Thảo dược chữa bệnh tăng huyết áp Phần I Tăng huyết áp là bệnh rất thường gặp ở người trung niên, người cao tuổi và đang ngày càng có xu hướng gia tăng, được xem là một trong những nguy
Trang 1Thảo dược chữa bệnh tăng huyết áp
(Phần I)
Tăng huyết áp là bệnh rất thường gặp ở người trung niên, người cao tuổi và đang ngày càng có xu hướng gia tăng, được xem là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới Hiện nay, có rất nhiều thuốc giúp điều trị căn bệnh này
Bên cạnh đó, y học cổ truyền còn có rất nhiều thảo dược, nhiều loại cây quý
có tác dụng hạ huyết áp Bài viết dưới đây xin giới thiệu một số thảo dược thông dụng, dễ tìm
Cúc hoa vàng
Tên khoa học Chrysanthemun indicum L., C boreale Ma và C
Lavandulaejolium (Fisch) Mak Thường dùng hoa để làm thuốc Trong hoa có
Trang 2chứa 3 glucosid và một số tinh dầu thơm Theo y học cổ truyền: Cúc hoa vị ngọt, đắng, tính hơi hàn Vào các kinh phế, can, thận Có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, mát gan, sáng mắt Thường được dùng để chữa các chứng phong nhiệt ở can kinh, mắt mờ, mắt đỏ sưng đau, hoa mắt chóng mặt Liều dùng 4-24g
Theo y học hiện đại: Dịch triết cồn cúc hoa vàng có tác dụng làm hạ huyết
áp kéo dài thông qua tác dụng giãn mạch ngoại vi Trong thực tiễn lâm sàng, cúc hoa vàng làm giảm nhẹ các triệu chứng của bệnh tăng huyết áp như đau đầu, mất ngủ, choáng váng Ngoài ra còn được sử dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh cảm lạnh, viêm não, cảm cúm…
Bài thuốc ứng dụng: Cúc hoa 12g, quyết minh tử 12g sao thơm, lá dâu 6g,
hòe hoa 6g, cam thảo nam 2g Sắc uống ngày một thang, chia uống nhiều lần trong ngày
Cây xú ngô đồng
Tên khoa học Clerodendrum trichotomum Thum, là tên gọi của một số cây như xích đồng nam (Clerodendrum squamatum Vahl) và cây bạch đồng nữ
(Clerodendrum fragrns (Vent) Willd)
Cây xích đồng nam còn có tên gọi: cây mò đỏ, bấn hoa đỏ Còn cây bạch đồng nữ còn có tên gọi: cây mò trắng, cây bấn trắng, vậy trắng
Trang 3Hai cây này thường dùng lá để làm thuốc, có thể dùng dưới dạng chè thuốc Trong lá cây có chứa một số glucosid và alkaloid, acid…
Kinh nghiệm dân gian thường dùng lá bạch đồng nữ chữa các bệnh ghẻ lở, mụn nhọt, rửa chốc đầu… và chữa bệnh khí hư, bạch đới của phụ nữ với liều 15-20g lá khô sắc uống Rễ xích đồng nam, bạch đồng nữ sắc uống có tác dụng chữa bệnh vàng da, vàng mắt
Theo các nhà khoa học, lá xú ngô đồng có tác dụng hạ huyết áp Các thí nghiệm trên động vật cho thấy huyết áp hạ rõ rệt
Thực tiễn lâm sàng cho thấy lá xú ngô đồng được sử dụng để điều trị bệnh tăng huyết áp (sau 4-5 tuần dùng hàng ngày, huyết áp mới giảm có ý nghĩa) Liều dùng hàng ngày 9-16g, chia 3-4 lần uống Chè lá còn có tác dụng an thần, giảm đau và chống viêm
Bài thuốc ứng dụng: Lá xú ngô đồng 12g, cúc hoa 12g, hoa hòe 6g, cam
thảo nam 2g Sắc uống ngày một thang
Cây ba gạc
Tên khoa học Rawolfia verticillata (Lour) Baill, còn có tên gọi San to (Sa Pa), Lạc toọc (Cao Bằng) Cây này mọc hoang ở rừng núi Việt Nam Thường dùng
rễ cây để làm thuốc Trong rễ cây có một số alkaloid, trong đó có reserpin là chủ yếu Hoạt chất này đã được chứng minh có tác dụng hạ huyết áp
Trang 4Tác dụng sinh học của cây ba gạc đã được chứng minh như hạ huyết áp, giảm nhịp tim, an thần Trong thực tiễn lâm sàng, người ta dùng reserpin để điều trị bệnh tăng huyết áp với liều 0,125-0,5mg/ngày, có thể dùng tới liều 6-15mg/ngày trong thời gian 3 tuần đến 2 tháng, huyết áp giảm được 30-40% chỉ số huyết áp
Khi sử dụng, có thể dùng dưới dạng thuốc sắc hoặc cao lỏng Với cao lỏng 1g cao/1g rễ có thể dùng theo liều trung bình 30 giọt mỗi ngày Có thể tăng tới liều 45-60 giọt/ngày, điều trị một đợt 10-15 ngày
Bài thuốc ứng dụng: Rễ ba gạc 12g, cam thảo nam 2g Sắc uống ngày một
thang
Hoa hòe
Tên khoa học Sophra japonica L., còn có các tên gọi hòe mễ, hòe hoa mễ, hoa hòe Đây là cây được trồng nhiều ở nước ta và là cây sống lâu năm Thường dùng nụ hoa làm dược liệu Trong hoa hòe có chứa rutin là hoạt chất chủ yếu, ngoài ra còn có Betulin
Theo tài liệu cổ, hoa hòe có vị đắng, tính hàn, vào 2 kinh can và đại trường Quả vào kinh can có tác dụng thanh nhiệt lương huyết Hoa có tác dụng chỉ huyết, quả có tác dụng gần như hoa nhưng có thể gây sẩy thai Dân gian thường dùng
Trang 5chữa các bệnh xích bạch lị, trĩ ra máu, thổ huyết, chảy máu cam, phụ nữ băng huyết Liều dùng 5-20g dưới dạng thuốc sắc
Tác dụng sinh học của hoa hòe đã được chứng minh: Rutin – hoạt chất của hoa hòe có tác dụng giống như vitamin P nên có tác dụng làm bền và giảm tính thấm của mao mạch, giảm trương lực cơ trơn và chống co thắt, giảm tác dụng của adrenalin trong cơ thể Trên thực tế lâm sàng, người ta thường dùng hoa hòe để dự phòng tai biến của bệnh xơ vữa động mạch và điều trị bệnh tăng huyết áp Ngoài
ra còn dùng trong các trường hợp phụ nữ băng huyết, chảy máu cam, ho ra máu, tổn thương ngoài da do bức xạ, chống dị ứng, thấp khớp, làm vết thương chóng liền sẹo
Bài thuốc ứng dụng: Hoa hòe 12g, quyết minh tử 6g, cam thảo nam 2g Sắc
uống ngày một thang
Ích mẫu
Tên khoa học Leonurus Heterophyllus Sw Còn có tên gọi sung úy, chói đèn Thường dùng thân lá với tên ích mẫu thảo hoặc quả chín có tên gọi là sung úy
tử Là cây được trồng để làm thuốc và cũng mọc hoang ở nhiều nơi ven suối, ven sông Hoạt chất của ích mẫu gồm có flavonoid, trong đó có một chất được xác định là rutin Ngoài ra còn có glucosid, steroid, tanin, tinh dầu… Trong quả có alkaloid là leonurin
Trang 6Theo tài liệu cổ, ích mẫu vị cay, đắng, tính hơi hàn, có tác dụng trục ứ huyết, sinh huyết mới, hoạt huyết, điều kinh Liều dùng 6-12g dưới dạng thuốc sắc hoặc cao thuốc Trong dân gian thường dùng ích mẫu để chữa các bệnh phụ nữ Còn dùng để chữa bệnh huyết áp cao, bổ huyết, bệnh về mạch vành, rối loạn thần kinh tim, lỵ… Quả ích mẫu dùng để làm thuốc thông tiểu, phù thũng, thiên đầu thống…
Tác dụng sinh học của ích mẫu trên tim mạch đã được các nhà khoa học chứng minh Cao lỏng ích mẫu có tác dụng làm hạ huyết áp thông qua cơ chế làm giảm tác dụng co mạch của adrenalin… Ngoài ra, ích mẫu còn có tác dụng tốt đối với cơ tim có bệnh Tác dụng an thần của ích mẫu đã được ghi nhận Một số vi khuẩn gây bệnh ngoài da cũng bị ức chế bởi ích mẫu… Liên Xô (cũ) đã áp dụng rượu thuốc ích mẫu điều trị tăng huyết áp, rối loạn thần kinh tim và làm thuốc an thần
Bài thuốc ứng dụng: Ích mẫu thảo 12g, lá dâu 12g, cam thảo nam 2g Sắc
uống ngày một thang
Đỗ trọng
Tên khoa học Cortex Eucommiae Là vỏ của cây đỗ trọng, chưa thấy mọc
hoang ở nước ta, hiện đã di thực được Vị thuốc này ta vẫn còn phải nhập Trong
đỗ trọng, có các alkaloid, D.glucosid, resin, acid hữu cơ, albumin, tinh dầu, chất béo…
Trang 7Theo tài liệu cổ, đỗ trọng có vị ngọt, hơi cay, tính ôn, vào 2 kinh can và thận Có tác dụng bổ can thận, mạnh gân cốt, an thai, dùng chữa đau lưng, đi tiểu nhiều, chân gối yếu mềm
Tác dụng sinh học của đỗ trọng trên tim mạch đã được chứng minh là tác dụng hạ huyết áp do ức chế trong tâm vận mạch ở hành tủy Ngoài ra còn có tác dụng làm mạnh sự co bóp cơ tim, lợi tiểu… Liên Xô (cũ) đã chính thức công nhận
đỗ trọng là vị thuốc dùng để điều trị bệnh tăng huyết áp, được dùng dưới dạng cao lỏng, thuốc sắc hoặc ngâm rượu
Cần chú ý: liều thấp có tác dụng giãn mạch, liều cao lại gây co mạch
Đỗ trọng có thể dùng để điều trị tăng huyết áp có biến chứng suy tim Ngoài ra còn có thể chữa các bệnh đau lưng, ra mồ hôi trộm, phụ nữ hay sẩy thai, trẻ em kinh giản (co giật)
Bài thuốc ứng dụng:
Đỗ trọng 100g, nhân sâm 12g Ngâm với 1 lít rượu trắng 29,5 độ (rượu lúa mới) Ngày uống 2-3 lần, mỗi lần 5ml
Đỗ trọng 5-12g, sắc uống ngày một thang
Đỗ trọng 5-12g, cúc hoa 12g, hoa hòe 6g Sắc uống ngày một thang