Luận văn thạc sĩ tổ chức dạy học dự Án trong dạy học một số kiến thức chương Động lực học chất Điểm sách giáo khoa vật lý 10 nâng cao

Ở Việt Nam trong những năm gần đây, với mục dich giao dục toàn diện cho học sinh, cũng đã có nhiêu nghiên cứu vận dụng DHDA, đặc biệt là dạy học một số kiến thức Vật lí Nhằm giáo dục

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUONG DAI HOC GIAO DUC

LÊ THỊ PHƯƠNG IIOA

TỎ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MỘT SỞ

KIÊN THỨC CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM”

SÁCH GIÁO KHOA VAT LÍ 10 NẴNG CAO

CHUYÊN NGẢNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

( bộ môn Vật lí )

Mã số : 601410

Người hướng dẫn khoa học: PGS T8 Đã Hương Trà

HÀ NỘI - 2012

LOI CAM ON

Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thay giáo, cô giáo trường Đại học (Hảo

đục- Dại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy và hết lòng giúp đỡ tác

gid trong gud tinh học tập và nghiên cứu dé tai

Ludn van được hoàn thành tại trường Đạt học Giáo dục đưới sự hưởng dẫn khoa họo của PGS.TS Đỗ Hương Trà Tác giả xin bày tỏ lòng kinh trọng và

biết ơn sâu sắc tới cô

Tác giá cũng xin chân thanh cam on Ban giám hiệu, các thdy cô trường

Trung học Phố thông Ngô Thì Nhậm, Sở Giáo dục và Đảo tạo tĩnh Ninh Bình dã

tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình hoàn thiện bản luận văn nay

Sur quan tdin giúp dỡ của gia dành, bạn bè và đặc biệt là lớp Cao học lý Tuận và Phương pháp dạy học bộ môn Lật lý khoá 5 trường Đại học Giáo dục là

nguân động viên có vũ và tiếp thêm sức mạnh cho tác giả trong suốt những năm

học tập và thực hién dé tai

Mặc đù đã có nhiều có gắng, sơng luận văn không thể tránh khỏi những

thiểu sói, tác giả mong dược lượng Uử và rất mong nhận dược những ÿ kién

đóng góp quỷ bản của thay cô và các bạn

DANH MUC CAC CHU VIET TAT

MUC LUC

MGDAU

1 L¥ do chon dé tai

2 Lịch sử nghiên cứu van dé

3 Mụe tiêu nghiên cứu

4 Phạm vi nghiên cứu

6 Vấn đề nghiên cứu

7 Giả thuyết khoa học

10 Cầu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC TÔ CHỨC DẠY HỌC

1.1.4 Các biểu hiện của tính tích cực vả nãng lực sáng tạo của học sinh

1.26 Vai trỏ của giáo viên và học sinh trong dạy học dự án

1.2.8 Tác dụng, ý nghĩa của dạy học dự án -

13 Hoạt đông ngoại khoá và vai trè trong day học vật lý ở trường

1.3.1 Khái niệm của hoạt động ngoại khoá ở trường THIPT

1.3.2 Tác dụng, ý nghĩa của hoạt đông ngoại khoá

1.3.3 Nguyên tắc tổ chức hoạt động ngơại khoả ở ''HPT'

1.4 Tễ chức day học dự án qua hoạt đồng ngoại khoá

KET LUẬN CHƯƠNG 1

AY HỌC DỰ ÁN CHƯƠNG*BỌNG LỰC

HOC C HAT DIEM”

2.1 Nội dung kiến thức chương “Đông lực học chất điểm”

2.1.1 Phân tích nộ: chương “ Động lực học chất điểm”

2.1.2 Mục tiêu đạy chương “Động lực học chất điểm”

2.1.3 Sơ đồ

2.1.4 Tim hiểu tỉnh hình dạy học và tố chức hoạt đồng ngoại khoá chương

én trinh day học chương “Động lực học chất điểm”

“Dộng lực học chất điểm” :

2.1.4.1, Phuong phap diéu tra

2.142 Kết quả thu được

2.1.4.3 Nguyên nhân và đỄ xuất giải pháp

tránh một số tai nạn giao thông”

2.2.3.Kê hoạch triển khai dạy học du án qua hoạt động ngoại khỏa

2.2.4 Các tài liệu hỗ trợ thực hiện đự án

Chương 3: THỰC NGHTEM SU PHAM

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm

3.2 Đôi tượng thực nghiệm sư phạm

3.3 Thời điểm thực nghiệm kê

3.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

3.5 Thu thập đỡ liêu thực nghiệm

3.6 'Thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực nghiệm và cách khắc phục

3.7 Phân tích vả đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

3.7.1 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm "“

3.72 Đánh giá hiệu quả oủa hoạt động ngoại khoá đối với việc phái huy

tính tích cực học tập của học sinh

3.7.3 Đánh giá hiệu quả của hoạt đông ngoại khoá đối với việc phát huy

tính sáng tạo của học sinh

KET LUẬN CHƯƠNG 3

MO DAU

1 Lý da chọn đề tài

Việt Nam đang bước trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đãi nude Viễn cảnh sôi động, tươi đẹp nhưng cũng nhiều thách thức, đỏi hỏi ngành Giáo

dục — Pao lao phải có những dỗi mới căn hắn, mạnh mẽ, dồng bộ về mợi mặt

Trong đó, đặc biệt chủ trọng đến đổi mới phương pháp đạy học và phương tiện

dạy học Theo nghị quyết TW 2 khóa VIII đã chỉ rõ "Đổi mới mạnh mẽ phương

pháp giáo dục — đào tạo, khắc phục lỗi truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nép tw duy sảng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên

tiễn và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và (hời

gian tự học, tự nghiên cửu cho học sinh ”

inh hướng trên day di được pháp chế trong luật piáo dục diều 24.2 “Phương

pháp giáo đục phố thông phải phát lup tính tích cực tự giác, chủ động sảng tạo của học sinh phù hợp với dặc điểm của từng lớp họa, rèn buyện kỹ năng vận dựng

kiến thức vào thực tiễn, lác động đến tình cũm đem lại mm vui hứng thú học lập

cho học sinh”, [1] (Luật giáo dục năm 2005)

Vấn đề đặt ra đối với các trường học là cần không ngừng đổi mới vỗ nội dung

và phương pháp day học ( PPDII) Giáo dục phải gắn chặt với yêu cầu phát triển

của dit nước phủ hợp với xu thể thời dại Song nền giáo dục nước ta trong giải

đoạn vừa qua chưa đáp ứng được điều đó "Trong kiểm điểm việc thực hiện nghị quyết 1rung ương 2 khoá VIII đã chỉ rõ những yếu kém và nguyên nhân: “Hoạt

động học tập trong các nhà trường ở mọi cấp học chủ yếu vẫn là hướng vàu mục

đích khoa cũ chưa quan tâm làm cho người dạy,người họa người quản ly cot trong thực hiện muc dich hoc tập đừng dẳn Phương phản giáo dục nặng về áp

đặt thường khuyến khích tiến thu một cách máy móc, chưa khu ên khích sự năng

động sáng tạo của người học ”

Đã có nhiều phương pháp day học tích cực được nghiên cứn vá áp dụng thành công ở nhiều nước trên thể giới, ở Việt Nam cũng đang từng bước triển

khai áp dụng Tuy nhiên, trong đề tải này, tôi dễ cập dến việc nghiên cứu và vận

dung phương pháp dạy học dự án, hiện đang còn tương đối mới ở Việt Nam

Day học dự án (2H12A) là một hình thức day hoc quan trọng để thực hiện

quan điểm dạy học định hưởng vào người học, quan diễm dạy học định hướng

hoạt động và quan điểm dạy học tích hợp DHDA góp phan gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành dộng, nhà trường và xã hội, tham gia lich cực vào việ đào tạo năng lực làm việc, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vẫn đề

phức hợp, tỉnh thần trách nhiệm và khả năng công tác làm việc của người học Ở

Việt Nam trong những năm gần đây, với mục dich giao dục toàn diện cho học

sinh, cũng đã có nhiêu nghiên cứu vận dụng DHDA, đặc biệt là dạy học một số

kiến thức Vật lí

Nhằm giáo dục toản diện cho học sinh, trang bị cho học sinh những kiến

thức, kỹ năng làm việc, kỹ năng sống, chứng ta không chỉ tổ chức các hoạt động hoc tập trên lớp mà còn phải tổ chức học tập ngoại khóa cho học sinh Tổ chức học lập trên lớp và tổ chức học tập ngoại khoá lá hai bộ phận hữu cơ hợp thành

để thông nhất trong quá trình giáo đục học sinh nhằm thực hiện mục tiêu dạy học Mặt khác, dạy học dự án thông qua các hoạt đông ngoại khoá vật lý được tổ

chức tốt gòn làm tăng niềm yêu thích, hứng thủ học tập môn vật lý, phát triển

toàn điện nhân cách học sinh Bên cạnh đó, hoạt động ngoại khoá, các sinh hoạt

dội nhóm bộ môn cững là những hoạt động giáo đục cân thiết trưng trường phổ

thông vả rất cần được nghiên cứu tìm hiểu thêm về lý luận để có thé vận đụng tết

nhất vào thực tế.

Vi những lý do trên má tôi chọn nghiên cứu đề tải : TỔ chức dạy học dw an trong day hạc một số kiến thức chương "Động lực học chất điễm" SGK Vật li

Tả nâng cao

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Dạy học dự án (hay dạy học theo dự án, day hoc tiếp cận dự án) xuất hiện tử khá sớm Từ thế ky XIX, trén thé giới, đạy học dự án đã được vận dụng dưới nhiều hình thức khác nhau

'Tại Việt Nam, tử những đời hỏi mạnh mẽ về đổi mới phương pháp dạy học,

dạy học dự án đã được nghiên cứu, phổ biến để đưa vào vận dụng trong thực tế

day và học Năm 2004, dạy học dự án đã dược bồi dưỡng cho giáo viên và tiến

hành thí điểm bằng việc đưa công nghệ thông tin vao day hoc thông qua chương

trình “Dạy học hướng tới tương lai” Chương trình nay được sự hỗ trợ của Itel

nhằm giúp các giáo viên khối phé thông trở thành những nhà sư pham hiệu quả thông qua việc hướng dẫn họ cách thức đưa công nghệ vào bải học, cũng như

thúc day kỹ năng giải quyết vẫn đề, tư duy phê phản và kỹ năng hợp tác dối với

học sinh Chương trình này đã tạo ra những sự thay đổi tích cực trong thực tiễn

day hoc va ca trong quan Ky day hoe ở các trường phê thông tại Việt Nam

Bên cạnh chương trinh của Intel, dạy học dự ản cũng xuất hiện trong

chuong trinh “Partner in leaning” cia Mierosoft Chương trình này không chỉ dao tao, bai dưỡng phương pháp day hoc dy 4n kết hợp sử dụng công nghệ thông

tin mà còn tổ chức cuộc thi “Giáo viên sảng tạo” thu hút sự tham gia của khả

nhiêu giáo viên trên cả nước với nhiều bài học vận dụng dạy hoc dự án rất hiệu

quả ở hầu hết các bộ môn

Toả cùng với việc tỉch cực vẫn dụng công nghệ trong dạy học, đạy học dự

an đã được nhiễu sinh viên, giáo viên, nhà nghiền cứu giáo duc tìm hiểu dé vận

dụng linh hoạt, hiệu quả vào thực tế nước ta Có khá nhiều để tài tốt nghiệp đại

học, luận văn thạc sĩ tim hiểu xây dựng tiến trình dạy học dự án khi dạy học Vật

lí trong chương trình phố thông như : Tổ chức dạy học dự án nội dung kiến thức phần máy điện chương : “Đông điện xuay chiều "SGK Vật H 12 nâng cao THPT {Vũ Văn Dụng - Học viên cao học khoả 2 - Khoa sư phạm - Dại học quốc gia Hà

Nội ) ; “TỔ chức dạy học dự án nội dụng kiến thức “Dòng điện trong chất bản

dẫn ” SGK V ật H 11 nâng cao THPT (Pham Văn Hoạch - Học viên cao học

khoá 2 - Khoa sư phạm - Đại học quéc gia là Nội ) Những đề tài này đều tập trung tìm cách vận dựng dạy học dự án vào các giờ học chính khoá môn vật lý 'Tuy nhiên, khi triển khai thực nghiệm dạy học dự án giáo viên gap phải một số

khó khăn như: phân phi thời gian cho tiết học trên lớp đều rất eo hẹp khả có đủ thời gian để học sinh hoàn thành dự án, trình độ và kĩ năng không đồng đều của

học sinh

Dưới góc độ tổ chức hoạt động ngoại khoá trong đạy học vật lý, cơ sở lý

luận và thực tiễn về tác dụng vả sự cần thiết của hoạt động ngoại khoá đến vide

giáo dục học sinh đã được thừa nhận Tuy nhiên, vận dụng tổ chức ngoại khoá

trong dạy học vật lý như thế nảo cho hiệu quả thì vẫn côn là vấn để cần tiếp Lục

nghiên cứu, tìm hiểu Về tổ chức hoạt dộng ngoại khoá, PGS TS Nguyén Vin

Khải và Trương Đức Cường có bài viết “Tổ chức day học ngoại khoá phần Điện

học lớp 12 nhằm póp phần gido duc kỹ thuật tổng hợp cho học sinh” trên tạp chỉ

Giáo dục số 178 đề cập đến việc tìm hiểu các hình thức ngoại khoá trong dạy học

vật lý, phương pháp thiết kế giáo án tổ chức đạy học ngoại khoá vật lý

Cho đến nay, để tài nghiên cửu dề cập đến việc tổ chức dạy học dự án ngoài

các giờ học chính khoá còn hạn chế Nói cách khác, các công trình nghiên cứu tìm hiểu để tổ chức dạy học dự án qua việc tổ chức các hoạt động ngoại khoá

dành cho những học sinh yêu thích học tập, tìm hiểu vật lý còn chưa nhiều Đây

có thể là một hướng đi thích hợp để vận dụng linh hoạt cơ sở lí luận của dạy học

dự án vào thực tẾ trường phố thông ở Việt Nam, đồng thời thực hiện được chú

trương của đổi mới giáo dục hiện nay: đa dạng các hình thức dạy học, tăng

cường công lác giáo dục học sinh qua các hoại động ngoài giờ lên lớp

3 Mục tiêu nghiên cứu

Tổ chức dạy học dự án qua hoạt động ngoại khỏa cho học sinh khi dạy học

nội dung các kiến thức chương “ Dông lực học chất điểm ” Vật lí lớp 10 nâng cao, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của hoc sinh khí giải

quyết các vấn dễ trong bải học và trong thực tiển cuộc sống,

4 Phạm vì nghiên cứu

- Nôi dung kiến thức chương “Đông lực học chất điểm” lớp 10 nâng cao

- Cáo hoạt động họo vả hoạt động tổ chức, hướng dẫn hoạt động ngoại khoá của giáo viên trường THPT Ngô Thì Nhậm - Ninh Binh

5 Mẫu khảu sat

- Học sinh khối 10 (10A, 10H, 10C, 10D, 10E) trường THPT Ngô Thì Nhâm - Ninh Bình

6.Vấn đề nghiên cứu

Tổ chức dạy học dự án kiến thức chương “Động lực học chất điểm như

thế nào để có thể phát huy tính tích cực , chủ đông và sáng tạo của học sinh trong,

học tập

7 Giả thuyết khua học

Nếu vận dụng cơ sở lí luận của dạy học dự án để tổ chức hoạt động ngoại

khoá cho học sinh khi đạy học nội dung kiến thức chương “ Dộng lực học chất điểm ” Vật lí lớp 10 nâng cao thì sẽ giúp học sinh vận dựng được các kiến thức

Vật lï vào đời sống thực tiễn, phát huy tính tích cực chủ động vả phát triển năng

lực sáng tạo của học sinh trong học tập

8 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ trên, chúng tôi sử đụng các phương pháp nghiên

cứu sau

+ Phương pháp nghiên cửu lí luận

Nghiên cứu các tải liêu về cơ sở lí luận của dạy học dự án, của hoạt đồng

ngoại khóa để làm cơ sở định hướng cho việc thực hiện mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu chương trình Vật lí 10, trong đó đặc biệt quan tâm đến chương “

Đông lực học chất diểm ” trong sách giáo khoa, sách giáo viên và các lải liệu

tham khảo khác để xác dịnh dược mục tiêu dạy học của chương,

+ Phương pháp nghiên cứu thục tiễn: Tìm hiểu việc dạy ( thông qua phỏng vấn, trao đổi với giáo viên) và việc học (thông qua trao đỗi với học sinh) nhằm

sơ bộ đánh giá tình hình dạy học chương “ Ðông hc hoc chất diễm ” Vật lí 10

nâng cao

! Phương pháp thực nghiệm : Tiến hành thực nghiệm sư phạm với tiến trình đã

soạn thio Phân tích kết quã thu dược trong quá trình thực nghiệm sư phạm „ đối

chiếu với mục đích nghiên cứu và rút ra kết luận của đề tài

6

9 Luận cứ

* Luận cứ lý thuyết :

- Cơ sở lí luận về dạy học tích cực

~ Lị luận về tâm lí dạy học để làm cơ sở cho những tác dông sư phạm

nhằm nâng ao tính tích cực, tự chủ vả sáng tạo của học sinh

- Cơ sở lí luận về dạy học dự án

* Luận cứ thực tễ :

~ Phiếu dự piờ, trao đỗi với giáo viền

- Phiếu khảo sát học sinh

- Minh chứng của diễn biến đạy học thực nghiệm

~ Các bài kiểm tra của học sinh

10 Cầu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyên nghị luận văn có ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: TỔ chức dạy học dự án trong đạy học một số kiến thức chương

“Dộng lực học chất điểm” SGK vật lí lớp 10 nâng cao

Chương 3: Lực nghiệm sư phạm

Chuong I: CO SO Li LUAN CUA DAY IIOC DU AN 1.1 Quan điểm hiện đại về dạy học

1.1.1 Bân chất của hoạt động dạy

"Hoạt động dạy là hoạt động của người lớn tổ chức và điều khiển hoạt

động của trễ nhằm giúp chúng lĩnh hội nén văn hoá xã hội, tạo ra sự phát triển

tâm lý, hình thành nhân cách của chúng” |6 |

lrong phương pháp dạy học tích cực, người thầy là chủ thể của hoạt động

day, giữ vai trò chủ đạo trong tiến trình đạy học Người thầy không còn đóng vai

trỏ lả người truyền dạt kiến thức mả là người thiết kế, tổ chức, điều khiển hoạt

động học để học trà có thể tự lực chiếm lĩnh nội đưng học tập, chú động đạt các

mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái dộ theo yêu cầu của chương trình, đồng thời

phát triển tâm lí và hinh thành nhân cách

Như vậy bản chất của hoạt động dạy là tỗ chức hoạt động nhận thức cho

học sinh, dạy học sinh cách tìm ra chân lí Muốn tạo ra được tính tích cực trong hoạt động của học sinh thì người thầy phải có khả năng tổ chức và điều khiển

hoạt động học Phải làm sao cho các em vừa ý thức dược dối tượng cần lĩnh hội,

vừa biết cách chiếm lĩnh được đối tượng đó

* Vai trò của giáo viên trong hoạt động dạy:

- Giáo viên cần phải là người biết tôn trọng hoạt động sáng tao của trò

Lâm được điều Tây giáo viên sẽ mở rộng, tạo hứng thú, kích thích việc xem xét,

sơ sảnh tạo nên những cắm xúc sáng tạo cho học sinh

- Giáo viên cân day học theo hướng mở nhiều hơn: luôn đặt ra những câu

hỏi mở rộng, có tỉnh chuyên môn cao để định hướng, kích thích tư đuy sáng tao

của người học

- Gido viễn tạo mọi điều kiến cho học sinh tương tác lẫn nhau, tao didu

kiện để học sinh trình bày những ý kiến của họ, cho học sinh thời gian suy nghĩ,

thể hiện và bản vệ ý tưởng cá nhân trước tập thể

- Giáo viên cũng cần có sự đẳng cảm với học sinh, cùng học sinh đổi thoại

nhằm giúp học sinh tích cực vả say mề trong sáng tạo

- Giảo viên nên tham gia đánh giá cùng học sinh nghĩa là để cho học smh

có quyền đánh giá và tự đánh giá Diễu này sẽ giúp cho học sinh ý thức cao về

băn thân, về những điểm mạnh, điểm yếu của mình từ đỏ định hướng phát triển

và khắc phục

Bất kỳ phương pháp đạy học nào cũng có những ưu điểm và han chế Vì

vậy, giảo viên cần biết vận dụng chủng vào thời diễm nảo, hoàn cảnh nào, do

mới là quan trong vả có tỉnh quyết định, là người biết kết nồi, xâu chuối, vận

dụng nhiều phương pháp day học trong những tỉnh huống cụ thể, trong từng bài giảng cụ thể và ở từng đổi tượng người học cụ thế

1.1.2 Bản chất của hoạt động học

“Hoạt đồng học là hoạt ding dae thủ của con người được diều khiển bởi

mục địch tự giác, là sự lĩnh hội những tri thức, kĩ năng, kỹ xảo mới, những hình thức hành vi và những đạng hoạt động nhất định” [6] Hoạt động học tập là hoạt động chuyên hướng vào sự tải tạo lại trí thức ở người học, là hoạt động nhằm tạo

ra sự thay đổi về trì thức, kĩ năng, thái độ trong cá nhân người học một cách bền

vững, có thể quan sát được, bao gồm các hành động thể lực và trí tuệ của họ |8]

Sự tái tạo ở đây hiểu theo nghĩa là phát hiên lại 1ri thức đã được cdc nha

khoa học tìm hiểu trước và để tái tạo lại, người học không có cách gì khác đó là phải huy đông nội lực của bản thân (động cơ, ÿ chí, ) Do đó, hoạt đông học

làm thay đổi chính người học Dây là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi học sinh và

giữ vai trỏ quan trọng trong việc hình thành vả phát triển tâm lý của người học

trong lửa tuổi này

Như vậy, học sinh là chủ thể của hoạt động học, giữ vai trò tích cực, tự

chủ, sáng tạo, sự tự tổ chức, tự điều khiển hoạt đông nhận thức của mình Học

tập không chỉ diễn ra trong nhà trường mả còn điễn ra mọi nơi nên học sinh có

thể học bằng nhiều cách kháu nhau Để trỏ thành một người học tốt, người họp

cần rên luyện những đặc điểm sau:

~ Người học phái luôn vé nhu cau và động lực sáng Lạo, luôn ý thức vẫn đề

đó là của chính bản thân mình Điều này sẽ kích thích niềm hứng thú, đam mê

của học sinh, phải tự mình giải quyết được các vấn đề bằng cách tự tìm hiểu, hỏi

thầy cô giáo, hoặc người có kinh nghiệm trong lĩnh vực nảy, biết sử dụng tri thức

có sẵn để tạo bước nhảy giúp họ nhìn mọi việc theo cách mới

- Người học luôn để ý quan sát, tầm hiểu, học hỏi ở mọi lúc, mọi nơi

- Người học cân có tính thần độc lập Đây là bản lĩnh khi giải quyết một

vin dé, nhìn nhận sự việc trong các mối quan hệ vốn có của nó

1.1.3 Mỗi quan hé giita day va hoc

Quan diém cia Vugotxky L.X (1896-1934) va nhiêu nhà giáo đục đương thời, đạy học là quá trình tương tác giữa hoạt động dạy của GV và hoạt động của

HS [3ay và học là hai hoạt động có cầu trúc khác nhau, có mỗi quan hệ chặt chẽ,

thống nhất biện chứng với nhau, thực hiện đồng thời với cùng một nội dung và

hướng tới cùng một mục dích Sự thống nhất piữa hoạt động dạy và hoạt động,

học có thể hiển ở nội dung, chương trình, kế hoạch, phương tiền day hoc

Trong quá trình tương tác đó, ŒV là chủ thể của hoạt động day, IIS 14 cha

thể của hoạt động học Hoạt đông dạy của GV chỉ nên giữ vai trò chủ đạo, hướng

dẫn Với vai trò này, GV một mặt phải lãnh đạo, tổ chức, điều khiển những tác

động dến HS; mặt khác phái Liếp nhận và diều khiển, diều chỉnh tốt thông tin

phắn hồi và kết quá học tập thể hiện trong quá trình và trong sản phẩm hoạt động

học tập của H8

Ngược lại, IIS 1a đối Tượng chịu sự tác động của hoạt động dạy đồng thời

lại lả chủ thể của hoạt động học HS phải tuân theo sự lãnh đạo, tổ chức, điều

khiến của GV, ding thời phải chủ động, tích cực và sáng tạo trong hoạt động học lập oũa bản thân Quá trình tương tác GV-HS nhằm giúp HS lĩnh hội hệ thống tri thức; hình thảnh hệ thống kỹ năng, kỹ xảo; có khả năng vận dụng các

thao táo trí tuệ để lĩnh hội và vận dụng trị thức có hiệu quá, qua đó học sinh hình

thành ý thức đúng dẫn và những phẩm chất nhân cách của người công dân

Sự khác nhau cơ bản giữa dạy học truyền thẳng và đạy học tích cực ở chỗ:

nếu dạy học truyền thống tập trung vào sự truyền đạt kiến thức, hiểu quả học tập

nông cạn, hởi hợt thì day học tích cực tập trung vào giáo dục cọn người như một

tổng thể, học tập ở mức độ sâu nghĩa là hướng tới thay đổi con người, mở rộng cách

mà họ nhin nhận, suy ngẫm, xét đoán, làm việc với người khác và hãnh động,

ó thể mô tả sự tương tác của hoạt động đạy và hoạt động học bằng sơ đồ sau:

Giáo viên dong vai trỏ định hướng hoạt dộng của HS thông qua việc tổ

chức các tư liệu hoạt động day học để cung cấp tư liệu, tạo tỉnh huéng cho HS

đồng thời cung cấp cả những thông tin liên hệ ngược từ phía IIS cho GV Iloạt

động học của H8 với tư liệu hoạt động dạy học lả sự thích ứng của HR với tình

huống học tập đồng thỏi xây đựng trí thức cho bản thân Và chính sự thích ứng,

nay tao ra méi quan hệ ngược trở lại GV để GV có thể điều chỉnh, hố sung lư

liệu hoạt động dạy học

Tương tác trực tiếp oủa H8 với nhau và giữa HS với GV là sự trao đối,

tranh luận piữa các cá nhân và nhờ đó từng cá nhân H8 tranh thủ sự hỗ trợ từ phia

GV và tập thể II trong quá trình chiếm lĩnh, xây dựng tri thức của bản thân Mối

quan hệ giữa dạy và học thể hiện rất rõ qua các hình thức mả GV tổ chức cho H8

1.1.4 Các biểu hiện của tính tích cực vi nding lực sảng tạo của học sinh trong

học tập

1.1.4.1 Tỉnh tích cực học tập

“Theo quan điểm triết học tính tích cực nhận thức thể hiện thái độ cải tạo của

chủ thể nhận thức đối với đối tượng nhận thức Thco tâm lý học tính tích cực

nhận thức được hiểu là thái độ cải tạo của chủ thế đối với khách thể thông qua sự

huy động ở mức độ cao của các chức năng tâm lí nhằm giải quyết những vẫn đề

học tập nhận thức” [16]

Như vậy, tỉnh tích cực học tập là một hiện tượng sư phạm biểu hiện ở sự cá

ging cao về nhiều mặt trong học tập (T V.Rehrova, 1975) “HS phát biểu, diễn

đạt quan điểm, trình bày vả tranh luân về những phát hiện mới của mình, hơn nữa, trong tiến trình giờ học II8 rất tự chủ khi trình bảy vấn để, lớp học tranh luân thật tích cực và hảo hứng” [1#].

* Các biểu hiện

+ HS khao khát tự nguyên tham gia trả lời câu hỏi của ŒV, bỗ sung cầu trả

lời của bạn, thích được phát biểu ý kiến của mình về vấn để nêu ra

+ HS hay nêu thắc mắc, đôi hỏi giải thích cặn kế những vẫn để chưa rõ

+ HS mong muốn vận dụng linh hoạt những kiến thức, kĩ năng đã học để

nhận ra vấn đề mới

+ HS mong muén duoc đóng góp những thông tin mới lây từ nhiều nguồn

khác nhau, gó khi vượt ra khỏi phạm vị bái học, môn học

Ngoài những biểu hiện trên, còn có những biểu hiện xúc cảm ma GV khó

nhận thấy hơn như sự thờ ơ hay hào hứng, phớt lờ hay ngạc nhiên, hoan hỉ hay

buổn chán trước một nội dung nào do trong quá trình học tập

* Các cấp đô:

1 Bất chước: TIS tích cực bắt chước hoạt động của ŒV, của bạn bẻ Trong

hành động bắt chước cũng phải có sự cố gắng của thân kinh, cơ bắp

+ Tìm tỏi: Hã tìm cách độc lập giải quyết các tỉnh buồng, các nhiệm vụ

học tập

+ Sang tao: HS nghĩ ra cách giải quyết độc đáo trước tình huồng hoặc đưa

ra ý tưởng phát triển đự án học tập Đối với HS tất cả những gì mà ŒV chưa đạy,

H8 chưa biết, qua trao dỗi với bạn bẻ mà họ "tự nghĩ ra” đều coi như mang tinh

“ sáng tạo” Việc sử dụng các thí nghiệm đơn giản IIS tự làm có ý nghĩa lớn đối

với việc phát huy tính sáng tạo của H8 Muốn có cơ hội phát triển toàn điện thi

cần phải tổ chức các hoat đông học tập day đủ cá ba giai đoạn thỉ mới có thể phát

triển năng lực cho các IS od vac phong cách học tập khác nhau Đó là

+ Giai đoạn nhập đữ liệu qua nghe, nhìn, đọc

+ Giai đoạn xử 1í dữ liệu thông qua bộ não

+ Giải doạn xuất dữ liệu qua nói, viết, thực hiện các hoạt động ngôn ngữ.

Như vậy tỉnh tích cực nhận thức của học sinh là yếu tố không thể thiếu

trong hoạt động day của người thấy, học sinh cớ tích cực nhận thức thì mới có thé ty minh chiếm lĩnh các tri thức và phát triển toàn điện được Do đó, phát huy tính tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh là một trong các biện pháp không thể thiểu của người thầy trong quá trình dạy học

1.1.4.2 Năng lựo súng lạo

"Sáng tạo là một loại hoạt động mà kết quả của nó là một sản phẩm tinh

than hay vat chất có tính cách tân, có ý nghĩa xã hội, có giá ii” ( Sang tao Bach

khoa toàn thư Iuiên Xô Tập 42, trang 54 )

Năng lực sáng tạo lả khả năng tạo ra những giá trị mới về vai chat va tinh thần, tìm ra cái mới, giải pháp mới, công cụ mới, vận dụng thành công những,

hiểu biết đã có vào hoàn cảnh mới [11]

Nhu vay, sản phẩm của sự sáng tạo không thể suy ra từ cải đã biết bằng

cách suy luận logic hay bắt chước làm theo

Biểu hiện của năng lực sáng tạo trong dạy học:

~+Từ những kinh nghiệm thực tế, từ những kiến thức đã có học sinh đưa ra dược các phương án thiết kế, chế tạo dụng cu thi nghiệm, dưa ra nhiễu cách chế tạo khác nhau hay để xuất dược những sáng kiến kĩ thuật để dựng cụ bền, đẹp hơn

~+Vận đụng được kiến thúc lí thuyết vào thực tế một cách linh hoạt như giải thích một số hiện tượng vật li, giải thích nguyên tắc hoạt động và một số ứng dụng kĩ thuật liên quan đến các dụng cụ

Để phát huy tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập

thì tổ chức dạy học dự án có rất nhiều ưu điểm

Tử dầu thể kí 20, các nhà sư phạm Mỹ dã xây dựng cơ sở lý luận cho

phương pháp dự án ( Project method ) Ban đầu nó chỉ được áp dụng khi dạy học môn kĩ thuật ở các trường Đại học và Cao đẳng Dân dần, né được chú ý đặc biệt

trong nền giáo dục của nhiễu nước trên thể giới và sử dụng rộng rãi trong các

môn học khác ở trường phổ thông và trở nên phổ biển, nhất là các nước phát

triển Có thể kể đốn một số quốc gia có nền giáo dục tiên tiến như: MY, ite,

Đan Mạch đều có nhiều công trình có giá trị về lý luận cũng như thực tiễn đôi

với phương phap nay

Ổ nước ta, dạy học dự án cũng dược sử dụng phổ biển trong dào tạo đại

học nhưng chưa được quan tâm đúng mức trong lĩnh vực lý luận đạy học nên phương pháp này chưa dạt hiệu quả cao Trong chương trình phê thông, dạy học

dự án đã được đưa vào trường phổ thông thông qua chương trình “day hee cho

tương lai” ( Teach to the future ) cua Intel

1.2.1 Khai niém day hoc de an

* Thuật ngữ dự án ( project ) : được hiểu là một để án, dự thảo hay kế

hoạch cần thực hiện dễ đạt mục dích đặt ra Khái niệm dự án được sử dựng trong

sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học cũng như trong quản lý xã hội và

được sử đụng trong lĩnh vực giáo dục — đảo tạo như một phương pháp dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hiện hành Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tỉnh tự lực cao trong quá trình học tập, tử việc xác định mục dich, lập kế hoạch,

đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chính, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện

Trong đạy học dự án, dudi sự hưởng dẫn uủa giáo viên, học sinh cùng

nhau giải quyết không chỉ về mặt lí thuyết mà còn về mặt thực tiễn một nhiệm vụ

học tập có tính chất tổng hợp, tạo điều kiện cho học sinh cùng tự quyết định

trong tất cä các giai đoạn học tập, kết quả là tạo ra được một sản phẩm hoạt động

nhật định

1.22 Đặc điểm của day hoc die in

* Định hướng vào học sinh

Chú ý đến hứng thú của người học, tính tự lực cao: Học sinh là trung tâm

của quá trình dạy học, được trực tiếp tham gia chọn đề tải, nậi dung học tập phủ hợp khả năng và hứng thú của cá nhân, khuyến khích tính tích cực, tự lực, tỉnh

trách nhiệm sự sáng Wo của người học Giáo viên đóng vai trò là người Lư vấn, hướng dẫn và giúp đỡ

Người học được cộng tác làm việc, lựa chọn nhiệm vụ phủ hợp: Các dự án

được thực hiện theo nhóm, có sự công tác và phân công giữa các thành viên trong nhóm, rên kĩ năng ông tác làm việu giữa các thành viên tham giá vào dự án

* Dịnh hướng vào thực liễm

Gắn liền với hoản cảnh: Chủ để đự án xuất phát từ tình huống của thực

tiễn nghề nghiệp, đời sống xã hội, phù hợp trình độ người học

Có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Các dự án gắn việc học tập trong nhả trường

với thực trễn đời sống xã hội, địa phương, gắn với môi trường, mang lại tác động

xã hội tích cực

Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành: Thông qua đó, người học kiểm tra,

củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hanh déng,

kinh nghiệm thực tiễn

Tự án mang nội dung tích hợp: Kết hợp trí thức của nhiều môn học hay

lĩnh vực khác nhau đề giải quyết một vấn để mang tính phức hợp

* Định hướng vào sân phẩm

Các sản phẩm dược tạo ra, không giới hạn trong những thu hoạch lý

thuyết, mả còn tạo ra sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn, thực hành Những sẵn nhằm nay có thể sử dụng, công bế, giới thiệu

16

* Dinh hướng hoạt động

Giắn liền với các hoạt động của học sinh Học sinh phải kết hợp giữa lý

thuyết và thực hành, huy động mọi giác quan vả trực tidp tham gia hoạt động,

sáng tạo ra sản phẩm của dự án

* Mang tính phức hợp: Học sinh có thể phải kết hợp với kiến thức liên

xôn để giải quyết vấn đề đặt ra trong dự án

* Cộng tác làm việc: các dự an học tập thường được thực hiện theo nhóm, việc học mang Lính xã hội

1.2.3 Phân loại dự án

* Phân loạt theo môn học

Trọng tâm nội dung nằm trong một môn học hay một số môn học ngoài

chuyên môn

* Phân loại theo sự tham gia của người học

Cá nhân, nhóm học sinh, một lớp học hay một khối lớp

* Phân loại theo sự tham gia của giáo Viên

Tự án dưới sự hướng dẫn của một GV hay sự công tác của nhiều ŒV

* Phân loại theo quỹ thời gian

- Dự án nhỏ: thực hiện trong mệt số giờ học (2 đến 6 giờ )

~ Tự án trung bình: thực hiện trong một số ngảy ( giới hạn trong một tuần

hoặc 40 giờ hoc )

- Dự án lớn: thực hiện với quỹ thời gian kin, có thể kéo dài nhiều tuần ( trong,

dao tao đại học có thế quy định quỹ thời gian lớn hơn )

* Phân loại theo nhiệm vụ

- Dự án tìm hiểu ( khao sát thực trang, đối tượng )

- Dự án nghiên cứu ( giải quyết vấn để, giải thích hiện tượng )

- Du án kiến tạo ( tạo ra sắn phẩm vật chất hành động thực tiễn như trưng

bày, biểu diễn )

Trong giới hạn của luận văn, chúng tôi sử dụng loại dự án theo nhóm vả là

dự án trung bình dưới sự hướng dẫn của giáo viên Để đạy học dự án đạt hiệu quả thi giảo viên phải chú ý đến những yêu cầu riêng của phương pháp dạy học này 1.2.4 Vêu cần của đạp học dự án

lrong day hoc dy an, néu hoat động dạy học dược giáo viên thiết kế cần

thận sỡ lôi cuốn học sinh vào những nhiệm vụ mỡ và có tính thực liễn cau, Các

nhiệm vụ của dự ản kích thích khả năng ra quyết định, mm cám hứng, say mê

của học sinh trong quá trình thực hiện vả tạo ra sản phẩm cuối cùng Ilọc sinh

lĩnh hội kiến thức bài học thông qua việc tìm hiểu và tự quyết định mức độ hoàn

thành các nhiệm vụ của dự án Giáo viên giữ vai trò người hỗ trợ hay hướng dẫn

llọc sinh hợp tác làm việc với nhau trong các nhóm, phát huy tối đa năng lực cá

nhân khi đảm nhận những vai trỏ khác nhau

* Dự án tập trung vào những mục tiêu học tập quan trọng gắn với các

chuẩn kiến thức, kĩ năng và tập trung vảo những hiểu biết của học sinh sau quá

trình học Từ việc định hướng vào mục tiêu, giáo viên sẽ lựa chọn hình thức day học phủ hợp, lập kế hoạch đánh gid va tổ chức các hoạt động đạy vả học Két

quả của dự án dược thể hiện kết tỉnh trong sản phẩm của học sinh va quá trình

thực hiện nhiệm vụ, ví đụ phần thuyết trình đây thuyết phục hay ấn phẩm thông

tin thể hiện sự lĩnh hội các chuẩn nội dung, vả mục tiêu day hoc

* 'Irong dạy học dự án cần phải xác định được bộ câu hỏi định hướng Câu

tôi định hướng sẽ giúp các dự án tập trung vào những hoạt động day hoe trong

tâm, chú trọng, đến các chủ đề quan trọng, đồng thời hướng học sinh đến những,

kĩ năng tư duy ở mức độ cao hơn và đảm bảo các dự án của học sinh có tính hấp

dẫn, thuyết phục Học sinh được giới thiệu về dự án thông qua các cầu hồi gợi

mở những ý tưởng lớn, xuyên suốt và có tính liên môn Học sinh sẽ buộc phải tư

duy sâu hơn về các vẫn đề nội dung của môn học theo các chuẩn và mục tiểu

Œó ba dạng câu hỏi định hướng: câu hỏi khái quát, câu hồi bài học và câu hỏi nội dung,

- Câu hỏi khái quát là các câu hỏi rộng, cẻ tính mở, dé cập đến các ý tưởng lớn và các khải niệm xuyên suốt Câu hỏi loại nảy thường mang tỉnh liên môn, giúp học sinh hiểu được mắi liên hệ giữa các môn học Học sinh có thể có rất

nhiều câu trả lời thuộc phạm vi nhiều môn học Câu hỏi khái quái gợi mở hướng,

nghiên cửu chứ không dẫn tới những kết luận sớm hay những cầu hói trả lới mơ hỗ

- Các câu hỏi bải học cũng là những câu hỏi mở nhưng bó hẹp trong một

chủ để hay được gắn trực tiếp với dự án, hỗ trợ việc tìm kiếm lời giãi cho câu hối khải quát Các câu hỏi bài học thể hiện mức độ hiểu những khái niệm cốt lõi về

dự án của học sinh, được thiết kể nhằm khuyến khích và duy trì hứng thú của

học sinh Câu hồi bài học định hướng một bộ các bài học cụ thế, chúng được

thiết kế để chỉ ra và khai thác những câu khái quát thông qua chủ dé

- Câu hỏi nội dung thưởng mang linh thực liễn cao, bám sát các chuẩn và

mnục tiêu đã để ra, trực tiếp hỗ trợ việc đạy và học các kiến thức cụ thể, có

những câu trả lời đúng cho mỗi câu hỏi Thông thường đây là những câu hỏi liên

quan dến các dịnh nghĩa, nhận diện thông tin dã biết, nói chung là nhớ lại nội

dung bài học Với câu hỏi nội dung thì cầu trả lời là duy nhất đúng

* Dự án có liên hệ với thực tế: Dự án phải gắn với đời sống thực tế của

học sinh Học sinh thế hiên việc học của mình trước những đối tượng thực tế,

liên hệ với các nguồn lực cộng đồng, tham khảo các chuyên gia trong lĩnh vực nghiền cưú, hoặc trao đổi thông qua công nghề hiện đại

* Học sinh thể hiện sự hiểu biết của mình thông qua sản phẩm hoặc quá

trình thực hiện Thông thường các dự án được kết thúc với việc học sinh thể

19

hiện thành quã học tập của mình thông qua các bài thuyết trình, cáo văn bản tải

liễu, các sản phẩm vật chất, các mô hình dàn đựng, các dé án hoặc thậm chí là

các sự kiện mô phỏng như một hội thảo giả Những sản phẩm cuấi cùng nảy giúp học sinh thể hiện khả năng diễn đạt và làm chủ quả trình học tập

* Công nghệ hiện đại hỗ trợ và thúc đây việc học của học sinh: Học sinh

được tiếp cận với nhiều công nghệ khác nhau giúp hỗ trợ phát triển kỹ nẵng Lư

duy, cho ý kiến đánh giá về nội dung và hỗ trợ tạo ra sản phẩm cuỗi Với sự trợ

giúp của công nghệ, học sinh có thể vươn ra khối 4 bức tường lớp hoe bằng cách

công tác với các lớp học từ xa qua cmail và các trang web tự tạo, hoặc trình bảy

việc học của mình qua các bài trình bảy đa phương tiện

* Kỹ năng tư duy là không thể thiếu trong học tập theo dự án: Học tập

theo dự án sẽ hỗ trợ phát triển cả kỹ năng tư duy siêu nhân thức lẫn tư duy nhận

thức như hợp tác, tự giám sát, phân tích dữ liệu, va danh gid thong tn Trong

suốt quá trình thực hiện dự án, các cầu hỏi định hướng sẽ kích thích học sinh tư

duy và liên hệ với các khái niệm mang ý nghĩa thực tiễn cao

Muốn làm được diễu đỏ, học sinh sẽ lập bản đỗ tư duy dựa trên phương

phap Mind Map Day là phương pháp được Tony Buzan ( người Anh ) triển khai vào thập niến 1960 lả một phương pháp hiệu quả sử dụng việc ghi chép và tạo ra

các ý tưởng bằng các liên kết [24]

Trước nay, chúng ta ghi chép thông tin bằng các ký tự, đường thẳng, con

số Cách ghi chép nay mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não — não trái, mả chưa

hề sử dụng kỹ năng nào bên não phải nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về

nhịp điệu, mảu sắc, không gian và sự mơ mộng, Ilay nói cách khác, chúng ta vẫn

thường đang chỉ sử dụng 50% khả năng bộ não của chứng ta khi ghi nhận thông,

1m, Với mục tiêu giúp chúng ta sử dụng tối đa khả năng của bộ não, Tony Buzan

dã dưa ra Bán đồ tư duy dỄ giúp mợi người thực hiện được mục tiêu này.

Nguyên tắc lập sơ đồ tư duy

Sơ đồ 1.2.Mô tả câu hồi SWIII

+ Cử một thành viên ghi lại các ý tưởng

1 Khi không có thêm ý tưởng mới bắt đầu lập sơ đỗ tư duy

Các bước lập sơ đỗ tư duy:

1.Bắt đầu tử trung tâm với hình ảnh của chủ đề

2 Luôn sử dụng mau sắc vỉ máu sắc cũng có tác đụng kích thích não như

“hình ảnh

tỳ

3 Ndi các nhánh chỉnh ( cép mét ) dén hinh ãnh trung tâm, nối các nhánh

cấp hai đến các nhánh cấp một, nỗi các nhánh cấp ba đến nhánh cắp hai, bằng,

các đường kẻ

Các đường kế càng ở pần hình ảnh trung tâm thi cảng được tô đậm hơn,

day hon

4 Mỗi Lừ/änh/ ý nên đứng độc lập và được năm trên một đường ké

5 Tạo ra một kiểu bản để riêng cho mình ( Kiểu đường kẻ, mả sắc, )

6 Nên dùng các đường kẻ cong thay vì các đường thẳng vì các đường

cong được tổ chức rõ ràng, sẽ thu hút dược sự chủ ý của mắt hơn rất nhiều

7 Bễ trí thông tin đều quanh hình ảnh trung tâm

* Dự án dôi hỏi các hình thức dánh giá da dạng và thường xuyên: Ngay từ

khi triển khai dự án, các kết quả dự kiến cần phải được làm rỡ và phải luôn được

rả soát nhiều lần để kiểm chứng mức độ lĩnh hội bằng các phương pháp đánh giá khác nhau Hạc sinh sẽ được xem mẫu và hướng dẫn trước để thực hiến công việc có chất lượng nhất, và phải biết rõ điều gì đang chờ đợi ngay từ khi bắt đầu

dự án Cần phải tạo cơ hội để rả soát, phản hồi hay điều chính trong suối quá

trình thực hiện dự án

* Chiến lược day hoc da dang hỗ trợ phong cách học đa dạng Các chiến

lược dạy học sẽ tạo ra một môi trường học tập da dạng hơn, thúc dây tư duy bậc

cao hơn Những chiến lược day học sẽ giúp đảm bảo cho học sinh được tiếp cận

với toàn bộ học liệu của chương trình, tạo cơ hội thành công cho mỗi học sinh

'Irong day học có thé kết hợp các kỹ thuật dạy học hợp tác làm việc nhóm, phân

nhánh tỄ chức, nhận xét phản hỗi từ giáo viên hoặc Lừ bạn đọc

Để thực hiện được các yên cầu trên, giáo viên phải tổ chức được cho học

sinh tham gia học theo dự án qua các bước cụ thể

tà re)

Các bước đạy học theo dự Sơ đỗ các pha Sơ đỗ tiên trình xây dựng, bão vệ

án của tiền trình tri thức mới trong nghiên cứu khoa

dạy học giải Bek a học quyết vấn đề

Bude 1: Lap ke hoach Pha thứ (1) Tỉnh huồng có tiểm ân vẫn đẻ

+Lựa chọn chủ đề —_ nhật

ây dựng tiểu chủ đề Chuyển giao | /

+Khơi gợi hứng thú ~~*Ì nhiệm vu bat

+Lập kế hoạch các nhiệm de Bes th

vụ học tậ nihoc tap Tek a ứ 4

(2) Phát biểu vẫn đề bài toán

Bước 2: Thục hiện dưấn Pha thứ hai: | | (3) Giải quyết vân đẻ: Suy đoán, thực

-‡Thu thập thông tin Hoc sinh |j hiện giải pháp

+Xử lý thông tin hành động |7

+Thảo luận với các thành | _] độc lập, tự = TS

viên Khác chủ, trao đối, |\,|_ (4) Kiểm tra, xác nhân kết quả: Xem

+Trao doi va xin y kien tim tòi giải ‘| xét sự phù hợp của li thuyết và thực

- | | (5) Trình bảy, thông báo, thảo luận,

Bước 3: Tổng hợp kết quả Pha thứ ba: bảo vệ kết quả

+Xay dung sin pham Tranh luận, |

+Trinh bảy sản phẩm thể chế hoá, |“

+Bài học kinh nghiệm san [777] van dung tif

khi thực hiện dự án thức mới (6) Vân dụng tr thức mới đễ giải

quyết nhiệm vụ tiếp theo

* Bước 1: Lập kế hoạch Đây là bước quan trọng với tất cả các thành viên

trong nhóm: Các nhóm cần lựa chọn đề tài và xác định mục đích của dự án; xác

định đề cương, kế hoạch thực hiện nghĩa là các nhóm biết được hoạt đông cần

hướng tới, nhiệm vụ phải làm, khi nào hoàn thành và cách hoàn thành dự án đúng thời han

+ Lựa chọn chủ đề: Tất cả đều khởi đầu bằng một ý tưởng mà các em quan

tâm như: đời sống hàng ngày ( trường học, gia đình, chăm sóc vật nuôi ), văn hoá và xã hội ( lễ hội, phong tục, ), các vấn đề thời sự cập nhật ( an toan giao

thông, tinh hình ma tuỷ, ô nhiễm môi trường ) nghiên cửu so sánh ( mật độ

dân số nông thôn và thành thị )

+ Xây dựng các tiểu chủ đề ( là các vấn đề nghiên cứu cụ thể ): Một ý tưởng hoặc chủ đề ban đầu cần được mở rông nhằm bao hàm nhiễu tiểu chủ đề

để thực hiện tìm hiểu thông tin

Phát triển các ý tưởng bằng việc sử dụng sơ đồ tư duy

Thiết kế các nhiệm vụ tìm hiểu và phân công cho các thành viên trong nhóm

Chọn một chủ đề dựa trên sở thích của học sinh

Hoàn thiện kế hoạch dự án

24

Ghi rõ ai làm nhiệm vụ gì, thời hạn hoàn thành trong, số theo dõi dự án

+ Trong bước này, việc khơi gợi hứng thú cho học sinh rất quan trợng, Giáo viên có thể thực hiện bằng cách giúp học sinh:

Hiểu ý nghĩa của dự án mà các em đang thực hiện

Biết rằng các em có thể hoàn thành dự án

Điết rằng cáo em sẽ học được rất nhiều kiến thức, kỹ năng vả giá trị mới

* Bước 2: Thực hiện dự an

+ Thu thập thông tin qua: báo chỉ, Internol, thư viện hay qua thực nghiệm,

quan sát, điều tra, phỏng vấn

1 Xử ly thông tin

Thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn, thực hành Những hoạt đông này xen kẽ và tác đông qua lại lẫn nhau kiến thức lý thuyết, các

phương án giải quyết vẫn đề thử nghiệm qua thực tiễn Trong quả trình dé, sin

phẩm của dự án và thông tin mới được tạo ra

+ Thảo luận với các thành viên khác

ấn dễ, kiểm tra tiến độ

ĐỂ chia sẻ dữ liệu, xác nhận ý kiến, giải quyết

+ Trao đỗi và xin ý kiến giáo viên hướng din

Tiọp thường kỳ với giáo viên nhằm đảm bảo tiền độ và hướng đi của dự án

* Bước 3: Tổng hợp kết quả, công bô sân phẩm:

1 "Xây dựng sản phẩm

Học sinh cần tập hợp tất cả các kết qua va phan tich trong qua trinh tim

hiểu thành một sắn phẩm cuối cùng Bản phẩm cuối củng có thể có nhiều dạng

khác nhau 8ản phẩm có thế lả vật chất được tạo ra hoặc hành động phi vật chất

Vi du như sản phẩm vật chất (m6 hình, thí nghiệm, ma két, ) hay bai bao ,

tỳ

1 Trình bày sản phẩm

Kết quả thực hiện dự án có thể viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, luận

văn, và được giới thiệu công bố đưới nhiều hình thức như đóng kịch, thuyết

trình, trình chiếu powerpoint

1 Bài học kinh nghiệm sau khi thực hiện dự án

Giáo viên và học sinh đánh giá quả trình thực hiện kết quá cũng như kmh nghiệm đạt được Từ đó rút ra những bải học kinh nghiệm cho việc thực hiện các

dự án tiếp theo Kết quả dự án có thể được đánh giá từ bên ngoài

Việc phân chia các công việc cần làm trong các bước của dạy học dự án

trên chỉ có tính lương đối, trong thực tế chúng có thể xen kế lẫn nhau Khi thực

hiện các bước của dạy học dự án vai trò định hướng của giáo viên và sự chủ động, tích cực của học sinh rất quan trọng

1.26 Vai trò của giúa viên và học sinh trong day hoc du an

* Vai tro cha giao viên

Vai trò của giáo viền trong dạy học dự án rất khác biệt sơ với vai trò mà

hầu hết các pido viên đã quen thuộc Trong lớp học truyền thông, giáo viên nắm

giữ tất cả những kiến thức và truyền tải đến học sinh; sự giao tiếp, trao đổi thông

tỉn trong lớp học truyền thống chỉ mang tính một chiều Với dạy học dự án, giáo

viên không còn điều khiển tư duy học sinh nữa mả vai trò lúc nảy là người

hướng dẫn, người huấn luyện, người lư vẫn và là bạn học, cho phép người học

tự xây đựng kiến thức của họ

Giáo viên phải tư đuy liên môn nhiều hơn, tập trung hơn vào việc hướng

dẫn học sinh, tham vẫn dễ người học có thế hoàn thành với những sản phẩm cụ thể,

Cần tạo cơ hội dé hoc sinh phat huy hết khá năng học tập của mình và tiếp

cận với thông tin đồng thời cần kiểm tra qua hoạt động của học sinh nhiều hơn.

Bén canh dé giáo viên cũng phải tạo ra môi trường học tập trung người

hoc vao giải quyết vẫn để và những nhiệm vụ cụ thế đông thời khuyến khích sự

hop tác, đấy mạnh tinh thần đồng đội giữa các học sinh

* Lai trò của hoe sinh

Dạy học dự án tạo ra nhiều cơ hội học tập liền môn Học sinh áp dụng và

kết hợp nội dung thuộc gác lĩnh vực, chú đỗ khác nhau vào những thời điểm xác

thực trơng quá trính học tập thay vì trong một môi trường tách biệt và không có

tính thử thách

Hoạt dộng dự án cũng làm thay dỗi vai trỏ của học sinh Học sinh được

đưa ra nhiều quyết định, được cộng tac lam việc, được đưa ra sáng kiến, được trình bảy trước đảm đồng, và trong nhiều trưởng hợp, học sinh dược thiết lập kiến thức riêng cho bản thân Mặc dủ lúc đầu có thể là thách thức lớn, nhưng hầu

hết học sinh đều nhận thấy công việc dự án này rất có ý nghĩa, có liên quan thực tế đến cuộc sống và rất hấp dẫn Vi vậy, nhìn chung, họ rất tích cực, thực

hiện tốt các dự án và ghi nhớ được kiến thức mới

Học sinh quyết định cách tiếp cận vấn dé va các hoại động cần phái tiến

hành để giải quyết vân để

liọc sinh chủ động lập kế hoạch, phân chia công việc, nhiệm vụ trong

nhóm để hoàn thánh nhiệm vụ, chia sẻ kiến thức và kỹ năng

11ọc sinh sử dụng công nghệ thông tin khi sin xuất một sẵn phẩm ,, khi trinh

bày vẫn dề Như vậy, công nghệ thông tin được tích hợp vào quả trình học tập

* Cần phải nói thêm tới vai trò của công nghệ thông tin trong dạy học dự án

Mặc đủ công nghệ không phải là vẫn đề cốt yếu đối với các hoạt động dự

án nhưng nó có thế nâng cao kinh nghiệm học tập và đem lại cho học sinh cơ hội

để hoà nhập với thể giới bên ngoài, tìm thấy các nguồn tài nguyên và tạo ra sản

phẩm Miột vải giáo viên có thể không cám thấy thoái mai với những công nghệ

mới hoặc có thể cảm thấy một trở ngại lớn đối với việc phải dùng máy tính như

là một phần của công việc dự án Những thử thách này có thể vượt qua Nhiều

giáo viên cần sẵn sảng chấp nhận ràng họ không phải là chuyên gia trong mọi

lĩnh vực và học sinh của họ có thể biết nhiều hơn họ, đặc biệt là khi tiếp cân với

công nghệ Củng học các kỹ năng mang tính kỹ thuật với học sinh hoặc nhờ học

sinh giúp đỡ như một người cố vấn kỹ thuật là một vải cách để vượt qua chướng

ngai nay,

1.2.7 Tée dung, ¥ nghia cha day hoc du dn

+ Phát triển những kỹ năng sống: Khả năng công tác làm việc, chú động trong công việc, có khả năng giải quyết những vấn để phức tạp, tình thần trách nhiệm

+ Tạo điều kiên cho nhiều phong cách học tập khác nhau

+ Thúc đẩy người học sử dụng tư duy, áp dụng lý thuyết vào thựctiễn, rẻn luyện kỹ năng về công nghệ

+ Gin lý thuyết với thực hành, tư duy và hảnh động, nhà trường và xã hội

+ Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học;

+ Phát huy tỉnh tự lực, tính trách nhiệm,

+ Phát triển khả năng sáng tạo;

1 Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp;

+ Rén luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn;

1 Rẻn luyện năng lực cộng tác làm việc,

+ Phát triển năng lực đánh piá

Dạy học đự án có nhiễu tác dhng những vẫn tên tại một số hạn chế sau

1 Không phù hợp trong việc truyền thụ trỉ thức lý thuyết mang tính trưà

tượng, hệ thống

+ Không phủ hợp để rèn luyện hệ thông kỹ năng cơ bản

+ Dạy học dự án đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phủ hợp.

+ Day học dự án đồi hỏi nhiều thời gian

+ Đôi hồi học sinh có kiến thức về công nghệ thông tin

Như vậy, mặc đù đạy hoc dự án có nhiều ưu điểm nhưng một thách thức đối

với giáo viên là vẫn dé về thời gian Tuy nhiên, chủng ta hoàn toàn có thể khắc

phục được điểu đó khi tổ chức đạy học dự án qua các hoạt động ngoại khoá

1.3 Hoạt động nguại khuả và vai trò trong đạy học vật lí ứ THPT

1.3.1 Khải niệm và vị trí của hagt dộng ngoại khoá ở THPT

* HĐNK là một thuật ngữ dùng để chỉ các hình thức hoạt động kết hợp

dạy học với vui chơi ngoài lớp, nhằm mục dịch gắn việc day va học trong nhà

trường với thực tế xã hội

Mục tiêu của HĐNK nhằm củng cỗ, khắc sâu những trị thức đã học qua các môn học trên lớp, mở rộng, nâng cao hiểu biết cho học sinh về các lĩnh vực

đời sống xã hội, tăng vốn hoạt động thực tiễn

* Vị trí của hoạt động ngoại khoá

HDNK còn được gọi là hoạt động ngoài lớp, chỉ các hình thức hoạt động kết hợp với học lập vui chơi ở phạm vi ngoài phòng học, có mục dích gắn việc học tập ở nhà trường với cuộc sống xã hội, tạo điều kiện cho học sinh được hoà

nhập vào thực tế rộng lớn bên ngoải nhà trường

Về tính chất, HĐNK là hình thức vui chơi trong học tập cho nên nó rất hig tha, hip dan

Và hình thức, HĐNK mở rộng môi trường hoạt déng, tao diều kiện dưa

học sinh vào cuộc sông, tạo điều kiện gắn kiến thức với thưc tế

Về nội dung, IĐNK không đóng khung trong chương trình chính khoá Nó

cũng không phải chỉ là dạy chữ mà là đạy con người, day lam người Nó góp phần

không nhỏ vào việc mở rộng tâm mắt chính trị, xã hội cho học sinh Các HDNK:

day cho các em biết sống vui tươi, lảnh mạnh, có kỉ luật, trật tự, biết yêu thương,

và quan tâm đến người khác, biết tôn trọng tập thể, biết gắn bỏ với cuộc sống,

1.3.2 Tác dụng, ý nghĩa của hoạt động ngoại khoá

Irong nhà trường phổ thông, HĐNK có ý nghĩa rất to lớn, đóng vai trỏ vô

củng quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học

* Đấi với giáo viên: HĐNK là điều kiên thuận lợi để giáo viên có thể thử

nghiệm các phương pháp dạy học mới Qua hoạt động ngoại khoá, giáo viền có

điều kiện tốt để thực hiện và kiểm tra các kết quả nghiên cứu của mình Do giáo

viên nắm vững khả năng, tâm lí của học sinh nên hiểu quá của việc thứ nghiệm

sẽ cao hơn

Với chương trình học kết hợp với những HĐNK như vậy, giáo viên không,

đơn thuần chỉ đóng vai trò là người cung cấp kiến thức cho học sinh, mả côn

được tiếp nhận, bố sưng thêm những kiến thức từ chính những học sinh của

mình Ngoài ra, việc tham gia vào các HĐNK gắn liền với các môn học cũng sẽ

phát huy và kích thích khả năng nghiên cứu, tim tỏi thêm của các giáo viên, từ

đó góp phần nâng cao chất lượng day hoc

* Đôi vải học sinh:

1 Tác dụng giáo dục:

HĐNK góp phẩn giáo đục tính tổ chức, tính kế hoạch, tình thần làm chủ

và hợp tác trên cơ sở những hoạt động thực tế Ngoại khoá được thực hiện cơ băn dựa trên sự tự nguyện, tự giác của học sinh công với sự giúp đỡ thích hợp của giáo viên sẽ đồng viên họ nỗ lực hết minh giải quyết vẫn đề đặt ra

TIĐNK làm cho quá trình dạy học bộ môn thêm phong phú, đa dạng, làm cho việc học tập của học sinh thêm hứng thú, sinh đồng, tạo cho học sinh lòng,

hăng say yêu công việc Dó là điều kiện để phát triển khả năng, năng lực sẵn có

40

của học smh Qua ngoại khoá, học sinh có điều kiên phát huy óc sáng tạo, tự tin

ở mình, có thể đám nghĩ, dam lam

1 Tác dụng giáo dưỡng:

HĐNK góp phần củng cố bỗ sung kiến thức cho học sinh, qua đó kiến

thức học sinh thu nhận sẽ sâu sắc hơn Trong khi tiến hành HDNK, học sinh

được tự mình nghiên cứu, tự mình tìm hiểu vấn đề và tranh luận với bạn bẻ

Chính vì vay, HDNi giữ vai trò quan trọng giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách, bổ trợ kiến thức, rèn luyện các kỹ năng tỉnh tự chủ, năng động sáng lạo

cho học sinh, góp phần đắc lực trong viễc phát triển trí lực và khã năng sáng tao

của học sinh

Do diều kiện thời gian bó hẹp có những phần giáo viên không giới thiệu

hết trong chương trình chính khoá Những nôi dung nảy nêu có thể được bồ sung,

bi ngoại khoá thì kiến thức của học sinh sẽ được mở rộng thêm Học sinh có thể thu nhận được kiển thức dưới nhiều hình thức như nhóm ngoại khoá, câu lạc bộ

khoa học, hội thị, hội vui,

mớ rộng kiến thức dã dược học trong nhà

HĐNE góp phần củng cố

trường, giúp cho việc rèn luyện kỹ năng, phát triển tỉnh cảm, xây dựng niềm tin,

hoàn thiện nhân cách học sinh Bên cạnh việc trang bị kiến thức, trí thức khoa

học thỉ việc rên luyện kỹ năng sống, các kiến thức xã hội, các năng lực hoạt dộng,

khác cho học sinh lả một yêu cầu cấp thiết đặt ra cho các ngành giáo đục Trong

đó HĐNK góp phần không nhỏ cho việc dũng cổ kiến thức các môn khoa học tự

nhiên và khoa học xã hôi

1 Tác dụng giáo dục kĩ thuật tổng hợp, định hướng nghề nghiệp

Qua hoạt động ngoại khoá, học sinh được rèn luyện một số kĩ năng như:

tập nghiên cưú một vẫn đề, thuyết minh trình bày trước đám đông, tập sử dụng

những dụng cụ, thiết bị thường gặp trong dời sống, những máy móc từ đơn giản

dến hiện dai Qua dé sé nay nữ tỉnh cảm nghề nghiệp vả bước đầu có ý thức về

nghề nghiệp mà học sinh sẽ chọn trong tương lai

* Tuy nhiên tố chức HĐNK có những khú khăn nhất định:

Khó khăn cơ bản nhất của việc thực hiện HĐNK ở trưởng phố thông là số

giờ dạy chuyên môn của giáo viên hiện đã quá nhiều Do đó, công tác sinh hoạt theo các chủ đề thường do đoản trường đảm đương Các mục tiêu giúp học sinh thực hành rẻn luyện kỹ năng sống, kỹ năng tổ chức, kỹ năng g1ao tiếp, kỹ năng

định hướng nghề nghiệp thật sự vượt quá khả năng đối với người đứng đầu tổ

chức Đoán ở trưởng phổ thông

Giáo viên có kiến thức nhưng kinh nghiệm tế chức IIĐNK côn ít Điều

này cũng phần nảo làm giảm Ân tượng, hiểu quả các hoạt động này Trong khi

việc tổ chức phải rất sáng tạo, nêu hình thức lặp đi lắp lai, các buối sinh hoạt na

má nhau thì học sinh sẽ đứng ngoài cuộc, không tham gia Phải làm thế nào để

mỗi chương trình ngoại khoa hap dẫn như một game show thu hút học sinh

Mỗi trường có Tất nhiều học sinh nên không thể tham gia tất cả các hoạt

động Ví dụ như hoạt động đã ngoại không thể tổ chức cho tắt cả học sinh trong

nhà trường cùng tham gia hay như các hoạt động tại hội trường cũng không

nhiều học sinh được tham gia

Nguồn kinh phí cần quả lớn nên HĐNK đôi hếi nhà trường và phụ huynh

cùng tham gia

Tuy nhiên nếu giáo viên và lãnh đạo nhà trường khắc phuc dược một số

khó khăn mà tổ chức được HNK lôi cuỗn được nhiều học sinh tham gia thì sẽ

phát huy được tác dụng to lớn của hoạt động nảy Tuy nhiên, khi tổ chức cần

phải tuân theo một số nguyễn tắc nhất định

1.3.3 Nguyên tắc tà chức hoạt động ngoại khoá đ TUPT

* Phải tôn trọng tình thần tự nguyện tham gia, tính độc lập sáng tạo của

học sinh nhưng phải có tổ chức, có hướng dẫn chu đáo

Tĩnh thần tự nguyện thể hiện ở chỗ không bắt buộc học sinh tham gia Ai

nmuốn, ai thích thì tự đăng kí tham gia, tự chọn nhóm tham gia Nhưng đã tham gia

thì bắt buộc phải tuân thú theo nội quy của tổ chức để bảo đảm cho sự hoạt động

của từng thành viên cũng như của cả tổ chức Những quy định tưởng như gỏ bó

nay ra Jai là sự đấm bảo cho tự do hoại động và sáng lạo của lừng thành viên

* Nội đung hoạt dộng phải gắn với chương trình học và hình thức hoạt động phải đa đạng, phong phú

HĐNK không bó hẹp trong chương trình học cúa lớp, nhưng muốn nâng cao được hứng thú đối với các môn học, nâng cao được kiến thức và kĩ năng học

tập thì nội dung ITĐNK phải gắn với chương trình và có mở rộng hơn

Hình thức H†)NK phải đa dạng, phong phú mới tạo niềm say mê, hứng thú cho học sinh Chứng ta có thể làm được điểu đó vì HDNE không bị thu hep trong căn phòng học, trong khuôn viên của nhà trường không bị bó hợp trong các hỉnh thức lên lớp, giang bai, lam bai tap, lim thực hảnh, làn kiểm tra và

cũng không bị thời gian khống chế IIĐNK rất phong phú về nội dung, đa dạng

về hình thức và môn học nảo trong nhà trường cũng có thể có tổ chức này

1.8.4 Một số phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khoá ở THPT

* Hội vui vật H (hay dạ hội vật lí }- Đây là một hình thức phổ biến của HDNK vật lí Hôi vui có thể tổ chức theo từng chuyên để hoặc tổ chức tống hợp

các phân, tổ chức phối hợp với các môn học khác, tổ chức cho từng lớp, theo

khối lớp hoặc toàn trường, Một số hình thức của hội vui vật lí như: thì nói

chuyện về tiểu sử các nhà bác học vật lí, biểu diễn các thí nghiệm, giới thiệu

ứng đụng của vật lí trong kĩ thuật hay các thành Lựu của vật lí hiện đại, cách giải

33

một số bài tập vật li khó, giới thiệu các vẫn dé dita vào kiến thức trong chương,

trình như thiên văn học, giáo dục môi trường hoặc tổ chức cho học sinh tham gia vào một số trô chơi dùng kiển thức vật lí

* Tham quan ngoại khoá vật lí: Đây là một hình thức tổ chức dạy học trơng thực tế nhờ quan sát trực tiếp của học sinh đưới sự hướng dẫn của giáo

viên và sơ sử tham quan nhằm nghiên cứu sự vật, hiện Lượng uần tìm hiểu trong

nội dung dạy học

Tình thức tham quan ngoại khoá có thể được tổ chức Irước, trong hoặc sau

khi học một kiến thức nao dé

¡ Nếu tiến hành trước khi học bài mới gọi lả tham quan chuẩn bị Mục dích của tham quan chuẩn bị là giúp học sinh tích luỹ dược những hiểu biết cần

thiết phục vụ cho việc lĩnh hôi những tri thức mới được dễ dàng và hứng thú

1 Nếu tham quan trong quá trình học gọi là tham quan bỗ sung Mục dich

của nó nhằm mình hoa, làm rõ những vấn để riêng rẽ, cung cấp vật liệu cho tư

duy khoa học và có thế làm chỗ dựa cho sự trao đối nội đung bài học sau này

+ Nếu tiến hánh tham quan sau khi học một kiến thức nào dó gợi lá tham

tổng kết với mục đích để củng cổ, đào sâu các kiến thức đã học

* TẢ chức câu lạc bộ vật lí: Câu lạc bộ vật lí nhằm mở rộng tâm nhận

thức, hiểu biết về văn hoá, khoa học giáo dục lỏng yêu lao dộng, ý thức đạo dức,

giúp phát triển toàn điện các khả năng sáng tao va nang khiếu của con người

Hoat động của câu lạc bộ có thể tổ chức các buếi thảo luận, tổ chức thị giữa các

nhóm tham gia ngoại khoá, tổ chức các buỗi giao lưu tìm hiểu kiến thức hay viết

báo nội bộ rong phạm vi câu lạc bộ,

* Tiết báo nội bộ về vật lí:

Dối với các trường THPT, có thể tổ chức viết bảo do các lớp thực hiện

hoặc ra một tở bảo nội bộ theo định kỳ Nội dung báo nội bộ cũng như việc biên

34