Luận văn thạc sĩ tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần este lipit và cacbohidrat hóa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh trung học phổ thông

lrong, khuôn khổ của luận văn tôi chọn đề tải “Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần esle, lpit và cacbohidral, hỏa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng

ĐẠI HỌC QUOC GIA IIA NOI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LE THU HOA

TUYEN CHION, XAY DUNG VA SU DUNG IIE TIIONG CAU II01

TRAC NGHI#M KHACH QUAN PHAN ESTE, LIPIT VA

CACBOHIDRAT, HOA HOC LOP 12 NANG CAO

NHÂM NÂNG CAO NĂNG LỰC NHẬN TIỨC

CHỦ HỌC SINH TRUNG HỌC PHÔ THONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHAM HOA HOC

HÀ NỘI — 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIÁ HÀ NỘI

TRƯỜNG DẠI HỌC GIÁO DỤC

LE THU HOA

TUYEN CHON, XAY DUNG VA SU? DUNG HE THONG CAU HOI

TRAC NGHIfM KHACH QUAN PHAN ESTE, LIPIT VA

CACBOIIDRAT, HÓA HỌC LỚP 12 NÂNG CAO

NHAM NANG CAO NANG LUC NHAN THUC

CHO HOC SINH TRUNG HOC PHO THONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC

CHUYỂN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VA THUC TIEN CUA DE TAL

1.1 Cơ sở ác nghiệm khách quan(TNKQ)

1.1.1 Khái niệm trắc nghiệm khách quan

2 Ưu điểm và nhược điểm của TNKQ

1.3.2 Mô hình của quá trình nhận thức

1.2.4, Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh Việt Nan: hiện my

1.3 Thực trạng việc sử dựng cau hỏi trắc nghiệm trong việc dạy học

chương este, lipit, cacbohidrat hóa học lớp 12 nâng cao theo hướng phát

triển năng lực nhận thức hiện nay trên địa bản huyện

Chương 2: TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỚN

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN PHẢN ESTE, LIPIT VÀ

CACBOHIDRAT, HOA HỌC LỚP 12 NÂNG CAO FHEO MỨC ĐỘ

NHẬN THÚC 22H HH gi ree

21 Dịnh huếng xây dụng, pháttiên vànôi dong cương bình hóa học THIPT

2.1.1 Mục tiêu chương trình nâng cao môn hóa học THPT

2.1.2 Chương trình hóa học hữu cơ lớp 12 phần este — lipit và cacbohidrat

2.2 Tuyển chọn và xây dựng hệ thống cau hỏi trac nghiệm khách quan

phan este, lipit và cacbohidrat hóa học lớp 12 nâng cao theo các mức độ

2.2.2 Chương cacbohidrat

3.3 Sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần este, lipit va

cacbolidral hóa học lớp 12 nâng cao trong đạy học HHu re

2.3.1 Sứ dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan đề truyền thụ kiến thúc

2.3.2 Sứ dụng câu trắc nghiệm khách quan để hoàn thiện kiến thức

2.3.3, Sứ dụng câu trắc nghiệm khách quan để kiểm tra — đánh giả

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm eevee

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm ¬— ¬—

3.3 Thực nghiệm sư phạm

3.3.1 Dồi tượng vả địa bàn thực nghiệm

3 3.3 Phương pháp đánh giá chất lượng bài tập theo các rrức độ nhận thức

và tư duy của học sinh

3.3.3 Nội dung thực nghiệm

phát từ lâu ở các nước trên thể mới Trong vị lav hoc bai moi, én tap,

cũng cố, hệ thống hóa kiến thức, câu hới trắc nghiệm khách quan có những ưu

và giải quyết vấn đẻ, mặt khác tạo điều kiện để các em có thể tự đánh

và thi tuyển, phương pháp trắc nghiệm khách quan bảo đảm tính khách quan,

chính xác vả công bằng

Trong những năm gắn đây nên giáo dục nước ta đã có những thay đổi về

cả mục đích, nội dung và phương pháp dạy học nhằm dap ứng được nhu cầu của

xã hội và bắt kịp với sự bùng nễ tri thức Việc nâng cao chất lượng day va hoc

đồi hỏi người giáo viên phải luôn tự trau dôi kiến thức, nghiền cứu các phương

pháp tối ưu nhất để truyền đạt cho học sinh khối lượng +kiến thúc cơ bản một cách chính xác, khoa học và sâu sắc, bên cạnh đó phải đảo tạo học sinh trở

thành những con người có khả năng đáp ứng được những yêu cầu phát triển

kinh lế xã hội, biết vận đụng sáng tạo, giải quyết duoc cdc vin để học tập mã

thực tiễn đặt ra và nhất là dễ hỏa nhập với cộng đẳng Nhằm đáp ứng được những yêu cầu trên, trong những năm gần đây việc đánh giá kết quả học tập, thí

cử của học sinh đã được ngành giáo dục thực hiện bằng phương pháp trắc nghiệm khách quan ở một số bệ môn khoa học

hỏi trắc nghiệm Tuy

Hiện nay có rất nhiều tải liệu có sử đụng các

nhiễn vấn đề đặt ra là xây dựng và sử dụng câu hôi trắc nphiệm khách quan

trong đạy hạc như thể nào nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh, dé

từ đó mỗi giáo viên có thể biên soạn câu hỏi trắc nghiệm theo mục đích yêu cầu phù hợp với nang luc cia hoc sinh và nâng cao chất lượng đạy học lrong, khuôn khổ của luận văn tôi chọn đề tải “Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ

thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần esle, lpit và cacbohidral, hỏa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho lọc sinh trung học phố

3

thông” đây là phần kiến thức Hóa học hữu cơ lớp 12 đối với học sinh lả khó về phân cấu tạo và tính chất, hi vọng gúp phần nhỏ bử vào việc kiểm tra đánh giá

kết quả học tập của học sinh và giúp học sinh phát triển năng lực nhận thức

trong hệ thông các câu hồi trắc nghiệm khách quan Từ đó nâng cao chất lượng,

đạy và học hóa học hữu cơ nói riêng và hóa học trung học phổ thông nói chung,

2 Mục đích nghiên cứu

~ Nghiên cứu phương pháp xây đựng và sử dụng câu hởi trắc nghiệm

- Nghiên cứu cơ sơ lí luận về nhận thức

- Tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan

phần este, pit va cacbehidral, hoa hoc lop 12 nang cao nhim nang cao ming lye nhận thức cho học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tận hợp các tải liệu có liên quan đến xây đựng và sử dụng câu hỏi trắc

nghiệm và nhận thức

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về xây đựng và sử dụng câu hởi trắc nghiệm và nhận thức

- Tìm hiểu thực trạng sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần

este, pit va cacbohidrat, hoa hoc lép 12 nang cao nhằm nâng cao năng lực nhận

thức cho hoc sinh trang hoc phổ thông

- Tuyển chợn xây đựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan

phần este, pit va cacbohidrat, hoa hoc lop 12 nang cao nhằm nang cao ming lực

nhận thức cho học sinh trung học phổ thông

- Tién hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra, đánh giá chất lượng và khả năng sử đụng các câu hỏi trắc nghiệm nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho

học sinh trung học phổ thông

4, Khách thé và đối tượng nghiên cứu

- Khách thê: Quá trình dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông

- Dối tượng: Iiệ thống các câu hôi trắc nghiệm khách quan phần este, lipit va

cacbohidrat, hóa học lớp 12 nâng cao.

5 Phạm vi nghiên cứu

- Tuyển chợn, xây dụng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phan este, lipit va cacbohidrat, hóa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh trung học phổ thông

~ Thực nghiệm sư phạm tại 2 lớp 12 ở hai trường, trung, học phổ thông Thanh

Oai A va THPT Tran Ding Ninh

6 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu tuyển chọn, xây dựng và sử đụng được hệ thống câu hôi trắc nghiệm khách quan phan este, lipit va cacbohidrat, héa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho hoc sinh trang học phố thông đa đạng, phong phú sẽ

gop phan nang cao chat lượng, kiểm tra đánh giả kết quả học tập của học sinh và gitp hoc sinh phat triển năng hực tư duy, năng lực giải quyết vấn để, đồng, thời

giúp giáo viên có thé x4y dung hệ thống câu hỏi theo mục đích yêu cầu và phù hợp với năng lực của học sinh

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp tài liệu về tuyển chọn, xây dựng vả sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần este, lipit va

cacbohidrat, hóa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng cao năng lực nhận thức ch

học sinh trung học phố thông

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: quan sát, điều tra, phòng vấn tìm hiểu về việc xây đựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm ở trường phế thông

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: kiểm nghiệm hiện qua của hệ thống các câu hỏi trắc nghiém khách quan

- Phương pháp thống kê, xử lý sẽ liệu

8 Dóng góp của dé tai

- Vẻ mặt lí luận: Góp phần làm sáng tỏ việc xây dựng và sử dụng hệ thông câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần este, lipit và cacbohidrat, hóa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh trung học phố thông

- VỀ mặt thực

: tuyển chọn, xây đựng vả sử dụng hệ thống câu hôi trắc

nghiệm khách quan phần este, lipit vi cacbohidral, hóa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh trung học phổ thông

5

9 Câu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận vả khuyến nghị, tài liệu tham khảo, nội

dung chỉnh của luận văn được trỉnh bảy trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sử lí luận và thực tiễn của để tải

Chương 2: Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc

nghiệm khách quan phần este, lipit và cacbohidrat, hóa học lớp 12 nâng cao nhằm nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh trung học phổ thông

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHUONG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CUA DE TAL

1.1 Cơ sở lý luận về trắc nghiệm khách quan(TNKQ)

1.1.1 Khải niệm rắc nghiệm khách quan

Trắc nghiệm là gì? Theo nghĩa chữ Hán “trắc” là đo, “nghiệm” là suy xét,

113 Phén logi cin hii TNKQ và ưu, nhược diém cita từng loại cân hồi

1.1.3.1 Loại đúng - sai hoặc có khong

1.1.3.2 Loại ghép đôi

1.1.3.3 Loại diễn khuyết

1.1.3.4 Loại nhiều lựa chọn

1.2 Cơ sở lí luận về nhận thức

1.2.1 Khái niệm nhận thức

hận thức là một quá trình Đặc trưng nổi bật nhất của hoạt động nhận thức lả phản anh hiện thực khách quan Hoạt động nay bao gdm nhiều quá trình

khác nhau và mang lại những sân phẩm khác nhau vẻ

Căn cứ vào tính chất phân ánh, có

hai mức độ lớn:

lên tượng khách quan

la (oán bộ hoạt động nhận thức thành

- Nhận thúc cảm tỉnh (cảm giác và tri giác)

- Nhận thức lý tính (tư đuy và tưởng lượng)

Nhận thức có liên quan chặt chẽ với sự học Về bản chất sự học là một quả trình nhận thức Iọc tập là một hoạt động nhận thức đặc biệt của cm người 1.2.1.1 Nhận thức cẩm tỉnh (cẩm giác và trì giác)

1.3.1.2 Nhận thức li tỉnh (hư dhụy và tưởng tượng)

1.2.2 Mô hình của quá trình nhận thức

1.2.2.1 Mô hình của quả trình nhận thức

Một quá trình nhận thức thể hiện trong trí não chúng ta về thế giới xung

quanh mình đó là các quả trình phân tích thông tin và xử lí các thông tỉn một số khác hướng vào nội tâm như những quá trình tr đuy vả tưởng tượng

1.2.2.2 Các phương pháp tác động chủ yêu vào nhận thức cả nhân

Tản chất của nhóm phương pháp này là tác động chú yếu vào khâu nhận thức cá nhân Từ đó giúp cá nhân lĩnh hội một hệ thẳng trị thức, phát triển các

năng lực trí tuệ tích luỹ kiến thức và có được sự hiểu biết đúng, có được

những trì thức cần thiết về các giá trị huần mực xã hội cần hinh thanh trong

nhần cách Đích cuối cùng của các tic động vào nhận thức lả hình thành một

trình độ học vẫn nhất định, hình thành thế giới quan khoa học, hệ thông quan điểm sống Trong quá trình đạy học nhóm phương pháp nảy bao gam các

phươn pháp thuyết trình vấn đáp, phương pháp trực quan, phương pháp thâo luận, các phương pháp củng có, ôn tập

‘Trang việc phát triển nãng lực nhận thức của HS, khâu trung tâm là phát

triển năng lực tư duy

1.2.3 Vẫn dé phat trién te duy

1.2.3.1 Khai niém tec duy

Tư duy là một quả trình tâm li thuộc nhận thức lí tính, lá một mức độ nhận thức mới về chất so với cảm giác vả tri piác

1.2.3.2 Đặc điểm của tu duy

ân chảt sơ với nhận

Là một mức độ mới của nhận thức lí tính, khác xa về

thức căm tính, tư duy do con người tiến hành với tư cách là chủ thể cá những

đặc điểm cơ bản sau:

- Tinh có vấn để của tư đuy

- Tinh gián tiếp của tư đuy

- Tinh trừu tượng và và khải niệm của tự duy

~ Tư duy liên hệ chặi chế với ngôn ngữ

- Tư đuy có quan hệ mật thiết với nhận thức cảm tinh

1.2.3.3 Day hoc dé phat trién te duy

Vv

cân đối đó là dạy để phát triển tư duy, dạy có tư duy và đạy về tư duy

éc day tr duy cần phải bao sồm ba thành tổ tạo thành một chương trinh:

- Dạy để phát triển tư đuy:

Bảng 1.1 Bằng năng lực tư duy và kĩ năng theo quan diễm của cố giáo sư

Nguyễn Ngoc Quang đối chiến với phần loại của giáo sư Hlaam

về quá trình nhận thức

Kết quả học tập

Chuỗi cấp Năng lựctưduy Phân loại của Bloom về Kĩnăng

- Tu duy cu thé 1 Biết: Nhớ lại thông | - Băt chước theo

tin giống như đã được | mẫu

trình bảy

- Tư đuy logic (suy 2 IHểu: Cỏ khả năng sử | - Phát huy sang

luận, phân tích,so đụng một số thông tin | kiến (hoàn thành

sánh, nhận xét) mà không nhất thiết | kĩ năng theo chỉ

biểu toàn bộ hàm ý và | dẫn, không còn

mối chúng lên quan của bắt chước máy móc)

8

cấp độ cao, khái quát hóa) tình huống khác nhau xác nhịp nhàng,

dẫn) 'tư duy trừu trọng 4 Phân tích: Có khả - Sáng tạo (hoàn (suy luận mội cách năng đùng những công | thành kĩ năng một sáng tạo} cụ khác để hiểu thành cách dễ dàng có

phần cấu thành Có khả | sang tạo, đạt tới

năng phần nhỏ thong tin | trinh độ cao)

bạch Tế hợp các yếu tố

†ao nên một câu trúc

6 Đánh giá: Tạo nên

- Dạy có lư đuy

- Dạy về tư đuy

1.2.3.4 Tư dhụ: hóa học

Tư duy hóa học được đặc trưng bởi phương pháp nhận thức hóa học

nghiên cứu các chất và các qui luật chỉ phối quá trình biến đổi này Việc sử đụng các thao tác tư đuy, sự suy luận đều phải tuân theo các qui luật này

1.2.4 Dứnh giá trình dộ phát triển tr duy của học sinh Liệt Nam hiện nay

Sau khi nghiên cứu các quan diém đánh giá mức độ của quá trinh nhận

thức và tư duy theo quan điểm của cố GS Nguyễn Ngọc Quang và của GS

Benjamin Bloom, chúng Lôi thấy có những diễm tương đẳng Vị thé, theo ching

tôi nên đánh giá trình dé phat triển tư đuy của HS theo các mức độ: Biết, hiểu,

vận dụng, vận dụng sáng tạo Cụ thé:

- Biết: khả năng nhớ lại kiến thức mội cách máy móc và nhắc lại được

- Hiểu: khả năng hiểu thấu được ý nghĩa kiến thức, giải thích được nội dung

kiến thức, diễn đạt khái nệm theo sự hiểu biết mới của mình

- Vin dung: Kha ning sit dung thông tin và biến đổi kiến thức từ dạng này sang

đạng khác, vận dụng kiến thức trong tình huỗng mới, trong đời sống, trong thực tiễn

tân đụng sáng tạo: Sử dụng các kiến thức đã có, vận dụng kiên thức vào tỉnh

huếng mới với cách giải quyết mới, linh hoạt, độc đáo, hữu hiệu

1.3 Thực trạng việc sử dụng cầu hỏi trắc nghiệm trong việc dạy học

chương este, lipit, cacbohidrat hóa học lớp 12 nâng cao theo hướng phát

triển năng lực nhận thức biện nay trên dịa bàn huyện

Dé danh giá thục trạng việc dạy học chương este, Hpi(, cacbohidrat hóa

học lớp 12 nâng cao (heo hướng phái triển năng lực nhận thức ở trường trung học phổ thông nói chưng và trên địa bản huyện nói riêng, chúng tôi tiến hành

điều tra ở trường TIIPT Thanh Oai và TIIPT Trần Dăng Ninh, với số lượng 200

học sinh đang học ở khối lớp 12 với mục đích:

- ‘lim hiểu thực trạng dạy học hóa học chương este, lipit, cacbohidrat hóa học

lớp 12 nâng cao theo hướng phái triển nắng lực nhận thức

~ Tìm hiểu về việc sử dụng câu hỏi trắc nhiệm khách quan của học sinh

Qua kết qua điều tra trên cho thấy trong quả trình giảng dạy các thầy cô

đã có sử dụng câu hôi trắc nghiệm khách quan trong day học tuy nhiên là không

thường xuyên và chú yếu là vào các giờ luyện tập déng, thoi da giao cac bai tap

trắc nghiệm cho học sinh nhưng chưa chú trọng đến việc phát triển năng lực

nhận thức chơ học sinh Về phía học sinh cũng đã tiết tự lừm va lam các câu hôi

trắc nphiệm khách quan

10

3 Thực trạng việc sử dụng câu hỏi trắc nghiệm trong việc dạy học chương cste,

lipit, cacbohidral hóa học lớp 12 nâng cao theo hướng phát triển năng lực nhận

thức liện nay trên địa bản huyện

CHƯƠNG 2 TUYỂN CHỌN, XAY DUNG VA SU DUNG HE THONG CAU HOI

TRAC NGIIIEM KEHACIE QUAN PIIAN ESTE, LIFIT VA

CACBOHIDRAT, HOA HOC LOP 12 NANG CAO THEO

2.1.2 Chương trình hóa hoc hitu co lop 12 phan este — lipit va cachohidrat

Chương trình hóa học lớp 12 trung hoe phé thông nghiên cứu tiếp lục một

số loại hợp chất hữu cơ, các nhóm kim loại và vấn để vai trò của hóa học đối với cáo vấn để kinh tế, xã hội và môi trường

Chương 1: Este — Lipit

Tội đung kiến thức trong chương cung cấp cho học sinh các kiến thức về

este, lipit va chat giặt rửa Các loại bài học trong chương được xây dựng trên nguyên tấc từ cầu tao phan ti dé dự đoán tính chất Các tính chất đự đoán được

kiêm chứng qua nội đưng tính chất vật lý và tính chất hóa học

Nội dung kiến điức của mỗi bài học đều chứa đựng nhiéu kién thức đã được học ứ các chương trước đó Kiến thức về ancol, axit cacboxylic là kiến

11

thức nề để hiểu về este va tir este hiểu được lipit, chất béo Vi vậy hơạt động ôn tập, vận dụng, kiến thức của các chương trước cần được chú trọng thường xuyên

giúp học sinh chủ động trong việc tiếp thu kiến thức mới Đồng thời trong

chương còn cò bài luyện lập “mối quan hệ giữa hidrocacbon và mội số dẫn xuất

chứa ơxí cúa hidrocacbon” dễ

ệ thống hóa kiến thức về sự chuyển hóa giữa các

loại hiđrocacbon; chuyển hóa giữa hiđrocacbon và một số dẫn xuất chứa oxi;

chuyển hóa giữa một số đẫn xuất chứa oxi và rèn luyện kỹ năng hóa học cơ bản

quan trong

Chuong 2: Cacbohidrat

Nội dung kiến Ihức trong chương giúp học sinh nghiên cứu về khái Tuộm chung vả các loại cacbohiđrat: Glucozơ, saccarozơ, tính bột, xenlulozœ vả tính chất từng loại cacbohiđrat cùng cac dang đồng phân của chúng Cấu trúc của từng loại cacbohidrat có chú đến dang mach vong va mỗi liên hệ siữa cấu trúc

phân tử và tính chất của chúng

3.2 Lựa chọn và xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần este,

lipit và cacbohidrat hóa học lớp 12 nâng cao theo các mức dộ nhận thức

2.2.1 Chiwoug Este — Lipit

3.2.2 Chương cacbohidrat

2.3 Sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần este, lipìL và

cacbohidrat hóa học lớp 12 nâng cao trong dạy học

3.3.1 Sử dụng câu hỗi trắc nghiệm khách quan để truyền thụ kiến thức

3.3.2 Sử dựng câu trắc nghiệm khách quan dễ hoàn thiện kiễn thức

2.3.3 Sir dung cau trắc nghiệm khách quan để kiểm tra — đánh giá

TIEL KET CHUGNG 2

Trong chương này chúng tôi đã trình bày một số vấn để sau:

1 Định hướng xây dựng, phát triển và nội dung chương trình hóa học UHPT

2 Lựa chọn và xây dựng hệ thống câu hôi trắc nghiệm khách quan phan este,

lipi và cacbolndral hóa học lớp 12 nâng cao thoo các mức độ nhận thức

12