PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm). Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: GÁNH MẸ Cho con gánh mẹ một lần, Cả đời mẹ đã tảo tần gánh con. Cho con gánh mẹ đầu non, Cả lòng mẹ đã gánh con biển trời... Ngày xưa mẹ gánh à ơi! Con xin gánh lại những lời mẹ ru. Đường đời sương gió mịt mù, Vì con hạnh phúc chẳng từ gian nan... (Trích lời bài hát “Gánh mẹ” – Quách Beem) Câu 1(0.5 điểm). Xác định nhân vật trữ tình và đối tượng trữ tình trong đoạn thơ trên. Câu 2(0.5 điểm). Em hiểu nghĩa của từ “gánh” trong đoạn trích như thế nào? Câu 3(1,0 điểm). Trong đoạn thơ, người con đã có những nguyện vọng gì? Câu 4(1.0 điểm). Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ có trong bốn câu thơ đầu của đoạn trích. Câu 5(1,0 điểm). Qua đoạn trích, em rút ra được bài học gì cho bản thân?
Trang 1ĐỀ 1 PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
GÁNH MẸ
Cho con gánh mẹ một lần,
Cả đời mẹ đã tảo tần gánh con
Cho con gánh mẹ đầu non,
Cả lòng mẹ đã gánh con biển trời
Ngày xưa mẹ gánh à ơi!
Con xin gánh lại những lời mẹ ru
Đường đời sương gió mịt mù,
Vì con hạnh phúc chẳng từ gian nan
(Trích lời bài hát “Gánh mẹ” – Quách Beem)
Câu 1(0.5 điểm). Xác định nhân vật trữ tình và đối tượng trữ tình trong đoạn thơ trên Câu 2(0.5 điểm). Em hiểu nghĩa của từ “gánh” trong đoạn trích như thế nào?
Câu 3(1,0 điểm) Trong đoạn thơ, người con đã có những nguyện vọng gì?
Câu 4(1.0 điểm). Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ có trong bốn câu
thơ đầu của đoạn trích
Câu 5(1,0 điểm) Qua đoạn trích, em rút ra được bài học gì cho bản thân?
PHẦN VIẾT (6,0 điểm).
Câu 1 (2,0 điểm) Phân tích tâm trạng của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ ở phần đọc
hiểu
Câu 2 (4,0 điểm) Viết bài văn nghị luận xã hội khoảng 600 từ về một vấn đề cần giải
quyết: "Là một học sinh, em hãy đề xuất những giải pháp phù hợp để giữ gìn và bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc?”
Trang 2ĐỀ 1
PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm).
Câu
1 Nhân vật trữ tình: Người con
Đối tượng trữ tình: Người mẹ
0,5 điểm
2 - Theo nghĩa gốc: “Gánh” là mang một vật nặng bằng cách mắc vào hai
đầu một cái đòn đặt lên vai
-Trong đoạn trích này từ “gánh” được hiểu theo nghĩa chuyển: là thái
độ của người con muốn đền đáp, báo hiếu công ơn của mẹ Từ gánh bộc
lộ con là người con hiếu thảo, yêu thương, biết ơn mẹ
3 Người con có mong muốn:
- Gánh mẹ một lần
- Gánh mẹ đầu non
- Gánh lại những lời mẹ ru
4 - Điệp ngữ: Cho con gánh mẹ
- Tác dụng:
+ Tạo nhịp điệu tha thiết và tăng tính nhạc cho câu thơ; tạo sự liên kết ý
thơ
+ Nhấn mạnh mong muốn của con được đền đáp sự hy sinh, cuộc đời
vất vả tảo tần và tình yêu tha thiết của mẹ dành cho con
+ Thể hiện tình cảm biết ơn, kính trọng, và mong muốn của tác giả
5 Bài học:
- Chúng ta cần phải thấu hiểu sự hi sinh của cha mẹ cho con cái
- Chúng ta cần phải kính trọng, biết ơn cha mẹ của mình – người đã
sinh thành và nuôi dưỡng ta cả về tinh thần và thể xác
- Khi cha mẹ ốm đau, già yếu, ta cần chăm sóc cha mẹ; cần giúp đỡ
cha mẹ việc nhà
Làm
văn
Câu 1 Mở đoạn
Đoạn thơ trích trong “Gánh mẹ” của Trương Minh Nhật không chỉ là
lời tri ân sâu sắc của người con dành cho mẹ mà còn là lời nhắc nhở về
bổn phận và trách nhiệm của mỗi người con trong việc báo đáp công ơn
sinh thành, dưỡng dục
Thân đoạn Tâm trạng, tình cảm của người con:
1 Tình cảm yêu thương và lòng biết ơn sâu sắc
Ngay từ những câu đầu, người con bày tỏ mong muốn được “gánh mẹ
Trang 3một lần” như một cách đền đáp công lao nuôi dưỡng của mẹ:
“Cho con gánh mẹ một lần/ Cho con gánh mẹ đầu non
Cả đời mẹ đã tảo tần gánh con/Cả đời mẹ đã gánh con tảo tần
Câu thơ là lời nguyện cầu chân thành của người con, mong muốn được một lần gánh vác, chăm sóc mẹ như mẹ đã từng làm cho con suốt đời
Từ “gánh” ở đây không chỉ mang nghĩa đen là cõng, mang mà còn mang nghĩa bóng, biểu trưng cho việc chia sẻ, đỡ đần những vất vả, nhọc nhằn mà mẹ đã trải qua để nuôi con khôn lớn Câu thơ bộc lộ lòng biết ơn sâu sắc của người con với mẹ
2 Khát khao báo đáp và sự thấu hiểu
Người con không chỉ nhận thức được công lao của mẹ mà còn mong muốn được đền đáp:
“Cho con gánh lại những lời mẹ ru.”
Điều này thể hiện sự thấu hiểu và khát khao báo đáp những hy sinh, vất
vả mà mẹ đã trải qua
3 Lời nhắn nhủ về lòng hiếu thảo
Bài thơ như một lời nhắn nhủ đến mọi người về lòng hiếu thảo và sự trân trọng đối với mẹ Tình cảm của người con không chỉ là sự biết ơn
mà còn là hành động cụ thể để báo đáp công ơn sinh thành
Giá trị nghệ thuật
Bài thơ sử dụng thể thơ lục bát truyền thống, gần gũi với người Việt, kết hợp với điệp từ “Cho con gánh” lặp lại nhiều lần, tạo nên nhịp điệu nhẹ nhàng và sâu lắng Hình ảnh ẩn dụ như “thân cò lặn lội”, “lá sắp xa cây” gợi lên sự vất vả và tình yêu thương vô bờ bến của mẹ Ngôn ngữ giản
dị, mộc mạc nhưng chứa đựng cảm xúc chân thành, dễ dàng chạm đến trái tim người đọc
Kết đoạn
“Gánh mẹ” không chỉ là lời tri ân của người con dành cho mẹ mà còn là lời nhắc nhở mỗi chúng ta hãy trân trọng và yêu thương mẹ khi còn có thể Bài thơ là minh chứng cho sức mạnh của tình mẫu tử và là lời kêu gọi về lòng hiếu thảo trong mỗi con người
2 I Mở bài
Văn hóa truyền thống là linh hồn của một dân tộc, là mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn và bản sắc của mỗi con người Đối với người Việt Nam, văn hóa truyền thống là tài sản vô giá được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử, là niềm tự hào và sức mạnh tinh thần to lớn Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và phát triển như hiện nay, việc giữ gìn và bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức Là một
Trang 4học sinh, thế hệ trẻ của đất nước, chúng ta cần ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị quý báu này
II Thân bài
1 Giải thích vấn đề
Văn hóa truyền thống là tổng hòa những giá trị vật chất và tinh thần được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, bao gồm phong tục tập quán, tín ngưỡng, nghệ thuật, ngôn ngữ, văn học, kiến trúc, ẩm thực Đây là những giá trị đã được thời gian kiểm chứng, mang đậm bản sắc dân tộc và góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú của văn hóa nhân loại.
2 Phân tích vấn đề
Thực trạng:
Trong thời đại toàn cầu hóa, văn hóa truyền thống đang phải đối mặt với nguy cơ mai một và biến dạng Nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang
bị lãng quên, thay vào đó là sự du nhập của văn hóa ngoại lai Một số phong tục tập quán tốt đẹp đang dần biến mất, các lễ hội truyền thống bị thương mại hóa, kiến trúc cổ bị xuống cấp, ngôn ngữ bị pha tạp
Nguyên nhân:
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, bao gồm:
Sự tác động của quá trình hội nhập và giao lưu văn hóa
Sự phát triển của công nghệ thông tin và mạng xã hội
Sự thiếu quan tâm, hiểu biết của một bộ phận giới trẻ về văn hóa truyền thống
Sự buông lỏng quản lý của các cơ quan chức năng
Hậu quả:
Nếu không có biện pháp bảo vệ kịp thời, văn hóa truyền thống sẽ dần mai một, làm mất đi bản sắc dân tộc, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước Giới trẻ sẽ đánh mất cội nguồn, thiếu đi những giá trị tinh thần để làm chỗ dựa trong cuộc sống
Ý kiến trái chiều:
Một số người cho rằng việc bảo tồn văn hóa truyền thống là bảo thủ, cản trở sự phát triển của xã hội Họ cho rằng cần phải tiếp thu có chọn lọc văn hóa nước ngoài để hội nhập với thế giới
Tuy nhiên, quan điểm này là sai lầm Việc bảo tồn văn hóa truyền thống không có nghĩa là đóng cửa với thế giới bên ngoài Ngược lại, chúng ta
Trang 5cần phải bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp để có thể
tự tin hội nhập và đóng góp vào sự phát triển chung của nhân loại
3 Giải pháp
3.1 Cá nhân:
Cách thực hiện: Tích cực tìm hiểu, học hỏi và trân trọng các giá
trị văn hóa truyền thống thông qua việc đọc sách, tham gia các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống, tìm hiểu về lịch sử, phong tục tập quán của dân tộc
Công cụ/phương pháp hỗ trợ: Các trang web, ứng dụng về văn
hóa, các khóa học trực tuyến, các câu lạc bộ văn hóa trong trường học
Phân tích: Việc trang bị kiến thức về văn hóa truyền thống giúp
mỗi học sinh hiểu rõ hơn về cội nguồn, bản sắc dân tộc, từ đó có
ý thức gìn giữ và bảo vệ
Dẫn chứng:
o Các bạn học sinh trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam thành lập câu lạc bộ Văn hóa dân gian, tổ chức các buổi sinh hoạt, trò chơi dân gian, góp phần khơi dậy niềm yêu thích và trân trọng văn hóa truyền thống trong học sinh
o Chương trình "Hành trình Di sản" do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức đã tạo cơ hội cho hàng nghìn học sinh trên cả nước tham gia tìm hiểu và trải nghiệm các
di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam
3.2 Gia đình:
Cách thực hiện: Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và
quan trọng nhất Cha mẹ cần làm gương, kể cho con cháu nghe những câu chuyện về lịch sử, văn hóa dân tộc, cùng con cái tham gia các hoạt động truyền thống như nấu bánh chưng ngày Tết, dâng hương ngày giỗ Tổ
Phân tích: Gia đình là nơi hình thành và nuôi dưỡng tình yêu
quê hương, đất nước, là nơi truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác
Dẫn chứng:
o Gia đình chị Nguyễn Thị Hoa ở Hà Nội thường xuyên tổ
Trang 6chức các buổi sum họp gia đình vào dịp lễ Tết, cùng nhau
ôn lại những kỷ niệm, chia sẻ những câu chuyện về truyền thống gia đình, dòng họ
o Gia đình anh Trần Văn Bình ở Huế đã gìn giữ nghề làm nón lá truyền thống qua nhiều thế hệ, góp phần bảo tồn một nét đẹp văn hóa của dân tộc
3.3 Nhà trường:
Cách thực hiện: Lồng ghép nội dung giáo dục về văn hóa truyền
thống vào chương trình giảng dạy, tổ chức các hoạt động ngoại khóa, các cuộc thi tìm hiểu về văn hóa dân tộc, xây dựng môi trường học đường thấm đẫm bản sắc văn hóa
Công cụ/phương pháp hỗ trợ: Sách giáo khoa, tài liệu tham
khảo, các buổi ngoại khóa, các cuộc thi, các dự án học tập
Phân tích: Nhà trường có vai trò quan trọng trong việc trang bị
kiến thức, kỹ năng và hình thành ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống cho học sinh
Dẫn chứng:
o Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong TP.HCM tổ chức chương trình "Ngày hội Văn hóa dân tộc" với nhiều hoạt động phong phú như biểu diễn nghệ thuật, trưng bày sản phẩm thủ công truyền thống, thu hút sự tham gia của đông đảo học sinh
o Trường THCS Trưng Vương Hà Nội tổ chức cuộc thi
"Tìm hiểu về lịch sử và văn hóa Thăng Long – Hà Nội", khuyến khích học sinh nghiên cứu và khám phá những giá trị văn hóa của Thủ đô nghìn năm văn hiến
3.4 Xã hội:
Cách thực hiện: Các cơ quan, tổ chức cần tăng cường công tác
tuyên truyền, giáo dục về văn hóa truyền thống thông qua các phương tiện truyền thông, tổ chức các sự kiện văn hóa, lễ hội, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận và tham gia các hoạt động văn hóa
Công cụ/phương pháp hỗ trợ: Truyền hình, báo chí, mạng xã
hội, các trung tâm văn hóa, các lễ hội truyền thống
Phân tích: Xã hội cần tạo ra một môi trường thuận lợi để văn hóa
Trang 7truyền thống được bảo tồn và phát huy.
Dẫn chứng:
o Lễ hội Đền Hùng hàng năm thu hút hàng triệu du khách trong và ngoài nước đến tham quan, dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, góp phần quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc
o Chương trình "Giai điệu tự hào" trên sóng truyền hình VTV đã góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống đến đông đảo công chúng
4 Liên hệ bản thân
Bản thân em luôn ý thức được tầm quan trọng của việc bảo tồn văn hóa truyền thống Em thường xuyên tìm hiểu về lịch sử, văn hóa dân tộc qua sách vở, phim ảnh Em cũng tích cực tham gia các hoạt động văn hóa truyền thống ở trường, lớp Em tin rằng mỗi hành động nhỏ của mình sẽ góp phần gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc
III Kết bài
Văn hóa truyền thống là tài sản vô giá của dân tộc, là nền tảng tinh thần cho sự phát triển bền vững của đất nước Là học sinh, chúng ta cần ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống Hãy cùng nhau chung tay bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, để xây dựng một đất nước Việt Nam giàu bản sắc, văn minh và phồn vinh