Chương trình nâng cao kỹ năng Ứng phó với kiệt sức học tập (burnout) cho học sinh trung học phổ thông trường trần hưng Đạo, thành phố mỹ tho, tỉnh tiền giang

Ngành: Tâm lý học Chuyên ngành: Tâm Lý Học - Giáo dục Họ và tên học viên: Lê Văn Út Người hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ Hồ Thị Thuý Hằng Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm – Đại học

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ VĂN ÚT

CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO KỸ NĂNG ỨNG PHÓ VỚI KIỆT SỨC HỌC TẬP (BURNOUT) CHO HỌC SINH

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRƯỜNGTRẦN HƯNG ĐẠO,

THÀNH PHỐ MỸ THO, TỈNH TIỀN GIANG

ĐỀ ÁN THẠC SĨ NGÀNH: TÂM LÝ HỌC

Đà Nẵng - Năm 2024

THÀNH PHỐ MỸ THO, TỈNH TIỀN GIANG

Đề án

Chân thành cảm ơn các bạn học sinh tại trường Trường Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang đã nhiệt tình tham gia khảo sát, cung cấp các dữ liệu quan trọng để tôi có thể hoàn thành đề án này

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè đã động viên, hỗ trợ để tôi có thể hoàn thành hành trình học tập này

Tuy có nhiều cố gắng trong nghiên cứu, song đề án không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được những sự nhận xét và góp ý của quý Thầy Cô, anh chị để đề tài được hoàn thiện hơn

Đà Nẵng, tháng 10 năm 2024

TRANG THÔNG TIN ĐỀ ÁN THẠC SĨ Tên đề tài: Đề án ứng dụng chương trình chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó kiệt sức học tập (Burnout) cho học sinh Trường THPT Trần Hưng Đạo thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang Ngành: Tâm lý học

Chuyên ngành: Tâm Lý Học - Giáo dục

Họ và tên học viên: Lê Văn Út

Người hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ Hồ Thị Thuý Hằng

Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

Tóm tắt: Đề án “Ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với KSHT cho học sinh Trường THPT Trần Hưng Đạo, Mỹ Tho, Tiền Giang” đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận trong việc giảm thiểu tình trạng kiệt sức học tập ở học sinh Qua việc triển khai các buổi tập huấn

và thực hành kỹ năng, đề án đã giúp học sinh phát triển các kỹ năng nhận diện tình trạng kiệt sức, quản lý stress và xây dựng chiến lược học tập hiệu quả Kết quả khảo sát sau khi thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt ở các khía cạnh như giảm mức độ mệt mỏi, giảm hoài nghi và tăng cường niềm tin vào năng lực học tập của bản thân Các kỹ năng như quản lý thời gian, luyện tập thư giãn,

và sử dụng phương pháp học tập Pomodoro cùng kỹ thuật ghi chú Cornell giúp học sinh tự tin hơn trong việc đối mặt với áp lực học tập Đề án có ba đóng góp mới nổi bật: Thứ nhất, đề xuất một mô hình giáo dục kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập cho học sinh THPT, trong đó cấu trúc ba chương bài bản (gồm nhận diện kiệt sức, quản lý stress và xây dựng chiến lược học tập) giúp học sinh từng bước trang bị các công cụ ứng phó với tình trạng kiệt sức, đồng thời phát triển các chiến lược học tập bền vững Thứ hai, đề án áp dụng phương pháp triển khai đa dạng và sáng tạo với các hoạt động như trò chơi tương tác, thảo luận nhóm và thực hành cá nhân, từ đó thu hút sự tham gia tích cực của học sinh, làm tăng hiệu quả và tính thực tiễn của chương trình Thứ ba, với các phiên bản điều chỉnh cho từng mức độ kiệt sức khác nhau, chương trình đã được cá nhân hóa cao, cho phép học sinh tự đánh giá và điều chỉnh tiến trình học tập của mình Những đóng góp mới này đã giúp chương trình trở nên dễ thực hiện, linh hoạt và phù hợp với đặc điểm tâm lý của học sinh THPT, tạo điều kiện cho chương trình có thể mở rộng ứng dụng tại các trường khác, nhằm giảm thiểu tình trạng kiệt sức và cải thiện sức khỏe tinh thần cho học sinh trên địa bàn Tiền Giang Về hướng nghiên cứu tiếp theo, để tối ưu hóa và phát triển hơn nữa hiệu quả của chương trình, các nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào ba khía cạnh chính: Thứ nhất là đánh giá dài hạn nhằm theo dõi hiệu quả chương trình qua nhiều kỳ học để kiểm chứng tác động lâu dài của chương trình lên sức khỏe tâm lý và thành tích học tập Thứ hai là phát triển các ứng dụng công nghệ hỗ trợ như nền tảng trực tuyến hoặc ứng dụng trên thiết bị di động giúp học sinh tự luyện tập kỹ năng quản lý stress và theo dõi tiến trình cá nhân Thứ ba là tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng để tạo dựng môi trường hỗ trợ đồng bộ cho học sinh Những hướng nghiên cứu này không chỉ giúp củng cố và nâng cao hiệu quả chương trình mà còn hỗ trợ học sinh xây dựng khả năng thích ứng với áp lực học tập, tạo nền tảng vững chắc cho việc học tập và phát triển tâm lý lành mạnh trong môi trường giáo dục hiện nay

Từ khóa: Đặc điểm tâm lý, hiệu quả học tập, học sinh THPT, kiệt sức học tập, kỹ năng ứng

phó

INFORMATION PAGE OF MASTER THESIS Narne of thesis: Project on Implementing a Program to Enhance Coping Skills for

Academic Burnout among Students at Tran Hung Dao High School, My Tho City, Tien Giang

Province

Major: Psychology

Full name of master student: Le Van Ut

Supervisors: PhD Ho Thi Thuy Hang

Training institution: University of Education – Da Nang University

Abstract: The project, “Implementing a Program to Enhance Coping Skills for Academic

Burnout among Students at Tran Hung Dao High School, My Tho, Tien Giang” has yielded notable results in reducing academic burnout among students Through a series of skill-training workshops and hands-on activities, the project has helped students develop skills to recognize burnout, manage stress, and create effective learning strategies Surveys conducted after the program demonstrated significant improvements, including reduced fatigue, diminished skepticism, and strengthened confidence in their academic abilities Skills such as time management, relaxation techniques, and the use of the Pomodoro study method along with Cornell note-taking have empowered students to face academic pressures with greater resilience The project offers three prominent contributions First, it proposes an educational model that enhances high school students' coping skills for academic burnout This model is structured into three core stages (burnout identification, stress management, and study strategy building), progressively equipping students with tools to cope with burnout and to adopt sustainable learning strategies Second, the project incorporates diverse and creative methods such as interactive games, group discussions, and individual practice, thereby actively engaging students and enhancing the program's effectiveness and practicality Third, by offering customized versions for different levels of burnout, the program provides a high degree of personalization, enabling students to self-assess and adjust their learning progress These contributions have made the program accessible, adaptable, and aligned with high school students' psychological characteristics, allowing it to be feasibly expanded to other schools, thereby addressing burnout and enhancing students' mental well-being in Tien Giang Province For future research directions, the project recommends focusing on three main areas to optimize and further develop the program's effectiveness First, conducting long-term evaluations to monitor the program's effects over multiple academic terms, ensuring sustained benefits for students' mental health and academic achievement Second, creating supportive technology applications, such as online platforms or mobile applications, to enable students to practice stress management skills and track their progress independently Third, strengthening collaboration between schools, families, and communities to establish a cohesive support environment for students These directions not only reinforce the program's efficacy but also aid students in building resilience to academic pressures, providing a solid foundation for healthy psychological and academic growth within the educational environment

Key words: Psychological characteristics, academic performance, high school students, academic burnout, coping skills

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Trang thông tin đề án tiếng Việt iii

Trang thông tin đề án tiếng Anh iii

Mục lục v

Danh mục chữ viết tắt vii

Danh mục các bảng viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề án 1

2 Giới thiệu đề án 2

2.1 Tên đề án 2

2.2 Đối tượng đề án 2

2.3 Mô tả đề án 2

3 Mục tiêu đề án 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN KHOA HỌC 4

1.1 Cơ sở pháp lý của đề án 4

1.1.1 Quy định của pháp luật về hoạt động tư vấn tâm lý học đường 4

1.1.2 Quy định, hướng dẫn của Nhà trường hoạt động tư vấn tâm lý học đường 5

1.2 Cơ sở lý luận của đề án 6

1.2.1 Lý luận về kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập 6

1.2.2 Biểu hiện kỹ năng ứng phó kiệt sức học tập của học sinh THPT 8

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề án 8

1.3.1 Kết quả nghiên cứu thực trạng kiệt sức học tập của học sinh trường THPT Trần Hưng Đạo 8

1.3.2 Kết quả nghiên cứu thực trạng các đề án kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập của học sinh trường THPT Trần Hưng Đạo 15

CHƯƠNG 2 ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH, GIẢI PHÁP 17

2.1 Giới thiệu về mô hình của đề án 17

2.2.1 Đặc điểm của đề án 17

2.2.2 Đối tượng mục tiêu 17

2.2.3 Người vận hành đề án 17

2.2.4 Mục đích của đề án 17

2.2 Nội dung đề án 18

2.1.1 Module 1: Nhận diện kiệt sức học tập và các yếu tố liên quan 18

2.1.2 Module 2: Kỹ năng xác định các phương án ứng phó kiệt sức học tập 22

2.1.3 Module 3: Kỹ năng thực hiện các phương án ứng phó kiệt sức học tập của học sinh trung học phổ thông 26

2.3 Cách thức thực hiện đề án 31

2.3.1 Phương pháp triển khai 31

2.3.2 Quy trình thực hiện 31

2.3.3 Sự tham gia của các bên liên quan 32

2.3.4 Đánh giá hiệu quả 33

2.4 Điều kiện thực hiện đề án 33

CHƯƠNG 3: KIỂM NGHIỆM MÔ HÌNH, GIẢI PHÁP 34

3.1 Kết quả thực nghiệm 34

3.1.1 Khái quát về thực nghiệm 34

3.1.2 Kết quả khi thực nghiệm đề án 36

3.2 Khảo nghiệm về tính cấp thiết và khả thi của đề án 43

3.2.1 Đánh giá của giáo viên và cán bộ quản lý 43

3.2.2 Đánh giá của chuyên gia 46

3.3 Khuyến nghị thực hiện đề án 49

3.3.1 Khuyến nghị nâng cao hiệu quả thực hiện đề án 49

3.3.2 Khuyến nghị nâng cao hiệu quả thực hiện đề án 51

PHẦN KẾT LUẬN 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54 QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI

PHỤ LỤC PL1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CHỮ VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ

CNTT Công nghệ Thông tin

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.3 Mức độ KSHT ở khía cạnh sự mệt mỏi của học sinh THPT 10 Bảng 1.4 Mức độ KSHT ở khía cạnh sự hoài nghi của học sinh THPT 11 Bảng 1.5 Mức độ KSHT ở khía cạnh Niềm tin hiệu quả học tập của học

Bảng 3.8 Mức độ đánh giá của giáo viên và cán bộ quản lý về nội dung

của đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó KSHT cho học sinh THPT

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề án

Kiệt sức học tập là một vấn đề phổ biến và ngày càng nghiêm trọng ở học sinh, đặc biệt là học sinh trung học phổ thông Theo báo cáo chuyên đề về sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên Việt Nam, áp lực học tập là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến stress ở thanh thiếu niên từ 14 đến 25 tuổi (Nguyễn Hương Thanh, 2010) Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng khó khăn trong học tập là nguồn gây kiệt sức chủ yếu cho học sinh, bao gồm bài tập quá nhiều, kiểm tra và thi cử liên tục, dồn dập, hay điểm số không như mong muốn (Đăng Đức Nhu, 2016; Nguyễn Hữu Thụ, 2009; O'Reilly, McNeill, Mavor, & Anderson, 2014; Vũ Dũng, 2015)

Cách học sinh ứng phó với kiệt sức học tập đóng vai trò quan trọng, quyết định mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và hiệu quả học tập Những cách ứng phó thiếu thích ứng có thể dẫn đến nhiều hệ quả tiêu cực như kết quả học tập giảm sút, trầm cảm, lo âu, rối loạn ăn uống, hay lạm dụng chất kích thích Ngược lại, các chiến lược ứng phó tích cực có thể giúp học sinh giảm mức độ kiệt sức (Coiro, Bettis, & Compas, 2017), giảm lo âu (Renk & Eskola, 2007), tăng khả năng thích ứng (Leong, Bonz, & Zachar, 1997), và cải thiện sức khỏe thể chất (Park & Adler, 2003) Việc xây dựng và triển khai các đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập là rất cần thiết, giúp học sinh phát triển những kỹ năng cần thiết để đối mặt và vượt qua những thách thức trong học tập một cách hiệu quả hơn Hiện nay, nhiều trường học đã nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề và triển khai các đề án hỗ trợ học sinh ứng phó với kiệt sức học tập Tại Trường THPT Trần Hưng Đạo, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang, nhà trường đã tổ chức nhiều đợt tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng ứng phó và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá Các

đề án này đã đạt được một số thành công nhất định như nâng cao nhận thức của học sinh và giáo viên về vấn đề kiệt sức học tập, cung cấp một số công cụ và phương pháp cơ bản để ứng phó với stress và tạo môi trường học tập tích cực hơn thông qua việc đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá

Tuy nhiên, các đề án hiện có vẫn còn một số hạn chế đáng kể Chúng chưa có sự

đa dạng về nội dung và hình thức, chủ yếu tập trung vào các buổi tập huấn lý thuyết Việc lồng ghép kỹ năng ứng phó vào các hoạt động học tập hàng ngày còn hạn chế Ngoài ra, các đề án này thiếu sự theo dõi và đánh giá hiệu quả lâu dài, cũng như chưa

có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và các chuyên gia tâm lý

Trước thực trạng học sinh ngày càng chịu nhiều áp lực học tập, đặc biệt là trong

vấn đề thi cử, việc xây dựng một đề án toàn diện và hiệu quả để nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập là hết sức cần thiết Đề án này sẽ giúp trang bị cho học sinh các kỹ năng ứng phó tích cực và bền vững, giảm tình trạng stress và kiệt sức, cải thiện sức khỏe tâm lý và thể chất, nâng cao hiệu quả học tập và khả năng thích ứng với áp lực học đường, đồng thời tạo ra một môi trường học tập lành mạnh và hỗ trợ Đối với Trường THPT Trần Hưng Đạo, Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang những năm vừa qua nhà trường đã tổ chức nhiều đợt tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập, đổi mới thi kiểm tra nhằm giảm áp lực cho học sinh trong học tập Tuy nhiên trong những năm gần đây, tình trạng học sinh bị áp lực, căng thẳng, stress… đã gia tăng tình trạng kiệt sức học tập đặc biệt là trong vấn đề thi cử Học sinh đã chịu nhiều áp lực từ việc lo sợ tình trạng thi rớt, thi không đậu nên áp lực trong học tập đã làm gia tăng tình trạng kiệt sức của học sinh Những vấn

đề này đặt ra yêu cầu cho các nhà quản lý giáo dục, các nhà tâm lý học đường, các nhà tham vấn và trị liệu phải tiến hành các nghiên cứu tìm hiểu và xây dựng được các đề án kỹ năng ứng phó kiệt sức học tập của học sinh nhằm giúp học sinh ứng phó hiệu quả hơn trước các tình huống hay vấn đề gây kiệt sức học tập Xuất phát từ

lý do trên và để làm rõ hơn vấn đề cần nghiên cứu nên tác giả chọn: “Đề án ứng

dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập (burnout) cho học sinh trung học phổ thông trường Trần Hưng Đạo, Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang” làm đồ án nghiên cứu cho bản thân

2 Giới thiệu đề án

2.1 Tên đề án

Đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập (burnout) cho học sinh trung học phổ thông trường THPT Trần Hưng Đạo, Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang

Chương 1: Nhận diện hội chứng kiệt sức học đường: Giúp học sinh hiểu rõ về hội chứng kiệt sức học đường, bao gồm các dấu hiệu, nguyên nhân và hậu quả của

nó Nội dung sẽ tập trung vào việc làm thế nào để nhận biết sớm các dấu hiệu của kiệt sức, từ đó có thể ngăn chặn và đối phó kịp thời

Chương 2: Kỹ năng quản lý stress và cân bằng cuộc sống: Cung cấp cho học sinh các kỹ năng thực tiễn để quản lý stress, từ việc học cách thư giãn, thực hiện các bài tập hít thở, đến việc lập kế hoạch học tập và thời gian biểu hợp lý Học sinh cũng sẽ được hướng dẫn cách cân bằng giữa học tập và các hoạt động khác để giảm

áp lực và cải thiện sức khỏe tinh thần

Chương 3: Xây dựng chiến lược học tập hiệu quả: Chương cuối cùng sẽ hướng dẫn học sinh xây dựng chiến lược học tập thông minh, giúp họ học hiệu quả hơn mà không bị quá tải Nội dung bao gồm các phương pháp học tập tiên tiến, kỹ thuật ghi nhớ và lập kế hoạch học tập dài hạn Ngoài ra, chương này cũng sẽ giới thiệu các công cụ hỗ trợ học tập và cách sử dụng chúng một cách hiệu quả

Đề án cũng sẽ bao gồm các buổi thảo luận nhóm, hoạt động ngoại khóa và tư vấn cá nhân để học sinh có thể thực hành và áp dụng những kỹ năng đã học vào cuộc sống hàng ngày Tác giả tin rằng với sự hỗ trợ từ đề án này, học sinh Trường THPT Trần Hưng Đạo sẽ có thể đối phó tốt hơn với hội chứng kiệt sức học đường,

từ đó phát triển một cách toàn diện và bền vững

3 Mục tiêu đề án

Đề án nhằm hướng tới mục đích nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập cho học sinh trung học phổ thông, từ đó góp phần phòng ngừa và giảm thiểu tình trạng kiệt sức học tập, đồng thời trang bị cho học sinh những công cụ cần thiết

để tự tìm kiếm sự trợ giúp và duy trì sự cân bằng trong học tập và cuộc sống

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN KHOA HỌC

1.1 Cơ sở pháp lý của đề án

1.1.1 Quy định của pháp luật về hoạt động tư vấn tâm lý học đường

Việc xây dựng và triển khai đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập cho học sinh trung học phổ thông trường Trần Hưng Đạo, Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang có cơ sở pháp lý vững chắc dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành của Việt Nam:

Luật Giáo dục năm 2019 quy định mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm nghề mỹ và nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập cho học sinh trung học phổ thông nhằm hỗ trợ sự phát triển toàn diện về tâm lý, tinh thần cho học sinh, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục theo quy định

Nghị quyết số 29-NQ/TW năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm lo sức khỏe thể chất và tinh thần cho học sinh Đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập sẽ góp phần bảo vệ và nâng cao sức khỏe tinh thần cho học sinh

Thông tư 31/2017/TT-BGDĐT ngày 18 tháng 12 năm 2017 về hướng dẫn thực hiện công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổ thông

Thông qua chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 04/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ

về giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh; tăng cường công tác giáo dục kỹ năng sống, xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học; công tác tư vấn tâm lý cho học sinh phổ thông; công tác tác hội hóa trong trường học

Thông tư số 31/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về

“Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong trường phổ thông” Đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập có thể được triển khai như một hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo quy định của Thông tư này Quyết định số 522/QĐ-TTg năm 2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt

“Đề án tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên giai đoạn 2018-2025” Đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập sẽ góp phần hỗ trợ học sinh trong việc rèn luyện đạo đức, lối sống lành mạnh

Quyết định số 1660/QĐ-TTg ngày 25/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Sức khỏe học đường giai đoạn 2021-2025” Đề án này đặt mục tiêu nâng cao chất lượng công tác y tế trường học, chăm sóc sức khỏe ban đầu và giáo dục sức khỏe cho trẻ em, học sinh trong các cơ sở giáo dục

Quyết định số 1895/QĐ-TTg ngày 11/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Hỗ trợ phát triển thanh niên về sức khỏe, thể chất, đời sống văn hóa tinh thần giai đoạn 2022-2030” Đề án này có mục tiêu nâng cao nhận thức, kiến thức về chăm sóc sức khỏe tâm thần cho thanh niên

Quyết định số 1968/QĐ-TTg ngày 22/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tăng cường công tác phòng, chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục giai đoạn 2021-2025” Đề án này có nội dung liên quan đến việc hỗ trợ tâm lý cho học sinh bị ảnh hưởng bởi bạo lực học đường

Đề án hành động số 06-CTr/BCSĐ ngày 20/01/2022 của Ban cán sự đảng Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện Kết luận số 20-KL/TW ngày 16/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về “Tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo” Đề án này nhấn mạnh việc tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và sức khỏe tâm thần cho học sinh

Ngoài ra, đề án cũng phù hợp với các quy định về quyền và nghĩa vụ của học sinh trong Điều lệ trường THPT, cũng như các chỉ đạo, kế hoạch về công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tiền Giang

Do vậy, việc xây dựng và triển khai Đề án ứng dụng chương trình nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập tại trường THPT Trần Hưng Đạo thành phố Mỹ Tho là hoàn toàn phù hợp với cơ sở pháp lý hiện hành, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh

1.1.2 Quy định, hướng dẫn của Nhà trường hoạt động tư vấn tâm lý học đường

Thực tế tại địa phương, hoạt động tư vấn tâm lý học đường được nhà trường triển khai nhằm hỗ trợ học sinh trong việc phát triển kỹ năng sống, quản lý tâm lý

cá nhân và giải quyết các vấn đề phát sinh trong cuộc sống học đường Các quy định và hướng dẫn cụ thể liên quan đến hoạt động này được thực hiện dựa trên những tài liệu chính thức của nhà trường, chẳng hạn như các kế hoạch hành động, công văn và quyết định liên quan

Theo Công văn số 191/KH-THHN ngày 10/09/2023 – Kế hoạch về thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm 2023-2024, nhà trường đã đưa ra các hướng dẫn chi tiết về việc triển khai hoạt động tư vấn tâm lý học đường Mục tiêu chính của

hoạt động này là phòng ngừa, hỗ trợ, và can thiệp (khi cần thiết) đối với các học sinh gặp khó khăn về tâm lý trong học tập và cuộc sống, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh Đặc biệt, công văn này yêu cầu các thành viên của Tổ tư vấn tâm lý phải giữ bí mật những vấn đề nhạy cảm của học sinh để bảo vệ quyền riêng tư và tránh sự mặc cảm

Quyết định số 103/QĐ-TTHH ngày 01/09/2023 - Kế hoạch về việc hoạt động của Tổ tư vấn tâm lý học đường, đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên trong Tổ tư vấn tâm lý học đường Theo quyết định này, các giáo viên trong tổ tư vấn có trách nhiệm hàng tuần thăm lớp, lắng nghe học sinh để kịp thời phát hiện và

hỗ trợ những em gặp khó khăn về tâm lý Các hoạt động tư vấn có thể được thực hiện qua đối thoại trực tiếp, qua thư điện tử, hoặc qua các kênh truyền thông trực tuyến như Facebook, Zalo của tổ tư vấn Đồng thời, nhà trường cũng xây dựng các chuyên đề kỹ năng sống và tư vấn tâm lý lồng ghép trong các tiết sinh hoạt lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Tài liệu hướng dẫn số 101/HD-TTHH ngày 15/08/2023 - Kế hoạch giáo dục Trung học phổ thông năm học 2023 – 2024 đã chỉ rõ các nội dung cần thiết trong tư vấn tâm lý học đường, bao gồm tư vấn về tâm lý lứa tuổi, kỹ năng ứng xử, phòng chống bạo lực học đường, định hướng nghề nghiệp, và hỗ trợ những học sinh gặp khó khăn về tâm lý Tài liệu cũng đề cập đến phương pháp tư vấn đa dạng như tư vấn riêng, tư vấn nhóm, và kết hợp với các hoạt động ngoại khóa để tối đa hóa hiệu quả tư vấn

Trong Kế hoạch số 193/KH-THPTTHĐ ngày 08/09/2023 - Chiến lượt phát triển năm học 2023 – 2024, nhà trường đã đề ra lộ trình thực hiện các hoạt động tư vấn tâm lý học đường trong suốt năm học 2023-2024 Kế hoạch này bao gồm việc giáo dục ý thức học sinh qua các tuần lễ chuyên đề, sinh hoạt dưới cờ, và các hoạt động thăm lớp hàng tuần Mỗi hoạt động đều có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, và đoàn thể để đảm bảo rằng các vấn đề tâm lý của học sinh được giải quyết kịp thời và hiệu quả

Những quy định và hướng dẫn này cho thấy sự cam kết của nhà trường trong việc tạo ra một môi trường học tập an toàn, hỗ trợ tối đa cho học sinh trong quá trình phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần

1.2 Cơ sở lý luận của đề án

1.2.1 Lý luận về kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập

1.2.1.1 Khái niệm kiệt sức học tập

Kiệt sức học tập (academic burnout) được hiểu là “một tình trạng mệt mỏi về thể chất, tình cảm và nhận thức do áp lực học tập kéo dài” (Schaufeli et al., 2002)

Các triệu chứng điển hình bao gồm mệt mỏi trầm trọng, thiếu năng lượng, cảm thấy căng thẳng, mất lòng tin và thái độ tiêu cực với việc học

Theo Schaufeli et al (2002), kiệt sức học tập bao gồm ba thành phần chính: (1) Sự mệt mỏi, cạn kiệt năng lượng, (2) Cảm giác hoài nghi về năng lực và thành tích của bản thân và (3) Mất niềm tin hiệu quả học tập

1.2.1.2 Định nghĩa kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập

Kỹ năng ứng phó (coping skills) là “các nỗ lực nhận thức và hành vi nhằm giảm căng thẳng” (Lazarus, R S., & Folkman, S., 1984)

Trong bối cảnh học tập, kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập bao gồm các chiến lược và kỹ thuật giúp học sinh quản lý căng thẳng, giảm thiểu lo âu và mệt mỏi liên quan đến học tập Kỹ năng này có thể được chia thành hai loại chính: ứng phó tập trung vào vấn đề (problem-focused coping) và ứng phó tập trung vào cảm xúc (emotion-focused coping) (Lazarus & Folkman, 1984)

1.2.1.3 Một số đặc điểm tâm lý của học sinh THPT

Học sinh THPT đang trong giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi vị thành niên sang trưởng thành, với nhiều thay đổi về mặt thể chất, nhận thức và cảm xúc (Santrock, 2014) Những đặc điểm tâm lý nổi bật của học sinh trong giai đoạn này bao gồm: phát triển tư duy trừu tượng và khả năng phán đoán, nhu cầu khẳng định bản thân, cảm xúc thay đổi thất thường và dễ bị tổn thương, cùng với việc mối quan hệ xã hội

và bạn bè trở nên quan trọng hơn Những đặc điểm này có thể khiến học sinh dễ dàng rơi vào tình trạng kiệt sức học tập nếu không được trang bị kỹ năng ứng phó thích hợp

1.2.1.4 Định nghĩa về kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập của học sinh THPT

Kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập của học sinh trung học phổ thông (THPT) là tập hợp các kỹ năng giúp học sinh nhận diện các dấu hiệu ban đầu của kiệt sức, đưa ra các phương án giảm tải áp lực học tập, đồng thời áp dụng các kỹ thuật để phục hồi năng lượng và duy trì sự hứng thú trong học tập Theo cách tiếp cận thao tác hóa hành động, kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập bao gồm các hoạt động cụ thể như tự đánh giá mức độ mệt mỏi, lựa chọn các phương pháp thư giãn, thiết lập thời gian biểu học tập và nghỉ ngơi hợp lý, và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết Những kỹ năng này không chỉ giúp giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực của kiệt sức mà còn tạo nền tảng cho học sinh xây dựng các thói quen học tập bền vững, linh hoạt ứng phó với những thách thức trong quá trình học tập (Nguyen, T D., Cannata, D., & Miller, J., 2018)

1.2.2 Biểu hiện kỹ năng ứng phó kiệt sức học tập của học sinh THPT

Biểu hiện kỹ năng ứng phó kiệt sức học tập của học sinh THPT có thể được nhận diện thông qua các hành vi và phản ứng sau đây:

- Nhận diện kiệt sức học tập: Học sinh có khả năng nhận biết các biểu hiện mệt mỏi như mất động lực học tập, căng thẳng kéo dài, hoặc khó tập trung Biểu hiện này thường được thể hiện qua việc học sinh thừa nhận mình đang gặp phải áp lực học tập quá lớn và nhận diện các dấu hiệu của trạng thái kiệt sức (Schaufeli, W B., & Bakker, A B., 2004)

- Phát triển các chiến lược quản lý stress: Học sinh bắt đầu áp dụng các phương pháp quản lý căng thẳng như kỹ thuật thở sâu, thiền, hoặc tập thể dục để giảm bớt áp lực học tập Những kỹ thuật này giúp giảm thiểu mức độ căng thẳng tức thời và tăng cường khả năng phục hồi về thể chất và tinh thần (Lazarus, R S., & Folkman, S., 1984)

- Thiết lập thời gian biểu hợp lý: Học sinh xây dựng và tuân thủ kế hoạch học tập cá nhân, đảm bảo có đủ thời gian nghỉ ngơi, hoạt động xã hội và sở thích cá nhân Việc quản lý thời gian hiệu quả giúp học sinh duy trì sự cân bằng giữa học tập

và nghỉ ngơi, giảm nguy cơ kiệt sức (Zimmerman, B J., 2002)

- Áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả: Học sinh sử dụng các kỹ thuật học tập như phương pháp Pomodoro, ghi chú Cornell hoặc phân bổ thời gian học hợp lý, giúp giảm thiểu áp lực và cải thiện chất lượng học tập Đây là biểu hiện của việc học sinh không chỉ tập trung giảm bớt kiệt sức mà còn tăng cường hiệu quả trong học tập (Pashler, H., Bain, P M., & Bottge, B A., 2007)

- Tìm kiếm sự hỗ trợ: Khi gặp khó khăn, học sinh chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ

từ thầy cô, bạn bè hoặc gia đình Điều này giúp tạo ra môi trường hỗ trợ xung quanh

và giảm thiểu cảm giác đơn độc, từ đó cải thiện khả năng ứng phó với các khó khăn trong học tập (Cutrona, C E., & Russell, D W., 1990)

Những biểu hiện trên cho thấy học sinh đã có sự nhận diện về trạng thái kiệt sức của bản thân và đang từng bước áp dụng các kỹ năng ứng phó cần thiết để duy trì sức khỏe tinh thần và hiệu quả học tập

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề án

1.3.1 Kết quả nghiên cứu thực trạng kiệt sức học tập của học sinh trường THPT Trần Hưng Đạo

1.3.1.1 Khách thể nghiên cứu

Bảng 1.1 Thống kê khách thể nghiên cứu

Với điểm trung bình về kiệt sức học tập của học sinh THPT Trần Hưng Đạo nằm ở mức Cao với ĐTB = 4.64 trên thang đo đã xác lập (4.44 < ĐTB < 5.29), điều này là một dấu hiệu đáng báo động Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, kiệt sức học tập

có liên quan đến nhiều vấn đề nghiêm trọng như trầm cảm, lo âu, thất vọng, rối loạn cảm xúc, giảm sút động lực học tập, kém tập trung, sa sút thành tích học tập và thậm chí là bỏ học [12] [13] [21] Kết quả này chứng tỏ rằng các khía cạnh kiệt sức học tập của học sinh THPT không hề nhỏ xét trên phương diện thống kê tiêu chí đã xác lập của đề tài

b Thực trạng mức độ kiệt sức học tập ở khía cạnh sự mệt mỏi

Bảng 1.3 Mức độ KSHT ở khía cạnh sự mệt mỏi của học sinh THPT

Nội dung Mức độ

M SD XH

1 2 3 4 5 6 7

Tôi thấy cảm xúc của mình

bị vắt kiệt bởi việc học

N 20 44 23 108 159 93 122

4.95 1.62 3

% 3.5 7.7 4.0 19 27.9 16.3 21.4 Tôi cảm thấy uể oải sau

mỗi buổi học ở trường

N 8 14 27 65 157 148 150

5.45 1.37 1

% 1.4 2.5 4.7 11.4 27.6 26.0 26.4 Tôi cảm thấy mệt mỏi khi

mỗi sáng thức dậy và phải

đối mặt với một ngày nữa

độ kiệt sức trung bình tương đương 4.73 trên thang điểm 7, khá gần với kết quả của chúng ta [23] Tuy nhiên, mức độ mệt mỏi trong nghiên cứu này cao hơn so với một

số nghiên cứu khác, như nghiên cứu của Walburg (2014) ở học sinh Pháp [21] Sự khác biệt này có thể do nhiều yếu tố như khác biệt văn hóa, hệ thống giáo dục, hoặc các yếu tố xã hội khác Nhìn chung, kết quả phản ánh một xu hướng đáng lo ngại về

mức độ mệt mỏi cao trong học tập của học sinh, cho thấy cần có các biện pháp can thiệp để giảm stress và cải thiện sức khỏe tinh thần cho học sinh

c Thực trạng mức độ kiệt sức học tập ở khía cạnh sự hoài nghi

Bảng 1.1 Mức độ KSHT ở khía cạnh sự hoài nghi của học sinh THPT

Tôi tin rằng tôi có đóng

góp hiệu quả cho lớp học

N 15 47 69 222 90 77 49

4.32 1.44 4

% 2.6 8.3 12.1 39.0 15.8 13.5 8.6 Tôi tự thấy mình là một

học sinh tốt

N 24 38 53 188 90 81 95

4.59 1.62 2

% 4.2 6.7 9.3 33.0 15.8 14.2 16.7 Tôi cảm thấy phấn khích

khi đạt được mục tiêu học

= 1.62), “Tôi có thể giải quyết những vấn đề học tập một cách hiệu quả” (M = 4.43,

SD = 1.38), và “Tôi tin rằng tôi có đóng góp hiệu quả cho lớp học” (M = 4.32, SD = 1.44) có điểm trung bình thấp hơn, cho thấy học sinh có xu hướng hoài nghi về khả năng và đóng góp của mình trong học tập Kết quả này phản ánh một thực trạng đáng quan tâm về sự tự tin và niềm tin vào khả năng học tập của học sinh THPT, đồng thời cũng gợi ý về nhu cầu cần có các biện pháp hỗ trợ để tăng cường sự tự tin

và giảm thiểu sự hoài nghi của học sinh trong quá trình học tập

d Thực trạng mức độ kiệt sức học tập ở khía cạnh Niềm tin hiệu quả học tập

Bảng 1.5 Mức độ KSHT ở khía cạnh Niềm tin hiệu quả học tập của học sinh THPT

Nội dung Mức độ

M SD XH

1 2 3 4 5 6 7

Tôi đã học được rất nhiều

điều thú vị trong quá

trình học

N 11 13 25 96 118 178 128

5.36 1.40 1

% 1.9 2.3 4.4 16.9 20.7 31.3 22.5 Trong lớp, tôi cảm thấy

thú đối với việc học tập

kể từ khi tôi học lớp mới

N 43 90 59 170 98 66 43

3.98 1.66 5

% 7.6 15.8 10.4 29.9 17.2 11.6 7.6 Tôi cảm thấy bản thân ít

hào hứng với việc học

hơn

N 29 70 62 162 103 88 55

4.27 1.63 3

% 5.1 12.3 10.9 28.5 18.1 15.5 9.7 Tôi dần trở nên hoài nghi

Niềm tin hiệu quả học tập 4.29 914

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ niềm tin hiệu quả học tập của học sinh ở mức trung bình, với điểm số 4.29 (SD = 0.914) trên thang điểm 7 Đáng chú ý nhất

là mục "Tôi đã học được rất nhiều điều thú vị trong quá trình học" có điểm trung bình cao nhất (M = 5.36, SD = 1.40), với 74.5% học sinh chọn mức độ từ 5 đến 7 Tuy nhiên, các khía cạnh tiêu cực như hoài nghi về mục đích học tập (M = 4.35, SD

= 1.84) và giảm hứng thú với việc học (M = 4.27, SD = 1.63) cũng có điểm số đáng

kể So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này cho thấy mức độ hoài nghi cao hơn so với nghiên cứu của Tuominen-Soini và Salmela-Aro (2014) ở học sinh Phần Lan [20], nhưng thấp hơn so với nghiên cứu của Wang et al (2015) về học sinh Trung Quốc [22]

Sự khác biệt này có thể phản ánh những khác biệt về văn hóa, hệ thống giáo dục, hoặc áp lực học tập giữa các quốc gia Mặc dù vậy, việc học sinh vẫn nhận thấy

họ học được nhiều điều thú vị là một điểm tích cực, gợi ý tiềm năng để cải thiện niềm tin hiệu quả học tập thông qua các biện pháp hỗ trợ phù hợp Kết quả này nhấn mạnh nhu cầu cần có các can thiệp để tăng cường niềm tin hiệu quả học tập và giảm thiểu sự hoài nghi của học sinh trong quá trình học tập

1.3.1.3 Thực trạng kiệt sức học tập trên bình diện các tham số

a So sánh mức độ kiệt sức học tập trên bình diện giới tính

Bảng 1.6 Kiểm tra T-Test về kiệt sức học tập của học sinh theo giới tính

Giới tính N M SD Sig Sig (2 -

Mặc dù điểm trung bình của nam (4.65) cao hơn một chút so với nữ (4.63), nhưng sự khác biệt này không đủ lớn để có ý nghĩa thống kê Điều này cho thấy rằng giới tính không phải là yếu tố quyết định đến mức độ kiệt sức học tập của học sinh THPT

Cả nam và nữ đều có điểm trung bình nằm trong khoảng “Cao” về kiệt sức học tập (4.44 < M < 5.29 trên thang đo đã xác lập), cho thấy cả hai giới đều gặp phải tình trạng kiệt sức học tập khá nghiêm trọng

Trong một nghiên cứu của Salmela-Aro và Tynkkynen (2012) trên học sinh trung học tại Phần Lan [16], các tác giả cũng không tìm thấy sự khác biệt đáng kể

về kiệt sức học tập giữa nam và nữ Tương tự, nghiên cứu của Madigan và Curran (2020) tại Mỹ [5] cũng kết luận rằng giới tính không phải là yếu tố dự báo quan trọng đối với kiệt sức học tập ở học sinh

Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác lại cho thấy kết quả trái ngược Trong nghiên cứu của Yavuz và Dogan (2014) tại Thổ Nhĩ Kỳ, các tác giả phát hiện rằng

nữ sinh có mức độ kiệt sức học tập cao hơn so với nam sinh [24] Sự khác biệt này

có thể được giải thích bởi các yếu tố văn hóa và xã hội liên quan đến giới tính trong từng quốc gia

Mặc dù vậy, cả nam và nữ ở trường THPT Trần Hưng Đạo đều có mức độ kiệt sức học tập ở mức cao, điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho rằng tình trạng kiệt sức học tập là vấn đề phổ biến ở cả hai giới [15], [21] Vì vậy, các biện pháp can thiệp và hỗ trợ cần được áp dụng cho tất cả học sinh mà không phân biệt giới tính

b So sánh mức độ kiệt sức học tập trên bình diện năm học và vùng miền

Bảng 1.7 Kiểm tra Anova về kiệt sức học tập của SV theo các năm và vùng miền

Kết quả này cho thấy khối lớp là một yếu tố có ảnh hưởng đến mức độ kiệt sức học tập của học sinh THPT Điều này có thể do sự khác biệt về áp lực học tập, mức

độ khó khăn của đề án học giữa các lớp năm học

Trong một nghiên cứu của Madigan và Curran (2021) trên học sinh trung học tại Canada [5], các tác giả phát hiện rằng học sinh lớp 12 (cuối cấp) có nguy cơ kiệt sức học tập cao hơn đáng kể so với học sinh lớp 10 và lớp 11 Điều này có thể được giải thích bởi áp lực học tập và lo lắng về tương lai nghề nghiệp tăng cao ở học sinh lớp cuối cấp

Tương tự, nghiên cứu của Kiuru et al (2008) tại Phần Lan cũng chỉ ra rằng kiệt sức học tập gia tăng theo thời gian[13], với mức độ cao nhất vào cuối năm học và đạt đỉnh điểm vào năm cuối cấp trung học Các tác giả giải thích rằng điều này có thể do

sự gia tăng về khối lượng học tập và áp lực thi cử khi học sinh lên cao hơn

Bên cạnh đó, nghiên cứu của Salmela-Aro và Upadyaya (2014) cũng chỉ ra rằng các yếu tố như môi trường học tập, sự hỗ trợ từ giáo viên và bạn bè có ảnh

hưởng đáng kể đến mức độ kiệt sức học tập của học sinh [12] Điều này có thể giải thích cho sự khác biệt về kiệt sức học tập giữa các lớp học, do môi trường học tập

và mối quan hệ xã hội khác nhau

Kết quả nghiên cứu tại trường THPT Trần Hưng Đạo phù hợp với các nghiên cứu trên và gợi ý rằng các biện pháp can thiệp kiệt sức học tập cần được điều chỉnh phù hợp với từng năm học/lớp học để đạt hiệu quả tối đa Ví dụ, đối với học sinh cuối cấp, cần tập trung vào việc giảm áp lực thi cử, định hướng nghề nghiệp, trong khi đối với học sinh đầu cấp, có thể tập trung vào việc xây dựng môi trường học tập tích cực và hỗ trợ mối quan hệ bạn bè

1.3.2 Kết quả nghiên cứu thực trạng các đề án kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập của học sinh trường THPT Trần Hưng Đạo

Trong 5 năm qua, trường THPT Trần Hưng Đạo đã triển khai nhiều hoạt động

và đề án nhằm hỗ trợ học sinh trong việc phát triển kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập Tuy nhiên, những nỗ lực này chủ yếu tập trung vào các hoạt động giáo dục chung, chưa có sự chuyên sâu hoặc một đề án cụ thể nào dành riêng cho việc ứng phó với tình trạng kiệt sức học tập Trong đó có thể kể đến một số hoạt động như: Sinh hoạt dưới cờ và chuyên đề giáo dục: Hàng tuần, trường đã tổ chức các buổi sinh hoạt dưới cờ với các chuyên đề giáo dục về kỹ năng sống, tinh thần trách nhiệm, và quản lý thời gian Các buổi sinh hoạt này được lồng ghép các nội dung về phòng chống stress và hướng dẫn quản lý thời gian học tập một cách hiệu quả Tuy nhiên, các nội dung này mới chỉ dừng lại ở mức độ cơ bản và chưa thực sự đi sâu vào việc giúp học sinh nhận diện và ứng phó với kiệt sức học tập

Mời chuyên gia tư vấn tâm lý: Trong vài năm gần đây, trường đã có những buổi mời chuyên gia tâm lý đến nói chuyện với học sinh về các vấn đề như stress,

áp lực học tập, và kỹ năng quản lý cảm xúc Những buổi nói chuyện này thường diễn ra trong các hội nghị chuyên đề hoặc các buổi tư vấn trực tiếp với học sinh Tuy nhiên, số lượng các buổi gặp mặt chuyên gia còn hạn chế, và phần lớn chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, chưa thực sự có sự theo dõi và hỗ trợ dài hạn

Các dự án và hoạt động ngoại khóa: Trường đã triển khai một số dự án và hoạt động ngoại khóa nhằm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng sống và ứng phó với các áp lực học tập Ví dụ, các câu lạc bộ kỹ năng sống, các buổi hội thảo về quản lý thời gian, và các hoạt động tình nguyện nhằm phát triển tinh thần đồng đội và giảm căng thẳng Tuy nhiên, những hoạt động này thường mang tính chất ngắn hạn, chưa có sự kết nối liên tục để tạo nên một đề án hỗ trợ toàn diện

Ấn phẩm và tài liệu tuyên truyền: Nhà trường cũng đã phát hành một số ấn

phẩm, tờ rơi về các kỹ năng quản lý stress và làm việc hiệu quả trong học tập Tuy nhiên, các tài liệu này chưa được phổ biến rộng rãi hoặc cập nhật thường xuyên, dẫn đến việc học sinh ít tiếp cận và sử dụng

Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc tổ chức các hoạt động và đề án giáo dục liên quan, tuy nhiên, các hoạt động hiện tại của trường THPT Trần Hưng Đạo chủ yếu vẫn dừng lại ở mức độ giáo dục chung, chưa có một đề án hay dịch vụ cụ thể nhằm giải quyết vấn đề kiệt sức học tập Sự thiếu đồng bộ và chuyên sâu trong các hoạt động hiện tại khiến việc hỗ trợ học sinh chưa thực sự hiệu quả trong việc giúp các em ứng phó với kiệt sức học tập Chính điều này dẫn đến nhu cầu cấp thiết trong việc xây dựng một đề án nâng cao kỹ năng ứng phó với kiệt sức học tập cho học sinh, đảm bảo tính toàn diện và liên tục trong việc hỗ trợ các em vượt qua những thách thức này

CHƯƠNG 2 ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH, GIẢI PHÁP

2.1 Giới thiệu về mô hình của đề án

2.2.1 Đặc điểm của đề án

Đề án “Nâng Cao Kỹ Năng Đối Phó với Hội Chứng Kiệt Sức Học Đường” được thiết kế nhằm cung cấp cho học sinh trung học phổ thông (THPT) tại Trường THPT Trần Hưng Đạo, Thành phố Mỹ Tho, Tỉnh Tiền Giang, những công cụ và kỹ năng cần thiết để nhận diện, phòng ngừa và ứng phó với hội chứng kiệt sức học tập Hội chứng kiệt sức học tập, như đã đề cập ở trên, là một tình trạng phổ biến do

áp lực học tập kéo dài, dẫn đến mệt mỏi về thể chất, tinh thần, và cảm xúc Đối mặt với tình trạng này, học sinh không chỉ cần sự hỗ trợ từ gia đình và nhà trường mà còn cần phải tự trang bị cho mình những kỹ năng ứng phó hiệu quả Đề án được xây dựng dựa trên các lý thuyết tâm lý học về kỹ năng ứng phó, đặc điểm phát triển tâm

lý của học sinh THPT, và các nghiên cứu liên quan đến kiệt sức học tập

Mục tiêu chính của đề án là trang bị cho học sinh các kỹ năng nhận diện các dấu hiệu ban đầu của kiệt sức, hiểu rõ nguyên nhân và hậu quả của tình trạng này, đồng thời cung cấp các chiến lược ứng phó phù hợp Thông qua đó, đề án giúp học sinh phát triển khả năng tự quản lý căng thẳng, nâng cao hiệu quả học tập và cải thiện sức khỏe tinh thần

2.2.2 Đối tượng mục tiêu

Đề án hướng tới học sinh THPT, đặc biệt là những học sinh đang gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa học tập và các khía cạnh khác của cuộc sống Đây là giai đoạn mà các em phải đối mặt với áp lực thi cử, kỳ vọng từ gia đình và nhà trường, cùng với những thay đổi lớn về tâm sinh lý Vì vậy, việc hỗ trợ học sinh trong việc ứng phó với kiệt sức học tập không chỉ giúp các em duy trì thành tích học tập mà còn giúp bảo vệ sức khỏe tinh thần của mình

2.2.3 Người vận hành đề án

Đề án sẽ được triển khai bởi đội ngũ chuyên gia tâm lý học đường, các giáo viên chủ nhiệm, và những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực giáo dục và tâm lý học Các chuyên gia sẽ chịu trách nhiệm thiết kế nội dung và dẫn dắt các hoạt động trong đề án, trong khi giáo viên chủ nhiệm sẽ đóng vai trò hỗ trợ, giám sát và liên lạc với học sinh cũng như phụ huynh để đảm bảo hiệu quả của đề án

2.2.4 Mục đích của đề án:

Đề án nhằm giúp học sinh:

- Nhận diện sớm các dấu hiệu của kiệt sức học tập: Thông qua việc cung cấp kiến thức về các triệu chứng và hậu quả của kiệt sức học tập, đề án giúp học sinh hiểu rõ hơn về tình trạng này

- Phòng ngừa và giảm thiểu tình trạng kiệt sức học tập: Bằng cách giới thiệu các kỹ thuật quản lý stress và cân bằng cuộc sống, học sinh có thể áp dụng để giảm thiểu các yếu tố dẫn đến kiệt sức

- Phát triển kỹ năng học tập hiệu quả: Đề án không chỉ dừng lại ở việc xử lý tình trạng kiệt sức mà còn hướng đến việc giúp học sinh xây dựng các chiến lược học tập hiệu quả, từ đó tăng cường động lực và khả năng tự học

2.2 Nội dung đề án

Đề án được chia thành ba chương chính, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh khác nhau của kiệt sức học tập và cách ứng phó với nó:

Module 1: Nhận diện kiệt sức học tập và các yếu tố liên quan

Mục tiêu của chương này là giúp học sinh hiểu rõ hơn về khái niệm kiệt sức học tập, các triệu chứng và nguyên nhân dẫn đến tình trạng này Học sinh sẽ được tham gia vào các buổi thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm cá nhân và tìm hiểu về những nghiên cứu đã có về kiệt sức học tập

Module 2: Xác định các phương án ứng phó với kiệt sức học tập

Trong chương này, học sinh sẽ được hướng dẫn về các phương án ứng phó với kiệt sức học tập, bao gồm các kỹ thuật quản lý stress, cân bằng giữa học tập và các hoạt động khác trong cuộc sống, và xây dựng lối sống lành mạnh Học sinh sẽ học cách đánh giá mức độ kiệt sức của bản thân và lựa chọn những phương án ứng phó phù hợp nhất với tình trạng của mình

Module 3: Thực hiện các phương án ứng phó kiệt sức học tập

Chương cuối cùng của đề án tập trung vào việc thực hành các phương án ứng phó đã được xác định ở chương trước Học sinh sẽ được hỗ trợ thực hiện các chiến lược học tập hiệu quả, bao gồm lập kế hoạch học tập, thiết lập mục tiêu, và duy trì động lực học tập Học sinh cũng sẽ học cách áp dụng các kỹ năng đã học vào thực tế,

từ đó cải thiện hiệu quả học tập và tự tin hơn trong việc đối mặt với áp lực học tập

2.1.1 Module 1: Nhận diện kiệt sức học tập và các yếu tố liên quan

NHẬN DIỆN KIỆT SỨC HỌC TẬP VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN

1 Giới thiệu tổng quan

Module giới thiệu cho hoc sinh những vấn đề chung về đề án nâng cao kỹ năng ứng phó kiệt sức học tập học sinh trường Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo

Thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang, bao gồm: Kỹ năng nhận diện tác nhân gây kiệt sức học tập của học sinh Trung học phổ thông, nhận diện biểu hiện kỹ năng ứng phó gây kiệt sức học tập của học sinh Trung học phổ thông

Tổng thời lượng: 100 phút

2 Mục tiêu module

Giúp học sinh nhận diện các biểu hiện và tác nhân gây kiệt sức học tập của học sinh Trung học phổ thông

Hướng dẫn học sinh tự đánh giá mức độ kiệt sức học tập của bản thân

Nâng cao nhận thức về tác động của kiệt sức học tập đối với sức khỏe thể chất

Phiếu đánh giá mức độ kiệt sức học tập

Giấy A4, bút chì màu

Handout thông tin về kiệt sức học tập

4 Tiến trình hoạt động

4.1 Dự kiến tiến trình hoạt động

TT Tên hoạt động Phương pháp Phương tiện Thời gian

TT Tên hoạt động Phương pháp Phương tiện Thời gian

nguyên nhân, biểu hiện

- Cho ví dụ minh họa

- Thảo luận ngắn về trải

nghiệm của học sinh

Giấy A4, bút chì màu, bảng flipchart

4.2 Tiến trình hoạt động

4.2.1 Khởi động: Trò chơi "Biểu cảm cảm xúc" (10 phút)

- Giáo viên yêu cầu học sinh đứng thành một vòng tròn lớn

- Giải thích luật chơi: Mỗi học sinh sẽ lần lượt biểu diễn một cảm xúc bằng nét mặt và cử chỉ, không được nói Các bạn khác sẽ đoán cảm xúc đó là gì

- Bắt đầu với một tình nguyện viên hoặc giáo viên làm mẫu

- Khi một học sinh biểu diễn, những người khác giơ tay nếu muốn đoán Giáo viên chỉ định người đoán

- Nếu đoán đúng, người đoán sẽ là người tiếp theo biểu diễn Nếu sai, người biểu diễn chọn cảm xúc khác hoặc chuyển lượt cho người kế tiếp

- Kết thúc trò chơi, giáo viên hỏi học sinh về mối liên hệ giữa cảm xúc và stress học tập

4.2.2 Giới thiệu khái niệm kiệt sức học tập (20 phút)

- Giáo viên sử dụng slide để trình bày định nghĩa kiệt sức học tập, nguyên nhân và biểu hiện

- Đưa ra ví dụ cụ thể về tình huống kiệt sức học tập mà học sinh có thể gặp phải

- Mời 2-3 học sinh chia sẻ trải nghiệm cá nhân liên quan đến stress học tập

- Tổ chức thảo luận ngắn: Học sinh thảo luận cặp đôi về câu hỏi "Bạn nghĩ điều gì khiến học sinh dễ bị kiệt sức học tập nhất?"

- Giáo viên tổng hợp ý kiến từ các cặp và bổ sung thông tin

4.3.3 Tự đánh giá mức độ kiệt sức học tập (25 phút)

- Phát phiếu đánh giá mức độ kiệt sức học tập cho mỗi học sinh

- Giải thích cách điền phiếu và ý nghĩa của các câu hỏi trong phiếu

- Cho học sinh 10 phút để tự điền phiếu đánh giá

- Chia lớp thành nhóm nhỏ 4-5 người

- Trong nhóm, học sinh chia sẻ kết quả đánh giá của mình và thảo luận về những điểm chung và khác biệt

- Mời đại diện 2-3 nhóm chia sẻ những phát hiện thú vị từ thảo luận nhóm

- Giáo viên tổng kết, đưa ra một số nhận xét chung về tình trạng kiệt sức học tập trong lớp

4.4.4 Vẽ “Bản đồ tác động của kiệt sức học tập” (30 phút)

- Chia lớp thành 6-8 nhóm, mỗi nhóm 4-5 học sinh

- Phát cho mỗi nhóm giấy A4, bút chì màu và một tờ giấy flipchart

- Hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ tư duy về tác động của kiệt sức học tập lên các khía cạnh: sức khỏe thể chất, tinh thần, kết quả học tập, mối quan hệ xã hội

- Cho các nhóm 15 phút để thảo luận và vẽ sơ đồ

- Mỗi nhóm cử đại diện trình bày sơ đồ của mình trong 2 phút

- Sau mỗi bài trình bày, khuyến khích các nhóm khác đặt câu hỏi hoặc bổ sung

ý kiến

- Giáo viên tổng hợp các ý chính từ các bản đồ tư duy lên bảng

4.4.5 Tổng kết và chia sẻ (15 phút)

- Giáo viên tóm tắt các điểm chính đã học trong buổi

- Mời 3-4 học sinh chia sẻ cảm nhận và bài học rút ra từ buổi học

- Đặt câu hỏi mở: "Sau buổi học này, bạn dự định sẽ làm gì để phòng ngừa kiệt sức học tập?"

- Cho học sinh 2 phút để suy nghĩ và viết ra một hành động cụ thể

- Mời 2-3 học sinh chia sẻ hành động của mình

- Giới thiệu ngắn gọn về nội dung của buổi học tiếp theo

- Khuyến khích học sinh tiếp tục quan sát và ghi chép về trải nghiệm stress học tập của bản thân trong tuần tới

2.1.2 Module 2: Kỹ năng xác định các phương án ứng phó kiệt sức học tập

KỸ NĂNG XÁC ĐỊNH CÁC PHƯƠNG ÁN ỨNG PHÓ KIỆT SỨC HỌC TẬP

1 Giới thiệu tổng quan

Module tập trung vào việc giúp học sinh có được kỹ năng xác định các phương án ứng phó kiệt sức học tập của học sinh Trung học phổ thông, bao gồm rèn luyện – phối hợp các giác quan và khả năng nhận biết

Tổng thời lượng: 120 phút

2 Mục tiêu module

- Giúp học sinh nhận diện được các phương án ứng phó kiệt sức học tập

- Hướng dẫn học sinh phân tích ưu, nhược điểm của từng phương án

- Rèn luyện kỹ năng lựa chọn phương án ứng phó phù hợp với bản thân

3 Chuẩn bị

- Phòng học đủ rộng cho 30-40 học sinh

- Máy chiếu, màn hình

- Bảng flipchart và bút dạ

- Phiếu đánh giá mức độ kiệt sức học tập

- Giấy A4, bút chì màu

- Handout thông tin về kiệt sức học tập

4 Tiến trình hoạt động

4.1 Dự kiến tiến trình hoạt động

TT Tên hoạt động Phương pháp Phương tiện Thời gian

Không gian trống 15 phút

quản lý thời gian, kỹ

thuật học tập hiệu quả,

chăm sóc sức khỏe thể

chất và tinh thần

- Thảo luận về ưu,

nhược điểm của từng

nhóm phương án

Thuyết trình, thảo luận

Máy chiếu, slide, handout 25 phút

Thẻ tình huống, bảng flipchart 30 phút

TT Tên hoạt động Phương pháp Phương tiện Thời gian

4.2 Tiến trình hoạt động

4.2.1 Khởi động: “Bức tường giải pháp” (15 phút)

- Chuẩn bị một tờ giấy khổ lớn và dán lên tường phòng học

- Phát cho mỗi học sinh 2-3 mảnh giấy nhỏ và bút

- Yêu cầu học sinh viết lên mỗi mảnh giấy một cách mà họ đã từng sử dụng để đối phó với áp lực học tập

- Mời học sinh lên dán các mảnh giấy của mình lên “Bức tường giải pháp”

- Khi tất cả đã hoàn thành, giáo viên đọc to và tóm tắt các giải pháp, phân loại chúng thành các nhóm

- Mở một cuộc thảo luận ngắn về đa dạng các giải pháp và hiệu quả của chúng

4.2.2 Giới thiệu các phương án ứng phó kiệt sức học tập (25 phút)

- Sử dụng slide để trình bày tổng quan về các nhóm phương án ứng phó:

a) Quản lý thời gian

b) Kỹ thuật học tập hiệu quả

c) Chăm sóc sức khỏe thể chất

d) Chăm sóc sức khỏe tinh thần

- Với mỗi nhóm phương án, đưa ra 2-3 ví dụ cụ thể

- Sau khi giới thiệu mỗi nhóm, dành 2-3 phút để học sinh thảo luận về ưu, nhược điểm

- Phát handout tóm tắt các phương án để học sinh tham khảo

4.2.3 Phân tích tình huống (30 phút)

- Chia lớp thành 6-8 nhóm, mỗi nhóm 4-5 học sinh

- Phát cho mỗi nhóm một thẻ tình huống về kiệt sức học tập (ví dụ: “Nam sắp thi đại học nhưng cảm thấy quá tải với khối lượng kiến thức”)

- Cho các nhóm 15 phút để thảo luận và đề xuất ít nhất 3 phương án ứng phó cho tình huống của mình

- Mỗi nhóm cử đại diện trình bày trong 2 phút

- Sau mỗi lần trình bày, dành 1-2 phút để các nhóm khác góp ý, bổ sung

4.2.4 Xây dựng ma trận quyết định (20 phút)

- Giới thiệu cách xây dựng ma trận quyết định trên bảng (5 phút):

+ Liệt kê các phương án theo hàng ngang

+ Liệt kê các tiêu chí đánh giá theo cột dọc (ví dụ: tính khả thi, hiệu quả, chi phí) + Chấm điểm cho mỗi phương án theo từng tiêu chí

- Yêu cầu học sinh làm việc cá nhân, xây dựng ma trận cho tình huống cụ thể của bản thân (10 phút)

- Cho học sinh chia sẻ và nhận phản hồi từ bạn cùng bàn (5 phút)

4.2.5 Trò chơi Ai là triệu phú giải pháp” (15 phút)

- Chia lớp thành 2-3 đội

- Chuẩn bị sẵn 15-20 câu hỏi về các phương án ứng phó kiệt sức học tập, sắp xếp theo độ khó tăng dần

- Luân phiên đặt câu hỏi cho các đội, mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm

- Đội nào đạt 100 điểm trước sẽ thắng

4.2.6 Tổng kết và chia sẻ (15 phút)

- Giáo viên tóm tắt các điểm chính đã học trong buổi

- Mời 3-4 học sinh chia sẻ bài học quan trọng nhất họ rút ra được

- Yêu cầu mỗi học sinh viết ra một cam kết hành động cụ thể để ứng phó với kiệt sức học tập

- Giới thiệu ngắn gọn nội dung của buổi học tiếp theo

2.1.3 Module 3: Kỹ năng thực hiện các phương án ứng phó kiệt sức học tập của học sinh trung học phổ thông

KỸ NĂNG THỰC HIỆN CÁC PHƯƠNG ÁN ỨNG PHÓ KIỆT SỨC HỌC

TẬP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1 Giới thiệu tổng quan

Module tập trung vào giúp học sinh có được kỹ năng thực hiện các phương án ứng phó kiệt sức học tập của học sinh Trung học phổ thông

Tổng thời lượng: 120 phút

2 Mục tiêu module

- Trang bị cho học sinh các kỹ năng cụ thể để thực hiện phương án ứng phó kiệt sức học tập

- Giúp học sinh thực hành và áp dụng các kỹ năng trong tình huống thực tế

- Nâng cao khả năng tự điều chỉnh và quản lý stress trong học tập

3 Chuẩn bị

- Phòng học đủ rộng cho 30-40 học sinh

- Máy chiếu, màn hình

- Bảng flipchart và bút dạ

- Phiếu đánh giá mức độ kiệt sức học tập

- Giấy A4, bút chì màu

- Handout về các kỹ thuật quản lý thời gian, học tập hiệu quả và thư giãn

- Nhạc nhẹ (cho phần thực hành thư giãn)

4 Tiến trình hoạt động

4.1 Dự kiến tiến trình hoạt động

TT Tên hoạt động Phương pháp Phương tiện Thời gian

Giấy A4, bút màu 15 phút

Máy chiếu, slide, mẫu kế hoạch 25 phút

TT Tên hoạt động Phương pháp Phương tiện Thời gian

Đồng hồ bấm giờ, mẫu ghi chú Cornell

- Giới thiệu kỹ thuật

thư giãn cơ học

Hướng dẫn, thực hành

Nhạc nhẹ, không gian yên tĩnh 15 phút

Thẻ tình huống, bảng flipchart 15 phút

Giấy A4, bút 15 phút

TT Tên hoạt động Phương pháp Phương tiện Thời gian

4.2 Tiến trình hoạt động

4.2.1 Khởi động: “Bánh xe cân bằng” (15 phút)

- Giáo viên phát cho mỗi học sinh một tờ giấy A4 và bút màu

- Hướng dẫn học sinh vẽ một vòng tròn lớn và chia thành 8 phần bằng nhau

- Ghi tên 8 lĩnh vực: học tập, gia đình, bạn bè, sức khỏe, giải trí, mục tiêu cá nhân, nghỉ ngơi, hoạt động xã hội

- Học sinh tô màu mỗi phần theo mức độ hài lòng (càng gần tâm càng ít hài lòng, càng gần rìa càng hài lòng)

- Chia sẻ theo cặp về những lĩnh vực cần cải thiện

- Thảo luận chung về tầm quan trọng của sự cân bằng trong cuộc sống

4.2.2 Kỹ năng quản lý thời gian (25 phút)

- Giới thiệu ma trận quản lý thời gian Eisenhower qua slide

- Hướng dẫn cách phân loại công việc theo 4 nhóm: khẩn cấp-quan trọng, quan trọng-không khẩn cấp, khẩn cấp-không quan trọng, không khẩn cấp-không quan trọng

- Trình bày mẫu kế hoạch tuần và nhật ký thời gian

- Hướng dẫn học sinh lập kế hoạch cho tuần tới, áp dụng ma trận Eisenhower

- Chia sẻ kế hoạch với bạn cùng bàn và nhận phản hồi

4.2.3 Kỹ thuật học tập hiệu quả (20 phút)

- Giới thiệu phương pháp Pomodoro: học tập tập trung 25 phút, nghỉ 5 phút

- Hướng dẫn cài đặt ứng dụng bấm giờ Pomodoro trên điện thoại

- Trình bày kỹ thuật ghi chú Cornell: chia trang giấy thành 3 phần (ghi chú chính, từ khóa, tóm tắt)

- Cho học sinh thực hành áp dụng kỹ thuật Cornell với một đoạn văn ngắn

- Thực hành một chu kỳ Pomodoro với bài tập ngắn, sử dụng kỹ thuật ghi chú Cornell

4.2.4 Kỹ năng thư giãn và quản lý stress (15 phút)

- Hướng dẫn kỹ thuật thở sâu: hít vào 4 giây, giữ 4 giây, thở ra 4 giây

- Thực hành thiền chánh niệm ngắn 5 phút: tập trung vào hơi thở, quan sát suy nghĩ

- Giới thiệu kỹ thuật thư giãn cơ học: căng và thả lỏng từng nhóm cơ

- Cho học sinh thực hành kỹ thuật thư giãn cơ học với hướng dẫn của giáo viên

4.2.5 Trò chơi “Vượt chướng ngại vật” (15 phút)

- Mỗi nhóm có 3 phút để trình bày giải pháp

- Lớp góp ý và bổ sung cho mỗi nhóm

4.2.6 Xây dựng kế hoạch hành động cá nhân (15 phút)

- Học sinh viết kế hoạch áp dụng ít nhất 3 kỹ năng đã học vào cuộc sống hàng ngày

- Xác định mục tiêu cụ thể và thời gian thực hiện cho mỗi kỹ năng

- Chia sẻ kế hoạch với bạn cùng bàn và nhận phản hồi

- Điều chỉnh kế hoạch dựa trên phản hồi nhận được

4.2.7 Tổng kết và chia sẻ (15 phút)

- Giáo viên tóm tắt các kỹ năng chính đã học trong buổi

- Mời 3-4 học sinh chia sẻ cam kết hành động của mình

- Giáo viên đưa ra lời khuyên để duy trì động lực thực hiện

- Giới thiệu ngắn gọn nội dung buổi sau và cách chuẩn bị