Mặc đù những cơng trình nghiên cứu trước đây nhận định rằng hoạn quan đồng vai trỏ quan trọng trong nhiều hnh vực, đặc biệt là ở ngoại thương, nhưng chưa được thành cơng ở vị trí và vai
Trang 1
2B NHM Vi NAM 0c THEO SNH HUCNC UBN NCANH
Vậy hoạn quan chiếm vị trí và vai trị cụ thể như thế nào? Nghiên
cứu chính trị thời Lê Trung hưng chưa được tiến hành sâu Mặc đù những cơng trình nghiên cứu trước đây nhận định rằng hoạn quan
đồng vai trỏ quan trọng trong nhiều hnh vực, đặc biệt là ở ngoại thương,
nhưng chưa được thành cơng ở vị trí và vai trả của họ trong cầu tric
chính quyền
Trong lịch sử Việt Nam, thế kỷ XVH là một thời kỳ nổi tiếng ngoại thương sẩm nất Đặc biệt là sự phển vĩnh của Phd Fiển! Song, nguẫn
sử liện Việt Nam khơng cĩ nhiều thơng tin về mậu dich bằng đường, biển nĩi chung, Cho nên, những cơng Lĩnh trước kia chủ yếu đựa vào
siti h nước ngồi, đặc biệt là sử liệu phương Tây Việc nghiên cửu ngoại
thương đỗi với Nhật Ban cũng mang tính chất đĩ, hơn nữa là thiếu khảo
1 AVH&FACHAP=Assoviation ot Vieunuese Histusiane and People’s Adtsisistrative
‘Connuitice of Hai Hung Pravin 1994: Blas Pied: the Coneter of buteraaborad! Commerce fee, XVI) RVING eruturies Hanox: Tlie Cao prabishers
2 Ching ta.cé nhidu cong trình nghiên cứu vẻ lịch sữngoạithường Việt Nam [Thành Thể
_Vý, Nggạt thương Vệt Nam Hồi thế kỹ XVI, XVIH sâ đẫu XIX, Nxb Sử học; AVTT&PACTIITE sdd, 1994), Lick sử ngoại giao Nhật ~ Việt oa lich sit avd dich Chau An tiuyen [Rin, Eiken
8l: THƯESME HO e2 MfEI tấUP CAGE quem WE ta Doug Dàny tả Nhật
Bâu, Nsb [izmbeu, 1943), Twao, Seichi, 3L, + (ATRL ABE 2
© €J TEIỆE 3$ 6pp.1-12 (iu Hần Bế, mội ngườ Thêu Tiên đến Việt Nai, Học
bảo Tiiểu Tiểu, số ư, 1944): lwao, Seiichi z [3i #4 bo 0121 #
}|312kBỀ, [Nhnến cứu hịch sứ mẫu dịch Châu Ất Huyền, bàn twa, Yosh Kola,
1085), Nagaznmi, Yole JVRÉT, ‹ [ZSH/BR| #7 X-fi (Luiu Ân Hage, WON), ize sử gore gu Việt Man: sơ Hà Lan tí IBmd WE, Lo Cons ences
ef Chadeckine, BEFEO 36, pp 97 196/32, 1937 38,pp TÀI 235 Nhgazani, Volm :
HART: IAM Aa ba Bosh) Phe eS TEE
SÍÍ 8 pp.Al 46 Gề ngoại Hang Nhật Bến - Đồng Ngồi stam thé Gf 12 Nién bei
nghiên cứu cao học, Đại học Josai 8, 1997); Kalo, Puchi tik, [ |-|s5t#O#EjErlE 7
Coto] TRAE AERA) 3 pp.l—2L (Sựđầm phần vớt Nhật Bản của
“Cơng ty An Bo Ha Lan và lưới chuyến thơng tin trong giữa thể kỷ 17 Kỷ yêu nghiên
“cửa Viện biên soạn sử: liệu, ĐITTII Tokyo, 56 3, 1993)}, về lịch sứ truyền đạo Thiên Chúa giáo |GonolRiashi #W-LEU, [7 SARA GRE RS be eo ates
5 TAS) 0-4 pp 91 113 (Syrbat dds aruyen gato Ding Ngồi của Dịng Tên Kha Nhật Dau, tap chi Shignku, 36 60 —4, 1991), Gonoi, Takash ABEL [ALTE
EAT EKA Soh se “lŒ | [R®ASLRSẤW Y7i4L&] 3 pp
125-139 (Bao cáo của hộis$ Dịng Tên kătu Nhật Bản, răn 1626 Kỷ yêu nghiên cứu
Viện biên soạn sứ liêu, Đại học Tổng hợp Tokyo, số 3, 1993) Gonoi, Tikashi 23°71
Mụ 2= x@nbệom>7s33 va RBBE ——HEORlừe Fy3 S22
+^2.2|# b9 ——] [REESE] 108-5 (Congregdo cia phi hei vin Dong Tén và tầng lớu hố — nuối quan hệ giữa Loneluubu ở Nhất Bán và catechist (truyền đạo sỹ)
Sing Ngodi ShlgskuZasshi số 10% 3, 1994) Nguyễn Văn Kiện, Sự du rp eva der
“Thiệu Chia giáo vào tết Nam tử thế ký XVIđên thế ký XIX, Mi Khhơa luục lịch sứ Việt Nam,
“Trung tần DNESCO ldo tơn vã thất tiến văn lsui dân tộc Việt Nam, Hã Nội, 2001],
326 |
Trang 2
28 NăM VIỆT Naa Hoc THEO BINE HUONG LEN NGAGE
sat từ góc độ lịch sử Việt Nam vì hấu hết các công trình nghiên cứa đó Inhu Iwao nam 1966, 19/2; Nagazumi nam 1992 v.v ] là nghiên cứu từ
góc độ lịch sử Nhật Dân Song những công trình nghiên cứu sử dụng sử
hệu phương Tây đưới đây cho rằng hoạn quan đồng vai trỏ quan trọng,
trong ngoại thương Việt Nam, nhưng ít quan tâm đến bản thân những haạn quan và chưa có liên hệ đầy đủ vái nghiên cứu chính trị Hơn nữa, nguễn sử Hiệu phương Tây có nhưng hạn chế, nhất là hiên quan đến các nhân vật
Ở Nhài Dân, chỉ có ông Wada Masahiko đã khảo sát và giới thiệu hoạt động cụ thể của các hoạn quan từ Cổ đại đến đẫu nhà Nguyễn qua các chính sử Việt Nam [như công trình của Wada các năm 1976, 1977, 1978]
Giai đoạn ông Wada, nhà sử học phải dựa hoàn toần vào chính sử Ï nay chúng ta thu được nguồn tài liệu nhiễu hơn vì sự biển đổi tình hình
hank được sâu
xử liện trong hai mươi năm nay, nên có thể cho phép lí
hom Bai viết này bắt đần giới thiên và đối chiếu những, " nước ngoài
và trong nước về một hoạn quan - Văn T.ÿ hầu3⁄JDƒ#, sau đó khảo sát
thêm hành trạng hoặc vị bá của các hoạn quan trong lịch sử chỉnh trị nhà
Lé Trung hung thé ky XVI
2 Ngoại thương và hoạn quan: trường hợp Văn Ly hấu
'Văn Lý hẳu là một nhân vật lịch sử đặc biệt vì thông tin về ông được
tim thay từ các sử liệu Nhật Dản, lriểu Tiên và Việt Nam Những nhà nghiên
cứu Nhàt Bản đã từng kháo sal Van Ly hau trên sử liêu Nhật Bản Theo đó,
Van Vy hau két hop him nghị với một Suminekura, một thương gia lớn và nổi tiếng ở Nhật Ban Sit lian sớm nhất về Văn I ý hầu là Trần thức tài thư
BRIBE (bite thư của Trắn) có niên đại ngày 26 thắng 3 Hoằng Định năm thứ (1606) Ông Trần là một quan viên có tước Nghĩa Lương nam šŠ ft 8} và
làm việc cho Văn Lý hẳn Theo bức thư này, Văn Lý hẳn xác nhận Jai quan
hệ với ông 3uminokura và cho phép mậu dịch ở Nghệ An Dựa vào bức thư này C8 Hayashiya nhận định, Văn Lý hầu lầ người phụ trách ngoại thường,
ở Nghệ Anh Báng 1 là danh mục của quan viên bên Việt Nam trong những
bức thư ngoại thương và ngoại giao giữa Nhật Ran và Việt Nam được giữ gìn
1 Chữ “Thức ;§ không phải là tên riêng mả là một từ xưng hô cửa quan lại
2 Hayashiya Tatsusaluro ZI [fHRTBLS Z9] EWHBDV (Suuinelewa
Ryan va da Hỗ đồ Nhà sách Henduna, 1944,t043 Ø4)
[327
Trang 3
2B NHM Vi NAM 0c THEO SNH HUCNC UBN NCANH
tại Nhật Bânt Ở tài liệu số 4 “An Nam quốc Văn Lý hẳn đại thư | FLX
Ng A) “, Văn Lý hầu cứu giúp tầu đấm của Suminokura với Thư quận công (Nguyễn Cảnh Kiến) và Phò mã Quang Phú hầu”,
An Nam quéc Nghé An xứ Tổng th
hau gii thy cho Sozaemon, tức em trai hạm lường và họ tên của muỗi sân người theo sau Tổng số bị đắm là I05 người Vĩ Quan viên ở bản xứ (Nghệ An) Dại đê đường Iiữu phủ Thư công, Văn Lý hấu và Phò mã quan Quang,
giám Chường giám sự Văn lý
Thú hẳn đều muến ban chia công đức, nên thương xót tình trạng đối ăn
ở nước ngoài xa xôi đóng góp tiễn và cứu giúp để đi lên kinh đô gấp vua
chúa và trình bày tình trạng của mảnh Đức công của Chúa to lớn cho lương,
y, Dại đỗ dường Thư
1, cho phép về nước, để thưả mãn tính công đức đần
tiên, Nay gửi thư và cho phép về nước Nhật Dàn Ngày tháng hai, Hoằng Định nàm thứ mười một
thực và quan áo thì thật là hạnh phúc V ng và
các quan viên đồng,
Sử liên cuấi cùng có tân Văn lý hẳn là bức thư của 8uminekura
Haruyuki #8 # È-È (tên khác là Hồi địch đại sứ ty Tình thuận Tử Nguyên
BISA (fa) TUƯẾ ƒ7u] ngày mông 3, tháng Giêng, Khánh Trường năm thứ
TZ (1612) (số 5 của bảng 1) nên Văn I ý hẳu trú xử Nghệ An và phụ trách
ngoại thương đối với Nhật Bản ít nhất khoảng năm 1605 - 1612 Về quan
chức của Văn Lý hẳu trong các sử hệu Nhật Bản (xem bằng 1) khả tương bự nhưng không ghỉ tên riêng,
Van Ly hau cung xuất hiện trong sử liệu Tiểu Tiên Đó là ghi chép của một người có tên Triệu Hoàn Bích #35, vấn là một tù nhân Triều Tiên
khi Toyotomi Hideyoshi xâm lược nước này Người này đã ba lẫn sang Việt Nam bằng Châu Ấn thuyền đầu thế kỷ XVIL Trong này nói rằng:
Nước An Nam cách Nhật ba vạn bảy thiên lý đường biển Khối từ
Satsuma qua Chương Châu và Quảng Đăng của Trung Quấc rồi đến huyện
1_ Tăng này không sưa lâm tất cả nguờn Việt Na cá hên quan đến ngoại thương Nhậi
hy hầu hếi bức thưirong, Cialban Tausho cũng, được lìm má trong Tkokut Những người muồn nghiễn cứu Lừ góc độ văn bản học phải xem
‘Tkoku Nikki vi cudn nay là mội trong, những, Wai ligu của Gaiban Tsusho
2 ‘Thu quin công cũng ở số 1, Quảng Phú hầu là người trong số 2 Theo điều mùa Thị,
tháng tấm abun, mer At Mido (Hoằng Định) thủ 16 (1615) trong TT [Tada 1986-88:
930] (TI-NYVH thi tháng #), Thư quận công là Nguyễn Cảnh Kiến, nưệt võ thần cứ thể lực, quê tai luyện Nam Đường ở Nghệ Án Củn theo Eiướn Châu ký, Quảng Phú
Bầu tên là Nguyễn Cảnh Hà, cơn thứ hai của Nguyễn Cảnh Kiến, con xổ của Bình Ai 'Vương Tranh Tu [Tiần Khánh Hạo ct ái 195A Tới TE8,264 63|
328 |
Trang 4
28 NăM VIỆT Naa Hoc THEO BINE HUONG LEN NGAGE
Iluag Nguyén (Nghé An) Huyén nay cach tam muti ly titkinh dé, Ding Kinh là thủ đê Nước này bị chia hai nước, mệt là An Nam quốc còn một là Giao Chỉ quốc, hai bên chiến tranh chưa kết thúc
(Ở huyện Ï lưng Nguyễn) có một ông Văn Lý hầu Trinh Tién BBA tam
Hoan Dich dén
thầm nhà ông vì ông Sy mời, mẫy chục quan liên cao cấp ăn nẵng, T1o rất
hiểu khách và môi ăn uống vì Triệu Hoàn Bích là người Tiểu Tiên (Văn
Tg hu) My mat cuẫn sách và nói rằng: “Đây la tha cia LY Chi Phong FE 3# người nước anh” Chỉ Phong tức là hiệu của Lý Toái Quang, Thơ này, Lý To&i Quang gửi đến sứ than (của Việt Nam] năm Đình Dận (1597) khi Lý
‘Todi Quang đi sú Trung Quốc"
mươi tuổi Nhà của của ông rất rực rỡ Một ngày, Bag
Van Lig hau ở đây tên là Trịnh Tiếu, khá già, rất giàn và ró ny lín Người giao lưu với Lý loái Quang là Phùng Khắc Khoan, danh nhân nổi tiếng từ cuối thế kỷ XVI đến dầu thế kỷ XVIL Phùng Khắc Khoan đi sứ Bắc Kinh
năm 1597 (lần đầu tiên sau khi nhà Lê thu phục Thăng Long), ông đã giao
đưa với Lý Toái Quang và giá thơ cho nhau Lý Toái Quang hỏi chuyện
Phùng Khắc Khoan để thu thông tin về Việt Nam”
Một nhân vật quan trọng đến như vậy mà lại hoàn toàn không thấy:
xuất hiện trong các sử sách Việt Nam như Đại Việt sử ký toàn tu đây, tôi muốn để cập đến tâm bia Van Ly bau ‘Trin công bì ER BRA HE (sau
này gọi tắt lrần công bị) Thác bản của văn bia này đang được lưu trữ tại
Viện Nghiên cứu Hán Nêm (ký hiệu lưn trữ: 19037) Vẫn còn chưa sắng tỏ
về hiện trạng của vấn bia, nhưng đá là văn bia ở nhà thở hạ Trần thuộc xã
Nguyệt Âu, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tinhê Bia mội mặt, cir 5? x 25am có 22 đông và đượt lập năm IToằng Dịnh thứ ? (1604)
Từ đầu đến đông thứ mười ghỉ lý lịch và tính tỉnh của Văn Lý hầu Từ đồng thứ mười ba đến thứ nuuời lăm là đanh mục rnộng gửi cha hai ngồi
1 Iwao, Seiichi, 47 + E1 [BI 6
Teas (ing Hoàn St, nột ngơi Thấy tết in et km, Học bảo Thiên xà by
1944, 10)
2 Kin, Eiken SAGE; (PAE LAL OL! CORR RULE Cobb guớ hệ it Đồng
Dương oa Nha Bin Nxb Fuzanbou, 1943, 11235 - 242), Tran Lé Sang, Phinig Khấc Khoai,
Cuộc đồi i tuo vin, Keb Tla Nội, 1585, 2126-128,
3 Các trần tổng xã danh Ui Lam ghi xa Nguyet Âu thuộc tắng Lai Thạch, huyện La Son
phú Đức Quang, trần Nghệ Âu, côn Đồng Kiến ngự lâm đặt dich phú xã này đuuộc tổng Lai Thạch, huyệu La Sơn, phrú Đức Thọ, tial Nj
xác định dha dink ie vi tt nga
Thường Nga, huyện Cøn Tộc
Trang 5
2B NHM Vi NAM 0c THEO SNH HUCNC UBN NCANH
chia va séu thén Sau ding thit mudi Him gin nhiing chu vA minh vin khen ngoi Van Ly hau Bia này ghỉ rõ họ của Văn Lý hầu là ẩn, tên là Tinh PHBE HH, chữ Tịnh được bàng và biển khắc ngược lai’,
“Thánh chủ khối ở vùng phia Ty ERTL” (dan ding thir tz) chắc chắn là sự phục hỗi nhà 1.2 Ai Tao cadi ndm 1532 Trần Tịnh tham gia
trung hưng nhà Lê và tiễn thân Chính Tứ nấm thứ 6 (1563), ông ấy được trao chức Chường bạ tước Ván Lý tử và làm việc tại cùng đình TEŸ87S*E,
MESS «ET HA RE
(déng thi nim), Bidu nay phit hop voi ghi chép cia TT-A4: làm lên
chức và ướt: của vác giám ty, hộ vệ và nội ngoại quan viên theo tấn loại của
Trịnh Kiểm” San đó, Trần Tỉnh được thăng cấp [hung ngự Thừa chế, Tham
trì Văn Lý bá đến Tổng thái giám Chường cung món thừa chế Văn Lý hẳu
Mặc dù chúng ta chưa lầm thấy sử liệu quan chế dầu thể kỷ XVI nhưng các
quan chức Trần Tịnh thông qua hầu hất phủ hợp với [Duyệt tuyển thể Thức
lệnh ñ8i#͇C#' được ban hành năm Vĩnh Thọ nguyên niên (1658) (xem
bảng 2} Các quan chức của Trần Tịnh đều được tìm ra rong bằng 2, hơn
nữa những từ Nội giám j* ý và Nội phú IJỸ cũng chỉ rõ Văn Ly hau Tran
Tịnh là một hoạn quan cao cấp, Bến nay, lồi giới thiệu nguồn sử liệu về Văn Lý hầu của ba nước Các
thang tin về chức tuớc, niên đại và địa danh đếu tương tự hoặc bể sung, cho nhau Chỉ về họ tên khác nhau giữa sử liện Việt Nam và Triển Tiên Ghỉ
chép Văn Lý hầu có tập thơ của Lý Toái Quang là điểm đáng chú ý Còn soạn giả của Văn Lý hẳn Trần công bị là Phàng Khắc Khoan, chính là người
giao lưu với Lý Toái Quang tại Bắc Kinh Chữ “tiểu Ñt” trong Tuyển Triện
Hoan Bich nghia rất xắn không được đất tên người, nên tối nghĩ rằng chắc
có sai lắm Vì thể mã chúng ta cẩn khẳng định Văn Lý hẳu được chép trong,
sử liệu ba nước là cũng một nhàn vật
8 Hoạn quan và chính quyển chúa Trịnh
'Ở mục 1, đhúng ta biết được cụ thể hơn về Văn Lý hấu Ông ấy là một
hoạn quan cao cấp trú xử Nghệ An để phái triển ngoại thương, còn có mỗi quan hệ với vẫn thin trung ương như Phùng Khắc Khoan Tổng số ruậng,
1 Chắc vì kiếng huý dân gian [Ngô Dức Thọ, 1497: 82, %|
2 Điều mẫn Hệ, tháng tư, Quý Hạt Chính Tín uấm thứ 6, quyểu, T8 của TY A4,
330 |
Trang 6
28 NăM VIỆT Naa Hoc THEO BINE HUONG LEN NGAGE
đất để cho hai chùa và sáu thêm trong Trần công bí là B5 mẫu 8o với sự lệ ở
Kinh BẮc mã tác giả Phạm Thị Thuờ Vĩnh sưu tập thì không thấy được sự lệ
nhiều han Việc tham đự ngoại thương chắc chấn đồng vai tes qnan trong
dé sim tập tuộng đất
Một ví dụ khác liên hệ giưa quyễn lực chính tả và ngoại thương là Ongsjatule (Onghjatulec, Ongiatula) trong sử liệu Hà Lan Ông có
với Wuds Rizacmeon 3U #1384 RïF3, một thương gìa giầu người Nhật thu lọt Íchtolớn để năm mậu địch tơ lụa Ongsjatrle nghía là Ông giả Tư LỄ, Tên
thật của ông là Hoàng Nhan Dang #{_3, ngudi tin cay của chúa Trịnh
HỆ, san đó bị giết vì có
âm mưu phản nghịch" Nay tôi xin được giới thiện một đạo sắc đã bổ nhiệm
có niên đại Phúc Thái năm thứ B (1647)
(OLAS BRAK © 5]fA(02JEE/P RE - RAE - fHWf(5[03JEE
EDs Ps + RC, B04 MB WIS + MATOS REA ERE TA - EJ
AS + PER + (OGMERLCREAE RHEE 3], fEBEI0ZIRSTEWW, ABSA F[BEETI
|08|SE#EEEZh, f3 |09|ff, 5./S1#E@?548|10|X-E - nliỗf SAB: ERE - RIA ER thớt, ALIAS, [SHER HELA ÄIM H[ríi Z '§T
Đây là đạo sắc cho Vũ Văn Trình thăng cắp đến Tư lễ giám Thiếu giám
Diểm đáng chú ý là: 1) thấy được tên Trịnh Lâm, 2) cầu “đi theo Khiêm Dịnh phủ RÈZEfŸ làm việc lâu đài” Khiêm Dịnh phủ là phủ của Trịnh Tạc
lập hai năm truớc đây, đồng thời Trinh Tac tién Kham sai Tiết chế Các xứ
n
Trắng đến mức được ban quốc tính lã Trịnh ï ấm
thuỷ bộ chư đỉnh Chưởng quc hành Ta tong Thai uy Tay quéc công xác
lập vị tí Thế từ của Trịnh Tráng Sau khi Tịnh Tùng trở thành Dình Án vương và khai mở Vương phủ năm 1599, cơ cu quan liêu của nhà T.ê ngày cảng yếu và chỉ có danh nghĩa, chúng ta đều biết Thiết lập Lục phiên đầu
thé ky XVII day mạnh xu hướng này Trong tình hình này, hoạn quan nấm
1 Phạm Thị Thuỷ Vinh, Vău bụi thời Lê xứ Kinh Bắc tà 'Yăn hoá Thông tin, 114 Noi, 2003, 11.588 - 623
2 Taylog Keith W, The Leiera Reo mu Seweuteuurth card y dien: SEAS 18 (1), 1987, ppd 10
3 Thién nay, dao séc nay duge giữ gìn bởi ho Vir Cong tai lang An Mumg, x4 Dai An, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam: Dịnh Doạn chúng tôi được phép chụp ảnh ngày 26 - 8 -
2003, Chúng tôi xin chân thành cảm ơn các thành viên họ Y0 Công và các cán bộ dịa phương và Dại học Quốc gảa TIà Nội đã nhiệt tĩnh giúp đỡ
4 Dong dun
Sự/ hân ánh sinh hoạt tầng 2a, Nico
by vã uưển bạ đất đổu tuột chi
[3
Trang 7
2BNaM Vực NAM 'THEC SINH HƯỂNC LIỀN NGÀNH
chặt tài chính với tư cách là quan chức của Lục phiên! Dạo sắc này chứng
tỏ hoạn quan làm việc cho phủ của vương tử, kiêm nhiệm chức vị Mặc dẫu chức năng và quyền hành cụ thể của phủ chưa rõ, những vương tộc chủ yếu là vương tử có phủ riêng và cạnh tranh nhau trong giai đoạn thế
kỷ XVIE Các hạ thần văn vó và hoạn quan cũng liên hệ với vương tử, khi vương tử mà họ ủng hộ thắng lợi thả họ tiến lên trong triều đình vì “công, lao khả vua ở h°m: để i#Bðzz Sh"
Về điểm (1), chúng ta cần khảo sát hình thức Công văn loại này có hình thức hẫu hết giếng nhau và chia một số bộ phận như:
Á:T1g tên và quan chức, tước vị về trước
{B: Họ tên của người môi giới)
B: Ly do thing tién
C¡ Quan chức, bước vị mới D: Niên hiệu vả con dẫn #hí£ # Hình thức này hầu hết giống với trường hợp sắc phong cho thành hoàng Trường hợp sắc để bổ nhuệm hoặc thang tiến đôi khi được thấy BY đúng trước B Nhân vật ở thường là đại thẫn như Trạnh Tầm ở trên hoặc người trong vương tộc Ngoài ra có một tài liệu khác:
Pộ lại (ban cấp giấy tờ này) vì nhận ơn mệnh Ngày mang ba, thang
năm, Vinh Tô năm thứ 10 (1628), Phó quốc thuần tinh Bui S¥ Lam 341:
#‡ kính vâng sắc chỉ cho Phạm Công Trứ, với Đệ tam giáp Đồng tiến sỹ xuất
thân, thưởng tư tư
(Thừa tướng Phạm công nién pha (ky phụ lộc,
êu Viện [lan Nom: Á 1368),
Thừa tướng sắc văn các đạo, Ơn mệnh)
da, Masahiko, : WHIES, : [2z k2 ARKRAOE BIT) MaKe
SC (ERATE Fr BET 10 (VE ign quan thải Lê tật tử đầu triều Nguyễn ở Việt Nam, _Rỷ yếu cúa Viện Nghuên cứu Văn hoá Ngôn ngữ, Đại học Keio, số 1U, 1978, tr27—28)
“Tuy vậy, những đạt thẫn họ khác đổi khi cũng ru phù viêng, đặc biệt là vào đầu thề
kg XVIL Wada, Masabiko, Vé tour yuuoe tiết LỄ mat ai đều frat Nguyễn 9 Viet Nun ko yêu của
“Viên Nghiên cứu Van hod Nein ngs std, ted 78,
332 |
Trang 8
28 NăM VIỆT Naa Hoc THEO BINE HUONG LEN NGAGE
Đây là gây: tờ xác nhận đỗ khoa cử, hơi khác đạo sắc của Vũ Văn Trình,
nưưưng cùng lã loại sắc để bổ nhiệm Ở đây người mới giới là Bùi Sy Lam
Ông là một hoạn quan có quyền hành rất lớn dud ‘Linh Tang dan thể kỷ:
XVII, cũng đóng vai trẻ quan trọng khi Trịnh Tráng kế thừa lên ngôi, Cùng:
với trường hợp sắc của Vú Vàn Hình, sử liệu này chứng lỏ Bủi 3ÿ Lâm
tham dự nhân sự loàn điện kế cả quan liễu khoa cử
Chúng 1a cũng cần chú ý rằng, đấy không có nghĩa 1a mọi lĩnh vực hoạt
động của nhà nước đều bị hoạn quan chỉ phối Thậm chỉ ngoại thương
chúng ta thấy được hoạt động của vương tử hoặc võ thắn Côn việc bang,
gậaa với Trưng Quốc, tắt cả sứ thần đều là văn thần
4 Kết luận
Bai viết này thừ phác họa hoại động và vị trí của hoạn quan, cụ thể hơn qua đối chiếu nguỗn sử hệu nước ngoài và trong nước hoặc sử liệu
được giữ gìn ở địa phương Nồi chung, quan chức kiêm nhiệm của hoạn quan hẳu hết thuộc về ban võ, khi hoạn quan tham dự chính quyền địa
phương thì thấy được rửiễu chức Trấn thủ hay là Lưu thủ đều thuộc về ban vé Cho nén tinh chất của hoạn quan có thể gắn vái võ thin hon van thin, Can ching ta rit dé phê phần hoạn quan lrên sử sách, nhưng xem cụ thể hơn hoại động của hoạn quan qua bài này, khó tim xa sự đối lập giưa
van than nho sỹ và hoạn quan
Nhà Minh ở Trung Quốc cũng nổi tiếng với nạn hoạn quan độc quyền
trong một thời kỳ, đối lập giữa Nội đình và Ngoại triểu thật ác liệt Còn ở
nhà Lê Trung hưng thì hoạn quan đường như là thành viên chính thức của
Ngoại Hiển
133
Trang 9
2BNaM Vực NAM 'THEC SINH HƯỂNC LIỀN NGÀNH
Bang 1: Quaa viên người Việt Nam trong bức thư giữa Nhật Bản và Việt Nam
1 | 1610 |#ïRiElEt#S!E/65'E in S.SPEERWEHRDS #12
ở | 1610 |#£wll#ftft9IELtrcfSiN EEIRE.MPErnig #1
6 | 1612 |#f##f#bfTRLRHILEä#fETHSEE zi/U802 Iwas1872
7 | 1616 |Sr#t#?ELI1LSðLETHTEB ahaa #H3
9 | 1624 |XB§ TT 2AMHLEREEIHS-ITEBE22W43/2 #E13, lwao 1872
11 | 1632 |##iE+fWfifEiEZtiAitiek##fE#IREAA +14
ob: TEL RATER, EXE: Bio ting Yamato Bunkakan 2002
Bang 2: Quan chế hoạn quan trong luật pháp giữa thể ký XVIT
a See
SRE
se
—#
`
34
Trang 10
28 NăM VIỆT Naa Hoc THEO BINE HUONG LEN NGAGE
im | tem | Eee oe EEvE Leh
RBTEA ST
Fee
BREN
FB
oom
A8
TEril#|j : bệ phần Tư lẻ giấm của Hoàng triều quan chế đệ năm, Nội quan quan
chế tong Hiệu định L€ tiểu quan chế lộ UP SE E-Ä t ý hiện của VỆ
Hán Nôm: A.51).1658-ab : Rl3#“kzS% Tage]
1460 : ##tH &iS2 [Elffi2#f] 8<
1667 : RHE A Ree TAPE]
Văn Lý hẳm Trần cũng bi
Số trong |J là số đồng, L7 là chữ không rõ Chữ trong dẫn L] nghĩa là
chữ được tác giả khôi phục lại Chữ có dẫn [7| là vẫn ròn nghỉ ngờ về nhận
dang, Minh từ đông thứ mười sáu đến đồng thứ mười chín, giữa các cầu
bắn chữ có chỗ để trồng tương đương hôn chữ nhưng tác giả hược hết ở
đây Các đóng từ đồng thứ tư đến dòng thứ mười và đồng thứ hai mươi đài đầu một chữ
AUER SEASRA A KE HRB RIL, &
BRR JWSS SE TEM, BRSCASHEAR BP
ISR, RR CS, WAY RR, Snake OEM TT oR
Maver EA? ft 8S h, (0)LRI-L%XK, 349/82
J5