Luận văn thạc sĩ xây dựng và sử dụng bài tập Định tính có gắn với thực tế chương Động học chất Điểm vật lí 10 nhằm phát huy tính sáng tạo của học sinh

ĐẠI HỌC QUỐC GIÁ HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC pO TI LI Ử DỤNG BÀI TẬP BINH TINH CÓ GẮN VỚI THỰC TẾ CHƯƠNG “ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM” VAT LÍ 10 NHẰM PHÁT HUY TÍNH SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

ĐẠI HỌC QUỐC GIÁ HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

pO TI LI

Ử DỤNG BÀI TẬP BINH TINH

CÓ GẮN VỚI THỰC TẾ CHƯƠNG “ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM”

VAT LÍ 10 NHẰM PHÁT HUY TÍNH SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

TIIẬN VAN THAC SI SU PHAM VAT Li CHUYEN NGANH: Li LUAN VA PHUGNG PHAP DAY HOC

(BO MON VAT LD Mai sé: 60140111

Người hướng dẫn khoa học: G%.LS Nguyễn Huy Sinh

HÀ NỌI -2015

MỤC LỤC

CHƯỚỢNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CAC VAN DE VE BAI

TAP VAT Lf, BAI TAP BINII TINII NILAM PIIAT ITUY NĂNG LỰC

+1 Hải tap dinh tin Errort Bookmark not defined

Thc 16, thực tiễn trong day hoc vat i Error! Bookmark not defined

1.2.4, Nang lyre sang tao cha hoc sinh trong hoc BTPT mén Vat likrror! Bookmark not 1.3 Cơ sở lý luận về bài tập nói chung, bài tập định tính nói riêng trong day

hoe vat Ii - - Error! Bookmark not defined

1.3.1 Nhiing quan niém chung vé bdi tap vat i Error! Bookmark not defined

1.3.2 VỊ tí, vai trò của bài tập định tỉnh trong day hoc vat likrror! Bookmark not defi 1.4 Các nguyên tắc chung, quy trình xây dựng và sử dụng bài tập định tính

trong dạy học vật lí Errort Bookmark not defined

1.41 Nguyên tắc xây dựng bài lập định tính trong day hoc vat i, Error! Bookmark not

1.42 Quy trình xây dựng bài tập định tính, Error! Bookmark not dclincd

1.4.3 Sử dụng bài tập định tinh trong day hgc vat liErrer! Bookmark not defined

1.5.1 Phương pháp điều tra tại cơ sở công tác Wrror! Bankmark nút defined

1.5.2, Kết quả điều tra Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP ĐỊNH TÍNH CHƯƠNG

“ĐÔNG HỌC CHẤT ĐIỂM” VẬT LÍ 10 GẮN VỚI THỰC TÊErrar! Baokmark nat def

2.1 Vị trí và vai trò của chương “Động học chất diém” vat li 10Error! Bookmark not ¢

2.2 Cầu trúc chỉ tiết và chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt của chương “Động

học chất điểm” vật lí 10 - Krror! Bookmark not defined

2.3 Co sé va quy trinh x4y dumg hé théng bài tập định tính chương “Động học

chất điểm” vật lí 10 thoo hướng gắn với thực tế nhằm phát huy năng lựo sáng

†ạo của học sinh « BTTOTE BookmarE not dcfincd

2.3.1 Cơ sỡ để biên soạn bài tập định tính Error! Buokmark nút defined

2.3.2 Quy trình xây dựng bài lập định tính Error! Bookmark not defined

2.4 Biên soạn hệ thống và cách giải bài tập định tính chương “Dộng học chất

điểm” vật 1i 10 thoa hướng gắn với thực tế nhằm phát huy năng lực sáng tạo

2.41 Mục đích và yêu cầu của hệ thông bài idp dinh tinhError! Bookmark not define

3.42 Hệ thông BTĐT và hướng dẫn giải Error! Bookmark nut defined

2.5 Sử dụng bài tập định tính chương “Dộng học chất điểm” vật lí lớp 10 theo

tướng gắn với thực tế Error! Bookmark not defined

2.5.1 Những điẫm cần lưu ý - Error! Bookmark not defined

2.5.2 Thiét ké giáo đn có sử dụng BTĐT trong hệ thông BTĐT đã biên soạn Error! Boo

CHUGNG 3 - Error! Bookmark not defined

TITUC NGIIIEM SU PITAM Error! Bookmark not defined

3.1 Mục dich, nhiệm vụ, đối Lượng thực nghiệm su phamError! Boukumark not defines

3.1.1 Alục đích Error! Bookmark not defined

3.1.2 Nhiệm vị - Error! Buokmark not defined

3.1.3 ĐỒI tượng thực nghiệm - Error! Bookmark not detined

3.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

3.3 Tiến trình thực nghiệm sư phạm Error! Bunkmark not defined

3.4 Phân tích và đánh giá kết qua thuc nghiém sw phamError! Bookmark not defined.

3.4.1 Phân tích và đánh giá kết quả định tính Errort Bookmark not defined 3.42 Phân tích và đánh giá kết quả định lượng Error! Bookmark not đefined

KETLUAN VA KHUYERK NGHỊ Error! Bookmark not defined

2 Về nghiên cửu img dung - Error! Bookmark not defined

MỞ BÁU

1 Lí do chụn để tài

Sự phát triển của nền văn minh nhân loại đã vươn cao sau ba làn sóng,

nông nghiệp hóa, công nghiệp hóa và công nghệ thông tim Theo một số đự

báo khoa học, làn sóng thử tư của sự phát triển thế giới chỉnh là tầng cường

tính sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực sáng tạo Do vậy, mục tiểu, nhiệm vụ

cuối cùng của giáo đục là phải “đi tắt, đón đầu” sự phát triển, phải lạo ra được

những người “dùng được ngay”, không phải mắt thời gian để đào tao lai Điều

này được cụ thể trong luật giáo đục, ban hành nắm 2005

Trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật trên thế giới và

những yêu cầu hội nhập Quốc tế Dòi hỏi nền giáo dục Việt Nam cần phải dao

tạo ra những người lao động thích ứng được với yêu cầu của thời đại, có trí

thức khoa hoc công nghệ tiên tiến, có kiến thức chuyên môn sâu, đông thời có năng lực hành động, năng lực công tác làm việc, khả năng giải quyết những

vấn dễ phức hợp trong những tình huống thay đổi, khá năng học tập suốt đời,

sử dụng ngoại ngữ trong giao tiếp va làm việc, có tính tự lực vả trách nhiệm

cao

Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai doan 2011 - 2020 đã nêu

rõ: “Dến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản vả toàn điện

theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dan chủ hóa và hội nhập quốc

tế, chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toắn diện gầm: giáo dục đạo

đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, nắng lực ngoại ngữ

va tin hoc; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lựo chất lượng cao phục vụ

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri

thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho

mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập”

Chương trình đối mới giáo duc trên phạm ví toàn quốc trong những năm

vừa qua đã va đang được cả xã hội quan lâm sâu sắc Một Irong những nhiệm

vụ cơ bán của dội ngũ nhà giáo là không ngừng cải tiến nội dung và phương,

pháp giảng dạy nhằm giáo đục học sinh lĩnh hội kiến thức một cách chú động,

sảng tạo Chính vị thế mả người giáo viên trực tiếp giáng dạy phải biết thiết kế

các nội dung, cdc hoat động lên lớp một cách hợp lý, cụ thể phủ hợp với tùng

đối tượng học sinh nhằm khơi dậy niềm say mê sáng tạo và khả năng khám

phả thể giới xung quanh

Môn Vật lí cùng các môn học khác đều nhằm vào mục tiêu phát huy

tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Với vị trí và chức năng của

môn học, môn Vật lí cần phải cỏ những chuyển biến mạnh mẽ, đổi mới

phương pháp giảng dạy nhằm đáp ứng mục tiêu để ra Hiện nay trong giảng

day bải tập môn Vật lí, hầu hết các thầy cô giáo dều tập trung vào các dạng bài

tập tính toán và sử đụng các phương trình mà ít quan tâm đến vấn để sử dụng các khái niệm, định lý, địh luật để giải thích bán chất vật lí của các hiện tượng xây ra trong tự nhiên vả trong đời sống, vin để nảy chứa đựng trong các

đạng Bài tập định tính Bền cạnh việc giải các bài tập tính toán về mặt định

lượng thì việc vận dụng kiến thức định tính dễ giải thích các hiện Lượng thực

tế đóng vai trò quan trọng để nâng cao nhận thức và phát huy tỉnh sảng tạo cho

học sinh trong học tập từ đó các em giải quyết tốt các vấn đề của thực tiễn Do

vậy, việc dưa BTĐT có gắn với thực tế vào giáng dạy là hết sức cần thiết Việc

ting cường sử dụng BTDT trong các giờ học Vật li đang là bước đi đúng

hướng, có cơ sở khoa học và đang có những thuận lợi nhất định

Kiến thức Vật lí rit da dạng, bản chất hiện tượng vật lí trong các sự vật

hiện tượng xung quanh cuộc séng tất phong phú muôn hình muôn vé Với

mong muốn được góp phần nhỏ bé của mình vào việc đổi mới phương pháp

đạay học Vật lí, nhằm nâng cao chất lượng day học Vật lí, tăng cường khả năng

vận dựng kiến thức vào đời sống, đồng thời phát huy tỉnh sáng tạo cho học sinh, trong khuôn khỗ để tài này chúng tôi chỉ đề cập tới một khía cạnh nhỏ

“Xây dựng và sử dụng bài tập dịnh tính có gắn với thực tẾ chương “Động học chat didm” Vat li 10 nhằm phát huy tinh sang tao cita hoc sinh”

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và sử dựng BTĐT có gắn với thực tế chương “Động học chất

điểm” Vật lí 10 nhằm phát huy tính sáng tạo của học sinh trong học tập

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sử l} luận về bài tập mỏi chung và bài tập định tính nói

riêng trong dạy học Vật l

3.1.1 Những quan niệm chung về bài tập Vật lí gỗm:

- Tác dụng của bài tập trong dạy học Vật lí

- Phân loại bài tập Vật lí

- Phương pháp giải bài tập Vật H

- Các yêu cầu khi xây dựng và sử dụng bài tập trong dạy học vật lí

3.1.2 Nghiên cứu vị trí, vai trò của bài tập định tính trong dạy học vật lí

3.1.3 Nghiên củu các nguyên tắc và quy trình xây dựng bài tập định tính

trang day hoc vat li (Che mét hee phan, một nhóm bài, một bài cụ thể)

3.1.4 Nghiên cứu cách thức sử dụng bởi tập dịnh tỉnh trong dạy học vật l

3.2 Khảo sút thực trọng việc xây dựng và sử dụng HTĐT gắn Bên với thực

tổ, năng lực sáng tạo của học sinh trong học BTDT môn Vat li

3.2.1 Khăn sát thực trạng về cách thức xây dựng và sứ dụng bài tận dịnh tính

của giáo viên khi dạy chương “Động học chất điểm” vật lí lớp 10

3.2.2 Khảo sắt tác dựng của bài tập định tỉnh có gần với thực tế nhằm phát triển năng lực sáng tạo của học sinh khi học chương "Động học chất điểm” vật lí lớp 10

3.3 ĐỀ xuất cách thức xây dựng và sử dụng bài tập định tính chương

“Động hoc chất diém” lop 10 theo hướng gắn với thực tỄ,

3.4 Biên saan hệ thông bài tập định tỉnh chương “Động học chất điễm” vật

Sỉ lúp 10 theo hưởng gắn với thực tế

4, Khách thé và đổi tượng nghiên cứu

- Khách Ihễ nghiên cứu: Biên suạn và sử dụng hệ thống bài tập định

tính chương “Động học chất diễm” vat li lớp 10.

- Đôi tượng nghiên cứu:

+ Nội dung chương: "Động học chất điểm” Vật li 10, hệ thống BTĐT

+ Cách thức xây dựng và sử dụng bài tập định tinh của giáo viên khi dạy chương: “Đệng học chất điểm" Vật H 10

+ Năng lực sáng tạo của học sinh khi học chương: “Động học chất diém”

'Vật lí 10 với các bài tập định tính

5 Vấn đề nghiên cứu (câu hỏi nghiền cứu)

Dé tai tap trung vào hai vấn đề cơ bản sau:

- Phương thức xây đựng và sử dụng bải tập định tính theo hướng gắn

với thực tế chương “Động hoe chất điểm” Vật lí 10

- Xây dụng nội dung vả biển soạn bài tập định tính theo hướng gắn với

thực tổ chương “Động học chất điểm” Vật lí 10 để đưa vào thực nghiệm sư phạm

6, Giá thuyết khoa hạc

Tựa trên các nguyên tác, quy trình xây dụng vá sử dụng bài tập định

tính, năng lực sảng tạo, kiến thức chương “Động học chất điểm” Vật lí 10 chúng

tôi có thế xây dung và sử dụng hệ thống BTDT gắn với thực tế cuộc sống phát huy năng lực sáng tạo của học sinh

7 Giữi hạn và phạm vỉ nghiên cứu

- Khảo sát thực trạng về việc xây dựng và sử đụng bải tập định tính của

các giáo viên đạy chương “Động học chất điểm” Vật lí 10, tại mật sé Trường

THPT trên địa bản huyện Ba Vì - Hà Nội trong năm học 2014 - 2015

- Khảo sát năng lực sáng tạo của học sinh lớp 10A1, 10A3 trường PTTII

Ba Vì - Ba Vì - Hà Nội trước vả sau khi học “Đông học chất điểm” Vật lí 19

trong nim hoc 2014 - 2015

8, Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đẻ tài

~ Ÿ nghĩa lý luận

Làm sáng tỏ thêm một số nguyên tắc, quy trình xây dựng và sử dụng hệ

thống bài tập định tính theo hướng gắn với thực tế chương “Động học chal

điểm” Vật li 10 Từ đỏ phát huy năng lực sáng tạo của học sinh

Làm sáng tỏ thêm việc biên soạn và sử dụng bài tập định tính theo

hướng gắn với thực tế nhằm phát huy năng lực sáng tao của học sinh, cỏ thể

mở rộng cho các nội dung khác

-¥ nghĩa thực tiễn:

Kết quả nghiên cứu của để tài có thể được áp dụng cho một số trường,

TIIPT và có thể phát huy trên điên rộng, giúp các giáo viên biên soạn vả cải

thiện hệ thống bài tập định tỉnh chương “Động học chất điểm” Vật lí 10 tất hơn,

phát huy năng lực sáng tạo của học sinh

9 Phương pháp nghiên cứu

9.1 Nghiên cm lý luận

"Tập hợp và sử dụng tư liệu

9.2 Nghiên cứu thực Hễn

Quan sát, điều tra - khảo sát, tổng kết kinh nghiệm tham vẫn chuyên gia

9.3 Thuc nghiém su phạm

- Tién hành giảng đạy song sơng nhóm thực nghiệm và nhóm đối ching

ở trường PTTII Ba Vì - Ba Vì - 1à Nội theo phương án đã xây dựng

- Trên cơ sở phân tích định tỉnh vả định lượng kết quả trong quá trình thực nghiệm sư phạm để đánh giả tỉnh khả thi và hiệu quả của đề tài nghiên

cứu

19 Các luận cứ khoa học

19.1 Luận cat ly thuyét

- Vị trí, vai trò của bài tập định tính trong day học vật lí đã được thể

hiện trong nhiễu giáo trình về phương pháp day học vật lí

- Các quy luật tâm lý về sáng tạo nói chung, sáng tạo trang học tập nói

riêng được viết trong các tải liệu về tâm lý học

14.2 Luận cử thục tỄ

- Kết quả thông kê phiếu điều tra cách thức xây dựng và sử dụng bài tập

định tỉnh của giáo viên khi dạy chương “Đông học chất điểm” Vật lí 10

- Kết quả thống kê phiéu điều tra kết quả học tập vả năng lực sáng tạo của học sinh giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

- 8o sánh kết quả bài kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

11 Cầu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn các vẫn đề về bài tập vật li bài

tập định tỉnh nhằm phái lao; năng lực sảng lạo của học sinh

*# Cơ sở lý luận chung: Bải tập, bài tập định tính trong dạy học vật lí,

ming lye sang lao

* Điều tra, khảo sát thực tiễn: Xây dựng vả sử dụng bài tập định tính chương “Dộng học chất điểm” Vật li 10 của giáo viên, năng lực sáng tạo của

học sinh

Chương 2: Phương thúc xây đựng, sử dụng, dạy học bài tập định tính

chương “Động hoc chất điểm” Uật l 10 theo hướng gắn với thực tê phát huy

năng lực sáng tạo cũa học sinh

Chương 3: Thực nghiệm su' phạm:

Sử dụng hệ thống bải tập định tính đã xây dựng vào thực nghiệm sư

phạm vả khảo sát tỉnh hiệu quả của đề tài

Thụ lục

Tài liệu tham khảo.