05050005473 thiết kế và sử dụng phiếu học tập Để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi (hoặc hoạt Động) cho học sinh lớp 7

05050005473 thiết kế và sử dụng phiếu học tập Để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi (hoặc hoạt Động) cho học sinh lớp 7

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN NHƯ HOA

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP ĐỂ RÈN LUYỆN

KĨ NĂNG VIẾT BÀI VĂN THUYẾT MINH VỀ QUY TẮC HAY LUẬT LỆ TRONG TRÒ CHƠI (HOẶC HOẠT ĐỘNG)

CHO HỌC SINH LỚP 7

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN NHƯ HOA

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP ĐỂ RÈN LUYỆN

KĨ NĂNG VIẾT BÀI VĂN THUYẾT MINH VỀ QUY TẮC HAY LUẬT LỆ TRONG TRÒ CHƠI (HOẶC HOẠT ĐỘNG)

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, Phòng Đào tạo, Khoa Sư phạm, Bộ môn

Lí luận và phương pháp dạy học Ngữ văn cùng các thầy giáo, cô giáo giảng dạy

lớp cao học QH-2021-S đã tạo điều kiện thuận lợi cũng như cung cấp những tri

thức quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại trường

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Bùi Minh Đức – người thầy đã luôn động viên, khích lệ và tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà quản lí, các cán bộ giáo viên và các

em học sinh tại Trường THCS Thụy Phương đã tạo điều kiện để tôi có cơ hội khảo sát và có môi trường thực nghiệm nghiên cứu trong quá trình hoàn thành luận văn này

Xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể gia đình, bạn bè – những người luôn đồng hành, ủng hộ và chia sẻ khó khăn cùng tôi suốt thời gian qua

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn, bản thân tôi vẫn còn những hạn chế về kinh nghiệm nghiên cứu khoa học, vì vậy đề tài vẫn còn một số thiếu sót nhất định, tôi rất mong nhận được sự góp ý quý báu từ thầy cô,

bè bạn để luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 26 tháng 12 năm 2023

Tác giả luận văn

2.2 Những nghiên cứu về việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học viết văn thuyết minh ở

1.3 Bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi 14

1.3.1 Thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi 14

1.3.2 Đặc điểm của bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi

15

1.4 Rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay

1.5.1 Khái niệm 21

1.5.3 Tác dụng của phiếu học tập trong rèn luyện kĩ năng viết văn thuyết minh 23

1.6 Khảo sát, đánh giá thực trạng thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh lớp 7 25

1.6.4.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho

Bảng 1.1: Mức độ nhận thức của GV về việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh

27

Biểu đồ 1.1: Biểu đồ thể hiện mức độ nhận thức của GV về việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập

để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi

Bảng 1.2: Mức độ quan tâm đến việc đánh giá kỹ năng viết văn thuyết minh học sinh 29

Biểu đồ 1.2: Biểu đồ thể hiện mức độ quan tâm đến việc đánh giá kỹ năng viết văn thuyết minh

Biểu đồ 1.4 : Biểu đồ thể hiện mức độ hướng dẫn HS viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật

1.6.4.3 Thực trạng sử dụng phiếu học tập theo các giai đoạn của quá trình dạy viết văn bản

Bảng 1.5:Mức độ sử dụng phiếu học tập theo các giai đoạn của quá trình dạy viết văn bản

Biểu đồ 1.5: Biểu đồ thể hiện mức độ sử dụng phiếu học tập theo các giai đoạn của quá trình

Bảng 1.6: Mức độ khó khăn thầy/cô gặp phải rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh bằng phiếu học tập 37

Biểu đồ 1.6: Biểu đồ thể hiện mức độ khó khăn thầy/cô gặp phải rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh bằng phiếu học

Bảng 1.7: Mức độ khó khăn của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy

Biểu đồ 1.7: Biểu đồ thể hiện mức độ khó khăn của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh bằng phiếu học

Bảng 1.8: Mức độ nhận thức của HS về việc thuyết minh về một quy tắc hay luật lệ trong trò

Biểu đồ 1.8: Biểu đồ thể hiện mức độ nhận thức của HS về việc thuyết minh về một quy tắc hay

Bảng 1.9: Ý kiến của HS về đặc điểm quan trọng trong một bài văn thuyết minh tốt 43

Biểu đồ 1.9: Biểu đồ thể hiện ý kiến của HS về đặc điểm quan trọng trong một bài văn thuyết

Biểu đồ 1.10: Biểu đồ thể hiện mức độ thực hiện bài văn thuyết minh của HS 45

CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI VĂN THUYẾT MINH VỀ MỘT QUY TẮC HAY LUẬT LỆ TRONG TRÒ CHƠI HOẶC HOẠT ĐỘNG CHO HỌC

2.1 Nguyên tắc rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một

2.1.1 Bám sát đặc điểm của văn bản thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một trò chơi

2.2.1 Rèn kĩ năng xác định mục đích, đối tượng của bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật

lệ trong một trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh lớp 7 thông qua phiếu học tập 51

2.2.2 Rèn kĩ năng tìm kiếm thông tin cho bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh lớp 7 thông qua phiếu học tập 56

2.2.3 Rèn kĩ năng tìm ý, lập dàn ý cho bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh lớp 7 thông qua phiếu học tập 61

2.2.4 Rèn kĩ năng viết đoạn và bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một trò chơi

2.2.5 Rèn kĩ năng rà soát, chỉnh sửa bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một trò

2.2.6 Rèn kĩ năng công bố bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một trò chơi hoặc

3.4 Địa bàn, thời gian 95

Bảng 3.1: Mức độ thực hiện các bài kiểm tra của HS trước thực nghiệm hình thành 98

Biểu đồ 3.1: Mức độ thực hiện bài kiểm tra của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng trước thực

Bảng 3.2: Mức độ hứng thú của HS ở hai nhóm TN và ĐC sau thực nghiệm hình thành 101

Bảng 3.3: Các mức độ thực hiện bài kiểm tra của HS sau thực nghiệm 103

Biểu đồ 3.2: Mức độ thực hiện bài kiểm tra của HS tại lớp đối chứng trước và sau thực nghiệm

PHỤ LỤC 3: PHIẾU ĐÁNH GIÁ HỌC SINH KHI THỰC HIỆN BÀI VĂN THUYẾT

PHỤ LỤC 5: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM CỦA LỚP ĐỐI CHỨNG VÀ LỚP THỰC

PHỤ LỤC 6: PHIẾU QUAN SÁT HỨNG THÚ HỌC SINH TRONG GIỜ THỰC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Mức độ nhận thức của GV về việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh

Bảng 1.2: Mức độ quan tâm đến việc đánh giá kỹ năng viết văn thuyết minh học sinh

Bảng 1.3: Mức độ thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh

Bảng 1.4: Mức độ hướng dẫn HS viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật

lệ trong trò chơi hoặc hoạt động

Bảng 1.5: Mức độ sử dụng những phương pháp nào để giúp học sinh cải thiện

kỹ năng viết văn thuyết minh

Bảng 1.6: Mức độ khó khăn thầy/cô gặp phải rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh bằng phiếu học tập

Bảng 1.7: Mức độ khó khăn của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh bằng phiếu học tập

Bảng 1.8: Mức độ nhận thức của HS về việc thuyết minh về một quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động

Bảng 1.9: Ý kiến của HS về đặc điểm quan trọng trong một bài văn thuyết minh tốt

Bảng 1.10: Mức độ thực hiện bài văn thuyết minh của HS

Bảng 3.1: Mức độ thực hiện các bài kiểm tra của HS trước thực nghiệm hình thành

Bảng 3.2: Mức độ hứng thú của HS ở hai nhóm TN và ĐC sau thực nghiệm

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1.1: Biểu đồ thể hiện mức độ nhận thức của GV về việc thiết kế và

sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh

Biểu đồ 1.2: Biểu đồ thể hiện mức độ quan tâm đến việc đánh giá kỹ năng viết văn thuyết minh học sinh

Biểu đồ 1.3: Biểu đồ thể hiện mức độ thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh

Biểu đồ 1.4 : Biểu đồ thể hiện mức độ hướng dẫn HS viết bài văn thuyết minh

về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động

Biều đồ 1.5: Biểu đồ thể hiện mức độ sử dụng những phương pháp nào để giúp học sinh cải thiện kỹ năng viết văn thuyết minh

Biểu đồ 1.6: Biểu đồ thể hiện mức độ khó khăn thầy/cô gặp phải rèn luyện

kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh bằng phiếu học tập

Biểu đồ 1.7: Biểu đồ thể hiện mức độ khó khăn của GV trong việc rèn luyện

kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh bằng phiếu học tập

Biểu đồ 1.8: Biểu đồ thể hiện mức độ nhận thức của HS về việc thuyết minh

về một quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động

Biểu đồ 1.9: Biểu đồ thể hiện ý kiến của HS về đặc điểm quan trọng trong một bài văn thuyết minh tốt

Biểu đồ 1.10: Biểu đồ thể hiện mức độ thực hiện bài văn thuyết minh của HS Biểu đồ 3.1: Mức độ thực hiện bài kiểm tra của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng trước thực nghiệm

Biểu đồ 3.2: Mức độ thực hiện bài kiểm tra của HS tại lớp đối chứng trước

và sau thực nghiệm

Biểu đồ 3.3: Mức độ thực hiện bài kiểm tra của HS tại lớp thực nghiệm trước

và sau thực nghiệm

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

1.1 Vai trò của văn bản thông tin trong đời sống

Văn bản thông tin là văn bản mục đích chủ yếu dùng để cung cấp thông tin, kiến thức về các hiện tượng tự nhiên, thuật lại các sự kiện, giới thiệu các danh lam thắng cảnh, hướng dẫn các quy trình thực hiện một công việc nào đó Văn bản thông tin có mục đích chuyển tải thông tin một cách xác đáng không

có hư cấu tưởng tượng Trong cuộc sống, văn bản thông tin có vai trò rất quan trọng, hữu dụng trong đời sống Ở bất cứ nơi đâu cũng có xuất hiện văn bản thông tin như vé máy bay, quảng cáo, áp phích, … Trên thế giới, văn bản thông tin được giảng dạy từ lâu và phong phú về mặt thể loại Ở Việt Nam, văn bản thông tin còn khá mới mẻ cả với GV lẫn HS Loại văn bản thuyết minh cũng rất thông dụng trong cuộc sống Hàng ngày chúng ta gặp văn bản thuyết minh trong nhiều trường hợp: Đi tham quan, ta được nghe thuyết minh về di tích lịch

sử hay danh lam thắng cảnh, đi mua đồ được nghe giới thiệu về sản phẩm, hay đơn giản chỉ là một người tự giới thiệu về bản thân mình … Từ đó có thể thấy, thuyết minh giúp ta hiểu được đầy đủ các phương diện trong đời sống Đây là loại văn bản mà bất cứ ngành nào cũng cần đến, hoàn toàn gần gũi và thiết thực Tóm lại, trong cuộc sống của chúng ta có nhiều hoạt động học tập, vui chơi giải trí; các hoạt động sẽ có nhiều dạng thức tổ chức khác nhau như hoạt động cá nhân, hoạt động đôi/ba, hoạt động đồng đội, hoạt động tập thể Vậy muốn hoạt động đạt được sự tích cực, hiệu quả thì cần phải tuân thủ các quy tắc, quy định, luật lệ trong khi tham gia Nếu trò chơi không có các quy tắc hay luật lệ mỗi người chơi, mỗi đội chơi sẽ hoạt động theo phương thức khác nhau dẫn đến việc hoạt động sẽ không có kết quả, lãng phí thời gian công sức tổ chức Từ đó,

ta thấy được tầm quan trọng của kiểu văn bản thuyết minh về một quy tắc hoặc luật lệ trong trò chơi hay hoạt động

1.2 Viết là một trong những kĩ năng cốt lõi của môn Ngữ Văn

Chương trình Giáo dục phổ thông môn Ngữ Văn 2018 nêu rõ “Ngữ văn

là môn học mang tính công cụ và tính thẩm mĩ - nhân văn; giúp học sinh có phương tiện giao tiếp, làm cơ sở để học tập tất cả các môn học và hoạt động giáo dục khác trong nhà trường; đồng thời cũng là công cụ quan trọng để giáo dục học sinh những giá trị cao đẹp về văn hóa, văn học và ngôn ngữ dân tộc; phát triển ở học sinh những cảm xúc lành mạnh, tình cảm nhân văn, lối sống nhân ái, vị tha, Thông qua các văn bản ngôn từ và những hình tượng nghệ thuật sinh động trong các tác phẩm văn học, bằng hoạt động đọc, viết, nói và nghe, môn Ngữ văn có vai trò to lớn trong việc giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất tốt đẹp cũng như các năng lực cốt lõi để sống và làm việc hiệu quả, để học suốt đời.” Trong thời đại phát triển mạnh mẽ như hiện nay, kĩ năng viết một vị trí vô cùng quan trọng và trở thành vấn đề được mọi người hết sức quan tâm Viết văn trong nhà trường là một kĩ năng quan trọng với HS Viết không chỉ phục cho việc học mà còn phục vụ cho đời sống, cho công việc của HS sau này

Viết là một trong bốn kĩ năng cơ bản của chương trình giáo dục phổ thông 2018 Đây là kĩ năng được thực hiện sau kĩ năng đọc của mỗi chủ đề Trong chương trình Ngữ văn 2006, HS đã được rèn kĩ năng này qua các giờ tập làm văn Song, ở chương trình Ngữ văn GDPT 2018, kĩ năng viết lại được triển khai một cách cụ thể hơn quy trình viết: định hướng và thực hành Điều này giúp HS tự chủ hơn, phát huy hết khả năng sáng tạo của bản thân, dễ dàng bộc

lộ quan điểm, cảm xúc của mình,… từ đó thêm yêu thích bộ môn Ngữ Văn Ở chương trình Ngữ Văn, thời lượng dành cho kĩ năng viết chỉ chiếm khoảng 30%, tức là cả năm chỉ có khoảng 40 tiết viết Chính vì vậy, HS chưa có nhiều thời gian, cơ hội để rèn luyện, phát huy kỹ năng viết của bản thân

1.3 Viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi là một yêu cầu mới của môn Ngữ văn theo CTGDPT 2018

Văn bản thuyết minh là loại văn bản cần thiết giúp nâng cao tri thức của

HS Tuy nhiên, trong thực tế việc hướng dẫn HS viết bài văn thuyết minh trong dạy học Ngữ Văn và Ngữ Văn THCS còn chưa được quan tâm Chủ yếu GV mới chỉ quan tâm đến văn bản văn học và văn bản nghị luận, lí do chính là do văn bản thuyết minh thường không sử dụng làm ngữ liệu thi vào lớp 10 Nhưng với chương trình giáo dục phổ thông Ngữ văn 2018 thì tới đây các dạng văn bản thuyết minh sẽ được chú trọng và quan tâm vì nó liên quan mật thiết đến cuộc sống hàng ngày, có tính ứng dụng cao Hướng dẫn viết bài văn thuyết minh sẽ là vấn đề mới mẻ, cần được quan tâm nghiên cứu trong trường học tại Việt Nam

1.4 Phiếu học tập là một công cụ dạy học hiệu quả trong việc rèn luyện

kĩ năng viết cho học sinh

Phiếu học tập là một công cụ dạy học đắc lực của GV trong việc giúp HS khai phá tri thức Những câu hỏi, nhiệm vụ trong phiếu học tập buộc người học phải phát huy mọi kĩ năng, năng lực để giải quyết nhiệm vụ Từ đó, giúp HS phát triển tư duy, chiếm lĩnh được tri thức Trong dạy học viết từ xưa đến nay, việc dạy HS rèn luyện kĩ năng viết thường ít sử dụng phiếu học tập GV thường

sẽ gợi ý sẵn dàn ý, bài viết hoặc đọc cho HS ghi chép Nhưng với chương trình mới việc lấy người học làm trung tâm nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo, cách dạy đọc chép cần được đoạn tuyệt, chấm dứt Với mỗi phiếu học tập được xây dựng sẽ giúp HS rèn kĩ năng tìm ý, lập dàn ý, viết bài văn một cách tốt hơn Với việc sử dụng phiếu học tập, giáo viên có thể áp dụng các hoạt động thú vị, trò chơi và bài tập thực tế để hỗ trợ quá trình học tập Điều này không chỉ giúp tăng tính tương tác giữa giáo viên và học sinh mà còn giúp học sinh tăng cường khả năng tư duy, sáng tạo và tự chủ trong học tập

Với những lí do trình bày trên, tôi lựa chọn đề tài “Thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh lớp 7”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Những nghiên cứu về dạy học văn bản thuyết minh

Hiện nay, đã có nhiều nghiên cứu về dạy học văn bản thuyết minh dành cho HS Giáo trình “Làm văn” của nhóm tác giả Lê A (chủ biên), Nguyễn Trí

đã giới thiệu khái quát về VBTM, về hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản của kiểu bài thuyết minh Các tác giả còn dành một số trang để giới thiệu những kiểu bài thuyết minh thường gặp trong cuộc sống [1]

Cũng trong giáo trình “Làm văn” PGS.TS Đỗ Ngọc Thống (chủ biên) cùng các tác giả đã nêu lên khái niệm văn bản thuyết minh, các đặc điểm của văn bản thuyết minh và còn đề cập đến phương pháp thuyết minh nhưng cũng chưa hướng dẫn các bước cụ thể để rèn luyện viết văn bản thuyết minh [30]

Trong chương trình “Làm văn 11” các nhà biên soạn đã trình bày định nghĩa về VBTM, giới thiệu một số kiểu bài thuyết minh thường gặp Đồng thời SGK còn nêu lên những yêu cầu của một bài thuyết minh và cách viết một bài văn thuyết minh Tuy nhiên thì lượng kiến thức trong sách và kĩ năng hướng dẫn đó chỉ mang tính khái quát, sơ lược do thời lượng dạy học một tiết ở phổ thông chi phối

Trong cuốn “Hướng dẫn Tập làm văn 8” tác giả Vũ Nho đã đưa vào cách làm một bài văn thuyết minh, đồng thời tác giả cũng chỉ ra một số phương pháp thuyết minh sử dụng trong việc hình thành VBTM Nhưng chưa chú ý vào việc rèn luyện kĩ năng cho học sinh viết văn bản thuyết minh [21]

Trong cuốn sách “Rèn kĩ năng làm văn thuyết minh” tác giả Trần Thị Thành đã nêu khái quát về VBTM, đưa ra các bài tập rèn kĩ năng, đồng thời hướng dẫn các kiểu bài thuyết minh Có thể nói đây là công trình tập trung nhiều nhất tới việc rèn luyện kĩ năng viết VBTM cho học sinh Song định hướng

lí thuyết và hệ thống bài tập chưa nhiều, chưa cụ thể hóa ở tất cả các nội dung

có liên qqua.[36]

Mai Thị Kiều Phượng, đã đưa ra những lý luận cơ bản về việc dạy làm văn cho HS trong đó có cách thực hiện một bài văn thuyết minh Tác giả cũng chỉ ra rằng văn bản thuyết minh là một trong những nội dung quan trọng và là nền tảng cơ sở cho việc học văn và làm văn của HS [24]

Lê Xuân Soan đã chỉ ra rằng dạng văn bản thuyết minh là một trong những nội dung hết sức quan trọng với HS cấp 2, đó được coi là cơ sở cũng như nền tảng để HS thực hiện việc giới thiệu về một sự kiện, một vấn đề hay bất cứ một thông tin hoạt động, sản phẩm nào đó [25]

Nguyễn Thị Hồng Nam và cộng sự (2017) đã tiếp tục nghiên cứu về lí thuyết dạy tạo lập văn bản dựa trên tiến trình ở bài viết Dạy học tạo lập văn bản dựa trên tiến trình - những bài học kinh nghiệm cho dạy tạo lập văn bản ở Việt Nam [20] Bài viết đã phân tích quan điểm dạy tạo lập văn bản là một tiến trình qua một bài viết của Don Murray và mô hình tạo lập văn bản của Hayes, Flower (1981) Từ đó, nhóm tác giả đã gợi ý một số bài học kinh nghiệm về cách dạy tạo lập văn bản trong trường phổ thông ở Việt Nam

Như vậy, có thể nói rằng trong tất cả các công trình trên hầu hết các nhà nghiên cứu đều đề cập tới những kiến thức và cách xây dựng văn bản thuyết minh, song các công trình vẫn chưa trình bày được một cách cụ thể về việc rèn luyện kĩ năng viết văn bản thuyết minh

2.2 Những nghiên cứu về việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học viết văn thuyết minh ở lớp 7

Ở nước ta, việc đổi mới PPDH đã được thực hiện từ lâu Với chương trình sách giáo khoa mới, cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ quản lý và đội ngũ giáo viên được cải thiện đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học Mặt khác, một số giáo viên đã xung phong nghiên cứu, học hỏi kiến thức chuyên môn, thử nghiệm đổi mới PP dạy để nâng cao chất lượng tiết học Vì vậy, phương pháp dạy học Ngữ văn bước đầu đã khuyến khích được tính tích cực, chủ động, chăm chỉ của học sinh Tuy nhiên, việc đổi mới phương

pháp dạy học xét theo yêu cầu phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục hiện nay vẫn còn nhiều khoảng trống Trước thực trạng đó, nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập đến việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phương pháp dạy học phát huy vai trò chủ thể, phát huy tính tích cực, tự tin, sáng tạo của học sinh trong lĩnh hội tri thức Thiết kế và sử dụng PHT trong dạy học là một trong những nội dung quan trọng và cần thiết, đã được nghiên cứu và ứng dụng trong một số môn học như địa lý, sinh học, lịch sử

Đặng Thành Hưng (2004), [19] đã nêu định nghĩa, chức năng của một số dạng PHT, nêu cách thiết kế và quy trình sử dụng PHT trong dạy học nói chung

và dạy học hợp tác nói riêng

Đậu Thị Hòa trong nghiên cứu “PP sử dụng PHT trong dạy học Địa lý lớp 10 nhằm phát huy tính tích cực và độc lập của HS” đã trình bày nguyên tắc

và PP sử dụng PHT trong dạy học Địa lý lớp 10, trong đó tác giả chú trọng trình bày PP sử dụng PHT trong dạy bài mới và củng cố bài học.[15]

Trần Thùy Uyên (2005), trong Luận văn thạc sĩ “Thiết kế và sử dụng PHT trong dạy học Địa lý 12 trung học phổ thông” trường Đại học Sư phạm Huế đã trình bày định nghĩa, chức năng, các dạng PHT trong dạy học Địa lý; nêu ra nguyên tắc, quy trình thiết kế và sử dụng PHT trong dạy học Địa lý, GA

sử dụng nhiều hình ảnh minh họa, đặt ra những tình huống có vấn đề, các PP đàm thoại gợi mở giúp HS phát huy tính tích cực [37]

Huỳnh Thị Minh Hạnh trong sử dụng phiếu học tập (PHT) trong dạy học Ngữ văn đã chỉ ra rằng việc sử dụng phiếu học tập phát huy được vai trò chủ thể trong hoạt động học tập của HS, góp phần tạo sự hấp dẫn, hứng thú trong tiết dạy Tác giả cũng chỉ ra rằng GV nên thiết kế sẵn những PHT với các đề bài để HS không mất thời gian chép; hay hệ thống các câu hỏi bám sát chuẩn kiến thức - kĩ năng; đưa ra những yêu cầu cụ thể với nhiều mức độ để HS có thể đầu tư tìm hiểu trước ở nhà Từ đó quá trình dạy và học của GV lẫn HS sẽ

Hay trong nghiên cứu “Thiết kế và sử dụng PHT để dạy học tác phẩm tự

sự lớp 12” của tác giả Lê Thúy Hiền cũng chỉ ra rằng sử dụng PHTlà điều cần thiết để tổ chức hoạt động học giúp HS tự học, tự chiếm lĩnh tri thức dưới sự dẫn dắt của GV PHT phát huy vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện năng lực tự học, tự nghiên cứu cho HS [16]

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Luận văn đề xuất một số biện pháp rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh lớp 7 thông qua phiếu học tập

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Xác định cơ sở lí luận của đề tài

- Khảo sát, đánh giá thực trạng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh lớp 7

- Đề xuất biện pháp rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong trò chơi hoặc hoạt động đối với học sinh lớp 7 thông qua phiếu học tập

- Thực nghiệm sư phạm với những biện pháp mà đề tài đề xuất nhằm kiểm định tính khả thi của các biện pháp đó

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Biện pháp rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi thông qua phiếu học tập

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Về nội dung: Nghiên cứu kỹ năng viết bài văn thuyết minh trong bộ

sách: Sách Cánh Diều, nhà xuất bản (NXB) Đại học Sư phạm Thành phố Hồ

Chí Minh

- Khảo sát, đánh giá thực trạng tại trường THCS Minh Khai và THCS Thụy Phương quận Bắc Từ Liêm, TP Hà Nội

- Tiến hành thực nghiệm tại trường THCS Thụy Phương, quận Bắc Từ Liêm, TP Hà Nội

5 Phương pháp nghiên cứu:

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận:

- Phân tích tư liệu lí luận trong và ngoài nước để tìm hiểu việc sử dụng phiếu học tập để hướng dẫn HS viết bài văn thuyết minh

- Phương pháp tổng hợp lí luận nhằm tổng hợp các lý luận và tư liệu về việc sử dụng phiếu học tập

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp quan sát: Để đánh giá kĩ năng viết bài văn thuyết minh của học sinh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi phương pháp quan sát sẽ được áp dụng

- Phương pháp trưng cầu ý kiến: Để có cái nhìn tổng quan về thực trạng

kĩ năng viết bài văn thuyết minh và việc rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh cho các em thông qua phiếu học tập

- Phương pháp phỏng vấn: Để có hướng nghiên cứu chính xác hơn và hiểu rõ thực trạng rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh cho học sinh thông qua phiếu học tập, phương pháp phỏng vấn sẽ được áp dụng Bằng cách phỏng vấn giáo viên và phụ huynh của học sinh ở một số trường THCS, tác giả thu thập được ý kiến và thông tin quan trọng để làm rõ thêm về tình hình rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh cho các em học sinh

5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

Để xác minh tính khả thi của các biện pháp rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi thông qua phiếu học tập, phương pháp thực nghiệm khoa học sẽ được sử dụng

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Phụ lục, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Biện pháp rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh lớp 7 thông qua phiếu học tập

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Viết và kĩ năng viết

mã hóa âm thành các ký hiệu thị giác Đây là một hành động có ý thức và cần

sự luyện tập thường xuyên, không chỉ là bắt chước đơn thuần trong thực tế Trẻ

em cần được hướng dẫn phân tích các âm theo quy tắc thị giác để phát triển khả năng viết tốt

Ở góc độ tâm lý, “viết là quá trình tri giác cụ thể, chi tiết từng nét chữ, từng động tác kỹ thuật tỉ mỉ để ghi lại ngôn ngữ”

Ở góc độ ngôn ngữ, “viết là sử dụng hệ thống các ký hiệu hay các biểu tượng để ghi lại ngôn ngữ theo dạng văn bản”

Hay có ý kiến cho rằng “viết” là hành động sử dụng ngôn ngữ để tạo ra các ký tự, từ và câu trên giấy hoặc bề mặt có thể ghi được khác, như bảng điện

tử hoặc màn hình máy tính Viết có thể được thực hiện bằng các công cụ khác nhau như bút, bút chì, bảng từ, máy đánh chữ, máy tính, vv Viết là một phương tiện quan trọng để truyền đạt thông tin và tương tác với người khác trong cuộc sống hàng ngày và trong các lĩnh vực như giáo dục, nghiên cứu và kinh doanh

Như vậy, viết là quá trình thực hiện các thao tác nhằm tạo thành chữ viết

để diễn đạt một ý nghĩ, thông tin hay ý tưởng Để thực hiện được điều này, người viết cần nắm được hình dạng, đặc điểm và cách viết của từng ký tự để tạo thành văn bản Quá trình này chỉ có thể đạt được thông qua sự luyện tập

1.1.2 Kĩ năng

Có nhiều tác giả đã đưa ra những quan niệm khác nhau về kĩ năng Với mỗi quan niệm, với mỗi cách nhìn khác nhau như tác giả Trần Trọng Thủy quan niệm rằng kỹ năng là mặt kỹ thuật của hành động, con người nắm được cách hành động tức là có kỹ thuật hành động, có kỹ năng [8, tr23]

Hay tác giả Huỳnh Văn Sơn lại nhận định kĩ năng là kĩ năng thực hiện

có kết quả một hành động nào đó bằng cách vận dụng những tri thức, những kinh nghiệm đã có để hành động phù hợp với những điều kiện cho phép [11,tr30]

Đặng Thành Hưng cũng đưa ra quan điểm của mình về kĩ năng như sau:

“Kĩ năng là một dạng hành động được thực hiện tự giác dựa trên tri thức về

công việc và những điều kiện sinh học - tâm lý khác của cá nhân (chủ thể có kĩ năng đó) như nhu cầu, tình cảm, ý chí, tính tích cực cá nhân… để đạt được kết quả theo mục đích hay tiêu chí đã định, hoặc mức độ thành công theo chuẩn hay quy định” [6 Tr.25-28.]

Có thể thấy, kĩ năng là khả năng thực hiện một công việc cụ thể trong một hoàn cảnh và điều kiện nhất định, để đạt được mục tiêu đã đề ra Khi có các kỹ năng này, mỗi người sẽ có khả năng tổ chức và quản lý công việc của mình một cách chuyên nghiệp và hiệu quả Các kỹ năng này giúp tối ưu hóa quá trình làm việc và đạt được các chỉ tiêu nhất định

Tóm lại có thể hiểu kĩ năng là cách thức con người thực hiện một hành động dựa trên sự hiểu biết và kinh nghiệm của cá nhân trong những hoàn cảnh nhất định

1.1.3 Kĩ năng viết

Kĩ năng viết là “khả năng lựa chọn từ ngữ, đúng khuôn mẫu ngữ pháp, dùng từ, đặt câu để biểu đạt đúng, chính xác nội dung “thông điệp” theo một mục đích nhất định” [18] Một bài viết tốt đòi hỏi sự rõ ràng, súc tích, đúng ngữ pháp và cú pháp, đúng hình thức trình bày, người đọc có thể dễ dàng hiểu được

chính xác ý tưởng và mục đích của người viết Việc rèn luyện và phát triển kỹ năng viết cần có nhiều thời gian Kỹ năng viết tốt sẽ góp phần truyền đạt chính xác thông điệp của người viết đến với người đọc, phát triển tư duy logic đồng thời mang lại nhiều lợi ích cho những hoạt động liên quan đến hoạt động viết như: làm văn, làm thơ, viết truyện, viết báo cáo, viết email, lập dự án

1.2 Văn bản thuyết minh

1.2.1 Khái niệm

Theo SGK Ngữ Văn 8 (tập 1) “Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức (kiến thức) về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân…của các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên

xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích ” SGK Ngữ Văn 8:

“Văn bản thuyết minh là văn bản trình bày tính chất, cấu tạo, cách dùng phát sinh, quy luật phát triển, biến hóa của sự vật, nhằm cung cấp tri thức hướng dẫn cách sử dụng cho con người” Hai chữ thuyết minh ở đây bao hàm cả ý giải thích, trình bày, giới thiệu cho được hiểu rõ

Trong cuốn “Làm văn” tác giả Lê A cũng khẳng định: “Văn bản thuyết minh nhằm làm cho người đọc biết và hình dung rõ một đối tượng nào đấy bằng cách trình bày, miêu tả, phân tích, đánh giá các khía cạnh và biểu hiện cụ thể của chúng” (Làm văn 11 – Tài liệu giáo khoa thực nghiệm, ban khoa học tự nhiên, ban khoa học xã hội)

Trong “Một số kiến thức kĩ năng và bài tập nâng cao Ngữ Văn 8” tác giả cho rằng: “Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản sử dụng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích để làm rõ tính chất, cấu tạo, cách dùng, lí do phát sinh, quy luật phát triển, biến hóa hoặc quy trình, diễn biến của đối tượng, sự việc”

Có thể thấy, khái niệm về văn bản thuyết minh có thể khác nhau về câu

từ, tuy nhiên chúng đều phản ánh được đặc điểm chung của loại văn bản này Văn bản thuyết minh là một dạng văn bản rất phổ biến trong cuộc sống Nó

nhân phát sinh, quy luật phát triển, và biến đổi của các sự vật, hiện tượng trong

tự nhiên và xã hội Thông qua việc cung cấp những thông tin đầy đủ và chi tiết, văn bản thuyết minh giúp cho người đọc, người nghe hiểu rõ hơn về đối tượng được miêu tả Đồng thời, nó cũng cung cấp hướng dẫn cho con người tìm hiểu

và sử dụng chúng trong cuộc sống hàng ngày

Về tính chính xác

Tính chính xác của văn bản thuyết minh phụ thuộc vào tính khách quan của nó Văn bản thuyết minh được viết nhằm cung cấp thông tin cho con người hiểu rõ về đối tượng thuyết minh, giúp họ có thái độ, hành động và cách làm đúng Nếu thông tin cung cấp trong văn bản không chính xác, sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng Do đó, độ chính xác là một trong những yếu tố cực kỳ quan trọng trong văn bản thuyết minh

Về tính thực dụng

Sự ứng dụng của văn bản thuyết minh là rất đa dạng Nó được sử dụng

để cung cấp thông tin cho con người hiểu rõ về các sự vật, hiện tượng và đối tượng khác nhau Vì vậy, văn bản thuyết minh ngày càng trở nên phổ biến và được sử dụng trong nhiều lĩnh vực và ngành nghề khác nhau

Các nhà sản xuất máy móc sử dụng văn bản thuyết minh để giới thiệu tính năng, cấu trúc, cách sử dụng và bảo quản sản phẩm của họ Trong khi đó,

các hướng dẫn viên du lịch lại sử dụng văn bản thuyết minh để giới thiệu về danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử địa phương cho khách du lịch

(2) Ngôn ngữ sử dụng trong văn bản thuyết minh đòi hỏi phải chính xác, chặt chẽ, sinh động

Văn bản thuyết minh không cần thiết phải sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu cảm xúc hay giàu sức gợi như trong miêu tả hay văn biểu cảm Nó được sử dụng để cung cấp thông tin về đối tượng thuyết minh một cách chuyên nghiệp và trung thực

Văn bản thuyết minh thuộc lĩnh vực thông tin và liên quan đến các ngành nghề khác nhau Vì vậy, khi viết văn bản thuyết minh, người viết cần sử dụng những khái niệm có tính chất chuyên ngành phù hợp với đối tượng thuyết minh

đó

(3) Văn bản thuyết minh rất cần sự kiện và số liệu

Sự kiện và số liệu càng cụ thể, chi tiết, đa dạng, phong phú bao nhiêu thì bài thuyết minh càng có sức thuyết phục bấy nhiêu

1.3 Bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi

1.3.1 Thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi

Thuyết minh về quy tắc và luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi là đưa ra những quan điểm cũng như những nguyên tắc được xác định trước để hướng dẫn và giới hạn hành vi của các thành viên tham gia trò chơi Đây là một phần quan trọng của một hoạt động hay trò chơi bởi vì nó đảm bảo tính công bằng, đồng nhất và tránh những hành vi không đúng mực

Một số quy tắc và luật lệ thường được áp dụng trong các hoạt động và trò chơi bao gồm:

Quy tắc đối với mỗi người chơi: Mỗi người chơi phải tuân thủ các quy tắc và luật lệ được đặt ra để đảm bảo tính công bằng và tránh những hành vi

Quy tắc về cách chơi: Các quy tắc này quy định cách chơi và có thể bao gồm các hướng dẫn về cách điều khiển và sử dụng các thiết bị, cách tính điểm hoặc cách thực hiện các hành động cần thiết trong trò chơi

Luật lệ về thời gian: Các luật lệ này giới hạn thời gian của trò chơi hoặc các vòng chơi và đảm bảo sự cân bằng giữa các người chơi

Quy tắc về quan sát và ghi nhận: Các quy tắc này yêu cầu mỗi người chơi hoặc đội chơi phải quan sát và ghi nhận các thông tin cần thiết để thực hiện các hành động trong trò chơi hoặc hoạt động

Luật lệ về kỹ năng và khả năng: Các luật lệ này có thể yêu cầu mỗi người chơi hoặc đội chơi có một số kỹ năng hay khả năng nhất định để có thể tham gia vào hoạt động hay trò chơi

Tóm lại, quy tắc và luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi là rất quan trọng để đảm bảo tính công bằng, đồng nhất và tránh những hành vi không đúng mực Chúng giúp các người chơi hiểu rõ quy trình và cách chơi, tạo ra sự cân bằng giữa các người chơi và đảm bảo tính thú vị cho hoạt động hay trò chơi

Thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi là việc giải thích và chỉ dẫn về các quy định, điều khoản, chi tiết và hướng dẫn cách thức thực hiện một hoạt động hay trò chơi nhất định Thông qua việc thuyết minh về quy tắc và luật lệ, người chơi hoặc tham gia hoạt động có thể hiểu rõ hơn về các quy định và điều kiện của hoạt động đó, giúp cho việc thực hiện được thuận lợi hơn và đảm bảo tính công bằng trong quá trình tham gia Hơn nữa, việc thuyết minh cũng giúp cho người tham gia hoạt động hay trò chơi có thể nắm bắt được mục đích và ý nghĩa của hoạt động đó để có thể tham gia và đạt được kết quả tốt nhất

1.3.2 Đặc điểm của bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi

Đặc điểm của bài văn thuyết minh một quy tắc hoặc luật lệ trong trò chơi hay hoạt động bao gồm:

- Về cấu trúc, loại văn bản này thường có 3 phần:

Phần 1: Giới thiệu bằng một đoạn văn hoặc nhan đề bài viết

Mục đích là giúp người dùng có thể hoàn thành nhiệm vụ một cách hiệu quả và chính xác nhất có thể, đồng thời đảm bảo tính an toàn và đúng quy trình

Phần 2: Liệt kê những gì cần chuẩn bị trước khi thực hiện trò chơi hay hoạt động

Khi chuẩn bị thực hiện một trò chơi hoặc hoạt động nào đó, việc sẵn sàng

và chu đáo trong công tác chuẩn bị là rất quan trọng để đảm bảo tính hấp dẫn, hiệu quả và an toàn cho những người tham gia Điều này cũng giúp tạo ra một không khí thoải mái và niềm vui trong quá trình thực hiện hoạt động

Các bước chuẩn bị trước khi thực hiện trò chơi hoặc hoạt động có thể bao gồm:

- Xác định mục đích và đối tượng tham gia của hoạt động để đưa ra kế hoạch phù hợp

- Lựa chọn địa điểm, thời gian và ngày thực hiện và thông báo cho các thành viên tham gia

- Chuẩn bị thiết bị, dụng cụ cần thiết, đảm bảo chúng đủ số lượng và được kiểm tra trước khi sử dụng

- Chuẩn bị và sắp xếp không gian hoạt động, đảm bảo an toàn cho các thành viên tham gia

- Nếu có, lên kế hoạch hoặc chuẩn bị các hoạt động phụ, như phần thưởng, bữa ăn, nước uống hoặc các hoạt động khác liên quan

- Đào tạo và hướng dẫn cho những người tham gia trước khi bắt đầu hoạt động, đảm bảo họ hiểu rõ về các quy định, quy trình và tiêu chuẩn an toàn

- Kiểm tra lại tất cả các chi tiết và sự chuẩn bị trước khi bắt đầu hoạt động để đảm bảo tính toàn vẹn và an toàn cho mọi người

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng và thận trọng trước khi thực hiện trò chơi hoặc hoạt động là yếu tố quan trọng giúp mang lại trải nghiệm tốt nhất cho tất cả các thành viên tham gia

Phần 3: Trình bày sẽ giải thích các bước cần thực hiện để hoàn thành một nhiệm vụ nhất định Đối với các trò chơi, bước này sẽ bao gồm các quy tắc

và luật lệ cần tuân theo, cũng như hướng dẫn chi tiết về cách chơi Trong khi đối với các hoạt động khác, phần này sẽ liệt kê theo thứ tự các bước cần thực hiện để đạt được mục tiêu hoặc hoàn thành nhiệm vụ cụ thể

- Về đặc điểm hình thức:

+ Thể loại văn này khi thực hiện thường sử dụng các số đếm (1, 2, 3, ),

từ chỉ thời gian (trước đó, tiếp theo, cuối cùng, ) hoặc số lượng cụ thể (hai, ba, ) để diễn tả sự liên tiếp

+ Từ ngữ miêu tả chi tiết cách thức hành động và một số thuật ngữ liên quan

+ Sử dụng câu chứa nhiều động từ, câu khiến để chỉ hành động hoặc yêu cầu thực hiện

+ Dùng hình ảnh minh họa, sơ đồ chỉ dẫn, đề mục để tóm tắt thông tin chính

+ Từ ngữ xưng hô ngôi thứ hai để chỉ người đọc

Bên cạnh đó, việc rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc hay luật lệ trong một trò chơi hoặc hoạt động cho học sinh lớp 7 cần gắn liền với mục đích của văn bản Mối liên kết giữa các đặc điểm của văn bản rất quan trọng, chúng

có thể bổ sung cho nhau và phối hợp chặt chẽ Từ các đặc điểm này, chúng ta

có thể nhận ra mục đích của tác giả và ngược lại Nhờ vào những đặc điểm này, tác giả có thể triển khai nội dung bài viết một cách đầy đủ và hiệu quả

1.4 Rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi

1.4.1 Yêu cầu

Viết văn bản thuyết minh là một phần quan trọng trong việc tạo lập một bài thuyết minh Để thực hiện việc này, người viết cần xác định rõ đối tượng, mức độ, yêu cầu và phạm vi của văn bản thuyết minh Sau đó, lập dàn ý để hỗ trợ quá trình viết bài Tập viết những đoạn văn theo kiểu thuyết minh cũng giúp người viết có tâm thế tốt hơn khi bắt đầu viết văn bản hoàn chỉnh Vì vậy, việc chuẩn bị kỹ càng trước khi bắt tay vào viết sẽ giúp cho bài thuyết minh được chuẩn xác và logic hơn

Quá trình HS viết bài văn thuyết minh luôn cần có sự hỗ trợ của các yếu

tố như tự sự, miêu tả, giải thích để bài viết thêm sinh động, phong phú Tả trong thuyết minh là “tả thực”, “tả chân” với yêu cầu luôn trung thành với đối tượng được tả Cũng như vậy, nếu giải thích vẫn coi là một thao tác nghị luận nhằm tìm hiểu nội dung ý nghĩa của một vấn đề, thì giải thích trong thuyết minh là nhằm trình bày những tri thức về bản chất, tính chất, công dụng…đối tượng thuyết minh

Trong quá trình viết HS phải có sự phối hợp các phương pháp thuyết minh để tạo nên sự hấp dẫn cho bài viết Đồng thời trong mỗi đoạn văn của văn bản cũng phải lựa chọn những phương pháp cho phù hợp để làm nổi bật nội dung thuyết minh

Khi viết văn HS phải xây dựng bố cục sao cho nội dung thuyết minh được trình bày rõ ràng, khúc chiết Chú ý khi viết không mắc lỗi về diễn đạt, chính tả, từ ngữ, ngữ pháp Lời văn trong sáng, mạch lạc, để người đọc, người nghe tiếp thu dễ dàng

Bên cạnh đó HS cần phải làm rõ mạch thuyết minh Mạch lạc là một yếu

tố quan trọng trong việc xây dựng thể văn Đối với thể loại văn bản thuyết minh,

này là vì mục đích chính của thuyết minh là cung cấp cho người đọc một kiến thức đầy đủ và toàn diện hơn về đối tượng được miêu tả (dù chỉ về một khía cạnh hay một mặt nào đó) Do đó, việc trình bày các thông tin theo một cách rõ ràng, tuân thủ các quy luật của đối tượng sẽ giúp người đọc dễ tiếp thu hơn và mang tính khoa học cao hơn Sự mạch lạc trong văn thuyết minh cũng thể hiện

ở trình tự trình bày Vì sự vật được miêu tả là khách quan và đa dạng, nên việc sắp xếp thứ tự trình bày cần rất linh hoạt Có thể thuyết minh theo trình tự thời gian, không gian, phương diện, cấu trúc miễn sao luôn tuân thủ các tiêu chí hợp lí, logic, rõ ràng và dễ hiểu cho người đọc

1.4.2 Quy trình

Dựa theo tiến trình viết, một bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một trò chơi hay hoạt động được thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị

- Xác định trò chơi hoặc họat động

- Xác định mục đích thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một trò chơi hay hoạt động

- Thu thập thông tin về quy tắc, luật lệ trong một trò chơi hay hoạt động

Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý

Tìm ý: Tìm ý bằng cách trả lời các câu hỏi sau:

- Đó là hoạt động hay trò chơi gì? Diễn ra ở đâu?

- Đối tượng tham gia trò chơi hay hoạt động đó là gì?

- Quy tắc, luật lệ của trò chơi hay hoạt động đó là gì?

- Trình tự tiến hành trò chơi hay hoạt động đó như thế nào?

- Giá trị và ý nghĩ của trò chơi hay hoạt động đó là gì?

- Hiện nay người ta còn chơi hay duy trì hoạt động đó hay không?

Lập dàn ý:

Mở bài: Giới thiệu về hoạt động hay trò chơi (có thể mở bài theo 2 cách

trực tiếp hoặc gián tiếp)

- Trình tự của trò chơi hoặc hoạt động

- Tác dụng của trò chơi hoặc hoạt động

Kết bài: Nêu ý nghĩa của hoạt động hay trò chơi với cuộc sống con người Bước 3: Viết bài

- Dựa vào dàn ý đã làm để viết thành bài văn

- Trong khi viết kết hợp các thông tin tìm kiếm được hoặc liên hệ với những trải nghiệm của bản thân

- Giới thiệu quy tắc, luật lệ trò chơi hay hoạt động một cách chi tiết, rõ ràng

- Mỗi quy tắc, luật lệ trò chơi hay hoạt động trình bày thành một đoạn văn, giữa các đoạn nên dùng các từ chuyển tiếp phù hợp để thể hiện sự thay đổi nội dung trong quy tắc hay luật lệ

Bước 4: Kiểm tra và chỉnh sửa

- Đọc lại bài viết hoặc đồ hoạ thông tin

- Xem xét, phát hiện và sửa được các lỗi về nội dung và hình thức trình bày

Bước 5: Công bố và chiêm nghiệm

- Chia sẻ bài viết đã hoàn thiện với người đọc

- Chiêm nghiệm để có kinh nghiệm viết

Chúng ta có thể sơ đồ hóa quy trình rèn kỹ năng viết bài văn thuyết minh như sau:

tư duy để giao cho HS” [54]

Theo Trịnh Văn Biều: “PHT là một PTDH hỗ trợ GV khi cần đặt ra các yêu cầu mà HS cần thực hiện trên lớp hay ở nhà Về nội dung, PHT chứa đựng các bài tập, câu hỏi… Về hình thức, PHT thường được in trên giấy, viết trên bảng phụ hoặc chiếu trên màn hình nhờ các phương tiện trình chiếu” [4]

Như vậy chúng ta có thể hiểu: PHT là một loại PTDH được GV chuẩn

bị sẵn khi soạn bài, phục vụ cho tiết học Nguồn thông tin để HS hoàn thành PHT có thể là từ sách giáo khoa, từ hình vẽ, từ các thí nghiệm, từ mô hình, hoặc

từ những tài liệu GV giao cho HS sưu tầm trước khi học Nội dung trong phiếu

là các yêu cầu hay hướng dẫn của GV ứng với từng hoạt động dạy học cụ thể,

Bước 1: Chuẩn bị

Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý

Bước 3: Viết bài

Bước 4: Kiểm tra và chỉnh sửa

Bước 5: Công bố và chiêm nghiệm

hoặc cũng có thể là các câu hỏi thảo luận, các ý kiến của HS… mà thông qua

đó, GV có thể tổng hợp một cách nhanh nhất những ý kiến trả lời của các em Thời điểm sử dụng phiếu rất linh hoạt, GV có thể cho HS làm ở nhà hay làm tại lớp

1.5.2 Phân loại

Có thể phân loại phiếu học tập dựa theo các căn cứ khác nhau như mục đích lý luận dạy học, mục đích và cách thức sử dụng, căn cứ vào hình thức tồn tại, căn cứ vào nguồn thông tin sử dụng hoàn thành PHT Cụ thể như sau:

Thứ nhất, căn cứ vào mục đích dạy học

+ Phiếu học tập cũng được sử dụng để hình thành kiến thức mới trong bài học Đây là những phiếu học tập trọng tâm với mục đích giúp HS hiểu rõ các vấn đề quan trọng trong bài học Trong quá trình hình thành kiến thức mới,

GV cần hướng dẫn HS rèn luyện các kỹ năng và thực hiện các hoạt động học tập Trước khi phát phiếu học tập cho HS, GV nên viết đề mục của bài lên bảng

để HS có thời gian tự nghiên cứu và nhận thức rõ nhiệm vụ học tập Nếu HS có câu hỏi hay điều gì chưa hiểu rõ, GV cần hướng dẫn và tạo cơ hội cho HS tự thực hiện hoặc tham gia vào nhóm để hoàn thành bài tập Trước khi tổng kết bài học, GV nên cho một số nhóm tự báo cáo kết quả và các HS khác tham gia

để đóng góp ý kiến Nếu HS thực hiện đúng, GV cần khen ngợi và lấy kết quả

đó làm kết luận bài học Nếu có sai sót, GV chỉ ra và giải thích để HS hiểu rõ

và sửa chữa

+ Phiếu học tập được sử dụng để củng cố và hoàn thiện kiến thức, đồng thời giúp hệ thống hóa nội dung học tập Phiếu học tập củng cố kiến thức có mục đích giúp HS hiểu sâu hơn các kiến thức trọng tâm trong bài học và phát triển khả năng áp dụng kiến thức mới Trong khi đó, phiếu học tập hoàn thiện

và hệ thống hóa kiến thức thường được thực hiện vào cuối chương hoặc cuối một chủ đề lớn Để chuẩn bị cho việc này, HS cần được cung cấp đầy đủ phiếu

thể bổ sung thông tin Cuối cùng, GV sẽ tổng kết và hệ thống hóa nội dung học tập chính thức Sau khi hoàn thành xong 1 chương hay 1 học kỳ, GV sẽ tổng hợp toàn bộ kiến thức một cách khái quát để giúp HS nhìn thấy bức tranh toàn diện của những nội dung đã học

Thứ hai, căn cứ vào mục đích và cách thức sử dụng

+ Phiếu học tập chỉ có các bài tập, câu hỏi… không có khoảng trống Loại này nhằm cung cấp yêu cầu của GV với HS

+ Phiếu học tập có các bài tập, câu hỏi… kèm theo khoảng trống để HS điền câu trả lời

+ Phiếu học tập in sẵn dàn ý của bài học có các khoảng trống để HS điền vào Loại này thường dùng trong các giờ dạy bằng giáo án điện tử, còn gọi là

“phiếu ghi bài”

Thứ ba, căn cứ vào hình thức tồn tại:

- Phiếu học tập in trên giấy phát cho HS

- Phiếu học tập viết trên bảng phụ hoặc các tờ giấy khổ lớn được GV chuẩn bị trước tiết học

- Phiếu học tập trên màn hình của các phương tiện trình chiếu

Thứ tư, căn cứ vào nguồn thông tin sử dụng hoàn thành phiếu học tập

1.5.3 Tác dụng của phiếu học tập trong rèn luyện kĩ năng viết văn thuyết minh

Phiếu học tập là một công cụ hữu ích giúp giáo viên có thể truyền tải thông tin và kiến thức đến học sinh một cách nhanh chóng, chính xác và hiệu quả Thông qua việc sử dụng phiếu học tập khi rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh cho HS, giáo viên có thể truyền đạt thông tin cho học sinh một cách trực quan và dễ hiểu hơn Học sinh có thể theo dõi các thông tin được lưu giữ trong phiếu học tập một cách tự do và thoải mái, từ đó giúp họ tiếp thu kiến thức một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn Ngoài ra, việc lưu giữ thông tin trong phiếu học tập cũng giúp học sinh có thể tái sử dụng kiến thức và thông tin đã học ở

những lần sau, từ đó tăng khả năng ghi nhớ và áp dụng kiến thức vào mỗi bài văn thuyết minh của mình, giúp học sinh thực hiện bài văn một cách tốt hơn

Trong viết bài văn thuyết minh, phiếu học tập giúp duy trì sự tập trung

và tạo động lực tích cực cho học sinh trong suốt thời gian học tập Việc sử dụng phiếu học tập giúp học sinh tập trung vào nhiệm vụ học tập được giao, giúp tăng cường kỹ năng ghi nhớ và xây dựng kiến thức, tìm kiếm thông tin cũng như thực hiện bài văn một cách tốt hơn Bên cạnh đó, khi áp dụng phiếu học tập đầy đủ và đúng cách, giáo viên còn có thể giúp học sinh phát triển thêm kỹ năng tự học và tự quản lý thời gian, từ đó giúp các em tự tin và tiên tiến hơn trong hành trình thực hiện bài văn của mình

Với việc rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh, phiếu học tập giúp GV sử dụng để hướng dẫn học sinh tự học ở nhà hoặc giao cho học sinh một đề tài và hướng dẫn chúng tìm hiểu kiến thức trong nội dung bài học, chuẩn bị cho bài học tiếp theo và làm bài tập về nhà Nhờ đó, học sinh có thể chuẩn bị trước để

dễ dàng nắm bắt những kiến thức liên quan đến đề bài văn thuyết minh, từ đó cấc em thực hiện bài văn một cách tốt hơn

Sử dụng phiếu học tập trong quá trình rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh là một cách để đổi mới phương pháp dạy học Thay vì chỉ trình bày, giải thích và thuyết minh, giáo viên có thể sử dụng phiếu học tập để hướng dẫn và chỉ đạo học sinh tham gia tích cực, chủ động và sáng tạo trong quá trình làm văn Phiếu học tập giúp cho học sinh được thực hành và đánh giá năng lực của mình thông qua việc hoàn thành các nhiệm vụ khi tiến hành viết một bài văn thuyết minh Việc sử dụng phiếu học tập không chỉ giúp giáo viên tăng cường tính tương tác với học sinh, mà còn cung cấp thông tin chi tiết về năng lực và khả năng học tập của học sinh, từ đó giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp hơn với từng học sinh cụ thể Tính chất hoạt động bằng phiếu học tập cho phép học sinh tự đánh giá kết quả của mình trong các hoạt

các học sinh trong lớp một cách khách quan và thường xuyên Từ đó, giáo viên

có thể điều chỉnh phương pháp dạy học để phù hợp với từng đối tượng học sinh

và tăng hiệu quả giảng dạy

Phiếu học tập là một phương tiện để tổ chức hoạt động học tập độc lập của HS nhằm lĩnh hội, củng cố kiến thức Thông qua hoạt động giải quyết vấn

đề trong phiếu học tập, các học sinh đã phát triển những năng lực và phẩm chất cần thiết cho học tập và cuộc sống, bao gồm khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, tham gia vào quá trình tự học, phát triển tư duy mềm dẻo và linh hoạt

để đối phó với các yêu cầu khác nhau Bên cạnh đó, việc làm việc tự chủ và hợp tác tích cực trong nhóm cũng đã trở thành một thói quen trong quá trình học tập của họ, giúp họ đạt được hiệu quả cao hơn trong học tập và cuộc sống

Việc sử dụng phiếu học tập trong rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh không chỉ thể hiện sự sáng tạo của giáo viên mà còn cho thấy tài năng thiết kế hoạt động giảng dạy của họ Tuy nhiên, để thực hiện được điều này, giáo viên cần biết vận dụng và kết hợp khéo léo các phương tiện dạy học thích hợp cùng với các phương pháp dạy học linh hoạt nhằm khai thác triệt để ưu điểm của phiếu học tập

1.6 Khảo sát, đánh giá thực trạng thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh lớp 7

1.6.1 Mục đích khảo sát

Mô tả và đánh giá được thực trạng thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh lớp 7

1.6.2 Nội dung, thời gian khảo sát

Nội dung khảo sát

1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh lớp 7

2 Thực trạng mức độ thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh lớp 7

3 Thực trạng sử dụng phiếu học tập theo các giai đoạn của quá trình dạy viết văn bản thuyết minh

4 Thực trạng thuận lợi và khó khăn của GV trong quá trình thiết kế và

sử dụng phiếu học tập để rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật

lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh lớp 7

5 Thực trạng nhận thức của học sinh về việc viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi

Thời gian khảo sát

Luận văn thực hiện khảo sát trong thời gian tháng 11, 12 năm 2023

1.6.3 Đối tượng, địa bàn khảo sát

1.6.3.1 Đối tượng khảo sát:

Đối tượng khảo sát của đề tài là cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh trung học cơ sở Cụ thể:

- Cán bộ quản lý, giáo viên dạy Ngữ Văn (20 người)

1.6.5 Đánh giá kết quả khảo sát

1.6.5.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh lớp 7

Đối với bộ môn Ngữ văn, việc rèn kĩ năng viết văn cho HS nói chung và viết văn thuyết minh nói riêng là một trong những nội dung hết sức quan trọng

và cần thiết Để tìm hiểu về nhận thức của GV về việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong

một hoạt động hay trò chơi cho học sinh lớp 7 chúng tôi đưa ra câu hỏi: “Thầy

(cô) đánh giá như thế nào về mức độ quan trọng, thiết thực của việc thiết kế và

sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh?” Kết quả

thu được như sau:

Bảng 1.1: Mức độ nhận thức của GV về việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập

để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc, luật lệ trong một

hoạt động hay trò chơi cho học sinh

Biểu đồ 1.1: Biểu đồ thể hiện mức độ nhận thức của GV về việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh về quy tắc,

luật lệ trong một hoạt động hay trò chơi cho học sinh

Qua kết quả khảo sát trên chúng ta nhận thấy rằng GV đã có nhận thức tốt về việc thiết kế và sử dụng các phiếu học tập nhằm rèn kĩ năng viết bài văn thuyết minh cho HS, 100% giáo viên cho đây là một nội dung giữ vai trò quan trọng và rất quan trọng GV đều cho rằng đây là một trong những phương pháp mới góp phần quan trọng trong việc giáo dục HS, nâng cao hiệu quả dạy và học cho HS Với đặc thù của văn học là nhiều chữ, việc viết văn lại đòi hỏi những sáng tạo mới, đồng thời phải logic, rõ ràng, làm nổi bật nội dung yêu cầu của

đề bài, vì thế việc sử dụng phiếu học tập được coi là một trong những công cụ hữu hiệu giúp học sinh tìm ra những luận điểm rõ ràng, những luận cứ xác thực, làm cho bài văn xúc tích, rõ ràng

Tổ trưởng tổ 2 của trường THCS Thụy Phương, cô H.N.M, cho biết rằng giảng dạy sử dụng phiếu học tập để rèn luyện kĩ năng viết bài văn thuyết minh

là một trong những yếu tố quan trọng Trong quá trình giảng dạy môn ngữ văn,

phiếu học tập sẽ giúp học sinh hình thành và phát triển các kĩ năng viết bài cần thiết cho bản thân

Cô H.T.T thì cho rằng: Muốn HS phát triển được kỹ năng viết văn thì điều trước tiên là tạo điều kiện và cơ hội để HS được rèn luyện khả năng viết,

từ đó giúp các em phân tích được nội dung, yêu cầu của đề bài, định hướng được cách viết sao cho nhanh nhất và phù hợp nhất Phát triển kĩ năng viết cho

HS không chỉ giúp các em phát triển toàn diện, giúp các em phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề hiệu quả

Bên cạnh đó, để tìm hiểu mức độ quan tâm của thầy cô đến vấn đề này

chúng tôi đưa ra câu hỏi: “Thầy ( cô) có quan tâm đến việc đánh giá kỹ năng

viết văn thuyết minh cho học sinh không?” Kết quả thu được như sau:

Bảng 1.2: Mức độ quan tâm đến việc đánh giá kỹ năng viết văn thuyết minh