Luận văn thạc sĩ xác Định tiêu chí Đánh giá hiệu quả một giờ dạy học tác phẩm văn chương Ở trung học phổ thông

Mục dịch, nhiệm vụ dạy văn là căn cứ dễ xúc định tiêu chỉ đánh gid hiệu quả giờ học tác phẩm văn chương Đổ có rất nhiều giáo trình, các bái chuyên luận viết về phuơng pháp day học văn

DAIIIOC QUOC GIA IIA NOI TRUONG BAI HOC GIAO DUC

NONG THI HOAT

XÁC ĐỊNH TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUÁ

MOT GIO DẠY HỌC TÁC PHAM VAN CHUONG

Ở TRUNG HOC PHO THONG

LUAN VAN THAC SI SU’ PHAM NGU VAN

HÀ NỘI — 2013

DAIIIOC QUOC GIA IIA NOI TRUONG BAI HOC GIAO DUC

NONG THI HOAT

XÁC ĐỊNH TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ

MOT GIO DAY HOC TAC PHAM VĂN CHƯƠNG

Ở TRUNG HOC PHO THONG

LUAN VAN THAC SI SU’ PHAM NGT VAN

Chuyén nganh: LY LUAN VA PHUONG PHAP DAY HOC

(BO MON NGT VAN)

Mã số: 6U 14 10

Người hướng dẫn khoa học: G5 TS Phan Trọng Luận

HÀ NỘI — 2013

DANIIMỤC CÁC KÍ IIỆU, CHỮ CÁI VIẾT TẮT

CNTT Công nghệ thông tin DHSP Dai hoe str phạm

ĐHQG 1IN DHS? HN

DANII MYC CAC BANG

Bang 3.1 Băng thuyết mình gác tiêu chỉ sử dụng trong giáo án “Chiếc

Bang 3.2 Bang thuyết minh các tiêu chí sử dụng trong giáo án “Ai đã đặt

tên cho đồng sông” 11

Bảng 3.3 Thang điểm đánh giá 113 Bằng 3.4 Kết quả bai kiểm tra của lớp 12D1 (TIIPT Phạm IIỗng Thái) 113 Bang 3.5 Kết quả bài kiếm tra của lớp 121) (THPT 'Iây Hồ) - T18 Bang 3.6 Kết quả bài thực nghiệm và bài đối chứng ở tiết học bài: “Ai đã

đặt tên cho dòng sông”của Hoàng Phú Ngọc Tưởng 114

Bang 3.7 Kết quả bài thực nghiệm và bài đối chứng ở bài dạy “Chiếc thuyển ngoài xa" của nhà văn Nguyễn Minh Châu - 114

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA DE TAI NGITEN CUU 7

1.1.1 Mục đích, nhiệm vụ dạy văn lá căn cứ để xác định tiêu chí

đánh giả hiệu quả giờ học tác phẩm văn chương a7

1.1.2 Đặc trưng của tác phẩm văn chương là một căn cứ để xây dựng,

1.1.3 Dạy học tác phẩm văn chương gắn liễn với phong trào dổi mới

phẩm văn chương theo hướng khác nhau " " -

CHƯƠNG 2: TIỂU CHÍ DẢNH GIÁ HIỆU QUÁ MOT GIO DAY TAC PHAM VAN CHUONG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHO

2.1 Tiêu chí 1: Giờ dạy học tác phẩm văn chương phải tạo được hiệu quả cân đối cả ba mặt: Kiến thúc - kĩ năng - giáo dục 36

2.1.1 Những kiến thức GV cần cung cấp cho học sinh trong giờ học

tác phẩm văn chương HH reeereeririereraseoveo SO

2.1.2 Những kĩ năng GV cần hình thành cho học sinh trong giờ học

2.1.3 Giờ học tác phẩm văn chương phải có tỉnh giáo đục 44

fii

2.2 Tiêu chí 2: Giờ dạy học tác phẩm văn chương phải đúng bản

2.3 Tiêu chỉ 3: Giờ dạy học tác phẩm văn chương phải là giờ học

2.3.1 Mục đích, tầm quan trọng của việc đối mới phương pháp dạy

2.5.1 Vì sao lại đặt vấn để đánh giá hiệu quả thu nhận ở từng học

2.5.2 Những mặt học sinh cần thu nhận được sau giờ học tác phẩm

2.5.3 Cách đánh giá hiệu quả học sinh thu nhận sau giờ học TPVC 69 2.6 Tiêu chí 6: Phong cách giáo viên và nghệ thuật điều khiến lớp

2.6.2 Nghệ thuật điều khiến lớp học 72

1v

CIIVONG 3: TITE NGIIỆM CÁCH ĐÁNH GIÁ IHỆU QUÁ MỘT

SỐ GIỜ DẠY HỌC TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG G6 TRUNG HOC

3.2.1 Lớp dạy thể nghiệm và đối chứng

3.2.2 Bài dạy thể nghiệm vả đối chứng,

3.2.3 Giáo viên dạy thể nghiệm và đối chứng

3.3 Nội dung, phương pháp thể nghiệm

3.3.1 Nội dưng chuẩn bị công việc thể nghiêm

3.3.2 Phương pháp tiền hành thể nghiệm

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 THận nay, việc xác định các tiêu chí đánh giả hiệu quả một giờ hạc tác phẩm văn ở Trung học phố thông noi riéng là vẫn đề rất bức xúc trong

nhà trường phỗ thông Việc đánh giá hiện quả một giờ văn vẫn chưa thật nhất

trí trong sinh hoạt chuyên môn của nhiều trường Cái chính là chưa xây dựng

được căn cứ, tiêu chỉ đánh giá dựa trên những hiểu biết toàn diện, cân đối

chức năng cơ bản của việc dạy học văn trong nhà trường phố thông Do đó,

trong các tiết dự giờ đánh giá, đặc hiệt trong các tiết thao giảng dẫn tới tình

trạng khác nhau Các cách đánh giá cũng không thống nhất Người đánh giá

cao, người người đánh giá thấp, thậm chỉ có người lại chế bai không đạt hiệu

quả Mặt khác, lại có những người khen hap din, sing tao, v.v Diéu nay dẫn

đến tình trạng phân tâm trong dạy học Người dạy thực sự mắt phương hướng,

trước nhiễu ÿ kiến đánh giá trái chiều

1.2 iệc xác dịnh mục dích của dạy văn nói chưng và đánh giả hiệu quả

của giờ dạy học tắc phẩm văn chương nỏi chung đang điễn ra rất sôi nỗi cả trong nước về ngoài nước Có thể nói, đây là vấn để thời sự nóng bỏng đối với tỉnh trạng đạy vá học hiện đại Trên thể giới có rất nhiều khuynh hưởng,

quan niệm, lí thuyết nêu ra nhu Tyventan Todorov, Vladimir LinKov và nhiều

những nhà văn hóa văn học bàn luận về vấn đề này nhưng vẫn không thống nhất Vladimữ LinKov - Giáo sư khoa báo chí trường Đại học tổng hợp

Lomonosov nude Nga cho rằng: “trọng tâm của dạy Văn là bỉnh gidng”

Tzventan Todorov- là người có một vị trí đặc biệt đối với văn học Pháp và thể

giới thì lại đánh giá tình trạng dạy học cũng như hiệu quả của day hoe van

ngay nay rất thắng thắn: “Chúng ta đang phải đối diện với một thực trạng là

văn học đang bị lôi kéo vào sự phi lí, thay vi đi tìm kiếm ý nghĩa đích thực

của táo phẩm, chúng ta đã áp dụng một các thô thiển các phương pháp cấu

trúc học, kí hiệu học, những kĩ thuật phê bình và xem đó 14 một nrục đích cứu

cánh trong việo liép cận văn chương, Ngoài rụ, văn học đã đặt chúng ta vào

một tỉnh huống không thể thoái thác, phải đối diện với một thực trạng là dạy

văn chỉ chú trọng nội đung thi pháp, nghệ thuật, không chủ trọng nội dung để

ra, không chú trọng người học học được cắn gì, chỉ loanh quanh trong li thuyết

hơn là giảng dạy trực tiếp chỉnh tác phẩm Vì vậy, văn học nhả trường đang lâm nguy, mâu thuẫn giữa bản chất và mục đích” [13, tr 254-257]

Không chỉ có những ý kiến trải chiều từ các nhà văn hóa văn học trên thể

giới, trong thực tế đời sống văn học nước ta những năm gần đây xác định mục

đích việc đạy văn nói chung hay việc đánh giá hiệu quả giờ văn chương nói

riêng côn rất nhiều các ý kiến không thống nhất Phạm 'TToàn thi cho rằng,

“Dạy văn là bình giảng” Trong khi Tế Iiữu : “Day văn là sự rung động”

Không chỉ vậy mả còn nhiều ÿ kiến trái chiều khác trong việc xác định mục đích và nhiém vu day văn Gs Nguyễn Dức Nam: “Hãy trả lại bản chất nghệ thuật kì diệu cho bộ môn Văn trong nhà trường” [13, tr 275] Cỏ thể thấy rõ xất nhiều quan điểm không thống nhấL

1.3 Việc xác dịnh tiêu chỉ dảnh giả giờ dạy trở thành định hướng quan trạng đễ người giáo viên tụ dưỡng nghiệp vụ và cơ quan giáo dục định hướng dược nội dung hai giảng, chỉ dạo chuyên môn

Thực trạng nhiều cách đánh giá vẫn chưa thống nhất đẫn tới nhiều cách

dạy không thống nhất Việc hiểu, cất nghĩa và dánh giá khác nhau vỀ các tác

phẩm đã và đang trở thành một hiện tượng thời sự Từ các hướng tiếp cận

khai thác cũng như quan điểm khác nhau của các nhà nghiên cứu nên mỗi tác

phẩm văn chương dược khai thác tử nhiều khia cạnh khác nhau, thậm chỉ đối

lập nhau Có khi thiên về nguy cơ chỉ chú trọng trị thức đơn thuần cõ khi

thiên về truyền giảng những châm ngôn đạo đức khô khan, những giáo lí chết cứng hoặc biến giờ văn thành giờ giải trí lãng phí thời gian hoặc dạy văn kiểu

thay để, dạy văn mà không day người, không rên người hoặc dạy người mà

không dạy bằng văn, v.v Không chỉ đẫn tới cách dạy khác nhau mà việc

đánh giá không đúng, không chính xác sẽ trở thành định hướng sai lệch cho

giáo viên trong quá trình giảng dạy Bởi một cách đánh giá rất phiến diện của

cá nhân hoặc của người quản lí chuyên môn không nắm vững tiêu chỉ dánh

giả thì rất có thể sẽ đưa đến những khuynh hướng dạy học sai lệch khác nhau

Có thể thấy rõ, việc xác định Liêu chỉ đánh giá giờ dạy có ý nghĩa hết

sức quan trọng với tất cả những người làm trong ngành giáo dục Cụ thể: Dối

với người giáo viên, việc đánh giá đứng và chính xác hiệu quả của một giữ

day hoc sẽ giúp cho người thầy có được những thông tin ngược kịp thời bổ

ích để điêu chỉnh, tổ chức giờ đạy học được tốt hơn Đằng thời, động viên

khích lệ giáo viên yêu nghề hơn đề từ đó vươn lên để đạt thành tích cao trong

hoạt đông dạy học của mình Hơn nữa, việc nắm vững các tiêu chí đánh giá

hiệu quả giờ học sẽ giúp người thây tự hoàn thiện minh dé có những giờ day

hiệu quả Đối với Lất cả những người làm trong nghệ quán lí giáo đục, đặc biệt

là các chuyên viên văn, tổ trưởng chuyên môn cần nắm vững các tiêu chí

đánh giá thi sẽ đánh giá được xác thực hơn, đồng thời có những biện pháp bỗi

dưỡng chuyên môn cho giáo viên hiệu quả hơn, khoa học hơn dễ nâng cao

hiệu quả dạy và học trong nhà trường Trước thực trạng hiện nay, chủng †a có

thể thấy rõ nếu không có sự đồng nhất chung giữa sáo vị chuyên viên, phô

bình văn học, các nhà chỉ đạo chuyên môn và các nhà nghiên cứu trong ngành văn học về cái gilà cốt lõi của bộ môn nay thì sẽ đẫn tới sự không tương xứng

trong văn học

1.4 Công cụ dánh giá duy nhất hiện nay là phiêu dự giờ còn nhiêu bắt cập,

gây nhiễu tranh cãi

“Trong những năm vừa qua, nhà trường dã sử dụng một công cụ dể đánh

gid gid đạy của giáo viên, đỏ là phiêu dự giờ Song, chúng tôi thấy phiếu dự giữ hiện hành cỏ nhiều điểm bất cập gây nhiều tranh cãi đối với cả người dạy

và người dự Phiểu dự giờ chung chung, déng nhất tắt cá các môn học, không

có những tiêu chí dành riêng đối với môn Văn, môn học nghệ thuật ngôn từ

thì chưa có các tiểu chí đánh giá riêng

Ngoài công oụ duy nhất là phiểu dự giờ dùng để đánh giá hiệu quá day

học, việc đánh giá giờ đạy cón mang tính chủ quan của người đánh giá là các

chuyên viên Sở Giáo dục đảo tạo, cán bộ thanh tra, cán bộ quản lí, các giáo

viên của các trường học, tổ trưởng chuyên môn, v.v Họ có một nhiệm vụ

chung là đánh giá việc dạy của giáo viên thông qua việc dự giờ, nhận xét và xếp loại giờ dạy rỗi đánh gia GV day tất hay không, đồng thời cũng lấy đó

lâm săn cứ cơ bản để kết luận GV thực hiện nhiệm vụ được giao tốt khong

(tat nhiên là cỏ kèm với việc kiểm tra hỗ sơ giáo án, việc chấp hành nền nếp,

nội quy, sự phối kết hợp với đồng nghiệp, v.v ) Tuy nhiên, khi thực hiện nhiệm vu chung ấy thì giữa họ cũng chưa thống nhất các tiêu chí đánh giá

hiệu quả đạy học, chưa thống nhất trong cách đánh giá sao cho phủ hợp với

đặc trưng bộ môn Thậm chỉ tỉnh chủ quan người dự có thể làm sai lệch khi

đánh giá

Cần phải ta phải xem lại cách đánh giá hiệu quả giờ học đối với môn học

đặc thù này Cần phải thay dỗi cách đánh giá bởi thực tẾ lâu nay chúng ta chi

dựa trên nhưng đánh giá mang tính ngành dọc tức là chỉ có những nhận xét

đánh giá của chuyên viên là chính xác mả quôn mắt vai Irỏ đánh giá oủa các

em học sinh những chủ thể tiếp nhận kiến thức hàng ngày Dễ đánh giá hiệu quả của một giờ dạy học nói chung hay giờ đạy học tác phim văn chương nói

riêng thi cần phải chủ ý tới hiệu quả ấy dạt được ớ học sinh mức độ nào Cần

có Sự thống nhất trong cách đánh giá, đặc biệt cần phải kết hợp cả hai yếu tố trên nhằm có cái nhìn chính xác và khách quan hơn trong nhân xét

Xuất phát từ những vấn để có tỉnh lí luận và cơ sở thực tiễn, tôi nhận thay

cách đánh giá qua phiển dy gid hiện hành và sự bất đồng quan điểm trong

cách đánh giá như hiện tại còn quá nhiều bất cập không nên dùng để đánh giá

hiệu quả của giờ dạy được nữa Cần phải xây dựng một số tiêu chí mới để

đánh giá hiệu quả giờ dạy học của giáo viên phủ hợp, chính xác và khoa học

hơn Đặc biệt là đối với môn Văn, bởi nếu không có những tiêu chí đánh giá

riêng hiệu quả của một giờ dạy học Văn thi sẽ đồng nhất cách đánh giá môn

học này với những môn học kháo.Vì vậy, tôi đã quyết định chọn đề tải “Xác định tiêu chỉ dánh giả hiệu quả một giờ dạt học tác phẩm văn chương ở trưng học phễ thông”

2 Lịch sử nghiên cứu vẫn để

Dây là một đề tải mới chưa có ai nghiên cứu Hiện nay các cơ quan giáo đục vẫn dang áp đụng cách đánh giá tiết dạy theo các tiêu chí mà Bộ giáo duc

và Đảo tạo từ năm 2004 Các tiêu chỉ này dược triển khai thành “S6 dự giờ”

đảnh cho giáo tất cả các môn dùng để dự giờ đánh giá đồng nghiệp hoặc m

thành phiếu để các chuyên viên, thanh tra dự giờ đánh giá giờ đạy của giáo

viên

Tuy nhiên, các tiêu chí đánh giá còn chung chung, đồng nhất môn Văn với

u môn học Vì chưa có tiêu đánh giá riêng đôi với môn họu môn họu

tất o:

đặc thù nên đã đẫn tới tình trang không thống nhất trong cách day cũng như

cách đánh gia cũng như hiệu quả môn học chưa cao

3 Mục dích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục dịch nghiên cứu

- Xác lập được tiêu chí đánh giá hiệu quả một giờ day học tác phẩm văn

chương ở trung học phổ thông trên cơ sở lí luận đặc thủ môn Văn trong nhà

trường

- Vận dụng vào đạy học và đánh gia day hoc Van ở nhà trưởng phd

thông 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu những vấn đề lí luận có liên quan đến việc đảnh giá hiệu quả giờ day Văn ở Trung học phổ thông,

- Khảo sát các tiêu chí đánh giá hiệu quả giờ dạy Văn theo mẫu

- Tién hành thực nghiệm để kiểm chứng tính khả thi của các tiêu chí

đánh giá hiệu quả giờ dạy Văn ở Trung học phố thông,

- Đưa ra được tiêu chí đánh giá hiệu quả một giờ dạy học tác phẩm văn

chương ở trung học phổ thông

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đi heợng nghiên cứu

Déi tượng nghiên cứu của luận văn là:

~ Những vấn dễ liên quan dến việc đánh giá hiệu quả giờ dạy ở Trung

học phô thông

- Cac ti8u chí để đánh giá hiệu quả đối với giờ dạy Văn

4.2 Phạm vì nghiên cứu

Phạm vi nghiền cứu của luận văn là

- Các tiêu chi đánh giá hiệu quả của giờ học Văn ở Trung học phố

thông hiện hành

- Trường TIIPT tại quin Tay 114 va Ba Dinh, 114 Nội

5 Phương pháp nghiên cứu

- tổng kết lí luận từ các công trình nghiên cứu về phương pháp đánh

giá tiết dạy, các yếu tổ để tạo thành một giờ đạy hiệu quả, về các tiêu chí đánh

gid gio day vin

- Khảo sát theo mẫu thông qua dự giờ, trao đối tố chuyên môn về cách

đánh giá

~ Xử lí thông tin, hội ngì1

6 Câu trúc luận văn

Ngoài phần mở dầu, kết luận, khuyến nghị, tải liệu tham khảo, luận văn

được trình bày trong ba chương,

Chương l Cơ sở lí luận

Chương 2 Tiêu chí dánh giá hiệu quá một giờ dạy học tác phẩm văn chương,

ở trung học phễ thông

Chương 3 Thế nghiệm cách đánh giá hiệu quả một số giờ dạy học tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông,

CHƯƠNG1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐẺ TÀI NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Mục dịch, nhiệm vụ dạy văn là căn cứ dễ xúc định tiêu chỉ đánh gid

hiệu quả giờ học tác phẩm văn chương

Đổ có rất nhiều giáo trình, các bái chuyên luận viết về phuơng pháp day

học văn cũng như những chỉ thị chuyên môn, những lớp tập huấn bồi đưỡng

cán bộ thưởng niên diễn ra hàng năm đổi với các nhà quần lí, các cán bộ chủ

chốt hay tổ trưởng bộ môn, v.v không phải không đề cập đến mục đích,

nhiệm vụ của dạy văn nhà trường phổ thông.Tuy nhiên, tiếp thu, vận dụng

vào giảng dạy mang tính toàn diện đối với IẤU cá các giáo viên trong nhà

trường lại là câ một quá trình dài phd biến, áp dụng, thực hiện Hơn nữa, để

tất cả các giáo viên day văn nhận thức đúng đắn và toàn diện về nhiệm vụ này thi lại là cả một quá trinh và uốn nắn, diều chỉnh, rút kinh nghiệm Cách giãng

đạy trong nhà trường hiện nay cho thấy rõ: Dồng đảo các giáo viên nhận thức

chưa đúng đắn nhiệm vụ toàn điện của việ dạy văn trong nhà trường Điều

này dẫn đến việc xác định mục đích day hoc vin trong nha trường của đông

đảo các giáo viên với nhiều khuynh hướng khác nhau nền dẫn tới cách giảng

dạy cũng có nhiều khuynh hưởng khác nhau

Qua thực tiễn giảng dạy trong nhả trường từ những thói quen giảng đạy của nhiều giáo viên ngữ văn và qua một số công trinh nghiền cứu lí luận đạy

học văn thì có thể thấy rất rõ khuynh hương quả chú trọng đến việc rẻn kĩ

năng làm bài trong giờ giảng văn: Trước xu thế cải tiến chương trình hiện

nay, cáo phân môn tiếng Việt, làm văn đã gộp chung thành chương, trình ngữ

văn, “ba thành một” Mặc dù vậy nhưng ở THPT, chủ yếu các tiết làm văn

thường phân ra nhiều thể Chẳng hạn toàn bộ chương trinh Ngữ văn TIIPT số

tiết lả văn tự sự, văn thuyết minh, các thao tác lập luân chiếm đa số Còn văn

nghị luận xã hôi và và nghị luận văn học thì số tiết không nhiều '1rong khi dé

các giờ kiểm tra đánh gaá thì lại chủ yếu kiểm tra nghị luận vin hoe về nội

dưng các tác phẩm văn học trong chương trình chứ hiểm khi kiểm tra văn

thuyết minh Vì vậy, trong giờ văn các giáo viên thường trú trọng đến việc rên

kĩ năng viết bái cho học smh ŒV thường dịnh hướng với tác phim nay thì có

bao nhiêu dang dé bai, dang để ra sao Cụ thể là giảng dạy tác phẩm văn

chương như một môn học chủ yếu với những tri thức khoa học thiên về rẻn kĩ năng dáp ứng yêu cầu thi cử, thiên về kĩ năng kĩ xảo ma coi nhe hoặc bỏ qua

phương diện mét nghệ thuật ngôn từ với những thông tin thâm mĩ vả những trí

thức nghệ thuật nhằm khơi đậy những cảm xúc, tình cảm, lí tưởng, thị hiểu thẩm

mĩ Đặc biết với các em học sinh khối 11,12 thì ngoải việc định hướng dạng

để kiểm tra thì các thây cô thường quá trú trọng rèn học sinh cách làm bài thi

tốt nghiện, bài thi Đại học Các giờ lên lớp chủ yêu rén kĩ năng chuẩn bị ch

hoc sinh di thi đã trở thành thói quen của dạy học của phần đông các giáo

viên Có nhiều học sinh thi đỗ với thành tích cao gắn liền với thanh danh, lợi

ích của thảy giáo Việu ròn kĩ năng làm bài cho họo sing lả quan lrọng, cần

thiết nhung chưa phủ hợp với giờ dạy tác phẩm văn chương bởi phân môn

trong chương trình đã có các tIẾt làm văn riêng, Trong giờ day hac tac phẩm

văn chương, thông qua những lời bình giảng của thảy, học sinh sẽ khắc ghi và

vận đụng khi lâm bài Nếu quá chủ trọng việc rẻn kĩ năng trong giờ dạy tác

phẩm văn chương thỉ chưa đủ dé hiểu quả của một giờ học tác phẩm văn

chương nói chung hay hiệu quả giáo dục học sinh toản diện nói riêng

điên cạnh khuynh hướng quá chủ trọng đến việc rèn kĩ nang lam bai

trong giờ giảng văn thì ngược lại, không ít giáo viên khi lên lớp giãng dạy tác

phẩm văn chương lại quả quan tâm tới giáo đục thâm mĩ Việc giáo dục thâm

anf [A quan trong Béi theo ý kiến của Charles DuBos cho rằng: " Văn học, đó là

tư tưởng đi tim cái đẹp trong ánh sáng" Cái đẹp trong văn chương, nghệ thuật

là biểu hiện cao nhất, tập trung nhất trong quan hệ thẩm mĩ của con người với

hiện thực Văn chương lá một hình thái ý thức đặc thủ mang tính thẩm mĩ Hay

nói cách khác, tính thâm mi gắn liền với bản chất của văn chương

Tuy nhiên, khi dạy văn chỉ thiên về những rung động thẩm mĩ thì lại

chưa dạt được mục tiểu của giáo dục Hơn nữa, việc kiểm tra kết quả học tập

môn văn, nội dung kiểm tra cũng chí tập trưng vào một phần kiến thức văn

học, kĩ năng lao lip van bản chứ không phải những trải nghiệm, cắm xúc

thắm mĩ trong văn học Mục tiêu của giáo dục là Văn học củng với môn học

khác có nhiệm vụ cung cấp cung cấp cho học sinh có nhiệm vụ cung cấp cho

học sinh kiến thức văn học, kiến thức cuộc sống của con người, xã hội, những,

kĩ năng nhất định Đặc biệt, không thể tách biệt giáo dục thẩm mĩ, tỉnh cảm thâm mĩ trong văn chương tới các em học sinh

1.1.1.1, Dạy học tác phẩm văn chương phải coi trọng cung cấp kiên thức

Mục đích của việc dạy văn là không thể tách biệt những kiến thức về văn học Tuy nhiên, đo đặc điểm câu tạo chương trình ngày nay không còn

phân môn văn học sử, lí luận văn học mà chia thành ba phân môn: Doc Van,

Tiếng Việt, Làm văn Người thày vần ý thức được đặc điểm cấu tạo của chương trình, của phân môn dễ chủ động lên kế hoạch giảng day trong mỗi tiết học hiệu quả toàn điện

Thứ nhất, phải cung cấp cho học sinh kiển thức vin hoc sit trong giờ

day học tác phẩm văn chuong Irong giờ học tác phẩm văn chương, không phải chỉ dạy tác phẩm theo những lát cắt đọc, cắt ngang, theo nhân vật hay

theo những sâu hỏi vụn vặt mà thông qua việc đạy tác phẩm, người thây cần

cung cấp cho học sinh những kiến thức về văn học sử, phải cho học sinh hiểu

được lịch sử văn học, phải đặt tác phẩm vào tiến trình phát triển của nên văn

hoc nude nha, grip hee sinh hiểu được những thành công, những cách tân

cũng như sự đồng góp của tác phẩm về nội dung cũng như đề tải làm phong

phú nên văn học đân lộc cụ thé thế nào Ilơn nữa, đây ofing là một trong

những khía cạnh nói về giá trị tác phẩm của nhà văn, thành công của tác giả

vả đóng góp cho nền văn học nước nhà Nếu đạy tác phẩm văn chương mà coi

xihẹ mặt hiểu biết kiến thức văn học sử trong dạy học văn, không đặt tác phẩm

vào tiến trình văn học sứ thì sẽ đưa đến chỗ hạ thấp chất lượng văn ở học sinh

Le

phổ thông một cách đáng lo ngại Tỉnh trạng này kéo dài, diễn ra thường

xuyên liên tục sẽ dẫn tới hậu khôn lường Đó là tỉnh trạng hỗng kiến thức,

những hiện tượng nhầm lẫn tác giả, tác phẩm, niên đại, khuynh hướng, trào

lưu, giai doạn văn học, v.v sẽ không phải là íL

goải việc cung cấp cho học sinh những tri thức về văn học sử thì trong gid

văn cần phải đạt được những tri thức về lý luận văn học

Có thể thấy rõ những lỗ hồng trong kiến thức về lí luận văn học khả

phố biến trong học sinh TIIPT nhiều năm qua Bởi dưới sự chỉ đạo chuyên

môn cdc co quan giáo dục, những tri thức về lí luận văn học văn học không

còn là môn riêng Các đề bài định hướng kiểm tra đánh giá học sinh hay kì thí

tốt nghiệp TIIPT thường vắng béng các câu hỏi về lí luận văn học Vì vậy mà

vai trò của bộ môn lí luận văn học trong nhà trường phổ thông bị coi nhẹ một

cách nghiềm trong Luy nhiên, những tri thức lí luận văn học lại có vai trỏ rất

quan trọng, đặc biệt có tác động rất lớn đối với thành sông hay thất bại một giờ dạy nói chung và chất lượng học văn của học sinh nói riêng

Có thể nói, nó chính là chia khỏa lý luận hàng ngảy mà giáo viên và

học sinh phải sử dụng Đỗi với GV, việc nấm vững những tri thức lí luận văn

học chính lả công cụ định hưởng cho học sinh phân tích, đánh giá tác phẩm, tác giả, tìm tiểu các trảo lưu, các trường phái, các quy luật phát triển của lịch

sử văn học Việt Nam Còn dối với học sinh, những kiến thức lý luận văn học

sẽ giúp các em cảm thụ và phân tích được đúng một tác phẩm văn chương, một tác giả hoặc một hiện tượng văn học trong SGK hay trong đời sống văn

học của xã hội mà các em tiếp cận, đánh gia

Không chỉ có ý nghĩa đặc biệt rất quan trọng đối với hiệu quả giảng đạy

văn, những trí thức lí luận văn học còn góp phần khắc phục khuynh hướng xã

hội học đang tục đông thời lắm cho việc dạy học và học văn được trả lại bản

chất thắm mĩ vốn có của nó IIiện nay lỗi day văn xã hội học dung tục đang là

mỗi lo ngại trong nhà trưởng Cùng với dịch vụ phim ảnh, video, lả nạn phát

hành sách đen vả làn sóng sách báo phim ảnh nước ngoài tràn vào Dễ cho

học sinh, nhất là những học sinh sắp ra trường phổ thông có khả năng tự để

kháng, người thảy dạy văn không thể tự bằng lỏng với lỗi giáng day van

chương thiên về thưởng thức rung cảm “Phải đạy cho học sinh thoát khỏi

trình độ “thích thủ dau khổ” Muốn vậy, không thể không vũ trang cho học

sinh một vấn liếng lí luận cần thiết, không thể không giảng dạy lí luận văn

học cho học sinh một cách cần thận đến nơi đến chến” [12, tr.356]

1.1.1.2 Day hoc tác phẩm văn chương nhằm cung cấp cho học sinh những

hiểu biết về cuộc sông xã hội

Những tác phẩm văn chương vốn chứa đựng trong nó những nguồn ui

thức phong phú, đa dạng từ những sự kiện lớn lao như những biến động sâu

xa trong cuộc sống của nhân loại trên trái đất, bão tap chiến tranh, hưng phế

của cáo triểu đại, cách mạng và báo loạn, chiến tranh, hòa binh, v.v va cd

những biến đông trăn trở suy tư trong sâu thắm tâm hôn con người thi văn

chương đều ẩn chứa Thậm chí những tic phẩm văn chương càng ưu tủ cảng

là nguồn trí thử khai thác không bao giờ vơi cạn

Dặc điểm quan trọng của tác phẩm văn chương không chỉ chứa đựng

những đặc điểm của thời đại lịch sử sẵn sinh ra tác phẩm mả còn có mỗi lên

hệ sinh động với cuộc sống và thời đại tiếp theo Do dé, day hoc van không

phải chỉ khai thác cuộc sống trong tác phẩm mà phải làm cho học sinh hiểu

được cuộc sống xã hội mà nhà văn phản ánh trong tác phẩm Quá đó, các cm

biết chỉa sẽ, trân trọng đông thời góp phần định hướng cho các em về cách

sống để trở thành người chân chính, vị tha, sống có ích

Day hoc văn pẵn liền với đời sống không thoát li tác phẩm văn chương

và phải đảm bảo đặc điểm riêng của phân môn, phải làm cho học sinh cảm thụ

đầy đủ cái riêng, cái mới, giá trị chân thực và sức hap dẫn nghệ thuật trong

văn chương Ngoải ra, day học văn gắn với đời sống không phải chí đơn

thuần khuyên rin hoc sinh yêu cái này ghét cái kia mà phải giúp họ nhận

thức, khám phá cuộc sống và sự thật trong đời thông qua cuộc sống được mô

tả trong văn học Học sinh phải vận dụng kinh nghiệm sống trong lịch sử xã

hội và kinh nghiệm cá nhân để lựa chọn những vấn để quan trọng nhải, cần

thiết nhất, hấp dẫn nhất trong tư tướng, tỉnh cắm của con người, trong những tỉnh thế, hoàn cảnh khác nhau

Khi giảng dạy, người thầy cần vận dụng trí thức văn học và đời sống,

phải lựa chọn những vấn đề quan trọng nhất của cuộc sống mà tác phẩm đặt

ra, tránh những liên hệ cuộc sống một cách vụn vặt, tùy hứng Cần đảm bảo

nguyên tắc dạy học văn gắn liền với đời sống được xây dụng trên nguồn gốc

xã hội L)o đó bản chất thâm mĩ và chức năng xã hội của văn học phải gắn liễn

với mục đích đáo tạo giảo dục con người, kết hợp việc học tập với hoạt động

xã hội để gráo dục cơn người

1.1.1.3 Dạy học tác phẩm văn chương không thể coi nhẹ nhiệm vụ giáo đục

thậm nữ

"Trong các sảng tác phẩm văn chương, bức tranh cuộc sống hiện thực và điện mao tinh thần con người trong văn chương bao giờ cũng chứa đựng sự đánh giá của nhả văn, về cuộc sông Dó là kết quả của của sự phản ánh hiện

thực dưới ảnh sáng của lí tướng xã hội tiến bộ, lí tưởng thâm mĩ của người nghệ sĩ Bằng tác phẩm của mình, người nghệ sĩ thường gợi lên ở người đọc những suy nghĩ và tình cắm về cuộc sống Có thế nói, trong mỗi tác phẩm văn

tinh cảm thâm mĩ có nghĩa lả không dạy văn chương mà là đạy một thứ xã hội

đụng tục, chỉ làm cái công việc nhàm tẻ của sự mình họa Dạy văn có nhiệm vụ

cực kì quan trọng xuất phát từ bản chất đặc thù của môn văn là phát triển tâm

hỗn tình cảm cho học sinh Một tỉnh cảm trong sáng thanh lọc trước số phận một nhân vật đã là một dấu hiệu về đạo đức Nhạy cảm trước cá

Hiện nay, do nhiều nguyên nhân, tuôi trẻ gó nhiều biểu hiện thấp kém

về thẩm mĩ, ảnh hưởng bởi những thử thẩm mĩ thô lậu rẻ tên thưởng pặp

trong đời sống hàng ngày của một số thanh niên Chính vì vậy, môn văn trong

nihả trường phải góp phần Lich cực vào việc nâng cao trình độ phát triển thắm xnf lành rnạnh cho tuổi trễ, coi đó như một nhiệm vụ lâu dải và cấp bách trong

sự nghiệp đấu tranh chống tàn dư và sự xâm nhập của văn hóa tư sản, góp

phần vào xây dựng một nễn văn hóa tư sản góp phần xây dựng một nền văn thỏa thẩm mĩ mới cho xã hội

1.1.1.4 Dạy học tác phẩm văn chương nhằm mục tiêu chiến lược là giáo duc

nhân cách cho học sinh

Giáo dục là một trong những nhiệm vụ rit quan trong, đối với giáo đục

noi chung hay môn văn nủi riêng Chức năng của văn chương ngoái là một

môn học cỏn là công cụ giáo dục đặc biết Văn học không chỉ giúp con

người nhận thức về thế giới bên ngoài mà qua đó còn giúp son người nhận

thức về chính bản thân mình, dễ thức tĩnh, dễ diều chính mình hoản thiện hơn

Vì vậy, dạy học tác phẩm văn chương mà không liên hệ giáo dục nhân cách

học trò thì gó thể gơi như chưa thực sự đạt hiệu qủa của một giờ dạy học

Giá trị giáo dục của văn học trước hết biểu hiện ở khá năng đem đến

cho con nguời những bải học quý giá về lẽ sống để họ tự rèn luyện bản thân

minh ngày một tốt đẹp hơn VỀ tư tưỡng,

ăn học giúp hình thành trong người

đọc một tư tưởng tiến bộ, giúp họ có thái độ và quan điểm đúng đắn về cuộc sống Về tình cảm, văn học giúp con người biết yêu ghét đúng đắn, làm cho

tâm hồn con người trở nên lảnh mạnh, trong sáng, cao thượng hơn VỀ đạo

đức, văn học nâng đỡ cho nhân cách của con người phát triển, giúp hẹ biết

phân biệt phải trái, đúng sai và có quan hệ tốt đẹp với mọi người Giá trị giáo

dục là khả năng văn học có thể thay đối hoặc nâng cao tư tướng, tỉnh cảm của

con người theo chiểu hướng tích cực, tết đẹp, tiễn bộ, đồng thời làm cho con người ngày cảng hoàn thôn về đạo đức Nhưng điều đặc biệt lả tác dụng giáo đục của văn học không phái ngay lập tức mà dần dần thấm sâu nhưng rất lâu

bồn, nĩ gợi những ám nghĩ sâu xa về con người và cuộo đời, nĩ gián tiếp đưa

ra những bài học, những để nghị vỀ cách sống,

Văn học khơng chỉ gĩp phần hồn thiện bản thân con người mà cỏn

hướng họ Lới những hành động cu thể, thiết thực vi một cuộc đời ngày càng

tốt đẹp hơn Dành ring, đã là giờ dạy học văn, mục đích chỉnh là cung cấp kiến thức văn học Tuy nhiên, khi nĩi đến cung cấp kiến thức trong giờ văn nĩ

khơng phải lả những kiến thức mảy mĩc chết cứng Kiến thức chính là phương tiện nhận thức, là cơng cụ để học sinh tự nhận thức khám phá và sáng

tạo, đặc biệt trong giờ văn, kiến thức chỉ thự sự trở thành phát huy sức mạnh của nĩ khi nào khơi day được từ bên trong người tiếp nhận tâm lí sáng tạo

Cho nên việc cung cấp kiến thức cốt là để cho học sinh tự mình ý thức về

mình để sống cĩ nhân cách hơn Mụu đích cao nhất cùa dạy học văn khơng

phải chỉ lả thơng bảo một số kiến thức mà là cung cấp những khả năng để tự

học sinh giải quyết các vấn dé và các bài Lốn cuộc đời của bản thân họ Trong nhận thức đã cĩ giáo dục, trong trí thức đã cĩ Lư tướng, trong hiểu biết đã cĩ

hành động Cứ thế, văn chương và việc dạy học văn chương sẽ thực sự trở

thành một hoạt động tự phát triển nhân cách tự nhiên, tự giác võ óng kì diệu

“Day vin khéng phai để tạo ra những kiểu người mọt sách hay những ơng đồ trới gà khơng chặt, chỉ biết rung đùi thưởng thức những câu thơ, câu phú má

thiểu di những năng lực hành động trong dời sống thực tiễn” |12, tr.45}

1.1.7 Đặc trưng của tác phẩm văn chương là một căn cứ dỄ xây dựng tiêu

chí đánh giá hiện quả giờ học

Một thiểu sĩt kéo đài trong nhiều năm ở khơng ít giáo viễn và cả ở các

nhà phương pháp là sự nhận biết cịn mơ hỗ về đặc trưng của mơn văn trong

nhà trường Khi nỏi đến mơn văn, điều người t4 quan lâm trước hết là tính chất văn, tính chất nghệ thuật ngơn từ, bản chất thẩm mĩ của nĩ Nhưng điều

khơng kém phần quan trọng cần nêu là tỉnh chất mơn học, tính chất nhà

trường (sư phạm) cúa mơn văn Đĩ là sự khác biệt một tác phẩm văn chương

trong nhà trường Cần phải cĩ được một cách nhìn tồn diện, thống nhất về

đặc trưng môn văn để việc dạy học văn nói chung và dạy học tác phẩm văn

trong nhà trường phổ thông, nói riêng dạt hiệu quả Đặc trưng của văn chương

trong nhà trường gam những đặc trưng sau:

1.1.2.1 Tác phẩm văn chương ở trường phổ thông mang tính chất của một

môn khoa học

Tác phẩm văn chương trong nha trường không đồng nhất với tác phẩm

văn chương ngoài xã hội Văn học nhưng là văn trong nha trưởng Chỉ thêm

hai tiếng thôi nhưng bao nhiều vẫn đề đặt ra Khác với các sáng tác văn

chương ngoài xã hội, tác phẩm văn chương đi vào sách giáo khoa trong các

nhả trường phải trải qua sự lựa chọn của người soạn sách tuân theo những yêu

cầu của cơ quan giáo dục

Mn vin trong chương trình học được sắp xếp thành một hệ thống

chặt chẽ theo các niên đại tiến trình phát triển Vì vây trong các sáng tác văn

chương trong nhà trường có bóng dáng của từng giai đoạn, thời kỉ lịch sử nhất

định với nếp sông, nếp sinh hoạt, nghĩ suy, quan niệm con người thời kì ấy

Tinh chất khoa học biểu hiện ở tính chất xã hội, thời đại lịch sử là một

trong những thuộc tỉnh quan lrọng của lac phẩm văn chương ở nhả trường

Nội dung tác phẩm phản ảnh thời đại tác phẩm ra đời, tái hiện cuộc sống của

một xã hội, một thời kì lịch sử nhất định Ngoài ra, tinh chất khoa học của tác phẩm văn chương trong nhà trường phố thông côn thể hiện ở chỗ nó chính là phương tiên nhận thức, là cơ sở để hình thành những kiến thức về lịch sử văn

học, lí luận văn học, ngôn ngữ và tiếng Việt

Tac phẩm văn chương trong nhà trường có đặc điểm riêng khác biệt với tác phẩm ngoài đời sống cả về những dấu hiệu hình thức bền ngoài (đo cách trích tuyển của sách giáo khoa), cho đến quá trình tiếp thu, lĩnh hội Vì vậy,

“việc đọc tác phẩm văn chương trong nhà trường, về cơ bản, cũng phải bám

sát những nguyên lý của khoa học văn học, nhưng đông thời cũng phải cần

thiết vận dụng những quy luật về giáo due, day hoe”

1.1.2.2 Tác phẩm văn chương ở (trường phố thông mạng tính chất nghệ thuật

ngôn từ

*“Tác phẩm văn chương nảo cũng là một tập hợp ngôn ngữ Ngôn ngữ

là vật liệu thứ nhất của văn chương, thông qua những hệ thống tín hiệu dò mà

mà nhà văn đến với bạn đọc”[12, tr.119] Tùy từng tài năng sáng tạo của mỗi

nhà văn nhà thơ, tủy từng loại thể mà phương thức phương thức biểu hiện

ngồn từ cũng khác nhau Nhưng nói chung, đủ là tự sự hay lả trữ tỉnh thi tác

phim van học nào cũng lấy ngôn ngữ làm vật liệu biểu hiện Ngôn ngữ cầu

tạo thành hình ảnh, tính cách mả trong thơ, truyện hay kịch nỏi lại có những

dấu ấn riêng Bằng sáng tạo ngôn ngôn ngữ nghệ thuật gủa minh nha van tạo

niên một hình thức độc đáo trong tác phẩm

Néu ngôn ngữ là phương tiện biểu đạt mà nhà văn dùng làm chất hệu

để sáng tác văn chương thì ngồn ¿ử là lời nói được sử đựng với tất cả phẩm

chất thâm mĩ và khả năng nghệ thuật của nỏ Ngôn từ chính là chất liệu của

văn học bởi trong nghệ thuật không cỏ hình tượng nghệ thuật chung chưng mà

chỉ có các hình tượng nghệ thuật gắn liền với một chất liệu cụ thé Người

nghệ sĩ, ngay khi xây dựng ý đỗ và tư duy hình tượng đã dựa hẳn trên khả

ning của chất liệu Nếu nhà điều khắc tư duy bằng hình khối, mảng, đường

niết, nhạc sĩ tư duy bằng giai điệu và âm sắc của nhạc cụ; nhà viết kịch tư duy bằng không gian của sân khẩu và thời gián diễn xuất thì nhà văn không thể

không tư duy nghệ thuật bên ngoải các khả năng của nghệ thuật ngôn tử,

Thác với các loại hinh nghệ thuật khác như âm nhạc, vũ đạo, hội họa, điều khắc, điện ảnh, sân khẩu, v.v văn học sử dụng chất liệu ngồn từ với

đặc trưng cơ bản là dùng hinh tượng để phản ảnh cuộc sống Theo MBakhtin

được coi là thứ ngôn từ đặc biết, được chưng cất từ hiện thực ngôn ngữ của

toan đân Đúng như Maiacôpski từng viết “Tãy luyện đến hàng ngản quặng

chữ - Mới thu vỀ một chữ mà thôi” Nhờ sự “nung chấy” cô đúc gọt giữa từ

hiện thực mà ngôn ngữ văn học có được tính hình tương Tuy nhiên, bằng

ngôn từ đa dạng mả mỗi thể loại xây dựng hình tượng riông theo đặc trưng riêng, thường thỉ hình tượng cắm xúc trong thơ ca và hình tượng nhân vật

trong văn xuôi Vì vậy, ngôn từ trong tác phẩm văn chương vừa được sử dụng

như tín hiệu thấm mĩ vừa là cái biểu đạt cho các Lin hiệu thẳm mĩ

Khả năng của nghệ thuật ngôn từ trong văn chương có sức mạnh khác

biệt hẳn với các kênh điện ánh, âm nhạc hay hội họa bởi đó là kết quá sáng

tác của nhá văn Ngôn từ nghệ thuật trong văn chương giàu tính hình tượng

nhất, giàu sức biểu hiện nhất, được tế chức một cách đặc biệt nhất để phản ánh đời sống, thé hiện tư Lưởng thâm mĩ tới người đọc Bằng chất liệu ngôn

ngữ, ngôn từ có khả năng gợi những những hình tượng nghệ thuật đưa ta thâm

nhập vào thế giới của những cảm xúc, Ấn tượng, suy tưởng khiến người ta xúc

đồng, săng khoái, khâm phục Ví dụ: Bằng chất liệu ngôn ngữ và hình ánh

trong văn học dân gian Tủ Xương đã khiến người đọc không chỉ hiểu được

sự vất vã của bà Tú mà côn cảm phục về người phụ nữ bởi đức tỉnh cần cù, chịu thương chịu khó, không quản ngại nắng mưa vất vả cực nhọc hy sinh vi

chồng con Hoặc trong Văn tế nghĩa sĩ Cân Giuộc, tác giả Nguyễn Dinh Chiểu

đã xây dựng nên bức tượng đải nghệ thuật về hình ảnh người nông dân chiến

sỹ trong tư thế chủ động, tiến công anh dũng, v.v

Có thể thấy, văn là nghệ thuật bằng lời, nghệ thuật ngôn từ đạt đến một

trình độ nghệ thuật nào đó có sức lay dộng tâm hỗn con người Đó cũng chính

là một trong những sức mạnh của văn chương mà người dạy văn bằng phương pháp dạy học thích hợp, phải trả về cho tác phẩm văn chương sức mê hoặc

của nghệ thuật

3.1.2.3 Sáng lác văn chương thực chất là gửi thông điệp thâm mũ của nhà

văn đến người đọc

Lác phẩm văn chương là sản phẩm tỉnh thần mang đậm dấu an cá nhân

và cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ Tác phẩm văn học là một chỉnh thể

nghệ thuật toán ven, 14 con dé tinh than của cá tính sáng tạo nghệ sĩ mang

đậm dấu Ấn của phong cách cá nhân độc đáo Xét vé muc đích ý để sáng tác

thì Lác phẩm văn chương bao giờ cũng thể hiện một ý định của người cằm bút

Ý định đó không phải là một lời tuyên bố khô khan, một khải miễm trừu tượng Ý định đó bao giờ cũng được được cấu tạo nên bởi hai yếu tố hợp

thành, gắn quộn vào nhau, đó là hiện thực khách quan và chủ quan Lác giả

hả văn muốn bảy tỏ một vấn để, một quan niệm, một thái độ về cuộc sống

đến những bạn đọc, cho nên bất cứ một tác phẩm văn học nào cũng là lời trì

âm, một tắc lòng của tác giá củng người thanh khi Thông diệp ấy có thể gửi

gim qua chi tiết nghệ thuật, qua diễn biến cốt truyện hoặc qua nhân vật,

v.v Tuy nhiên, trong mỗi TPVC bao giờ cũng là lời nhắn gửi trực tiếp hay gián tiếp, kín đáo hay công khai của nhà văn về cuộc đời và với đời sống,

Tác phẩm là con đẻ của nhà văn, mỗi tác phẩm văn học là một thông

điệp thắm mĩ của nhân vật gửi đến bạn đọc mà họ luôn muốn người đọc đón

nhận ý đồ sáng tác của mình "Bạn đọc thân mến!” — nhà văn Pháp

-Á Phuarochie đã viết như thế trong lời nói đầu cuốn tiểu (huyết của mình, “Anh

đã mua lác phẩm này và diều mơng muốn của tác giá là anh hãy doe nó vá cố găng dé mỉnh tranh luận và giải trí với tác phẩm Nễu anh không tìm thây những điều tương tự như vậy trong cuốn sách thì anh có thể xem thời gián và

số tiền anh bỏ ra là vô tích sự 'Lôi có thể đấm bảo với anh rằng cuốn tiểu thuyết

không chỉ được viết ra để trao đỗi, giải trí mả trước hết nhằm tới một mục đích

dã dịnh trước” Khi sáng lác, trong chương mục nảo đỏ, tác giả dã ý thức dược

vai trò của công chúng nhất định, những người có khả năng tiếp nhận tác phẩm

đã truyền đạt, gửi gắm vào họ những sáng †ạo trong tư tưởng nghệ thuật của

mình Đúng vậy, mỗi nhà văn khi sáng tác đều thể hiện một ý dễ tư tưởng, cảm xúc hóa nhất định và luôn mong chờ bạn đọc đón nhận được thông điệp

tỉnh cảm của mình gửi gắm qua thông tác phẩm

Bên cạnh tính chất lả môn môn khoa học giúp học sinh hiếu biết về kiến

thức văn chương thi văn chương vẫn là môn học có tính nghệ thuật nên ngoài

việo đọc văn, hiểu cảm thụ văn chương, bình giáng, bình luận, đánh giá cắt nghĩa

sâu tác phẩm thì không được cơi nhẹ việc giáo dục thấm ¡nĩ, giáo dục chất nhân

văn của tác phẩm văn chương cho học sinh Tá phẩm văn chương không thi là

môn học mả cỏn là thông điệp thẫm mĩ, là một công cụ giáo dục đặc biệt

1.1.3 Dạy học tác phẩm văn chương gắn lấn với phong trào đỗi mới dạy theo hướng học sinh là bạn đọc

1.1.3.1 Yên cầu coi học sinh là bạn đọc

Xu hướng dạy học ngày nay chỉ trú trọng đến văn bản, chú ý đến người

day chứ chưa chủ ý đến vai trỏ bạn đọc của học sinh Đây cũng là cách là dạy

học áp đặt, chưa thực sự đề cao hoạt động của học sinh trong giờ đạy, chưa

mang lại hiệu quả một cách toàn diện Đặc biệt, công cuộc đối mới phương

pháp giảng văn ở trung học theø hướng coi học sinh là ban đọc sáng tạo cũng

là sự vận dụng sáng tạo kịp thời những thành tựu về lí thuyết tiếp nhận, tư

tưởng dạy học hiện đại Người đạy áp dụng nhiều phương pháp khác nhau

như phương pháp chủ yếu là thuyết trình giảng giải thảy nói trỏ ghi GV lo

trình bảy cặn kế nội dung bài học, tranh thủ truyền thụ vén hiểu biết và kinh

nghiệm của mình Trên lớp, GV chủ động thực hiện giáo án thuo các bước dã

chuẩn bị Giáo án chỉ chú trọng văn bản, thiết kế chú yếu chỉ khai thác lát cắt

dọc, ngang, thoo chú đề hay nhân vật mà thảy định sẵn Học sinh tiếp thu thụ

động, cố hiểu và nhớ những điều GV đã giảng, trả lời những câu hỏi GV nêu

ra về những vấn đề đã dạy GV dự kiến chủ yếu là những hoạt động trên lớp

của chính mình (nói, viết bảng, vẽ sơ để, biểu diễn thí nghiêm, đặt cầu hỏi,

v.v ), hình dung trước một chút ít về những hành động hưởng ứng của học sinh (sẽ trả lời câu hồi ra sao, sẽ giải bài tập theo cách nào, v.v )

Không chỉ người dạy mà người đánh giá dự giờ cũng chủ yếu danh giả

cách giảng bài của giáo viên xem họ diễn thuyết Ta sao mà hầu như bó quên

mắt vai trò bạn đọc của học sinh đối với tác phẩm văn chương

'Puy nhiên, nếu chỉ chú trọng văn bản, không chú ý bạn đọc, không có bạn đọc

thì chưa thành tác phẩm, văn bản không có tác dụng Người ta thường nói đến

vong doi tac phẩm văn chương: Đó là vòng khớp kín đan kết nhiễu quá trình,

nhiêu quan hệ: Cuộc sống, nha vin, tac phẩm, bạn đọc, cuộc sống Có thế

¬ to

đó là mối quan hệ máu thị Tá phẩm đến với bạn đục vốn không đồng nhất

về nhiều điều kiện cảm thụ nên tác déng cla tác phẩm cũng không giếng nhau Người đọc cỏ những điều kiện chủ quan, có sự lựa chọn nhất định đối với tác phẩm Mối quan hệ giữa tác phẩm văn chương với bạn dọc không phải

là mỗi quan hệ ổn định nhất thành bắt biển Dặc biệt, tác phẩm văn chương đi vảo nhà trường đã chịu sự lựa chọn tuân theo những yêu cầu của nhà soạn sách, đã lược bớt hoặc trích dẫn Những tác hay không nhất thiết dã được

chọn day trong nha trường Một tác phim hay và tốt nhiều khi vẫn không thể

và không có điều kiện giữ nguyên vọn khi đưa vào sách giáo khoa như truyện

ngắn Chí phèo đã lược bớt nhiễu đoạn, Hạnh phúc của một tang gia chí là một

đoạn trích trong tiểu thuyết Sế đỏ Iloặc những đoạn trích truyện Kiều trong

sách giáo khoa văn lớp 10 không phải lá những đoạn hay nhất, và Truyện

kiêu cũng chưa hẵn là sáng tác hay nhất của Nguyễn l2u tác phẩm khi đến tay

ban doc đã bị trừu tượng hóa một cách Lương đổi khỏi những mỗi liên hệ với

lịch sử, xã hội, Lác giã Ban doc thông thường ít chú ý dễn tác giá, ít tìm hiểu

đến hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm Cái gọi là cuộc sống lớn hơn của tác

phẩm íL được chú ý Tác phẩm lrong nhà trưởng được sắp xếp theo một hệ

thống chặt chẽ khi giảng dạy, người giáo viên cần phải cần phải có ý thức về tính hệ thống của những tác phẩm, những bải văn trích giảng Sự hỗ trợ của

nha phê bình, nghiên cứu cũng có hiệu lực trong một chừng mực nhất định

Tuy nhiên, người thày không chỉ chủ động khai thác tác phẩm thật hay, thật kĩ

theo hướng riêng mỉnh vỉ làm như vậy sẽ thui chột sự sáng tạo, áp đặt sự cảm thụ một chiéu, coi hoc sinh lả thùng chứa Phải dễ cao vai trỏ của bạn đọc,

nếu không có bạn đọc thi sự tồn tại của tác phẩm văn chương không có giả trị

1.1.3.2 Yêu câu coi học sinh phải là chủ thể

Một trong những vấn đề then chốt trong việc nâng cao chất lượng giảng,

day văn có thể rút ra từ tư tưởng văn nghệ va giáo đục của Đảng ta cũng như

từ thực tiễn giảng dạy văn 40 năm qua Đó là van đề chủ thể học sinh Học

sinh cần được xác định như là một chú thể có ÿ thức trong quá trình giảng day

văn và học văn trong nhà trường cách mạng

Phát huy năng động của chủ thể, năng lực sáng tạo mỗi người cũng như

phát huy tính chủ thể học sinh chính là dáp ứng dòi hỏi có ý nghữa thời đại mà

cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đang đặt ra cho các ngành khoa học cũng

như các nhả khoa học

Để cao vai trò chủ thể học sinh trong quá trình giáng dạy vả học tập

văn hỏa nói chung cũng như văn học nỏi riêng chính là tỉm một phương

hướng cơ bản để nâng cao hiệu quả đạy văn Phương hướng đó không những

phù hợp với yêu cầu của thời đại khoa học hiện nay mà còn là van để thuộc

ban chất chính trị của chế độ ta phủ hợp với quan điểm nhân văn cộng sản và

nhận thức luận mác xít về tư duy và khoa học với con người Song vì chưa

nhân thức được vấn để nột cách toàn diện có căn cứ khoa học nên việc cải

tiến phương pháp nhiều khi còn chấp vá tùy Liện Ít hiệu quả Thậm chí có những sáng kiến quý bảu như “giáng dạy thea ba dối lượng” cuỗi củng không được kết luận và triển khai Có khi còn xa vào chủ nghĩa nghiệp vụ tâm thường Vẫn đề chủ thể học sinh chưa được nhận thức một cách toản điện có

cơ sở lý luận khoa học Công việc cải tiến còn bó hẹp vào một vài biện pháp,

thủ pháp, nhiều khi rất hình thức Hơn nữa, vấn đề chủ thể học sinh lâu nay

chưa dược nhận thức một cách toàn điện nên nội dung của việc phát huy năng

lực chủ thể học sinh cỏn phiến diện Có hiện tượng tuyệt đối hóa một vài cải

tiến về phương pháp dạy văn coi là tích cực nhưng lại không dựa vào đặc

điểm và quy luật nhận thức của bản thân chủ thể học sinh, có khi chi thay

phương pháp, có khi chỉ thấy tư duy mà không thấy nhân cách học sinh một

cách toàn diện, v.v Ngoài ra, trong giáo dục cũng như trong giảng dạy văn

học, sai lầm kéo dài khá lâu nay đã coi học sinh chủ yếu như một khách thé,

một đối tượng thụ động chịu sự tác động của giáo viên, của giáo tải, của tiến

trình giảng dạy mà không thấy rõ chính bản thân học sinh cũng là một chủ thể

năng động trong tiến trình sai phạm đó Một cách nhỉn nhận sảng rõ vai trỏ

chủ thể học sinh đưa đến một đổi thay rất cơ bán trong quan điểm, nội dung

phương pháp day học

Chính vì vậy, nội dung của việc phát huy năng lực chủ thể học sinh

chính lá sự huy động một cách có cơ sở khoa học phù hợp với quy luật cảm

thụ văn học những năng lực chủ quan của bản thân học sinh để học sinh chủ

động tích cực hứng thủ tham gia vào quá trinh dạy và học văn, do đó tạo được

một hiểu quá toàn điện về tư tưởng, thâm mĩ, về hiểu biết và kĩ năng, về văn học và nhân cách

đã tiến hành khảo sát giáo án và dự giờ của đồng nghiệp theo mức đô đạt

được các tiêu chí đánh giá hiệu quả một giờ học tác phẩm văn chương Bởi

lẽ, kháo sát là một phương pháp khoa học nhằm nắm bắt tỉnh hình day hoc

tác phẩm văn chương của các giảo viên trong nhà trường THPT.Chất lượng,

hiệu quả của giờ dạy được đánh giá thco cáo Liêu chí và mức đô tiếp thu bải

của học sinh lâ cơ sở thực tiễn để để tài luận văn xây dựng, hoàn thiện,

thống nhất cách đánh giá hiệu quả của giờ dạy học tác phẩm văn chương

theo các Liêu chi

Ngoài ra, tôi cũng tiến hành khảo sát theo mẫu thông qua dự giờ; kết

thúc giờ dạy tiển hành trao đổi với tả chuyên môn về cách đánh giá theo các

tiêu chí; xử lí thông tin qua hôi nghị củng cản hộ quản li chuyên môn, chuyển

viên phụ trách môn Văn về hiệu quả một giờ dạy tác phẩm văn chương,

Sau khi khảo sát, tôi nhận thấy tình hình dạy học

và cách đánh giá hiệu quả giờ dạy văn vẫn còn nhiều điều chưa thông nhất

Bảng 1.1 Khảo sát giờ dạy

người tứ Trường | duy hệ thống chưa mạch lạc Kiến

tủ ‘Thi Thủy 'THPT | thức trong bài giảng rất rối, chưa toát

(Nguyễn (12 nim) | Pham dng lên được thông điệp thấm mĩ của nhà

'Tuân) Thái — |văn về cái dẹp khi xây dựng nhân vật

Huấn Cao Gv chưa hiểu bản chất

cũng như không nắm được phong cách của nhả văn Nguyễn luân

Hai dừa Nguyễn Vũ| THPT |- GV áp dụng CNTT phủ hợp với bài,

trẻ Đỗ Quyên Quang mức độ vừa phải

(Thạch (13 năm) Trung | - Hệ thống kiến thức bài chưa mạch lạc,

Chí phéo Trần THPT Dại | - Phong cách ngồn ngữ truyền cảm

(Nam Phương Mễ - Chưa hiểu được thông điệp thẩm mĩ

những bï kịch trong cuộc đời nhần vật Hạnh THPT - Phong cách ngôn ngữ truyền cảm, áp

phúc của Phạm Hồng dụng CNTT khoa học, sử dụng đa

một lang (20năm) | Thái dạng hóa các phương pháp trong giờ

Kết quả bài dạy

- Bên cạnh rất nhiều ưa diễm thi bai

giảng của giảng của GV chưa toát lên

được phong cách của nhà văn Vũ

"Trọng Phụng, một nhà văn quan niệm

“Tiểu thuyết là sự thực cuộc đời”, một ngôi bút từng dược mệnh là Ông Vua

Phóng sự đất Bắc

Vợ Nhặt Nguyễn | Trường Bài giáng chưa xác định được nội

(Kim Thị Thu |THPTDL | dung kiến thức wong tầm; chưa biết Lần) (năm) | Lê 'Thánh | cách tiếp cận tác phẩm; chưa tạo dược

Tông hiểu quả thẩm mĩ của tác phẩm Bải

giảng có những chỉ tiết thiên về Xã hội

học dung tục

Vợ Nguyễn |THPT Lý|- Giọng giảng nhẹ nhàng, chữ viết

ching Thị Thủy | Thường băng đẹp

APhủ (4nim) | Kiét - Kiến thức còn non yếu, bố cục bai

Hoài) băn; đôi chỗ kiến thức văn bản chưa

Kết quả bài dạy

day (số “năm (xưởng) (Hiệu quả dat dege; han ché can

công tác) khắc phục)

phủ hợp bài dạy

- Quá trủ trọng lời bình, đôi chỗ nội

đưng còn quá chú trọng cầu hỏi

Đây thôn Phan Như | THPT - Áp dụng CNTT phủ hợp, bai giảng

ViDa Mai | Phạm Hồng |làm rõ đặc trưng thể loại thơ Điển

(Hàn (13năm) | Thải Giọng giảng truyền cảm

nặng cung cấp nhiều kiến thức nên

hoạt động của học sinh bị coi nhẹ

Vộivàng Nguyễn - Đài giảng cung cấp cho học sinh kiến

(3 năm) mặt kiến thức- kĩ năng — giáo dục Học

sinh chưa biết phương pháp tiếp cân

tác phẩm GV hỏi học sinh quá nhiễu

câu hổi nhỏ lễ mang tỉnh tự phát, chưa

để gáo hoạt động cla hoc smh Dac

biệt, bài giảng chưa tạo được hiệu quả thẩm mĩ, chưa làm sáng tổ được quan niệm nhân sinh mới của một cái tôi táo bạo muốn gửi Lới bạn doc

Một Nguyễn | TUPT - Bài giảng rõ rang mach lac Da phan

người Hả Hồng Hải | Phạm Hồng học sinh hiểu bài Dặc biệt, bải giảng

Nội (12năm) | Thái tạo được hiệu quả thẩm mĩ văn

Khải) - Bài giãng còn thiên về chuẩn kiến thứo kĩ năng

1.22 Có nhiều khuynh hung giảng day khác nhan

“Tử những kết quả của việc khảo sát giờ dạy và trao đổi thông tim trong,

tổ chuyên môn của các GV các trường có giáo viên thao giảng; Tôi nhận thấy

không chỉ có tỉnh trạng không thống nhất trong cách dánh giá mà tình hình

đạy học tác phẩm văn chương ở THPT hiện nay có rất nhiều khuynh hưởng

giảng dạy khác nhau Cụ thể

1.2.2.1 Khuynh hwong day văn quả thiên về những rung cằm thâm mi

Văn chương là một hình thải ý thức đặc thù mang tỉnh thẩm mĩ lay

nói cách khác, tính thẩm mỹ gắn liễn với bản chất của văn chương Tri thức

mà văn chương nghệ thuật chuyển tải không thông qua những định lý, công

thử,v.v mả qua những hình tượng nghệ thuật, đến với con người từ những

rung cam tham mi

Vẫn biết rằng, đã là văn chương thì cần phải đem lại cho người nghe

những khoái cảm thẩm mĩ Nhưng hiện nay, việc đạy học tác phẩm văn chương lại có xu hướng quá thiên về những rung dộng thẩm mĩ Đa số giáo

viên dạy văn xem kinh nghiệm thắm nữ chỉ là phương tiện để cá nhân lĩnh

hội các nội dung, kiến thức văn học và giảng day Lac phẩm văn học Người

đạy luôn cô gắng lam sao dé hoc sinh biết rung động trước những áng văn

hay, biết cảm thụ văn học đúng đn cho dù đó là tác phim vin hoe cỗ đại

hay hiện đại

Tuy nhiên, việc dạy văn thiên về khuynh hướng thấm mĩ không phải là mục đích của quá trinh dạy học văn Mục đích của việc dạy và học văn trong

nhả trường hết sức quan trọng, nó giúp hoàn thiện tâm hồn vả nhân cách đẹp

cho các thế hệ học sinh theo hướng “Dạy chữ, đạy người và hướng nghiệp”

Tiơn nữa, việc kiếm tra kết quả học tập môn văn, nội dung kiểm tra cũng chỉ

†ập trung vào một phân kiến thức văn học, kĩ năng tạo lập văn bân chứ không

phải những trải nghiệm, cảm xúc thẫm mĩ trong văn học

1.2.2.2 Khupnh hướng dạy văn thiên về thực hiện chuẩn kĩ năng

Hiện nay, khuynh hướng day học tác phẩm văn chương thiên về thực hiện theo chuẩn kiến thức - kĩ năng khá phổ biển Tài liệu chuẩn kiến thức kĩ

ning ra divi đã trở thành kim chỉ nam dối với dạy học văn ngày nay Nó có vai

trò quan trọng không chỉ trong việc dạy học thậm chỉ trong việc định hướng kiểm tra đánh giả cũng theo tải liệu chuẩn này Việc cung cấp kĩ năng trong

day văn dã trở thành mục tiêu của ngành giáo dục: Dạy chữ, dạy người vả

hưởng nghiệp, Mục tiêu này đã được cụ thé hóa ở từng cấp học, lớp học,

phần môn, v.v Chẳng hạn, ở cấp Trung học phổ thông: “Mục tiêu trực tiếp,

chủ yếu của môn Ngữ văn Trưng học phổ thông là hình thành và rẻn luyện

cho học sinh năng lực đọc - hiểu cũng như †ạo lập các loại văn bản Chính vì

thế, chương trinh được tạo dựng thoo hai trục tích hợp: Đọc văn và Lam vin”

(Dã Ngọc thống)

Phan mén Vin học có chức năng cung cấp một hệ thống trí thức phd thông, cơ bản, hiện dại về văn học Việt Nam và thế giới, thông qua việc phân

tích tác phẩm văn chương mà bồi dưỡng cho học sinh những giá trị Chân

Thiện — Mĩ Học sinh không chỉ được rẻn luyện năng lực phân tích, cắm thụ

tác phẩm nghệ thuật, mà còn biết vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống

Phân môn Làm văn có chức năng rèn luyện kỹ năng, viết văn bản Ban

dầu các để thì chỉ yêu cầu làm nghị luận văn học, cảng về sau, nghị luận xã

hội cảng được chú trọng Hiện nay, trong các đề thi Ngữ văn tốt nghiệp Trung

học phổ thông và tuyển sinh Đại học có câu nghị luận xã hội 3 điểm, bản về một tư tưởng đạo lý hoặc một vấn đề xã hội Nghĩa là việc dạy học Ngữ văn ngày cảng xích lại gần đời sống

Còn chức năng của phân môỗn Tiếng Việt là: nh thành và rờn luyện

cho học sinh năng lực sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ với bổn kỹ năng cơ

ban: doc, viết, nghe, nói, qua đó mà rèn luyện tư duy

Việc dạy văn theo khuynh hướng cung cắp kiến thức kĩ năng theo

chuẩn kiến thức một phân nảo đó giúp cho người day giảm tải, trong tâm kiến

thức Bên cạnh lợi ích đó thì không ít những hạn chế Lừ khuynh hướng này

cho ca người dạy văn lẫn người học văn

Với người đạy, việc thực hiện dạy văn thực liện theo chuẩn kiến thức

kĩ năng mà ở đỏ kiến thức đã chia sẵn thành nhiều tầng, nhiều khâu, v.v đã

vô tình biến người giáo viên như một cải máy nhất cử nhất động thực hiện

theo một “lệ trình” định sẵn Điều nay đã khiến giờ dạy văn, đặc biệt là giờ day tác phẩm văn chương thiểu hỗn, thiểu những cảm xúc Hơn nữa, diều này làm mắt đi khoái câm thẫm mĩ của văn chương, thui chột kinh nghiệm thẩm

mĩ thui chột niềm yêu thích văn chương, sự sáng tạo Trong khi đó văn chương cẫn sự sáng tạo Đúng như LêNin đã nói: “Không có cảm xúc thỉ

không bao giờ con người có khát vọng đi tìm chân lí” [3,tr.16]

Đổi với người học, việc dạy văn nếu quá thiên về chuẩn kiến thức, kĩ

năng thì sẽ khiến học sinh nhớ các đơn vị kién thre mét cách máy móc theo ý

sao cho đúng và đủ như lời dạy của thảy Điều này dẫn tới tình trạng học sinh

lười dọc tác phẩm văn chương Nếu có dọc Lác phẩm thì các em cũng đọc sơ

sai dé lây vài ba dẫn chúng, vài ba chỉ tiết, vài ba từ ngữ nhằm thêm thắt cho

bai văn của mình ra “đáng về” am hiểu sâu rộng Viộc tiếp nhận kiến thức

nhiễu tầng lớp, nhiều khâu như thế đã dẫn đến sự thui chột kinh nghiệm thắm

mĩ Hậu quả lả người học có thể nói thao thao bất tuyệt về các tác phẩm đã

học (do đã dọc các bài văn mẫu, các bải nghiên cứu) nhưng không thể cảm

nhận được các tác phẩm văn chương khác đù là đơn giản

1.23.3 Khuynh hưởng quá dé cao lời bình

Có thể thấy rõ vai trỏ của lời bình trong day văn võ cùng quan trọng, Trong giờ dạy tác phẩm văn chương dé thực sự thành công người thày cần

phải bình văn Một lời bình hay, đúng lúc, đứng chỗ sẽ nâng cao giá trị thâm

mỹ của bài văn, bài thơ, khơi đậy cũng như thắp sáng trái tìm nơn trẻ của các

em niềm yêu thích văn chương Quan trọng hơn cả là tỉnh yêu người, yêu đời

để các em biết ghớt oái áo, cái xấu mà hướng tới chân, thiện mỹ Dạy văn là

phải bình văn bởi đó là những giây phút đó trí tưởng tượng của học sinh được

bay bổng, sống với nhân vật, hoàn cảnh trong văn xuôi, kịch, hoặc như được

“bay lên” cùng những van thơ giảu tính hoa, tỉnh nhạc Đúng như cổ nha thơ

Xuân Diệu đã nói: “Miỗi áng văn, lời thơ là một cá lội, con bướm bay, con chim hỏi Việc nghiên cửu tảng day thơ văn là phải đưa dược vảo trải lim

người đọc cái kỳ điệu của chữn hói, bướm bay, cá lội, chứ không phải làm cho bướm ép dep, chim nhỗi rơm vả cá chết khô”

Tuy nhiên, từ ưu điểm trên mả nhiễu người thảy đã quá dễ cao tởi mức

lạm dụng lời bình trong giờ day học Chúng tôi đã đự nhiều giờ thao giảng và

nhận thấy giáo viên chỉ cố gắng bình những chỉ tiết nghệ thuậi, tính chất đa

nghĩa, tính tượng trưng của một chỉ tiết nào đó trong tác phẩm khiến giờ học

Tơi vào tình trạng hình thức, cốt truyện và những thông điệp mà nhà văn gửi

gắm trong tác phẩm thì học sinh lại không nắm được

Khuynh hướng quá đề cao lời bình trong day hoc tác phẩm văn chương

trở thành trào lưu trong dạy học Việc quá lạm dụng lời bình sẽ dẫn tới tỉnh

trạng độc điễn thco lỗi truyền thụ một chiều, thảy chỉ mãi mê thuyết trình với

những lời bình sao cho hay Ngay cả những giờ giảng được đánh giá là thành

công thì tỉnh chất “đậc điễn” của giáo viên vẫn thể hiện khá rỡ nét Thậm chí

có những giở dạy diễn ra rất rôm rả, sôi nỗi, nhưng thực chất chỉ là một “màn

kịch” đàn dựng khéo Nhiều giáo viên được khen là “dạy hay”, song thực chất

là “diễn thuyết” hay, và học sinh hoc xong 1a kiến thức cơ bản không nắm được gì nhiều, còn lời bình thì cứ trôi đi tuồn tuột theo mây gió Khuynh

hướng quá để cao lời bình trong day hoe tac phẩm văn chương sẽ dẫn tới việc

dạy học thoát ly văn bản, chỉ bình cho sướng miếng, lọt lỗ tai trỏ nhưng thực

ra trò chẳng nắm được gi, thì đó 14 dạy văn theo “điệu sáo”, theo kiểu “múa chữ” như cổ Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng phê phán trước đây

1 4 Khuyih hưởng coi nhẹ hoạt dộng của học sinh, chỉ quan lâm

đến nội dung giảng dẹp của giáo viên

Tgoải việc quá đề cao lời bình trong giờ giáng, có thể thay việc dạy học

tác phẩm văn chương vẫn chủ yếu để cao hoại động dạy của người thảy Việc

nN vo

đổi mới phương pháp đề gao vai trò hoạt động của học smh, lấy học sinh là

trung tâm, là chủ thể đã diễn ra từ lâu nhưng hiện tượng giảo viên lả trung

tâm, giáo viên chỉ cơi trọng những nội dung bai day che xong vẫn lả phê biến

Trên lớp, GV Chỉ quan tầm đến bài của GV, không đề cao học smh, chí chủ động thực hiện giáo án theo các bước đã chuẩn bị Giờ đạy học thầy chỉ

chăm chủ day sao cho du, cho hết nội dung, sao cho khỏi cháy giáo an ma

quên di niễm yêu thích cũng như không đề cao vai trò của người học Lợi ích

của người học chưa được đề cao, học sinh vẫn là những khán giả trung thánh

thụ động bởi đã có thầy cảm nhận hộ Vai trò chủ động của người học chỉ là chủ động chép, chép được bao nhiêu thi chép, ý chính ý phụ không rõ rằng va

bệ quả tắt yến là học trò không hiểu bài mà thảy cô vừa dạy

Trong giờ dạy học tác phẩm văn chương, đặc biột cần để cao vai trò

bạn đọc sáng tạo của học sinh, vị trí của học sinh trong giờ vẫn cần là một chủ

thể tích cực chứ không phải là cái bình chứa thụ động

1.2.2.5 Kinh hướng quá để cao công nghệ thông tim

Hiện nay CNTT đã rất phát triển và được áp dụng trong mọi lĩnh vực

của cuộc sống, trong đó có giáo dục Tuy nhiên, qua việc đự giờ thao giảng

tiết đọc văn theo phương pháp mới của một vài đồng nghiệp, tôi nhận thấy ngoài một số Ít tiết của những *tiển bối” có kinh nghiệm giảng dạy cũng như

lựa chọn chất lọc và phối hợp rất thành công, côn lại lôi cứ tự phân vân

không biết người ta dạy văn hay trình chiếu hình ảnh cho văn, chất văn tỏa ra

từ ngôn từ bay đi đâu hết Có lẽ, trò chỉ nhớ, ấn tượng và khắc sâu được mấy hình ảnh hoa lá, mấy kiểu chữ bay thật Ấn tượng củng mấy bức tranh” trực

quan” mà không phủ hợp chút nảo Đó lả hiện tượng quá nhiễu chữ trong

slide khiến thầy giảng không khóp lời với máy chiếu, trỏ căm cúi vội vàng ghỉ

ma ching nghe được lời giảng của thảy; Gido viên cử "chiêu" kiến thức ngồn ngôn lên màn hình mà không cỏ quy ước nào để học sinh nắm bắt kiến thức Điều này dẫn đến tình trạng học sinh ghi chớp mái miél ma không sao ghỉ kịp,

ghi ý phụ mả bỏ mắt ý chính là chuyện thường Ngoài ra, một số giáo viên

cén sit dung cáo kiểu hiệu ứng cho chữ "nhảy múa lung tung" khiến học sinh không tập trung học được mà cử mãi, v.v xem chữ nhãy múa hấp dẫn quá

Có những bải thao giảng, giáo viên thay vì đầu tư nội đung và phương pháp

thi lai qua chủ ý đến vide trang tri slide như viễn các hình hoa, lá xung quanh rất đậm,chữ thì mở nhạt và quá nhiều chữ trong một slide, thậm chí chèn cả

những hình ảnh chẳng liên quan đến bài giảng để trang tri, nhằm minh hoa

diều gì?

Tiiện nay, việc thay phương pháp giáng dạy và ứng dụng CNTT vào bài

giảng đã trở thành phế biển Đã có nhiều trường học nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh bằng việc đầu tư may chiéu &

từng lớp học Đó là việc nên làm, nhưng việc sử dụng đã đạt hiệu quả chưa,

có phù hợp với môn Ngữ văn hay không và đã cuỗn hút được học sinh chưa

thi lại là việc cần có những định hướng và giải pháp thích hợp

1.2.2.6 Khuynh hướng quả chú trọng câu hỏi

Truce xu hướng vận dụng phương pháp dạy học mới: Học sinh là trung

tâm, là chủ thế năng động sáng tạo, tích cực mà nhiều giáo viên đã thay đối

phương pháp dạy học từ thảy giảng sang thay hoi dé hoc sinh được là trưng

tâm Theo Rubi Rubinxtenxtanh: “Yếu tế của quá trình tư duy thường là tình

huỗng có vẫn để Con người bắt đầu tư đuy từ khi có nhu cầu hiểu biết một

cái gì” Đúng vậy, một điều kiện dã dược thực tiễn sư phạm và thực tiễn cuộc

sống xác nhận là kiến thức sẽ được lĩnh hội vững chắc nêu người học đó trải

qua suy nghĩ, có vượt qua khó khăn để tìm kiếm

Việc nêu câu hỏi trong giờ day là quan trọng Tuy nhiên, nhiều giáo

viên quá trú trọng câu hỏi trong giờ dạy Việc nêu quá nhiều câu hỏi trong

một lắc phẩm sẽ làm phá nát cấu trúc tác phẩm Điều quan trọng lả không còn

thời gian đề bình văn

Một hiện tượng phổ biến là các câu hồi ma giáo viên nêu trong giờ dạy

tác phẩm văn chương cũng chỉ tập trung theo oáo cầu hỏi theo phần hướng

dẫn học bài trong sách giáo khoa mà học sinh đã soạn sẵn theo sách học tốt

Tiến trình tổ chức bải dạy của gido viên chủ yếu chỉ tổ chức hướng dẫn cho

hoc sinh trá lời các câu hỏi sách giáo khoa, không hễ sảng tạo thêm khiến giờ đạy, nhằm chán vi hoc sinh đã trả lời sẵn Không có sự sáng tạo, không có sự

mới lạ, không có lời bình, v.v đã khiến cho giờ văn khô khan, nhạt nhẽo đơn

điệu không có chỗ cho những rung động thấm mĩ, không thể nào đạt được

hiệu quá thâm mĩ trong giờ học tác phẩm văn chương

Hơn nữa, hầu hết các câu hỏi giáo vién néu trong gid day vin nim

trong cơ sở của tư duy tái hiện kiến thức chưa có được sự thay đối trong nhận

lại những sự kiện, hiện tượng văn học theo một phương thức quen thuộc Kết

quả là chưa tạo ra được chất lượng mới về kiến thức và chưa được phát triển

thêm về phương thức nhận thức Giờ họu như thế hầu như đã lam ching lai

những rung cảm thắm mĩ, những xúc đông trữ tỉnh đâm chất văn nảy sinh từ

chính tâm hồn học sính trước mỗi t4c phẩm văn chương mà thay vào đó là sự

phân tích xét doán thiên về lí trí, nhẹ rung cảm nghệ thuật

Không chỉ quá lạm dụng câu hỏi trong giờ dạy bỏ quên đi những rung

động thấm mĩ qua các lời bình, nhiều giáo viên còn tích hợp trong bái giáng

của mình, biển soạn lồng vào phần cuối những câu hỏi giáo dục tư tưởng đôi khi xa lạ với vẫn đề cơ bản mà nhà văn nhà thơ muốn nói tới hoặc ít phù hợp

với giá trị chủ yếu ela Lac phẩm

Không có gi dang nghỉ ngờ khi nói rằng phân tích tác phẩm, chúng ta

cần cỏ sự vận đụng câu hôi nêu vấn đề một cách thuận lợi và xác đáng, Nói như 3ubinxxcnxvarh: *Tư đuy con người con người chỉ bắt đầu từ một vấn đề hay một câu hỏi, từ một sự ngạc nhiên hay sự thắc mắc, từ một sự mẫu

thuẫn” Chúng ta cũng biết rằng cảm thụ văn học bao giờ cũng mang tỉnh cá

nhân rất sâu đậm Một bài giảng văn, một bài phân tích văn học có thể phân

tích văn học muốn thành công dần gó những câu hỏi, tình huống nêu van dé

và được học sinh tiếp nhận có ý thức Nếu như giờ học chỉ có người thảy

thao thao tự diễn thì cũng không phải là giờ học đạt hiệu qua I1iệu quả đạt

được phải là học sinh học được gì, tiếp thu được gì sau giờ học Tuy nhiên, việc nều câu hỏi ở mức độ nào, loại câu hỏi nào phủ hợp với tửng nội đưng va

mức độ kiến thức thì lại cần giải pháp thích hợp

1.2.2.7 Khuynh hướng xã hội học dung tục trong văn chương

liện nay, khuynh huớng xã hội học dung tục giờ học tác phẩm văn

chuơng khá nặng nể Đây lả một khuynh hướng khá phé biến trong việc day

tác phẩm văn chương trong nhà trường hiện nay Khuynh hưởng xã hôi học

dung tục phá vỡ hiệu quả thẩm mĩ của môn Văn khiến giờ dạy tác phẩm văn

chương bị mắt đi đặc trưng của môn học rong giờ học PVC quá thiên về

tư liệu đời sống, nhân vật, con người xã hội mà bỏ quên mất nhà văn, người

đã sinh ra tác phẩm Dạy văn mà chí chủ trọng lịch sử xă hội má không chú

trọng nội dung tỉnh cảm thâm mĩ chủ trọng nội dung nhận thức mà không

quan (âm đến nội dung tình cảm, bải văn bị coi như một hiện tượng lịch sử xã

hội hơn là một đối tượng thẳm mĩ, vv Đặc biệt, chủ nghĩa sơ dỗ, bệnh sơ

đồ, khuynh hướng tỉnh họa do lỗi nhận thức sai lầm như trên đã làm cho việc day van chưa đạt được thẩm mĩ của giờ văn và không thoát khỏi lối mòn xã

hội đụng tục là vỉ vậy

Dã có nhiễu tiếng than phiền, chê trách từ các cơ quan chỉ đạo giáo dục,

từ uáu nhà nghiên cứu, giáo sư vả nhà văn cững tỏ ý lo ngại cho việc đạy văn

“Day văn mà như dạy chỉnh trị”, ° lay thơ mà không gây dược chắn động gì

trong lòng học sinh”, “Giờ văn không côn là niềm hứng thú say mẻ đối với cả

thầy và trò” ;*Cần trả lại bản chất thẩm mĩ cho văn học”.|12, tr 351 |

*Tác hại của căn bệnh xã hội đung tục không phải chỉ riêng cho việc

đạy văn mà đáng lo hơn cho việc hình thánh nhân cách xã hội chủ nghĩa cho

học sinh”.[12, tr.351] Hởi tính *con” vả tính “người” là hai phương diện cầu

trúc trong sinh thể con người Nhưng nếu trong giờ văn không mang lại

những hiệu quả thẩm mĩ trong văn chương, giờ văn chỉ tác động đến nhận

thức lí trí mà không tác động đến sự lay đông tâm hỗn học sinh Irong giờ

văn học sinh lạnh lùng với số phận nhân vật, xa lạ với nỗi niềm rung động của