý của sinh viên đồng tính được nhiều nhà khoa học bàn tới, trong đó, các nhà khoa học đã chỉ ra một số đặc điểm cơ bản sau:

- Đặc điểm tính cách: Khác với các sinh viên khác, nhóm sinh viên đồng tính có

tâm lý nhạy cảm hơn Sinh viên đồng tính có đặc điểm tính cách khác biệt so với các nhóm sinh viên khác Sinh viên đồng tính thường sống khép kín, đặc điểm tính cách này sủa sinh viên đồng tính đã được nhiều nghiên cứu chỉ ra

- Sự kỳ thị nội tâm: Sự kỳ thị nội tâm là một trong những đặc điểm tâm lý đặc

trưng ở sinh viên đồng tính Sự kỳ thị nội tâm (internalized homophobia), là sự kỳ thị mà

họ tự áp đặt lên bản thân do bị ảnh hưởng bởi các định kiến và thái độ tiêu cực từ xã hội

-Khả năng phục hồi (resilience): Là một đặc điểm tâm lý nổi bật khác ở người

đồng tính Việc đối mặt với sự phân biệt đối xử và kỳ thị thường thúc đẩy năng lực vượt qua nghịch cảnh mạnh mẽ ở họ Khả năng phục hồi đề cập đến mức độ mà một cá nhân thích nghi tích cực hoặc phục hồi sau một sự kiện bất lợi hoặc đầy thách thức trong cuộc sống Khả năng phục hồi là một yếu tố bảo vệ chính cho sức khỏe tâm thần nói chung, stress nói riêng ở người đồng tính

- Cảm xúc và các mối quan hệ, đời sống tình cảm của sinh viên đồng tính:

Quan hệ tình cảm và cảm xúc của sinh viên đồng tính mang những đặc điểm riêng biệt của nhóm xã hội này Cảm xúc của sinh viên đồng tính bất thường, không ổn định,

và xuất hiện nhiều cảm xúc âm tính hơn các cảm xúc dương tính Các cảm xúc âm tính như sự xấu hổ và cảm giác tội lỗi là một trong những cảm xúc thường trực ở sinh viên đồng tính

Giao tiếp xã hội của sinh viên đồng tính: Giao tiếp xã hội của sinh viên đồng tính

bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi văn hóa trường đại học Sinh viên chủ yếu giao tiếp với các sinh viên cùng lớp, cùng trường, sinh viên ít giao tiếp với bạn học cũ thời phổ thông

2.3 Lí luận về stress của sinh viên đồng tính

2.3.1 Khái niệm stress của sinh viên đồng tính

Stress của sinh viên đồng tính là những phản ứng của sinh viên đồng tính trước các vấn đề nảy sinh từ vấn đề đồng tính ở họ, những phản ứng này có tính chất đe dọa

về thể chất hoặc/và tinh thần vượt quá khả năng ứng phó của họ, được biểu hiện ở các mặt thực thể, nhận thức, cảm xúc và hành vi

2.3.2 Biểu hiện stress của sinh viên đồng tính

Stress của sinh viên đồng tính và cụ thể là stress có hại của sinh viên đồng tính

ám chỉ sự kỳ thị đối với việc họ là, hoặc bị coi là người đồng tính trong một xã hội mà đồng tính luyến ái bị coi là tiêu cực Stress liên quan đến người đồng tính nói chung và sinh viên đồng tính nói riêng là đa chiều Trong nghiên cứu này, việc xác định các chiều cạnh biểu hiện stress có hại ở sinh viên đồng tính dựa trên cơ sở khoa học kế thừa mô hình nghiên cứu của Meyer (2003) [95], với lý thuyết Stress thiểu số (Minority Stress Theory) và đặc điểm tâm lý, đặc điểm hoạt động chủ đạo của sinh viên, bối cảnh văn hóa

xã hội nơi sinh viên sống, nghiên cứu xác định các biểu hiện stress ở sinh viên đồng tính qua các khía cạnh sau: (1) biểu hiện qua mặt sinh lý (thực thể), (2) biểu hiện qua mặt nhận thức; (3) biểu hiện qua mặt cảm xúc và (4) biểu hiện qua mặt hành vi

2.3.2.1 Stress của sinh viên đồng tính biểu hiện qua mặt sinh lý (thực thể)

Một trong những biểu hiện rõ nét nhất về mặt thực thể mà sinh viên đồng tính gặp phải khi bị stress tiêu cực đó là mệt mỏi và kiệt sức; Sinh viên đồng tính gặp phải khi bị stress tiêu cực cũng thường bị đau đầu và căng cơ, tim đập nhanh, huyết áp cao và khó thở; Suy giảm

hệ thống miễn dịch cũng thường thấy ở sinh viên đồng tính khi bị stress tiêu cực; Sinh viên

10

đồng tính gặp phải khi bị stress tiêu cực cũng thường bị rối loạn giấc ngủ

2.3.2.2 Stress của sinh viên đồng tính biểu hiện qua mặt nhận thức

Stress có hại ở sinh viên đồng tính biểu hiện rõ nét qua mặt nhận thức đã được nhiều nghiên cứu chỉ ra Stress của sinh viên đồng tính biểu hiện qua mặt nhận thức được xác định thông qua các dấu hiệu biểu hiện sau: Tư duy chậm hoặc không muốn suy nghĩ về tình trạng của mình; Tự lý giải, mặc cả với chính mình về vấn đề đồng tính của mình; Hay suy nghĩ lại những buồn phiền gần đây nhất; Có nhiều suy nghĩ lo âu; có suy nghĩ quẩn quanh về tình trạng của mình; Tự tư duy về mặt tiêu cực của mọi vấn đề, đánh giá cao khó khăn, đánh giá thấp bản thân

2.3.2.3 Stress ở sinh viên đồng tính biểu hiện qua mặt cảm xúc

Các nghiên cứu chỉ ra rằng sinh viên đồng tính thường trải qua một loạt cảm xúc khi đối diện với xu hướng tính dục của mình, bao gồm:cáu kỉnh, nổi nóng, bức bối, cô độc, lo âu, … Trong nghiên cứu này, chỉ xem xét biểu hiện stress qua mặt cảm xúc tiêu cực Trong đó gồm có: Cáu kỉnh, dễ nổi nóng; Bức bối, không dịu được căng thẳng; Buồn và chán nản với tương lai của mình; Cảm thấy có lỗi và không ra gì khi là người đồng tính; Dễ bị rơi vào trạng thái tiêu cực; Cảm thấy cô độc, bị cô lập; bồn chồn, lo lắng và

sợ hãi

2.3.2.4 Stress ở sinh viên đồng tính biểu hiện qua mặt hành vi

Trong nghiên cứu này, việc nghiên cứu stress của sinh viên đồng tính biểu hiện qua mặt hành vi sẽ được xem xét cụ thể thông qua xem xét những hành vi có xu hướng tiêu cực của sinh viên đồng tính như: Có xu hướng có những hành vi phản ứng thái quá với mọi tình huống; Không thể tập trung vào học tập và công việc; Bỏ học, không làm bai tập,…; Không năng động, linh hoạt như bình thường; Không chấp nhận được việc có cái gì đó xen vào cản trở việc tôi đang làm; Thường thu mình, không muốn tiếp xúc với người khác; Thấy mình không thể kiên nhẫn được khi phải chờ đợi

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính

Các yếu tố ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính được xem xét đa chiều từ các nghiên cứu cụ thể của các tác giả khác nhau Với kết quả nghiên cứu cụ thể các tác giả đã xác định được các yếu tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố tới stress của sinh viên đồng tính Tổng hợp kết quả nghiên cứu cho thấy, có các yếu tố sau

có mối quan hệ và có ảnh hưởng tới stress của sinh viên đồng tính: Sự kỳ thị cấu trúc; Sự

kì thị khuynh hướng tình dục; Kỳ vọng về sự phân biệt đối xử; Mong đợi sự phân biệt đối xử từ các thành viên trong gia đình; Kì thị đồng tính nội tại; Kì thị đồng tính đối với chính mình; Nhận thức về sự kì thị người đồng tính