Luận văn thạc sĩ nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh thông qua việc dạy học các phần nguyên tử bảng tuần hoàn và Định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học lớp 10 chương trình nâng cao

Thực trạng việc dạy học nhẫn nguyên tứ vá báng tuân hoàn Binh buat tuần hoàn theo hướng phải triển nồng lực nhận hứu và Lư duy hiện nay trên địt THỨC cuo moc SINH ‘THONG QUA VIỆC DẠY

DẠI HỌC QUỐC GIÁ HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYÊN THỊ HỎNG THANH

NANG CAO NANG LUC NHAN THUC CHO HOC SINH THONG QUA VIEC DAY HOC CAC PHAN NGUYEN TU, BANG TUẦN HOÀN VÀ DỊNH LUẬT

TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỎ HOÁ HỌC

( LỚP 10— CHƯƠNG TRÌNH NẴNG CAO)

LUAN VAN THAC Si SU PHAM HOÁ HỌC

HÀ NỘI, NĂM 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG DAI HỌC GIÁO DỤC

NGUYÊN THỊ HỎNG THANITI

NÂNG CAO NĂNG LỰC NHẬN THỨC CHO HỌC SINH THÔNG QUA VIỆC DẠY HỌC CAC PIIAN

NGUYÊN TỬ, BẰNG TUẦN HOÀN VÀ ĐỊNH LUẬT

TUẦN IIOÀN CÁC NGUYÊN TỔ HOÁ HỌC ( LỚP 10 ~ CHƯƠNG TRÌNII NÂNG CAO)

LUAN VAN THAC SI SU PHAM HOÁ HỌC CHUYEN NGANH:LY LUAN VA PHUONG PHAP

DAY HOC HOA HOC

Mãsó : 60.14.10

Người hướng dẫn khua học: PGS.TS Phạm Văn Nhiễu

HÀ NỌI, NĂM 2011

MỤC LỤC

Trang

UC TIEN VE THAT TRIEN

nh gia tu day phat inién

1.4 Thực trạng việc dạy học nhẫn nguyên tứ vá báng tuân hoàn Binh buat

tuần hoàn theo hướng phải triển nồng lực nhận (hứu và Lư duy hiện nay trên địt

THỨC cuo moc SINH ‘THONG QUA VIỆC DẠY noc PHAN

NGUYEN TỦ vA BANG TUAN HOAN — ĐỊNH LUẬI TUẦN HOÀN

V[rj tầm quan trọng của phần nguyễn tử và báng tuân hoan Dinh 5

tân hoàn các nguyên lệ loá học trong chương tình hoá học THET „

Thiết kể giáo ân phần nguyễn tử và bảng tuân hoàn — Định luật tuần hoàn

PLU LUC

MO DAU

1 Lý do chọn đề tải

Trơng thời đại ngày may để phảt triển bẳn vững, các quốc gia, đôn lộc đều phải chủ trọng đến công tác dào tạo, phát triển nguồn nhân lực, bên vững đào tạo nhân tai cho đổi nước Mục tiêu của giáo dục phố thông là giúp học sinh phải triển toàn điện về dạo dức, trí tuê, thể chất, thảm mỹ và các kỹ năng cơ ban nhằm hình thành nhân cách

của con người Việt Nam xã hội chữ nghĩa, xãy dựng tư cách và trách nhiệm công dân,

chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, Ủuan gia xây dựng và báo vệ Tỏ quốc

Trong quá trình đạy học hóa học ở PTTIT bản thân tôi và các đồng nghiệp có

nhiều trăn trở đạy lam sao để học sinh thông hiểu được kiến thức trong phan cau tao nguyén tir, bang tuần hoản vá định luật tuần hoàn các nguyên tổ hóa hoc Kiến thức trong chương nguyên tử là cơ sở lý thuyết chủ đạo giúp cho việc tiếp thu các kiến thúc

trong toàn bộ chương trình hỏs học Những kiến thức trong chương nguyên Lữ mang tính trừu tượng và khó đổi với cả người đạy lẫn người học

Để góp phan nang cao nhận thức cho học sinh khi học mỗn hóa học nói chưng,

và chương nguyễn tử, bảng tuần hoản nói nêng, tôi chọn đẻ tải : Nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh thông qua việc dạy học các phân nguyên tủ, bảng, tuân hoàn và định luật tuần hoàn các nguyễn tổ hóa học ( Lớp 10 — Chương trình nâng cao }

3 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý thuyết về nâng cao nhận thức cho học sinh thông qua phương pháp dạy học phản nguyên tử, báng tuần hoản và định luật tuần hoàn các

nguyên tổ hóa học ( chương trình hóa học lớp 10 ban nâng cao } và thử nghiệm kiểm

chứng trên đối tượng là học sinh THPT thuộc địa bản Thành phố Vĩnh Yên

lý luận day học là chủ trọng đến hoạt động tư duy và vai trỏ của học sinh trong quả

trinh dạy và học, đòi hỏi người học sinh phải làm việc tích cuo, tự lực, chủ động tiếp

thu kiến thức Đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cự thể về nông cao măng lực nhận thức cho học sinh thông qua việc giảng day phan nguyên tử, bảng tuần hoan va dink luậi tuần hoàn các nguyên tổ hoá hoe (Lop 10—THPT )

4 Mục tiêu nghiên cúu

“Thiết kế giáo án vả lựa chọn bải tập có tính phương pháp luận nhằm nâng cao

xăng lực nhận thức và tư duy cho học sinh thông qua phần: Nguyên Lữ, bằng tuân hoàn

và dịnh luật tuần hoàn các nguyễn tế hóa học ( lớp 10 Chương trình nâng cao)

5 Câu hỏi nghiên cứu

Thiết kế giáo án, lựa chọn bài lập phần nguyên tử và bằng luầu hoàn - Định luật tuần hoàn các nguyên tổ hóa học ( lớp 10 Chương trinh nâng cao) như thể nào để

nâng cao được răng lực nhận thức của học sinh

6 Giá thuyết nghiên cứu

Trang quá trinh giảng đạy phần: Nguyên tử, bảng tuân hoàn và định luật tuân hoan cdc nguyên tô hóa học ( lớp 1Ô — chương trình nâng cao 3 nếu giáo viên sử dựng,

hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực ( phương pháp trực quan, phương pháp vẫn

đáp và hệ thống bài tập hỏa hoc có nội dung phong phú, sâu sắc) kết hợp với việc

giáo viên biết khai thác triệt để khô năng tư duy của học sinh thì năng lực nhận thúc

của học sinh sẽ được pluát triển

7 Giả thiết nghiên cứu

- Điểu kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị đạy học dây đủ cho hoạt dộng dạy và

- Nghiên cứu lý luận

I Nghiên cứu lý luận về vẫn đề phát triển năng lực nhận thức rèn luyện tư duy cho hoe sinh

+ hghiên cửu về phương pháp luận dễ lựa chọn phương pháp day bọc phủ hop trong qua trình giâng đạy phẩn nguyên tử và bằng Iiẫn hoàn - định luật tuân hoàn: các nguyên tổ hóa học

- Phương pháp day học ( các phương pháp trực quan, vẫn đáp và hệ thông bài

tập theo các mức độ nhận thức khác rửøn }

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm va ap dụng phương pháp thống kẻ toán học trong khoa học giáo dục đề đánh giá hiện quả đề tài đã để xuất

9 Luận cứ chúng minh

Vi giáo viên sử dụng phương pháp dạy học 1ích cực ( phương pháp trực quan,

phương pháp vẫn đáp ) cụ thể hóa những khái niệm trừu tượng về câu tạo nguyên tử giúp học sinh hiểu và tiếp thu kiến thức một cách sâu sắc,lừ đó biết cách vận dụng kiến

thúc lĩnh hội được vào việc giải các bài tập hóa học giúp học sinh tiếp thu kiên thúc

vững chắc và sinh động Hoe sinh chỉ có thể lnh hội được trí thúc kỳ bản thần học

sinh tư duy một cách tích cực,

Tiên cạnh đó là hệ thống câu hỏi, bài tập đa đạng, phong phú về thể loại và được

số dụng trong tắt cả các khâu của quả trình đạy học ( như nghiên cửu tài liệu mới, ôn tập, luyện tập kiểm tra ) đôi hỏi học sinh phái hiôn luôn hoạt động trí tuệ, các thao tác

tư duy như se sánh, phản tích tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa thường xuyên

dược rèn luyện và phát triển Các năng lực như quan sát, trí nhớ, óc tưởng tượng, suy nghĩ độc lập không ngừng được nàng cao, biết phê phán, nhận xét đứng, tạo ủng, thú và lòng say mê học tập Kết quả cuối cửng là năng lục nhận thức và tư đuy của

học sinh được nâng lên

19 Câu trúc luận vin

Luan van gdm: Phan mo đầu, Phân tiội dưng khoa học, Phẩn kết luận và khuyến nghi

Phin néi dung khoa học gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận vả thực tiễn về phát triển năng lực nhận thức của

học sinh

Chương 2: Các biện pháp phát triển năng lực nhận thức cho kọc sinh thông

qua việc đạy học phần nguyên tử, bảng tuần hoàn và định luật tuần hoản các nguyên (ỗ hóa học

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỤỰC TIẾN VỀ PHÁT tRIÊN NẴNG LỤC

NHAN THUC CHO HỌC SINH 1.1 Các quan diễm về năng lực năng lực nhận thức Thang nhận thức của Bloom

1.1.1 Các quan điễm vỄ năng lực

Năng lực là những thuộc tính độc đáo của cá nhân phủ hợp với những yêu cầu

đặc trưng của một hoạt động nhất định, nhằm đám báo việc hoàn thánh có kết quả tốt

trong lĩnh vực hoạt động ấy" |28, tr 11]

Denys ‘Treblay nha Tam lý học người Pháp quan niệm rằng; “Năng lực là khả

năng hành động, đạt được thành công và chúng minh sự tiến bộ nhờ vào khả năng huy động vận đụng hiệu quả nhiều nguồn lực tich hợp của cá nhân khi giải quyết các vẫn dé của cuộc sống” [38, tr 12]

Tioward Gardner: "Năng hịc phải được thể hiện thông qua hoạt động có kết quả

và có thể đánh giả hoặc đo đạc dược" |39, tr 11]

OECD (T6 chite cac nude kinh té phat trién) nam 2002 sau một cuộc nghiên cứu Jon da chi ra năng lực can đạt của học sinh phổ thông trong thời đại kinh lế trị thức và cho ring: "Nang luc la kha năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phúc hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong bói cảnh cụ thể" [40, tr 12]

1.1.2 Nẵng lực nhận thức

ủy theo mỗi trường hoạt động mả năng lực có thẻ quan sát được ở các tình huảng nhất định Theo Bemd, Ngưyễn Văn Cường [16, tr12] thì có thể chia thành nhiều loại năng lực, trong dỏ cỏ năng lực nhận thức vả năng lực hành dộng,

Quá trình nhận thức là quả trình có cầu trúc và ảnh hưởng quyết định đến hành

vi Con người tiếp thu các thông tin bên ngoài, xử lí và đánh giá chúng, từ đó quyết dịnh các hành vi ứng xử Cấu trúc nhận thức của con người không phải bẩm sinh mà được hình thành qua kinh nghiệm Quá trình nhận thức khởi đâu bằng sự cảm nhận của người học về một hiện lượng mới Chính người hợc phải tự mình phân tích, xử lí các

thông tin, dữ liệu đã cắm nhận được dé hiểu được hiện tượng mới và như vậy tự thu

lượm được kiến thức mới

Wang lực hành động của mỗi cá thể được tổ hợp bởi các năng lực nhất định Bao

om:

Năng lực chuyên môn: Tả khả năng thực hiển các nhiệm vụ về chuyên môn, biết danh giá kết quả một cách độc lập, dâm bão chỉnh xác về chuyên môn Bao gồm các khã năng tư duy, phân tích, tổng hợp khả năng nhận biết các mỗi quan hệ thông nhất

trong qua trink,

Năng lực phương pháp: La khả năng dối với những hành động có kế hoạch, định tướng mục đích trong công việc, giải quyết các nhiệm vụ vả vấn dé đặt ra Bao £

phương pháp nhận thức, xử lý, đánh giá, truyền thụ và giới thiệu

Năng lực xã hội: Lả khả năng đạt được mục dich trong những tình huỗng xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau với sự phối hợp chặt chẽ với những thành

viễn khác Bao gồm ý thức trách rửniệm, tự tổ chức, khả năng thực hiện các hành động

xã hội, khả năng cộng tác và giải quyết xung đột

Tăng lục cá thể: Khả năng xác định, suy ngữ và đánh giá được những cơ hội

phát triển cũng như giới hạn của mình, phát triển được năng khiểu cá nhân cũng như xây dựng cho cuộc sống riêng và thực hiện hóa kế hoạch đó

Theo |ÐI, tr 245|, tác giả để xuất 4 nhóm năng lực chúng của hợc sinh phổ

thông Việt Nam là: nhóm năng lực nhận thức; nhóm năng lực thực hành; nhóm năng lực xã hội: nhóm năng lực cá hân

Có thể nói, các năng lực dan xen, hỗ trợ nhau giúp cả nhân giải quyết dược vẫn

đẻ Vì vậy, các năng lực của học sinh trường phổ thông nước ta được chú ý trong định

tướng đổi mới chương trình, sách giáo khoa trường phố thông sau năm 2015 là: "Năng

lực nhận thức, nắng lực hành động, nắng lực giải quyết vẫn đề, năng lực sáng Lao, năng

lực làm việc nhóm, năng lựo xã hồi, năng lựo thích ứng với môi trường " [12, tr 1]

Cáo lí thuyế

nhận thúc gơi quá trình nhận thức bên trong với từ cách là một qua

trình xử li thông tim Bộ não sử li các thông tin như một hệ thông kĩ thuật Quá trình

nhận thức là quá trinh có cầu trúc và có ảnh hướng quyết định các hành vị Con người

tiếp thu các thông tin bên ngoài, xử lí và đánh giá chúng, từ đó quyết định các hành vi

ứng xử Câu trúc nhận thức của con người không phải bằm sinh rà đuợc hình thành

qua kinh nghiệm

Trimg tâm của lí thuyết là các hoạt động trí tuệ: Xác định, phân tích tông hợp,

hé thống hoá các sự kiên và đối tượng, nhớ lại những kiến thức dã biết, giải quyết các vấn đề phát triển, hinh thánh các ý tướng mới Quá trình nhận thúc khởi đầu bằng sự câm nhận của người học về một hiện tượng mới và như vậy tự thu lượm được kiến

thức mới

Tu duy và mọi cách nhận thức đêu có thể tìm hiểu được bằng cách phân tích ra thành những hộ phan cau thánh Thông tin đầu vào sẽ đi qua một loại các giai đoạn Lit đơn giản đến phức tạp Khi thông tin di qua hết các hệ thống của bộ não, những nội

dung phúc tạp sẽ được phân tích và sau đó giải mã, đơn giãn hoá Ta cỏ thế hỉnh dung

nhận thức là một quả trình đây truyền lắp ghép, được xây dung từ những quá trình

nguyên sơ như các cảm giác, tri pide co ban, tới những giai đoạn phức tạp hơn như lí

luận và giải quyết vấn đề

Theo Nguyễn Thị Minh Phương: "Năng lực cần dạt của học sinh phé thông lả tê hợp nhiều khả năng và giá trị được cá nhân thể hiện thông qua các hoạt động có kết

quấ" | 21, tr.246 - 247 |

Như vậy, năng lực của mỗi người một phân dựa trên cơ sở tư chất Năng lực được hình thành, phát triển vá thẻ hiện trong hoạt động tích cực của con người Phát triển năng lực của học sinh là dịch của quả trình dạy học

1.1.3 Thong nhận thức của Hloom

Trong việc phát triển năng lực nhận thức của học sinh, khâu trung tâm là phát

triển năng lực lư duy, trong đỏ dặc biệt chú ượng rên luyện cho học sinh một số thao táo tư duy và phương pháp tư duy

10

1.1.3.1 Theo cách phân loạt truyền thông thi thang Bloom chia như sau:

VẬN DỤNG

Hinh 1.1: Thang nhận thức của Bloom (cũ)

- Biét (knowledge): Nhe lai théng tin

- Hiéu (comprehension): Bao gồm tóm tái lại, biên đối, biện hộ, giải thích, lĩnh hội, lẫy vi dụ Xác định, miễu tá, gọi tên, phân loại, nhận biết, mô phóng, làm theo

- Vận dung (application): Str dung thông tin hay khái niệm trong, tỉnh huéng

mới Gồm thiết lập, thực hiện, tạo dựng, mô phỏng, đự đoán, chuẩn bị,

- Phân tích (analysis): Chia nhỏ thông tin và khái niệm thành những phần nhỏ

hon để hiểu

phân tích

- Tổng hop (synthesis): Ghép các ý với nhau đề tạo nên nội dụng mới Gam

y đủ hơn Gồm so sánh, đối chiếu, phân chủa, phân biệt, lựa chọn,

phân loại, khải quát hoá, cầu trúc lại

- Danh gia (eval): Danh giá chất lượng, Gồm đánh giá, phê binh, phản đoản,

chứng minh, tranh luận, biện hộ

Theo thang nhận thức cũ thi mức dộ nhận thức dược dùng là những, danh từ, thể hiện thang Bloom cũ định hướng nội dung

1.132 Theo phiên bản mới được cập nhật về Phân loại tư duy của Bloom thì định

lượng qui tình nhận thức cũng có 6 mức độ, Chúng dược vấp xếp theo mức độ từ đơn giản nhất đến phúc tạp nhất: biết, hiểu, vận dụng, phân tích, lánh giả và súng lạo

11

Tình 1.2: Thang nhận thức của Bloom (mới)

- Nhận biết (Nhớ) (remembering): Là sự nhớ lại các đổ liệu, thông tin đã có

trước đây: nghĩa là có thế nhận biết thông tin, ghỉ nhớ, tải hiện thông tin, nhắc lại một loạt dữ liệu, từ các sự kiện đơn giản đến các lý thuyết phức tạp Đây là mức độ, yêu cầu thập nhất của trinh độ nhận thức thẻ hiện ở chế học sinh có thế và chỉ cân ghi nhớ

toặc nhận ra khi đua ra hoặc dựa trên những théng lin có lính đặc thù của mội khát

niệm, một sự vật, một hiện tượng Học sinh cớ thẻ phát biểu dùng một định nghĩa, quả trình, quy luật nhưng chưa giải thích và van dung được chúng Có thế cụ thể hóa mức d6 nhận biết bằng các yêu cầu:

+ Nhận ra, nhớ lại các khải niệm, định luật, định lý, tỉnh chất

+ Nhận dạng (không cần giải thích) được các khái miệm, hình thể, vị trí tương dỗi giữa các dỗi tượng trong cae tinh hudng dơn giản

Liệt kê, xác định các vị trí tương đối, các mối quan hệ đã biết giữa các yến tố,

các hiện lượng,

- 11iểu - (understanding): Lả khá năng nắm được, hiểu được ý nghĩa của các khái

niệm, hiện tượng, sự vật, giải thích được, chứng minh được, là mức độ cao hơn nhận

biết nhưng là mức độ thập nhất cửa việc thâu hiểt

sự vật, hiện tượng, nó liên quan đến

Ý nghĩa của các môi quan hệ giữa các khái niệm, thông tin mà học sinh đã học hoặc đã

biết Điều đó có thế thể liện bằng việc chuyến thông lin lừ dang này sang đạng khác, bằng cách giải thích thông tin (giải thích hoặc tóm tất và bằng cách ước lượng xu

hưởng tương lai (dự bảo các hệ quả hoặc ánh hướng) Có thể cụ thể hỏa các mức độ thông hiểu bằng các yêu câu:

+ Diễn lä bằng ngôn ngữ cá nhân về khái mêm, định lí định luật, tính chả

chuyển dễi dược từ hình thức ngôn ngữ nảy sang hình thức ngôn ngữ khác (từ lời sang,

công thúc, kí hiệu, số liệu và nguoe lai)

+ Biểu thủ, mình họa, giải thích dược ý nghĩa của các khái niêm, hiện tượng, định nghĩa, định lý, định luật,

cảnh cụ thể mới: vận dựng nhận m biết thông tín để giải quyết vá:

nguyên lí hay ý tưởng để giải quyết một vân dé nao đó Yêu cầu áp đụng được các quy tắc, phương pháp, khái niệm, nguyên lý, định lý, định luật, công thức để giải quyết vẫn

để trong học tập hoặc thực tiễn đài hỏi mức độ thông hiểu cao hơm mức độ thông hiểu

ở trên Có thể cụ thể hóa mức độ vận chụng bằng các yêu cầu:

| Khai quat hóa, trưu tượng hóa từ tỉnh huồng đơn giãn, đơn lẻ quan thuộc

sang tình hướng mới, tỉnh huống phức tạp hơn

- Phân tích (analyzing): Là khả năng phân chia một thông tin ra thành các phần thông tin nhề sao cho có thế hiểu được câu trúc, tố chức của nó và thiết lập môi liên hệ

phụ thước lẫn nhau giữa chúng, Yêu cầu chỉ ra dược các bộ phận cầu thành, xác định

được mỗi quan hệ giữa các bộ phận, nhận biết và hiểu được nguyễn lí cầu trúc của các

nội dụng lẫn hình thải cầu trủc của thông tin, hiện tượng, sự vật Có thể cụ thể hóa mức

độ phán tích bằng các yêu cầu:

+ Phân tích các sự kiện, dữ kiên thừa, thiếu hoặc đủ để giải quyết được vẫn

de

| Xác định được mỗi quan hệ giữa các bộ phận trong toàn cơ thể

+ Cụ thể hóa dược những vẫn đẻ trừu tượng, + Nhận biết và hiểu được câu trủe các bộ phận cầu thành

- Đình giá (evaluating): Là khả năng 9

áo định giá trị của thông lầm: bình xét,

nhận dịnh, xác dịnh dược giả trị của một tư tưởng, một nội dung kiến thức, một phương,

pháp Dây là một bước mới trong việc lĩnh hội kiến thức được đặc trung bởi việc đi sâu

vào bản chất của đối tượng, sự vải, hiện tượng Việc đảnh giá đựa trên tiêu chỉ nhất định Dó có thể là các tiểu chỉ bên trong (cách tổ chức) hoặc các tiêu chí bên ngoài

(phù hợp với mục đích) Yêu cầu xác định được cáo tiêu chí đánh giá (người đánh giá

tự xác định hoặc dược cung cấp các liêu clú) và vận dụng dược để đánh giá Có thế cụ thê hóa mức đệ đánh giá bằng các yêu cầu:

I Xác định được các tiêu chí đánh giá và vận dụng để đánh giá thông Iin,

hiện tượng, sự vật, sự kiện

+ Dánh giá nhận định giá trị của các thông tín, tư liệu theo một mục đích,

- Sáng Iạo (ereating): Là khả năng Lông hợp, sắp xếp, thiết kế lại thông tín, khai thắc bỗ sung thông tin từ các nguồn tư liệu khác dễ xác lập một hình mẫu mới Yêu cầu

14

tạo ra được một hinh mẫu mới, một mạng lưới các quan hệ trừu tượng (sơ để phân lớp

thông tin) Kết quả học tập trong lĩnh vực này nhân mạnh vào các hành vỉ, năng lực

sang Lao, đặc biệt là trong việc hình thành các câu trúc và mô hình mới Có the eu the

hoa mute dé sang tao bang các yêu câu:

1 Mỡ rộng mội mô hình ban đầu thành mô hình mới

+ Khái quát hóa những vẫn để riêng lẻ, cụ thể thành vấn để tổng quát mỏi

+ Kết hợp nhiều yếu tổ riêng thành một tổng thé hoan chinh mdi

+ Dự đoán, dự báo sự xuat liệu nhận Lỗ rối khi thay đối các riối quan HỆ gũ

Khác với thang nhận thức Bloom cũ, thang Bloơm mới thể biện dịnh hướng,

nang luc Cac cấp độ tư đuy có thể biêu đạt bằng các động từ tương ứng như sau

Xác định, mồ tả, tim, đán, kê, liệt kê, tìm vị trí, phi nhớ, đặt tên,

thuộc lòng, nhận biết, lựa chọn, viẾt

Thão luận, minh họa, diễn đạt lại, trình bảy lại, tóm tắt, phân biệt,

chiếu, phân loại, tách biệt, chi xa, chia nhỏ, lựa chọn, phân biệt

_— | Đánhgiá, để xuất, phê bình, chứng mình phê phán, xếp loại, nhận

phát triển, lập công thức, xây dựng giả thuyết, tưởng tượng, phát

minh, đổ: mới, lập kế hoạch, dự đoản, để xuất

1.2 Tư duy

1.21 Tư duy là gì"

Tư duy là mệt quá trinh tầm lí mà nhờ đó con người phản ánh những đổi tượng và

hiện tượng của hiện thực thông qua những, đâu hiệu bản chat oda chung, dang, thoi con

người vạch ra được những mới liên hệ khác nhau trong mỗi đổi tượng, hiện tượng và

giữa các đối tượng, hiện tượng với nhau

* Kiến thức chỉ thực sự là kiến thức khí nào nó là thành quả những cÓ gắng của

tư duy chứ không phải của trí nhé” (LAN Tônstôi) Như vậy học sinh chỉ thực sự lĩnh

tội được trí thức chỉ khi họ thực sự tu duy

Tuy nhiên, cỏ một số nhả nghiền cứu cho rằng cỏ 2 kiểu tư duy dối lập trong đó

tư đuy sáng tạo và tư duy phê phán là hai đạng rất quan trọng để khám phá và giải

quyết vấn dễ

Tạo giả thuyết Kiếm tra giả thuyết

'Tư duy không chính thức Tư duy chính thức

'Tư duy khảm phả (mở)

‘Tur duy dong (Barlet)

Từ duy bên trái <——> Tư duy bên phải (Bnames)

Tư duy phân kỳ

Tư duy đồng quy (Guilford)

'Tư duy một chiều

'Tư duy trục dọc (De bono)

Tw duy sáng tạo, tư đuy phê phán và giải quyết vẫn để có mối quan hệ sau:

16

Tư duy sáng tạo

Giải quyết vẫn đề

Tư duy phê phán

* Tư duy phê phán: Tư duy có phê phản là tư duy có suy xét, cân nhắc dễ dưa ra quyết định hợp lý khi hiểu hoặc thực hiện một vẫn đẻ, Muền nâng cao tư duy có phê phán

cân chủ ý kỹ năng làm sáng tổ, lập luận, giải thích Linh đứng đấm và xáo thực của thông: tin (quan sát, giao tiếp), dặt các câu hỏi dễ đảo sâu, lật ngược vẫn đẻ, kỹ năng biện luận,

lập luận, suy luận

Khi tự duy một cách có phê phán, điều quan trong 1a Lim ra cái gì ân ở đẳng sau các quan điểm khác nhau (được trinh bảy trong sách, tải liệu ) Việc tìm biểu các quan điểm và khung tham chiểu có ảnh hưởng đến thái đồ, vị trí được xem như lä yếu tô cân thiết của Lư duy có phê phán tối Nói cách khác, chứng la sẵn sàng cân nhắc quan điển: của người khác, có thái độ lắng nghe, tiêp nhận có phê phán

Kết hợp tư duy phê phán và tự duy sáng tạo sẽ lạo nên một hệ thống phương

pháp tư duy hữu hiệu N6 lam cho qua trình tư duy năng lực nhậu thúc của người học

hiệu quả hơn

122 TÂm quan trọng của viée phat wién te day:

Lý luận dạy học hiện đại đặc biệt chủ trọng đến viée phat trign tu duy cho hoc

sinh thông qưa việc điêu khiển tối ưu quá trinh đạy học, giúp học sinh phát huy tính

tích cực, năng lực giải quyết vẫn dễ và khá năng tự học tạo ra cho học sinh hệ thống, +kiên thức cơ bản, hiện đại, phù hợp với thực tiễn Việt Nam

1.323 Dấu hiệu đánh giả tr áay phát triễn:

- Học sinh dộc lập chuyển tải trí thức vào tình huống mới thủ chứng tô đã có biểu hiện tư duy phát triển

- Có năng lực áp dụng kiến thức đẻ giải quyết tốt bài toàn thực tế: Dịnh hướng nhanh, biết phân tích suy đoán và vận dựng các thao tác tư đuy đề tìm cách tối tru và tố chúc thực hiện gó hiệu quả

12 k Từ day hỏa học

- Co si

của tư đuy hóa học là sự liên hệ quả trình phân ứng, sự tương lắc giữa

các tiểu phân vỏ củng nhỏ bẻ của thể giới ví mô ( nguyên tử, phân tổ, ion, clcctron }

- Đặc điểm của tư duy hóa học là sự phối hợp chặt chế, thông nhất giữa những

Tiện lượng cụ thể quan sát được với những hiện lượng không quan sát được, ngay cả

khi sử dụng kính hiển vi diện tử, mã chí dùng kí hiệu, công thức đề biểu điện môi liên

hệ bản chất của các hiện tượng nghiên cứu

Vậy: bài dưỡng năng lực lư duy hỏa học là bội dưỡng cho học sinh biết vận dụng thành thạo các thao tác tư duy và phương pháp logic, dựa vào những đầu hiệu quan sát được mà phán đoán về tính chất và sự biển đối nội tại của chất, của quá trinh

1.3 Các biện pháp phát triển năng lực nhận thức và Lư duy chủ học sinh

Tiểu kiện cơ bán đề phát triển năng lực tư duy với hiệu quả cao nhật, trước hết học sinh phải ý thức được lợi ích lao động học lập và động cơ học tập của mình vị thực nghiệm dã chứng mình: Chỉ có hứng thủ với một hoạt động nao đỏ mới dâm bão cho

hoạt động ây tích cục

Để tạo cho học sinh có húng thả học tuôn hóa thì giáo viên phải là người điều

khiển tối ưu quả trình day học Cụ thể là:

1.3.1 Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực

- Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực ŒP tiên dễ, sử dụng phương tiệu trực quan kết hợp chặt chẽ với phương pháp dùng lời là thuyết trình nẻu vẫn đề, đàm thoại tìm tòi Tận đụng các tư liệu lịch sử về sự hình thánh và phát triển thuyết cầu tạo

uguyén Lữ Hình thánh thể giới quan cho học sim ) thả quá uình nhận thức của học sinh:

sẽ nhanh chóng có hiệu quả Học sinh sẽ thông hiểu được kiến thúc bằng cách giáo viễn tăng cường nêu câu hỏi dé hoe sinh trả lời, nêu vấn để để học sinh nghiên cứu, để xuất cách giải quyết, tự rút ra kết luận Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu, để

18

nhở, mà côn rẻn năng lực độc lập suy nghĩ của họ Đây lả một vin để không dễ đảng,

đành cho đối tượng nào?

vi khi đặt câu hỏi, giáo viên phải hình dung trước câu ây

Dự đoán học sinh sẽ trả lời ra sao? Cách uốn năữn, sửa chữa [hệ nao dé hoe sink đi đến câu tra loi dúng? Tránh dặt câu hỏi quả vụn vặt, quả dễ không kich thích dược sự dộng,

táo của học sinh, nhưng nêu câu hội qua khó học sinh để nân lòng, không gây hứng thú suy nghĩ do dó không có tác dụng rèn khả năng suy nghĩ dộc lập ở học sinh

~ Thiết bị dạy học hoa học bao gém: ‘Tranh ảnh, mỏ hình, đĩa hình (CD- ROM), mấy tính, máy chiéu qua dau, ban trong, gidy Ag, may chiéu đa năng Ngoài ra cồn có

các thiết bị dạy học do GV, H8 tự lảm hoặc do nhà trường địa phương tự khai thác, sử

dụng Có thẻ sử dụng thiết bị đạy học theo hướng đạy học tích cực như sau

+ Tùy mục đích của mỗi bài học, GV có thế sử đụng linh hoạt cáo thiết bị

dạy học tối thiếu đã đuợc cung cấp theo hướng hỗ trợ tạo điều kiện cho học sinh được

hoạt dộng tích cực hơn Tuy nhién can bảo dâm một số yêu cầu sau đây thi mới dạt

được hiệu quá cao

+ Sử dụng thiết bị dạy học và các phần mềm như là phương tiên giúp GV tổ

chức và HS thực hiện các hoạt động học tập hỏa học theo hưởng: H§ chủ động xây dựng kiên thúc va rèn huyện kĩ năng hóa học

1.3.2 Xây dựng hệ thông bài tập phù hợp với nhiều đối tượng HS:

- Giáo viên xây dụng được hệ thống bài tập không chỉ cỏ tác dụng ôn tập, củng cổ kiến thức đã học mà con cỏ tác đụng để phát triển kiến thúc, phát triển năng

lực tư duy của lọc sinh Muốn vậy cần phải cho học sinh trả lời được các câu liổi sau:

thông qua bài này lình hội được những kiên thức gì cho mình? Nêu thay đổi hoặc bớt

mot

ó sự kiện thì bài loàn có giải được không? Ngoài cách giải trên còn có những

cách nảo khác ngắn gọn vá hay hơn nữa không? chỉ khi nào làm được những diều

19

trên thì học sinh mới hiểu được hết tác dụng của timg bai todn, tao ra cho học sinh

niểm vui, nỗ lực suy nghĩ, kích thích tư duy

+ Thuật ngữ “bài tập” chủ yếu được sử dụng theo quan niệm: Bài tập bao

gdm cả những cảu hỏi và bai toan ma khi giái quyết chúng học sinh phải nhờ những

suy luận logic, những phép toán và những thí nghiệm trên cơ sở các khối niệm, định luật, hợc thuyết và phương pháp hóa học Khi hoàn thành chúng học sinh vừa nắm

được, vừa hoản thiện được một tri thúc hay một kỹ năng nào đỏ, bằng cách trả lời

miệng, trả lời v

ất hoặc kèm theo thực nghiệm

+ BIHH là một trong những phương tiện hiệu nghiệm cơ bản nhất dễ dạy học sinh tập vận dụng các kiển thức đã học vào thực tế cuộc sống, sản xuất và tập

nghiên cứu khoa học, biến những kiến thúc đã tiếp thu được qua bài giảng thành kiến

thức của chính minh Vì chí cỏ vận dụng kiến thức vảo giải bài tập, học sinh mới nằm vững kiên thức một cách sâu sắc Kiến thức sẽ nhớ lâu khi được vận dụng thường xuyên nhủ M A Đanilôp nhận đmh: "Kiến thức sẽ được rừnn vững thực sự, nến học sinh có thể vận dụng thành thạo chúng vào việc hoàn thành những bài tận lý thuyết và

thục hành"

+ BTHH là phương tiện dẻ ôn tập, củng có, hệ thống hóa kiến tức một cách tốt nhất, đồng thời giúp học sinh đào sâu, mở rộng kiên thức đã học một cách sinh

động, phong phú BTHH con lam chính xác hóa các khái miện, định luật đã học

+ BTHH giủp phát triển tư duy cho học sinh: Một số vẫn để lý thuyết cần phái đảo sâu mới hiểu được trọn vẹn, một số bài toán oó tính chất đặc biệt, ngoài cách giải thông thường còn có cách giải dộc dão nếu học sinh có tầm nhìn sắc bén Thông, thường khi giáo viên yêu cầu học sinh giải bằng nhiều cách có thẻ có, nhằm tim ra cách giải ngắn nhát, hay nhất đó là một phương pháp rèn luyện để nâng cao năng lực nhận thức và tư duy cho học sinh Vỉ rắng giải một bài toán bằng chiều cách đưới các góc

độ kháo nhau thì khả năng tư duy của học sinh tăng lên gấp nhiêu lần so với giải bài toớm hỗng một cách và không phân tích

20

+ ITHIHI phát huy tính tích cực, tự lực cửa 1IS và hinh thành phương pháp học tập hợp lý

+ BTHH là phương tiên để kiểm tra đánh giá kiên thức, kĩ năng của HS một

cách chỉnh xác,

I BTHH có lác dụng giáo đục đạo đức, tác phong như rèn tính kiên nhân,

trung thực, chính xác, khoa học vá sáng tạo, phong cách làm việc khoa học (có tổ chức,

kế hoạch, .) nâng cao hứng thủ học tập bộ môn

- Theo thuyết hoạt động có đổi Lượng thì năng lực chỉ có thể Hình thánh và phát triển trong hoạt dòng Đề giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, mà định cao là sự sáng tạo, thì cần phải tập luyện cho IIS hoạt động tư duy sáng tạo Trong học tập hóa tiọc, một trong những hoại động chủ yêu đề phát triển tư duy cho HS là hoạt động giải bài tập Vi vậy, giáo viên cần phải tạo điều kiện đề thông qua hoạt động nảy các năng lực trí tệ được phát triển, học sinh sẽ có những sản phẩm tư đuy mới, thể hiện ở: Năng

Hoạt động giải bài tập hóa học, mà các thao táo tư đuy như so sánh, phân tích, tổng hợp,

khái quát hóa, trừu tượng hỏa, thường xuyên được rên luyện va phát triển, các năng,

lực: quan sát, trí nhớ, óc trống tượng, suy nghĩ độc lập, không ngỉmg được nâng

cao, biết phê phán nhận xét dúng, tạo hửng thủ vả lỏng say mẻ học tập, dễ rồi cuối cùng tư duy của IIS được rèn luyện và phát triển thường xuyên, đúng hướng, thấy được giá trị lao động, nâng khả nâng hiểu biết thế giới của HS lên một tầm cao mới, góp

phần cho quả Irình hình thành nhân cách cho học sinh

- Theo tôi để nâng cao năng lực nhận thức và tư đuưy cho HS thì trong quả trình giảng dạy phâi làm cho HS thông biểu sâu sắc kiến thức cơ bãn, từ đó rên các thao tác

tư duy nhanh nhạy, lính hoạt, sáng tạo Muốn vậy, phải da dạng hỏa các dạng bải tập,

21

bài tập có nhiều cách giái hay, bải tập có sự phát triển thêm kiến thức mới, Với mỗi

bài tập, không chỉ đứng lại ở mức độ tìm ra đáp số của bài toán mà phải tập cho HS suy

Tyghi tìm ra cách giải khác, rúi ra những kiến thức mới cân lãnh hội và néu thay đổi các

dữ kiện hoặc yêu cầu thả bải toản sẽ phải giải theo hưởng nảo Thục tiền cho thấy BTHH không chỉ có tác dựng ốn tập, cũng cô kiến thức đã học mả côn có tác dụng dé phat triển kiển thức, phát triển năng lực tư duy cho HS Fii với cách dạy thông thường, thí chỉ cân tổ chức cho học sinh hoạt động tim ra đáp số của bài toán Khi giải bài toán,

Tuyện thường xuyên thì quá trình nhận thức của H8 sẽ nhưnh chóng và có hiệu quâ hơn,

vi tính lôgc trong tư duy sẽ tạo ra tính lôgic trong suy nghĩ và hành động, Do đó, khi từng lực tư đuy của H8 được nắng cao thì hoạt động học tập của HS cíng nhẹ nhàng

hơn rất nhiều Thế nhưng thực tế ở trường phỏ thông hiện nay, năng lực này của da số TI§ cẻn rất thấp, điều này thể hiện rõ trong các câu trả lời vấn đáp và khi giải các bài

toán Mã nguyên nhân dấu tiên là do chưởng ngại nhận thức, vì tuột khi không hình

dung rõ vẻ một vẫn để minh định trình bảy thì diễn đạt không sáng, nếu diễn đạt thiếu chính xáo, lôn xên chẳng qua nó chứng tỏ kiến thức cơ bản chưa vững, ý nghĩ rồi rắm, khã năng tư duy thắp km

hiểu công trình nghiên cứu cho thây IIS sẽ khó hoặc không thể nắm vững được trị thức về hóa học nêu không có kĩ năng áp đụng các thao tác tư duy Vì vậy khi cho HS xem xél mét van dé về hóa học nảo đó (tủ nghiệm, hiện tượng, bài toán, .) thí cần rèn cho HS biết cách xem xét như thẻ nào đó cho có hiệu quả:

~ Trước hết phải trì giác (nhìn, đọc .) "bài Loán" miột cách tổng quát (Lẳng hợp)

- Sau do, suy nghỉ phân tích từng yêu tổ, từng dữ kiện, từng yêu cầu, từng khia cạnh của bải toán, đề biết được cái đã cho 2 Cái gì phải tìm ?

- Xây dựng tiến trình luận giải bằng lập luận chặt chế

- Thực hiện day dủ từng bước tiến trình đó, mỗi phép tỉnh, mỗi bước giải déu

phải có cơ sở lập luận vững chắc So sánh bài toán này với những bài toán trước đó có

gì giống và khác nhau không ?

gang tim ra tinh chất đặc biệt của bải toản để tìm ra cách giải tối ưu, độc

- Kiểm Ira lại cách giải Cuối cùng khái quát hóa thành dạng bài loàn và phương pháp giải Phân tích tác dụng của bài tập và từ van đẻ bài toán đưa ra có thé đặt ra những vẫn để liếp theo yêu cầu H8 giải quyết

Chất lượng của mỗi bài toàn cũng rất quan trọng Để dâm bảo có hiệu quả thì qua mỗi bài, mỗi chương và mỗi học kì, .GV nên tự minh xây dựng cho minh một hệ thống bài tập phủ hợp với trình độ của từng lớp, lừng dỗi lượng học simh Ứu tiên xây dựng những bải tập phát triển thêm kiến thức, bài tập có nhiều cách gšái hay để phát tuy tôi đa năng lực tư đuy linh hoạt, sáng tạo

Khi dánh giá trình dộ hiểu biết hỏa học của một HS, tất nhiên phải chú ý đến khối lượng kiến thức hóa học mà IIS dé da linh hội được, nhưng như thé là chưa đủ, còn phâi chú ý đên khả nắng sử dụng kiến thức đó để giải quyết những vân để do thực tiễn dat ra bang suy luận độc lập của nuinh, và chính điều này mới dâm bảo việc nến: kiển thức một cách vững chắc Vì thế, một vẫn đề rất quan trọng của dạy học la phải rên luyện cho H8 thói quen suy nghĩ và hành động độc lập, từ tư duy độc lập sẽ dẫn

dến tư duy phẻ phản, khã năng phát hiện, giải quyết vẫn dễ rồi đến tư duy sáng tạo

Như vậy, độc lập la tiên để cho sáng tạo Trong thực tiến dạy học, việc truyền thụ kiến

thức và rèn năng lực suy nghĩ độc lập không được coi trọng như nhau, mà vẫn nặng về truyền thụ, rong khi đó rèn các thao lâu bự đuy độc lập là phương pháp có hiện quả

nhất dễ HS nam kiến thức một cách sâu sắc và sảng tạo

Trong quả trình day hoc, đV cân chú ÿ bội đưỡng năng lực tự học cho HS bằng cách: tăng cường nều câu hỏi dễ HS trả lời, nêu van dé dé HS nghiên cứu để xuất cách giải quyết, tự rút ra kết luận, điều này không chỉ giúp 11 hiểu sâu, đễ nhớ, mà cẻn rèn

xăng lục độc lập suy nghĩ Đây là ruột vẫn đề không dễ đảng, vì khi đặt câu hỏi, GV,

phải hình dung trước câu ấy sẽ dành cho dỗi tượng nảo ? Dự đoán HS sẽ trả lời ra sao ? Cách uốn nắn, sửa chữa thế nào đề IIS đi đến câu trả lời đứng ? Tránh đặt câu hỏi quả

vun vil, quá để không kích thích được sự động não của HS, nhưng nêu câu hỏi quá khó, JES dễ nắn lỏng, không ủng thủ suy nghĩ, do đó không có tác dụng rên khả năng suy nghĩ độc lập ở HS Nhu vậy vừa tiên hành, vừa quan sát, vừa suy nghĩ HS không chỉ

Indu dược bản chất của quá trình, rà còn rên luyện được cả nắng lực suy nghĩ và hành

động độc lập

Giáo viên cần quan lâm rèn khả năng suy nghĩ độc lập của HS, nhất là bài tập

ở nhà Thông thường GV dọc số bải tập ở trang nao đó Thật ra làm như vậy, HS rat thụ động, không hứng thú, không phát triển được năng lực tư duy độc lập, vì phải làm

nhiều bài lập cùng loại Các bải tập phẩi có dủ loại, diễn hình va tinh mục dich rõ rằng,

cỏ bải tập chung cho cả lớp nhưng cũng cỏ bài tập riêng cho từng đối tượng, hình thức

phổ biển là bài tập oó thể cao hơn, khó hơn nhưng gây được húng thú, chứ không mang

tính chất cưỡng, bức, nêu cần nên hưởng dẫn những chỗ khó, những từ ngữ khó hiểu để TIS về nhà có thể độc lập suy nghĩ làm được bài tập Có kiểm tra, khuyến khích động,

viên

Khuyến khích HS tập trung tụ tuởng khi nghệ giảng, giải bai toán; lich cue dong não đề tiếp thu kiến thức một cách tích cực, với mỗi câu hỏi đặt ra cần phải dẫn dắt HS suy ru khai thác theo nhiều khía cạnh, khuyến khích HS nêu thắc mắc của mình, nhận xét câu trả lời của bạn dễ rèn khả năng dộc lập suy nghĩ của bản thân

24

1ránh tỉnh trạng để không khi lớp học căng thẳng, GV áp đặt kiến thức cho LIS

là chủ yêu, con HS thi tu duy theo lời giảng của thấy, khi không hiểu thì cũng không đám hỏi, dần din H8 sẽ rơi vào tỉnh trạng tiếp thu kiến thức thụ động, hứng thả học lập

bộ môn giảm xuống, năng lực tư duy dộc lập không phát triển dược

1.4 Thực trạng việc dạy học phẩn nguyên tử, bằng tuần hoàn và định luật tuần

hoàn (heo hướng phát triển năng lực nhận thức biện nay trên địa bản Vĩnh Vên - tỉnh Vĩnh Phúc

Theo |10.r.18| phương pháp day học ở các trường phd thông biêu nay chủ yếu

sử dụng các PPIDH thụ động, Tình trang thay dọc, trỏ ghi cũng khá phô biến, sử dung phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực còn hạn chế Gắn việc giảng đạy với thục tiễn chua đầy đủ

Chủng tôi đã tìm hiểu và đảm thoại với giáo viên dạy môn llỏa học ở các trường PTTH Tran Phú, PTTH Lẻ xoay, PTTH Vĩnh Yên, PTTH Nguyễn Thái Học nhằm nắm ĐẤT dược thực trạng học của học sinh và phương pháp dạy học của giáo viên Đồng,

thời, điều tra 368 học sinh ở các trường này với mục đích:

- Từm hiểu thực trạng đạy học hóa học ( Phân nguyên tử và bảng HTTH -

ĐLTH ) theo hướng phát triển năng lực nhận thức ở trường PITH

- Tìm hiểu cách học của học sinh

~ Tìm hiểu về mong muốn của học sinh trong quả trình học tập

Ching tôi cỏ được: một số kết quả như sau:

ề cách: đạy của thấy cả

- Có 65,768 học sinh nhận xét các thầy cổ thường xuyên thuyết trình hoàn toản

néi dung bai hoc

- 80,16% hoc sinh cho rang thay cé it khi giao nhiing bai tap, nhiém vu mé cho

- Chỉ cỏ 31,25% học sinh nhận xét thay cô thường xu)

mì giao bải tập, nhiệm vụ

có nội dung áp đụng kiến thức, kĩ năng hóa học vào thực tiễn đời sông

Về cách học của học sinh

- Có 77,99% học sinh nhận xét ít khi đọc sách giáo khoa trước khi học nội dụng

- Có 50, 54% học sinh nhận xét thường xuyên chỉ hoe theo va ghi khi nghe

piáng

- C6 37, 78% học sinh học theo vở ghỉ và kết hợp với tài liệu tham khảo

- Chỉ cỏ 21,47% học sinh thường xuyên tham gia thảo luân trong giờ truy bài

Qua kết quá điều tra chủng tỏi nhận thấy các thấy cô chưa quan tâm nhiều đến việc phát tiễn năng lực nhận thức cho học sinh thế hiện ở

đổi với trường TIIPT thì việc dạy học phát huy năng lực nhận thức và tư đuy cho học

simh là một điển không thể thiên, nó sẽ là cơ sở để bọc sih thích ứng với xã hội, lim

kiểm việc lâm sau này

TIỂU KÉT CHƯƠNG 1

Trong chương 1 chúng tôi đã nghiên cứu hệ thông hóa một số vẫn để về lí luận

và thực tiễn của đề tài Chúng tôi rút ra được một số vẫn đề về mặt phương pháp luận,

có tính chất định hướng, đế đẻ xuât những biện pháp phát triển năng hực nhận thức cho hoe sinh

Cae Khai niệm về năng lực, năng lực nhận thức, tư đuy sáng tạo giúp chứng tôi

đẻ xuất các biểu hiện năng lục nhận thức của học sinh trong đạy học Hóa học Các cơ

sở lý luận về phương pháp và kỉ thuật day học tích cục, chuẩn nghệ nghiệp giáo viền

cách đánh giá năng lực nhận thức thông qua đạy học phẫn nguyên tử, bằng, Luân hoàn

và dịnh luật tuần hoàn các nguyên tế hóa học

26

Một số vấn đề vẻ thực trạng dạy học theo hướng phát triển NLNT thông qua dạy học mên Hóa giứp chúng tôi có cái nhìn toàn điện hơn về thực trạng day học va lam co

sở để ra biện pháp phát triển NI.NT cho học sinh ở lường học phố thông

27

CHƯƠNG 2

SINH THONG QUA VIEC DAY HOC PHAN NGUYEN TU, BANG TUAN

HOAN VA DINH LUAT TUAN HOAN CAC NGUYEN TO HOA HOC

2.1, Vi tri, tam quan trọng của phần nguyên tứ, bang tuẫn hoàn và định luật tuần

hoàn các nguyên 1ô hơá hoc trong chương trình hoá hục THPT

Dây là hai chương được nghiền cứu ngay đầu chương trình hoá học THPT.La

kién thức cơ sở của môn hoá Đây là chương lý thuyết khó nhất, có nhiều khái niệm trừu tượng không thể tiên hành thí nghiệm hay dùng các phép tỉnh dé di dén những kết

luận, nên giáo viên cần chú ý nhiều về mặt phương pháp đẻ gi

được với các nội dung kiến thức hiện đại

Với lý do trên, trong giảng dạy giáo viền nên sứ dụng các phương pháp dạy học

tích cực có ứng đựng cỏng nghề thông tin, sử đụng phương tiện trực quan, kết hợp chặt chế với phương pháp dùng lời là thuyết trình nêu vẫn dé, dam thoai lita (i Tan dung các tư liệu lịch sử về sự hình thành và phát triển thuyết câu tạo nguyên tử Từ đó hình thành thể giỏi cm cho học sinh Khi giảng đạy về bằng Luận hoàn giáo viên cần chú

ý thêm việc khai thác triệt dễ các kiến thức trong chương nguyên tử dé hoc sinh hiểu, sâu sắc cảu tạo của bảng tuần hoàn Tăng cường hướng dẫn học sinh sử đựng bảng tư

ligu, SGK dé bié

cách tra cứu, thận xót phát hiện sắc qui luật cần nghiên cứu, sự hợp

lý và Ý nghĩa sâu sắc của băng tuần hoàn

2.2 Thiết kế giáo an phan nguyén tử va bang tuan hoàn — định luật thần hoàn các nguyên (ố hóa học

221 Chương nguyên tie

Tiết 3

THÀNH PHÂN NGUYÊN TỬ

28

liẹc sinh hiểu:-Ihảnh phần cơ bản của nguyên tứ gồm: Các elecưon ( e ), proton (p) va netron (n ) Các proton và nơiron liên kết với nhau và tập trung ở tầm nguyên

tử làm krình thành hạt rhhân nguyên tử Các cleeron chuyển động xung quanh hại nhân hợp thành võ nguyên từ

- Khổi lượng và điện tích của e, p,n Kích thước và khối lượng rất nhỏ của

Mở bài: Các chất đều được Iạo nên từ những hạt cực kỷ nhỏ bé không thể phân

chia được nữa, đó là nguyên tử Diễu đó đến nay còn đúng hay không?

TIGAT DONG CUA MOAT DONG CUA TRO

THAY Hoạt động 1: M61 s6 quan | Bai 1 THÀNH PHAN NGUYEN TIT

niém về nguyên tử

GV: Gọi HS đọc SGK | -HS đọc SGK sau đó trả lời

phan mở dầu Nguyên tử là hạt cực kỳ nhỏ bé cấu tạo nên các chất và GV: Lm có nhận xét gi về | có câu tạo phức tạp

ryguyén lữ

Hoạt đồng 2: Electron 1 THÁNH PHÁN CÂU TẠO CUA NGUYÊN TỪ

a) Sutim ra electron: | 1 Hleetron:

Tomxon - TN 1: Bế trí như hình vẽ- Hiện tượng: Miàn huỳnh

29

-Mé tả câu tạo thiết bị

phỏng điện trong chân

=> Nguyễn tử có cầu tạo phức tạp

- Lam quay chong chóng đặt trên đường đi của nó

> TAC la chim hạt chuyển động rất nhan:

- Truyền thẳng khi không có tác dụng của từ trường, điện

b) Khối lượng và điện tích của c:

-118 đọc SGK và trá lời Thực nghiệm xác định được:

C6 giá trị bằng bao nhiều?

GV: Yêu cầu nghiên cửu 2 8y tìm ra hạt nhân nguyên tử

HS: Quan sát TN và theo đối SGK rồi trã lời:

thông tin vẻ hạt nhân?

GV: Giúp HS hiểu được

sông lao và cách lao động

- Ilat nhan gồm hạt proton vả hạt natron trong đó:

| Hat proton (p) mang điện tích đương (11)

Khi lượng 1 hat p = 1,6726.107"kp

Trong ng tử

Số hatp Số đvđLhạt nhân số eleelroi

+ Hạt notren (n) không mang điện

của mỗi loại chất khác

nhau là khác nhau (quả

táo lớn và nặng hơn viên

GV: Lưuý Cae electron

chuyển động xung quanh

hạt nhân trong không gian

-Budng kinh cia electron va proton vae khoang 10° nm

2 Khôi lượng ng.tir

tà 8

ngdử

GV: Dễ biểu thị khỏi

hượng của hạt vi mô ta

dùng đơn vị khối lượng

Khối lượng nguyễn tử

biểu thị bằng u được gọi

-Biểu thị khối lượng hat vi mỏ bằng don vị khỏi lượng nguyên tử (ki hiệu lâu hay đvC)

HS tính toán và đưa ra kết quả:

_ 19,/2206.10ˆ”

12

(Khối lượng tuyệt đối)

TIS tra loi:

-Khểi lượng của ng.tữ rất nhỏ bé

-Lượng chất nhỏ cũng có thể chứa rất nhiễu nguyên tử

tì a

Hải 3: Dáp án C

V/ RUT KINH NGHIÊM

HẠT NHÂN NGUYÊN TỬ NGUYÊN TÔ HOÁ HỌC

Hoe sink biết

- Khai niệm vẻ sẽ điện tích hạt nhãn

- Phan biệt khái miệm số đơn vị điện tích hạt nhân với điện tích hại nhâu

- Khái niệm về sẽ khối, quan hệ giữa số khải và nguyên tử khôi

- Ynghữa của ki hiệu nguyên tử

Học sinh hiểu:

- Quan hệ giữa số điện tich hạt nhãn, số proton, số eleotron trone nguyên tứ

- Cách tính số khôi của hạt nhân nguyên tử

- Khái niệm về nguyên tó hỏa học, số hiệu nguyên tứ

2 Về kỹ năng

Sử đụng thánh thạo công thức tính số khối, ki hiệu nguyên tử, mối quan hệ giữa

số diện lích hạt nhân, sở proLon, số cleclron đẻ biết được câu tạo của một nguyên tử cụ

thể

II CHUẨN BỊ

Hoc sinh: Nam ving cae dic diễm của các hạt cầu tạo nên nguyên tử

1V TÔ CHỨC HOẠT DỘNG DẠY HỌC

MOAT DONG CUA THAY

Loat déng 1:Kiém tra bai cti

Hẹc sinh l: chữa bài tập số 4 (sách giáa khoa

trang ?)

Tic sinh 2: *TTây nêu thành phần cầu tạo của

nyguyén lit?

*Trong nguyên tử của 1 nguyén té A có tổng

các loại hạt là40 Biết số p ít hon sé n la 1

hại Hãy rêu cấu lạo nguyên tử A và lính

nguyên tử khối của A?Cä lớp làm bải tập trên

vào vỡ bài tập

OAT DONG CUATRO

11ai học sinh lên bảng,

Cả lớp làm bài dưới lớp,

Hoạt đông3: ĐĐiện tích hạt nhân

GV liên hệ bài trước, yêu câu IIS nhắc lại

đặc diễm cửa các hại cầu tao nên hạt nhân

nguyên tử, rút ra KL: điện tích hạt nhân do

điện tích của proton quyết định

GV phân biệt cho H5 khải niệm “ĐTHN” và

=>Diện tích hạt nhân (Z1) được tính

bằng tông điện tích của các hạt prolon

- Nguyên tử trang hoà về điện

Số khối

GV: Yéu cau IIS doc SGK phan nay sau đó

Heat déng3:

đứa ra kí hiệu và cách lính số khối?

GV thông báo: Qua VD trên ta thầy rằng: số

khéi A và số ĐTHN là những

thông số rất quan trọng của nguyên lử Dựa

vào sẻ khối (A) và số ĐLHN, †a biết được

cầu tạo nguyên lử Chính vì vậy, số ĐTHN 7

và số khối 4 dược coi là những số dặc trưng

cor ban cita nguyen tik

=Số đơn vị DTHN = I

2 Số khối của hạt nhân.HS đọc SGK và

trả lời Khái niêm: Số khối của hạt nhân (A) bang ting 88 proton (2) và số

notron {N) A=Z+N

> KLNI (M VŨ: Kaii -DIHN=+11

=2 Hạt nhân L1p và 12n

Hoạt dông4: Nguyên tổ hoá học

- GV giúp IIS phân biệt rõ khái niệm nguyên

tử và nguyên tó hoá học:

GV yêu cdu LIS nhan xét ví đụ?

+6 hoa hoc 1a gi?

> Nguyên

+ Nói nguyễn tử là nói đến một lọai hạt vi

mê gồm có hạt nhân và lép vỏ eletror

I Nói nguyên tổ là nói đến tập hợp các

de

-Nhimg nguyén tii cd cing sé DTLIN Z déu

có tính chất hóa học giồng nhau

18 nguyên tố nhân tạo, Các nguyễn tổ

nhân tạo được điều chế trong phòng thí

nghiệm

Hoạt động 5S hiệu và kí hiệu nguyên từ

G: đưa ra kín của số hiệu và kỉ hiệu nguyên

Khái niệm: SỐ hiệu nguyên tứ được kí

hiệu là Z, bằng số đơn vị DTIIN

HS trả lời

Ä nghĩa: Z — số p — sỐ e— số đơn vị

DTHN VD: Urani: 7 92

Cho các nguyên tử sau với số khối và

diện tích hạt nhân tương ứng:

A(H1,5, B3,11), C20101, DƠI,10),

£(10,5), G(22,10), H1,5)

a ở dây có bao nhiều nguyên tố hóa học?

b Hãy biểu điển các nguyên lố trên

theo như kí hiệu đã học?

© Những nguyên tử não là đồng vị của

nhau?

d Nguyên tử C, D, G có bao nhiêu

electron, notron, proton?

IV/ BAI VENHA: BT 3,4,5( SGK )

ĐÔNG VỊ NGUYÊN TỬ KHÔI VÀ NGUYEN TỬ KHOI TRUNG BINA

LNỘI DUNG DẠY HỌC

*Các khái niệm đẳng vị nguyên tử khối

*Cách xác định nguyên tử khối và nguyên tử khối trung bình

-Khái niệm đồng vị, nguyễn tử khối, nguyên tử khối trung bình

-Cách xác đính nguyên tử khi trung binh

HOẠT ĐỘNG CỦA THÁY HOAT PONG CUA TRO

Hoạt động 1, Kiểm tra bai cũ

11s 1:Khải niệm về điện tích hạt nhân,số

triệu nguyên tử ? cho ví dụ

Hs 2: Định nghĩa nguyên tổ hoá học

Hs tra lời cầu hỏi

ĐTIIN và SLINT cùng kỉ hiệu là z về trị số như nhau, nhưng ĐTHN mang đâu đương

là của cùng một nguyên tổ Tại sao các

rguyên tử của củng một nguyên tố hóa

học có thể có số khối khác nhau?

và trả lời câu hỏi:Đồng vị là gì? Tại sao

lại gọi chúng là dồng vị?

Dựa vào định nghĩa đồng vị, các em hãy

giải thích vì sao ,;CŸ và /C/ được gọi là

1 của nhau?

De điện tích hạt nhân quyết định tính chat

của nguyên tử nên các đồng vị có cùng số

proton nghĩa là cỏ củng số điện tích hạt

nhân thì có tính chất hóa học giống nhau

Tuy nhién, do số nơtron khác nhau nên

GV cho HS quan sát mô phỏng biểu diễn

Hs nghiên cứu và trá lời câu hỏi

DONG VE NGUYEN TU KHOI VA

NGUYEN TU KHOI TRUNG BINH

LDONG V1

Mỗi loại nguyên lử của một nguyên lố hoá

học gọi là một đồng vị của ngưyên tổ đó.(Dắng là cùng, vị là vị trí các nguyên tử nay Ở cùng một ö trong bảng tuần hoàn) Các đồng vị của củng một nguyên tổ hoá học là những nguyễn tử có cing sé proton nhưng khác nhau về số nơtron do đó số

khải A của chúng khác nhau