Luận văn thạc sĩ tuyển chọn xây dựng và sử dụng các thí nghiệm hóa học bài tập thực nghiệm Để tạo hứng thú và rèn luyện tư duy cho học sinh qua dạy học phần phi kim hóa học 10 nâng cao

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUONG DAI HOC GIAO DUC NGUYEN THI THUY TUYẾN CHỌN, XÂY DỰNG VẢ SỬ DỤNG CÁC THÍ NGHIỆM HÓA HỌC, BÀI TẬP THỰC NGIHỆM ĐỀ TẠO HỨNG THỦ VẢ RÈN LUYỆN TU DUYCHO HỌC SI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUONG DAI HOC GIAO DUC

NGUYEN THI THUY

TUYẾN CHỌN, XÂY DỰNG VẢ SỬ DỤNG CÁC THÍ NGHIỆM HÓA HỌC,

BÀI TẬP THỰC NGIHỆM ĐỀ TẠO HỨNG THỦ VẢ RÈN LUYỆN

TU DUYCHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC PHẢN PHI KIM,

HÓA HỌC 10 NÂNG CAO

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA TỌC

HA NOL- 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIÁ HÀ NỘI TRƯỜNG DẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYÊN THỊ THỦY

'TUYẾN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÁC THỈ NGHIỆM HÓA HỌC,

BÀI TẬP THỰC NGIHỆM DẺ TẠO HỨNG THỦ VẢ RÈN LUYỆN

'TƯ DUYCHO HỌC SINH QUA ĐẠY HỌC PHẦN PHI KIM,

THIÓA HỌC 10 NÂNG CAO

LOI CAM ON

Luận văn được hoàn thành tại Dại học Giáo đục dưới sự hưởng dẫn

khoa học của GS— TS Lâm Ngọc Thiểm Tôi xin bảy tả lòng kinh trọng và biết

ơn sâu sắc về sự hướng dẫn tận tình và đâu tâm luuyễt của thầy trong suốt quá

trình thực hiện và hoàn thiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong trường Đại học

Giáo dục — Đại học Quốc gia Hà Nội dã trực tiếp giáng dạy cho tôi trong

suốt khỏa học

Téi cling xin danh t6i gia đình, dồng nghiệp, bạn bè, các em học sinh đã

động viên, giúp đỡ, chia sẻ khó khăn trong suối thời gian thực hiện luận văn

Cuỗi cùng, tôi xin cảm ơn phòng Lào tạo trường Đại Học Giáo dục —

Đại học Quốc gia Hà cẩm ơn bạn giám hiệu các trường THPT AJỹ Đức

1, THPT Tùng Thiện đã tạo điều kiện dé t

thực nghiệm sư phạm

ẩn hành điều tra thực trạng và

Aặc dù đã cổ găng nhưng do thời gian có hạn, nên chắc chắn nội dung

luận văn còn nhiêu thiểu sát Tôi rất mong tiếp tực nhận được sự đóng góp

gui bán của các thấy cô, của các bạn đồng nghiệp dé đề tài được hoàn thiện

hơn va hy vong rang dé tai co thể dược ứng dụng vào thực tiễn giảng dạy sau

nảy:

Hà Nội, ngày 20 thẳng 10 năm 2016

Tác giả

Nguyễn Thị Thúy

Tanh mục các biểu đồ - - vii

MỞ ĐẦU

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA DẺ TẢI 6

1.1 Dạy học và vai trò của đạy học 6

1.12 Vài trỏ của quá trình dạy học dối với sự phát triển trí tuệ 6

12.4 Phương pháp kích thích hứng thú - 9

1.3 Tư duy và sự rên luyện tư duy trong dạy học eo, TÔ

1.3.2 Các thao tác của tư đuy trong day ho " 10

1.3.3 Tầm quan trọng của việc phát triển tư duy - 2

thứng thú và rên luyện tư duy cho học sinh - 17

1.5 Thực rạng việc sứ dụng thí nghiệm hóa học và bài tập thực nghiệm ở một

số trường THPT trên địa bàn thành phố Hà Nội - 18

CHƯƠNG 2: TUYỂN CHỌN - XÂY DỰNG, SỬ DỤNG HỆ

THONG THi NGHIEM HOA HQC, BAI TAP THUC NGHIEM DE TAO HUNG THU HQC TAP VA REN LUYEN TU DUY CHO

THỌC SINH QUÁ DẠY HỌC CHƯƠNG HALOGEN VÀ CHƯƠNG

OXI - LUU HUYNH

2.1 Cơ sở của việc xây dựng hệ thống thí nghiệm hoa hoe va bai tap thực

nghiệm trong dạy học hỏa học

3.1.1 Cơ sỡ của việc xây dựng hệ thông 0 thi nghiệm hỏ hỏa học

2.1.2 Cơ sở của việc xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm

2.1.3 Yêu cầu của chương Halogen vả chương Oxi Lưu huỳnh,

2.2 Xây dựng hệ thống thi nghiệm hóa học để tạo hứng thủ và rẻn huyện từ

2.2.1 Xây dựng hệ thống thí nghiệm biểu diễn 25

2.3 Xây dụng hệ thống bài tập thực nghiệm để tạo hứng thú và rẻn luyện tư

3.3.1 Bài tập hóa học thực nghiệm được thực hiện bằng thí nghiện 49 3.3.2 Bài tập thực nghiệm được thực hiện bằng thí nghiệm mỏ phỏng, qua các

băng hình, máy vị tính với các thí nghiệm phức tạp - s0

2.3.3.Bài tập tirrc nghiêm được tiền hành qua hình vế - $4

2.3.4 Bài tập thực nghiệm được diễn tả bằng lý thuyết và học sinh vận đụng

2.3.5, Bai tap thạc nghiệm được ímg đụng trong thục tiễn Ø2

2.4 Phương pháp sử dụng thí nghiệm hóa học và bi tập thực nghiệm dé tạo

tưởng thú học tập và rên luyện Lr duy cho học sinh - 65

2.4.1 Thương pháp sử dung thì nghiệm hóa học để tạo hứng thú và rèn luyện

2.4.2 Thương pháp sử dựng bài tập thực nghiệm để tạo hứng thú và rèn luyện

3.2 Phương pháp, nội dung và đối tượng thực nghiệm

3.4 Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

3.4.1 Phân tích định lượng kết quá thực nghiệm

3.4.2 Kiếm định kết quả thực nghiệm

DANIIMUC CAC BANG

Bang 1.1 Múc độ sử dụng BTTN và TNHH trong dạy học của giáo viên

Bang 3.1 Phân phối tấn số học sinh đạt điểm x; (két qua TNSP bài sé 1 Bang 3.2 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lay tích bài số 1

Bang 3.3 Phân phải tần sé hoc sinh dat didm x (két qua TNSP — bai số 2)

Bảng 3.4 Phần phối tần số, tẫn suất và tần suất ly tích bài số 2

Bang 3.5 Phân phải tần số, tần suất và tần suất lũy tích tổng hợp

Bảng 3.6 Số %6 học sinh đạt điểm giỏi, khá, trung bình vả yếu

Bảng 3.7 Tổng hợp các tham số đặc trưng trang bài kiểm tra

Bang 3.8 Pang kiểm định giả thuyết thống kê số trung bình công giả thuyết

Tụ các bài kiếm tra TN sư phạm

DANII MỤC ĐỎ TT, HÌNH, BIỂU ĐỎ

Hình 1.1 So đỗ điện phân dung dich NaCl

Hình 12 Sơ đồ thí nghiệm điều chế 8O;

Tình 2.1 Tính tẩy màu của clo âm

TTình 2.2 Điều chế và thu khí clo

Hình 2.3 O; tác dụng với Mg

Hình 2.4 Điều chế 8O;

Tình 2.5 Nhôm phân ứng với iot

Hình 2.6 Thí nghiệm ngọn lứa phát ra âm thánh

Tình 2.7 Thí nghiệm diễu ché khí clo

Hinh 2.8 Cách thu khí clo

Đồ thị 3.1 Đường Hữy tích bài kiểm tra số 1

Tlinh 3.2 Diểu đề biểu diễn tần suất điểm số bải kiểm tra số 1

Đồ thị 3.3 Đường lũy tích bài kiểm tra số 2

Hình 3.4 Biểu đồ biểu diễn tần suất điểm số bài kiếm tra số 2

Đỗ thi 3.5 Dường lũy tích tổng hợp

Biểu đồ 3.6 Biểu dồ so sánh kết quả học tập (phần tổng hợp)

16

16 -37

31

MỞ ĐẢU

1 Lido chon dé tai

Nghi quyết Trmg tương 8 Khóa XI đã nói rằng:“ Dắi với giáo dục phế thông,

†ập trung phát triển trí tuệ, thể chát, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát

cho hoo sinh Nang cao

chất lượng giáo đục toàn điện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thông, đạo đức,

hiện và bồi đường năng khiến, định hướng nghé ne!

lối sông ngoại ngĩt, tín họe, năng lực và kỹ năng thục hành, vận dung kiên thức vào

Thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suất đời ”

Sự đối mới giáo đục nhằm tạo ra những con người toàn điện có phẫm chất dao đức, có sứo khỏe, có trí thức và năng động sáng tạo Trong đó đổi mới phương pháp đạy học được hiểu là tố chức các hoạt động cho người học, từ đó khơi dậy và thúc

iy léng ham mudn, phat triển nhu cầu tìm tòi, khám phá, phát huy khả năng tự học

Trong trường phổ thông, thí nghiệm giúp bọc sinh làm quen với những tính

chất, mối liên hệ và quan hệ có tính quy luật giữa các đổi tượng nghiên cửu, giúp

làm cơ sở đề nấm vững các quy luật, các khải riệm khoa học và biết cách khai thắc chủng, Thi nghiệm hoả học còn giúp học sinh có kha nang van dụng những quả trình nghiên cửu trong nhà trường, trong phỏng th nghiệm vảo phạm virông rãi trong các lĩnh vục hoạt động của con người,Đổi với bộ môn Hoá học, thí nghiệm dóng một vai trò đặc biệt quan trọng như một bộ môn không thé thiếu, không thẻ

tách đời trong quả trình dạyvà học Thị nghiệm hod học còn có tác dụng phát triển

từ duy, giảo dục thể giới quan duy vật biện chứng vả cúng có niềm tin khoa học cua

học sinh

Bài tập hóa học thực nghiệm là một trong số loại bải tập có tác dụng cúng cổ

lý thuyết, rèn luyện kỹ năng kỹ xảo thực hành, có ý nghĩa lớn trong việc gắn liên lý thuyết và thực hành Loại bài tập này vừa rang tính chất lý thuyết và tỉnh chất thực hành Mối quan hệ hũu ca được thể hiệ

nảy học sinh cần nằm vững lý thuyết, vận dụng lý thuyết để vạch phương án giải

quyết và vận đụng, kỹ xảo thực hành để thực hiện phương án đã vạch ra

Tléa hoc 14 một bộ mên khoa học thực nghiệm, việc tăng nội dưng thựo hành

va bai tập thực nghiệm trong đạy học hóa học giúp rèn luyện kĩ năng thực hành,

rõ khi giải bài tập nảy Muốn giải bài tập

phat triển tư đuy Trong hoạt động đạy học nói chung và hoạt động đạy học hoa học

nói riêng, hửng thủ học tập lá dộng lực thúc dây tính tích cực, tự giác trong học tập, Jong say mê, ham hiểu biết trị thức khoa học

Nội dung chương trình sách giáo khoa 10 ban cơ bản vá năng cao đã đưa ra

những thí nghiệm bằng hình vẽ và cò thêm tiết thực hành, nhưng thí nghiệm học sinh được làm vả theo dõi tử thầy cô giáo còn hạn chế, nên việc bình thành kỹ năng thực hành thí nghiệm cũng hạn chế Vị vậ

thì giáo viên nên đưa các bài tập thực nghiệm để đạt hiệu quá day học cao

ý, song song với việc sử dụng thí nghiệm

'Từ những lý do trên, tôi chọn đề tái: “Tuyễn chọn, xây dựng và sử dụng cúc

thí nghiệm hóa học, bài tập thực nghiệm dễ tạo bừng thú uà rèn luyện tư duy cho học sinh qua dạy học phần phí kim, lóa học 10 nông cao”

2 Tịch sử vẫn dễ nghiên cửu

Hién nay đã có mệt số đề tải

~ Tạo hững thủ cho học sinh yếu kém rong quả trình đạy học phẩn Phi Kim- Hóa học 10- THPT; của Nguyễn Thị Vân, Trường ĐH Giáo Dục

~ Một số biện pháp tạo hứng thú góp phân nâng cao kết quả học tập cho học

sinh phân Phí kim Hóa học 10- THPT; của Đăng Thanh Trang, Trưởng ĐH Giáo dục

- Sử dụng thí nghiệm vui và äo thuật hóa học nhằm: Nâng cao hứng thi học

lập hóa học cho học sinh phổ thông- của Hoàng Thị Minh Anh, Đại học Sư phạm

Ha N@i(1995)

- Nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của học sinh thông qua đạy học

chương Sự điện li hỏa học 11 chương trình nâng cao; của Nguyễn thị Hường,

Trường Đại Học Giáo Dục

- Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thông bài tập thực nghiệm nhằm nâng,

cao kiến thức kỹ năng thực hành cho học sinh 11 phản phi kim, Nguyễn Thị Lan Phương, Trường DỊ1 Giáo Dục

‘Tuy nhiên, chưa có nhiều để tải sử dụng bải tập thực nghiệm vả thí nghiệm hóa học đề tạo húng thủ và rên luyện tư đuy qua đạy học phần phi kim lớp 10

3 Mục đích nghiÊn cúu

- Tuyến chọn, xây đựng hệ thông các thí nghiệm biểu biến, thí nghiệm hóa học

vui và các dạng bài tận thực nghiệm vẻ hiện tượng hóa học trong thiên nhiên, trong

cốc iw tạo hứng thú học lập cho H trong cá giờ học Hỏa học

- Rèn luyện khả năng tư đuy sáng tạo, kỹ năng thực hành và làm thí nghiệm

ida học

~ Giúp HS có thêm kiên thức về các hiện tượng hóa học đang xây ra

3

- Sử dụng, có hiệu quá hệ thống, thi nghiệm và bài tập thực nghiệm trong giãng, day hóa học ở trường phố thông,

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

#1 Nghiên cứu các vẫn để ca sðlý luận của đề tài

- Nghiên cứu về sự phát triển tư duy và ining thú học tập của IIS trong qua

trình học tập ở trường phô thông,

- Vai trò của hứng thú học tập đổi với quá trinh lĩnh hội kiến thức của HS

- Phương pháp tạo hứng thú học tập của HS

421

chương Halagen và chương Oxi - Lưu huỳnh

at kế hệ thông thí nghiệm, hệ thống bài tập thực nghiệm ở các bài trong

4.3 Tién hành thực nghiệm sư phạm

~ Thục hiện giảng dạy các bài học sử dụng thí nghiệm hóa học và bài tập thực nghiệm

~ Kiểm Ea thí điểm, điều tra, đánh giá và rút ra bài học sự phạm

4.4 Xứ lý kết quả rực nghiệm, đưa ra kết luận, đề xuất, kiễn nghị và hoàn thiện

Thời gian thực hiện: Ti thang 11/2015 dén thang 10/2016

6 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

6.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình đạy học hóa học ở trường trung hocphé thông, Việt Nam

62 ĐÃI tượng nghiên cứu

- Hệ thông lý luận về hứng thú và tư duy của học sinh

~ Hé thing thi nghiệm hỏa học và bãi tập thực nghiệm trong chuong Halogen

và chuong Oxi — Luu hugh,

~ Hình thức vận đụng các thí nghiệm hóa học, bởi tập thục nghiệm vào giảng day Hóa học ở phổ thông

7 Giả thuyết khoa học

- Sử dụng các thí nghiệm hoa hoc va bai tap thực nghiệm trong dạy học hỏa học giúp học sinh hứng thú học tập và rèn luyện tư duy cho học sinh

8 Phương pháp nghiên cứu

81 Phương pháp nghiên cửu lý luận

- Nghiên cứu tài liệu lý luận đạy học, tài liệu phát triển tư duy, kích thích hứng, thú cho học sinh, các tài liệu liên quan đến đạy học chương IIalogen và chương Oxi- Lưu hưỳnh

- Nghiên cứu tài liêu lÿ luận day học cóliên quan đến việc sử dụng phương

pháp dạy học mới nhằm kích thích hứng thú và phát triển tư đuy

- Nghiên cứu nệi dung kiến thức, phân phối chương trình, sách giáo viên, tài

liên tham khảo,các cmyên đề có liên quan dén phan phi kim Hóa học 10

82 Phương pháp nghiên cửu thực tiễn

Sử dụng phối hợp các phương pháp sau

~ Phương pháp quan sắt: Tiên hành quan sắt ơi

hoạt động đạy và học hóa học

tại trường THPTMỹ Đức nhằm phát hiện vẫn dễ nghiên cứu

- Phương pháp đảm thoại: trao đổi với GV và HS dễ lìm hiểu ý kiến, quan niệm, thái dộ của họ về việc tê chức dạy học môn hỏa học có sứ dụng thi nghiệm

và bài tập thực nghiệm ở trường THPT, và những thuận lợi, khỏ khăn mà GV và HS

đã gặp phải

- Phương pháp điều tra: điều tra thực trạng việc sứ dụng thí nghiệm hỏa học và bài tập thực tiển trong dạy học hỏa học ở trường phố thông trên địa bản thánh phố

TIả Nội

- Phương pháp thực nghiệm: Dựa vào giả thuyết khoa học đãđặt ra, tiên hành

Thực nghiệm ởmột số trường TIIPTđề xem xét hiệu quả và tính khả thi của việc dạy

muôn hóa học có sử đụng thí nghiệm hóa học và bài tập thực tiểntrong day hoe phan phi kimlớp 10đađược xáy dựng

8.3 Phương pháp xử tý thẳng kê toán học

Tùng đề phân tích và xử lí các số liệu thuđược qua điều tra và thực nghiệm

9 Dong gop mới của để tài

- Tổng quan một cảch có hệ thông cơ sở lý luận về hứng thủ và phát triển tư

duy che học sinh THPT

- Xây dựng hệ thông các thí nghiệm hóa học, bài tập thực nghiệm nhằm kích thích hừng thú và phát triển tư duy cho học sinh

- Sử dụng các thí nghiệm hóa bọc và bải tập thực nghiệm một cách da dạng vả phong phú trong mọi hình thức dạy học hỏa học, rẻn luyện chọ HS khả nắng thực

“hành tốt các thí nghiệm hóa học

10 Câu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận nội dụng của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sử lý luận và thực tiễn của đề tải

Chương 2 Tuyên chọn - xây dựng, sử đụng hệ thống thí nghiệm hóa học, bài tập thực nghiệm để tạo hứng thú học tập và rèn luyện tư duy cho học sinh qua dạy học chương halogen và chương oxi - lưu hưỳnh

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA DE TAL 1.1 Dạy học và vai trả của dạy học

1.11 Khải niệm đạy học

“Dạy họclà một quá trình gồm toàn bộ các thao táo có tổ chức và có định

hưởng, giúp người học từng bước có năng lực tư dưy và năng lực hành động với

mục địch chiếm lĩnh các giá trị tình thân, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá wi văn khóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đỏ có khả năng giải quyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sóng cúa mỗi người học” [9]

Day học là một quả trình tổ chức, điều khiển hoạt động học nhằm hình thánh cho người học có thái độ, năng, lực, phương pháp học tập và ý chí học tập để họ tự

khai phá những trí thức phong phú của nhân loại Diễu đỏ cũng có nghĩa: dạy học là

day cách học, cách tiếp nhận và xứ lý thông tin, vận dụng chủng vào việc giải quyết các vân đề trong cuộc sóng

1.12 Vai trò cầu quả trình dạy học đối với sự phát triển trí tuệ

Trong quá trình đạy học nói chung, học tập nói riêng khng phải chỉ có một chức năng tâm lí riêng lẻ nảo đó tham gia, mà nẻ là một hoạt động thông nhất của toàn bộ nhân cách cả nhân Vì lẽ đó, dạy học không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển

L2 Húng thú trong học tập

1.21 Khải niệm về hứng ti

- Theo quan niệm cúa A.G Kovaliov: “Hứng thú học tập chính lá thái độ lựa

chon đặc biệt của chủ thể đôi với đối tượng của hoạt động học tập, vì sự thu hút về

xuặt tỉnh cám vả ÿ nghĩa thực tiễn của nó trong đời sống của cá nhân”.[12]

6