Luận văn thạc sĩ xây dựng và hướng dẫn giải hệ thống bài tập chương sóng Ánh sáng vật lí 12 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn Đề cho học sinh giỏi

XÂY DỰNG HỆ THÔNG BÀI TẬP VÀ HUGNG DAN GIAT BAT 'TẬP CHƯƠNG SÔNG ÁNH SÁNG VẬT LÍ 12 NHẰM BỞI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYÉT VAN DE CHO HOC STNH GIOT Error!. Hệ thống bài tập chương sông ánh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TIÀ NỘI TRUONG DAI HOC GIÁO DỤC

PHAM VAN THO

XÂY DỰNG VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI HỆ THÔNG BÀI TẬP CHƯƠNG SÓNG ANII SANG VAT LÍ 12 NHÂM BÒI DƯỠNG NẴNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH GIỎI

TLUAN VAN THAC SI SU PHAM VAT Li

HÀ NỘI —2015

ĐẠI HỌC QUOC GTA HA NOT TRUONG DAI HOC GIAO DUC

PHAM VAN THO

XÂY DỰNG VÀ HƯỚNG DẪN GIẢI HỆ THÓNG BÀI TẠP CHUONG SONG ANH SANG LÍ 12 NHẰM BỘI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT ĐÈ CIIO HỌC SINH GIỎÖI

LUAN VAN THAC SI SU PHAM VAT Lf CIIUYEN NGANIL: Li luan va phuong phap day hgc (bộ môn Vật lí)

Ma 6:60 1401 11

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Ha Huy Bang

HÀ NỘI —2015

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH VŨ, HH Hư

1 Lido chọn dềtải HH HH HH HH Hee 1

2 Lịch sử nghiên cứu của đề tải _-

4, Giả thuyết nghiên gửu co vs 3

6 Khách thể và đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sắt 3

7 Nhiệm vụ nghiên cứu cọ nHHnn HH H0 1g go $

9 Cầu trúc luàn văn sườn su

GIƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỤC VŨ DẠY HỌC BAL TAP VAT LÍ

NHAM BOT ĐƯỠNG NĂNG TỰC GIẢI QUYẾT VĂN Bf CHO HOC SINH GTOT

Error! Bookmark not defined

1.1 Bai tap Vat li trong day hoc 6 trudng phé théng Error! Bookmark not defined 1.1.1 Đải tập vật lí và vai td cia nd trong day hoc Vat liError! Bookmark not defined

1.1.1.1 Bài tập Vật lí - Error! Bookmark not defined 1.1.1.2 Tác dung ofa hai lap vai li trong day hoc val liError! Bookmark not defined 1.1.2 Sử dụng bài tập vật lí trong dạy học môn Vật li Error! Bookmark not defined 1.1.2.1 Những yêu cầu chưng trong day hoc bai lap vai liErrort Bookmark not defined

1.1.2.2 Phân loại bài tập vật lí Error! Bookmark not defined

1.1.2.3 Lua chon bai tap vat Ha - Error! Bookmark not defined 1.1.3 Hướng đẫn hoại động giải bài tap val li Error! Bookmark not defined 1.1.3.1 Phuong phap giai bai tap vat li seo Error! Bookmark not defined 1.1.3.2, Hướng đẫn giải bai tap Vat Lin sce Exrort Bookmark not defined 1.2 NL GQVP và môi liên hệ với hoat dong gidi bai p vat Error! Bookmark not defined

1.2.1 NL 4 gi? - - Error! Bookmark not defined 1.2.2 Tri thúc, kỹ năng, kỹ xảo và mối liên hệ với NL Error! Bookmark not defined

1.3.3.4 Mỗi quan hệ của kỹ năng, kỹ

Bookmark nut defined

1.2.4 NL GQVD trong dạy học bài tập vật Ì Error! Bookmark not defined

1.2.4.2, Các bước của hoạt động GQVĐ Error! Bookmaark not dciined 1.2.4.3 Nhiing hoạt động cơ bản trong day hoc vat H giúp học sinh bộc lộ NL

ror! Bookmark not defined

1.1.4.4 Những NL thành tổ của NL GQVĐ trong hoạt động giải bài tập vật lí Error! Bookmark not defined

1.2.4.5 Su thống nhất giữa các bước giải bài tập vật li và các bước của hoạt động

1.3 Những phẩm chát, NL ean cé cia HS gidi Error! Bookmark not defined 1.3.1 NL và phẩm chất cần có của 115 giỏi nói chung Error! Bookmark not defined

‡v

1.8.1.1 NL tiếp tu kiến thức

1.3.1.2 NL suy hận, tự duy 1é-gic

1.3.1.3 NI đặc biệt

1.3.1.4 NL lao động sảng tạo

1.4.1.5 NL kiểm chúng

1.3.1.6 NL thục hành

1.3.2 NL và phẩm chất cần có của HS giỏi V

Bookmark not defined

1.3.3.1 Một số biện pháp phát hiện 118 giỏi vật l

lý

1.3.3 Mệt sẻ biện pháp phát hiện, bổi đường NL GQVĐ cho 1S giới Vật lí

Error! Bookmark not defined Error! Bookmark not defined Error! Bookmark not defined Error! Bookmark not defined Error! Bookmark not defined

Error! Bookmark not defined

Error! Bookmark not defined

Error!

Error! Bookmark not defined

1.3.3.2 Tara chơn hệ thống bài tập góp phân hồi đường NT, GQVĐ cho HSG Errart

Bookmark not defined

13.3.3 Mét sé yéu cdu đối với HSG khi giải bai tap vật lì giúp bồi đưỡng NL

GQVĐ

1.4 Cơ sở thực tiễn về dạy học bài tập vật lí cho HS giốiError!

defined

1.4.1 Thue trang day hoc bai tập vật li ở trường phế thôngError!

defined

Error! Bookmark not defined

Bookmark not

1.4.2 Một số yếu tổ ảnh hưởng đến NL GQVĐ của HS giỏi Error! Bookmark not

defined

1.4.2.1 Về nội dung thí

1.4.3.2 Về phương pháp học lập của HS

1.4.2.3 Về phương pháp dạy học của thây

Tiên kết chương 1 -

CHƯƠNG 2

Error! Bookmark not defined Error! Bookmark not defined Error! Bookmark not defined Error! Bookmark not defined

XÂY DỰNG HỆ THÔNG BÀI TẬP VÀ HUGNG DAN GIAT BAT

'TẬP CHƯƠNG SÔNG ÁNH SÁNG VẬT LÍ 12 NHẰM BỞI DƯỠNG NĂNG LỰC

GIẢI QUYÉT VAN DE CHO HOC STNH GIOT Error! Bookmark not defined

3.1 Hệ thông nội đụng chương sóng ảnh sáng vật li 12Exrort Bookemark not đelined

2.1.1 Câu trúc nội dung chương sóng ánh sáng Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Phân tích nội dụng chương sóng ảnh sảng, Error! Bookmark not defined 2.1.3 Muc tiêu chương sóng ánh sáng Error! Bookmark not defined

2.2 Hệ thống bài tập chương sông ánh sảng nhằm bối dưỡng NL GQVĐ cho HỆ giỗi

2.2.1, Bài tập tán sắc ánh sáng Error! Bookmark not defined

2.2.1.1 Tán sắc ánh sáng qua lăng kini „ Error! Boolunark no( đefined 2.2.1.2 Tán sắc ảnh sáng qua lưỡng chất phẳng Error+ Bookmark not delined 2.2.1.3 Tán sắc ánh sáng qua thâu kính Error! Bookmark not defined 2.2.1.4 Bài tập về tần sắc ánh sảng qua giợt nước hình cầu Krror! Bookmark not defined

2.2.3 Bài tập giao thoa ánh sáng Error! Bookmark not defined 2.2.2.1 Giao thoa với hai khe Y — âng Error! Bookmark not defined 2.2.2.2 Các hệ giao thoa đặc biệt - Error! Bookmark not defined

CHUONG 3 THỰC NGHLEM SL’ PHAM Error! Bookmark not defined 3.1 Mục địch của thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

Error! Bookmark not defined 3.3 Phương pháp xứ lí kết qua thuc nghiém su pham Error! Bookmark not defined

Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm

3.3.1 Danh gia NL GQVD theo tiéu chi Rubric Error! Bookmark not defined

3.3.2 Xử li kết quả theo phương pháp thống kê toản học.Krror! Bookmark not

dcfined

3.4 Kết quả thuực nghiệm sư phạm - Error! Bookmark not defined

3.5 Danh giá kết quả thực nghiệm sự phạm Rrror! Bookmark not defined

3.5.1 Danh gia định tính Error! Bookmark not defined 3.5.2 Đănh giả định lượng, ~ Error! Bookmark not defined

KẾT LUAN VA KHUYEN NGHI - Error! Bookmark not defined

PIIỤ LỤC LẠ HH T111 1 T11 10H KH An HH1 1011 T0 HD ngư 1H

vi

MO DAU

1 Lido chọn để tài

Vật lí là một môn khoa học giúp IIS năm được qui luật vận động oũa thê giới vật chất và bải lập vật lí giúp 118 hiểu rõ những quy luật ấy, biết phân tích và vận

dụng những quy luật ây vao thục tiễn

Trong nhiều trường hợp mặt đù người G V có trình bảy tải liệu giáo khoa một cách mạch lạc, hợp lôgíc, phát biểu định luật chính xác, làm thí nghiệm đúng quy

trình và có kết quả chính xác thì đó chỉ là điều kiện cÂn chứ chưa đú để H8 hiểu sâu sắc kiến thức Thông qua việc giải các bải tập vật lí dưới hình thức nảy hay hình thức khác nhằm tạo diễu kiện cho HS vận dụng kiến thức dã học dễ giải quyết các

tình huỗng cụ thể thị kiên thức đỏ mới trở nên sâu sắo vả hoàn thiện Trong qua

trình giải quyết các tỉnh hudng cụ thể do các bài tập vật l¡ đặt ra, HS phải sử dụng

các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, trửu tượng

hỏa để GQVĐ, tử đỏ mà NL tư đuy của 1IS có điểu kiện để phát triển Vi vay có thể nói bai tap Vật lý là một phương tiện rất tôt để phát triển tư duy, óc tưởng tượng,

khả năng độc lập trong suy nghĩ và hành động, ngoài ra còn rèn luyện cho học sinh

tỉnh kiên trí, bền bí mỗi khi gặp khó khăn trong học tập cũng như trong cuộc sống

Bài tập chương sóng ảnh sảng Vật lí 12 là một trong những phẩn bải tập rất quan trọng, bải tập chương này không những giúp HS giải quyết những vẫn dé gin với yêu cầu phát triển tư đuy mà thông qua kiến thức về sông ảnh sảng H8 cỏn có khả năng giải thích được định tỉnh cũng như định lượng về một số hiện lượng tự nhiên về mâu sắc ảnh sáng như hiện tượng cầu vẳng, hiện tượng máu sắc trên bong

bóng xả phòng hay váng đầu mỡ, màu sắc trên đĩa CD hoặc phương pháp vật lí đo chiết suất của môi trường trong suốt Vì lẽ đỏ bài tập vật li chương sóng ánh sáng

trở nền thú vị và có khá năng kích thích trí tỏ mỏ, ham hiểu biệt của HS

Với HS giỏi vật lí, ngoài việc giải được những bải tập vật lí khẻ về mặt tư

duy cỏn phải phân tích các hiện tượng vật lí, biết xác dịnh điểm then chit dé GQVD

ma bai toán vật lí đặt ra, tử đó huy động những kiển thức oó Hiến quan để xãy dựng

lập luận nhằm GQVD cia bai tập đỏ Chính vi thế nghiên cứu hệ thống bải tập

chương sóng ảnh sảng sao cho khi HSG giải những bài tập đỏ có khả năng phát

ột điều cần thiết

Vì những lí do trên đồng thời tiếp cận đụ học theo định hướng phat trién NL

HỊ, tôi thục hiện đề tài nghiên cứu “Xây dựng và hướng dẫn giải hệ thẳng bài tập

triển năng lực GQVĐ là

chương sông ảnh sảng vật lí 12 nhằm bỗi dưỡng năng lực giải quyết vẫu đề cho

bọc sinh giải” Dễ tài không nghiên cứu phát hiện kiến thức mới nhưng thực hiện việc cấu trúc lại hệ thống bài tập và phương pháp day học hệ thông bài tập đó nhằm

hỉnh thánh kỹ năng, phát hiện vẫn dễ, từ đỏ mà bồi dưỡng NI GQVĐ cho H8 giỏi H8 biết huy động kiến thức dễ piải quyết những vẫn đề khi giải bài tập vật lí thi

dụng những hiểu biết để GQVĐ mà họ

trong cuộc sông họ cũng có khả năng

gặp phải trong những tỉnh huỗng cụ thể

2 Lịch sử nghiên cứu của đề tài

Về sách bồi dưỡng IISG môn Vật lí THPT có một số tác giả nỗi tiếng như:

Vũ Quang, Bủi Quang Hân, Vũ Thanh Khiết, Nguyễn Quang Báu, Nguyễn Phú

Dềng, Nguyễn Thành Tương Dó là những cuồn sách rất có giá trị cho cả GV và

H8 ên thi HS giỏi

Về luận văn thạc sĩ pẫn đây có: Đỗ Lhị Lần “Xây dựng hệ thẳng hai tip va

hướng dẫn hoại dộng giải bài lập chương sóng ảnh sáng vậi lý lớp 12, nhằm bồi dưỡng Hồ giải và phát huy năng khiểu vật lý của HS trung học phủ thông chuyên”

ĐIIGD, ĐHQG 1N, 2012

Tuy nhiên chưa có uông trình nào mang tén “Xap dung và hướng dẫn giải hệ

thống bài tập chương sóng ảnh sáng vật l1 12 nhằm bồi dưỡng nồng lực giảt quyết

vần đà cho học sinh giỏi”

3 Câu hủi nghiên cứu

Hài tập chương sóng ảnh sáng cần được xây dựng theo hệ thống như thế nào

dé hoat déng piải hệ thẳng bài tập ấy có khả năng bồi dưỡng NI GQVĐ cho HS

giới Phải chăng những tỉnh huỗng có vẫn để là một giải pháp?

4 Giá thuyết nghiên cứu

Nếu thiết kể hệ thống bài tập chương sóng ánh sảng trên sơ sở những tỉnh hudng có vẫn để thì khi hướng din IIS giải hệ thống bải lập ây bằng những gợi ý

GQVĐ có khả năng bồi dưỡng NL GQVD cho IIS giỏi

5 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu xây đựng và hưởng đẫn giải hệ thông bài tập chương sóng ánh

sáng nhằm bỗi dưỡng NL GQVD cho H3 giới THPT,

6 Khách thể và dỗi tượng nghiên cúu, dối tượng khảo sát

6.1 Khách thể nghiên cửu

Quả trinh dạy học bài tập vật Ì¡ cho HS giỏi lớp 12 THPT

6.2 Đối tượng nghiên cửu

Nội dung bai tập oơ bắn và nâng cao chương sóng ảnh sáng Vật l¡ 12

6.3 Dỗi trợng khảo sát

Nhỏm IISG Vật lí lớp 12, Trường TIIPT Tê Thién Thanh, Nam Định

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

1.1 Nghiên cứu cơ sử l luận và thực tiễn có liên quan dễn dễ tai

Nghiên cứu cơ sở lí luận của hoạt động dạy bải tập vật lí, NI GQVĐ cân hình thành ở HS khi dạy học bải tập vật lí

Khao sat thuc tiễn đạy giải bài tập vật l¡ ở trường phố thông

Z2 Nghiên củu xây dựng hệ thẳng bài tập chương sóng ánh súng nhằm bội

dưỡng NL GQVD cha 1TS giổi

7.3 Thực nghiệm sư phạm: Nhằm đánh giá tính hiệu quả và khả thì của hệ thông

bài tập vừa xây dựng

9 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Doe, ghi chép, phân tích, tông hợp, chon loc tải liệu về day hoe bai tip vat li,

dạy học định hưởng phát triển NI,, các sách ôn thị và dễ thì HSG

8.2 Phương phản nghiên cửu thực tiễn

Phương pháp phỏng vẫn: Phỏng vẫn GV về dạy giải bái tập vật lí Phông vẫn

HS vé phương pháp giải bài tập vật li

Thương pháp thực nghiệm sư phạm

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phẩn mở đâu, kết luận, khuyên nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục dé tai

được trình bảy trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận va thực tiễn vé day hoc bai tip vat lí nhằm bổi

dưỡng NU GQVD cho H8 giỏi

Chương 2: Xây dựng và hướng din piải hệ thông bai tap chương song ảnh

sảng nhằm bồi dưỡng NI GQVĐ cho HS giỏi

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo 7ài

ệu hưởng dẫn dạy học và kiểm Ira dúnh giả định

hướng phải triển NL cho HS Tà Nội, 2014

2 Phạm Kim Chung Bài giảng chuyên để phương pháp dạy học Vật lý Dai boc

Giáo dục, 20IT

3 Nguyễn Phú Dỗng (Chủ biên) 8ổi dưỡng 7Š giới Vat ii 12, tap 3 quang lí và

vật lí hạt nhân Nxb tổng hợp LP Hỗ Chí Minh, 2012

4 Bùi Quang Hân - Đảo Văn Cư - Hỗ Văn Huyết - Nguyễn Thành Tương, Giải toán Vật lí, tập 3 xb Giáo Dục

5 Vũ Thanh Khiết (Chú hiên) 727 Bài ñnám quang lí và vật ÌÍ hạt nhân (Tải bản

lần 3) Nxb tổng hợp Đẳng Nai, 2005

6 Vũ Thanh Khiết Một số phương pháp chọn lọc giải các bài loán Vật lí sơ cấp,

tập 2 Nxb Giáo Dục,1999,

7 Dỗ Thị Lần Xây đựng hệ thông bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bởi lận chương sóng ứnh sóng, vật lý lớp 12, nhằm bội dưỡng IIS gidi va phat huy năng

khiếu vật lý của LIS trung học pho thông chuyên DHGD, DHQG HN, 2012

1 Vũ Quang Hồi dưỡng Hà giải trung học phố thông Quang học 2 Nxb Giáo lục

Việt Nam, 2009

9 Nguyễn Dức Thâm (Chủ biên) - Nguyễn Ngọc Img — Phạm Xuân Quế

Phương pháp dạy học vật lỉ ở trường phổ thông Nxb Đại học sư phạm, 2003

10 Phạm Iữu Tùng Bài tập về phương pháp dey bai (gp vat ll Nxb Giáo duc

11 Dỗ Hương Trà Các kiểu t chức dạy học hiện đại trong day hoc Vat i &

trường phố thông Nxb Đại học Sư phạm, 2012

12 https://vi.wikipedia.org/wiki/Cau, vồng

13 Pham Minh Hac Mét sé vdn dé tam Ii hoc, Nxb Giáo dục, Hà Nội 1992