02050007529 tomtat hợp tác quốc tế của giáo hội phật giáo việt nam giai Đoạn 1981-2022

02050007529 tomtat hợp tác quốc tế của giáo hội phật giáo việt nam giai Đoạn 1981-2022 02050007529 tomtat hợp tác quốc tế của giáo hội phật giáo việt nam giai Đoạn 1981-2022

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ HIỀN

HỢP TÁC QUỐC TẾ CỦA GIÁO HỘI PHẬT GIÁO

VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1981 -2022

Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế

Mã số: 8310601.01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUỐC TẾ HỌC

Hà Nội - 2024

Công trình được hoàn thành tại: Khoa Quốc tế học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Mỹ Hạnh

Phản biện 1: GS.TS Trần Thị Vinh

Phản biện 2: PGS.TS Phạm Hồng Thái

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận thạc sĩ họp tại: khoa Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn Thời gian: 15 giờ 00 phút ngày 27 tháng 01 năm 2024

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội

A MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Năm 1981, Giáo hội Phật giáo Việt Nam ra đời là tổ chức Phật giáo duy nhất đại diện cho Phật giáo Việt Nam Sự thành lập của Giáo hội Phật giáo Việt Nam được đánh giá là một tất yếu khách quan nội tại, cũng là đòi hỏi của dân tộc Trong lời mở đầu của Hiến chương

GHPGVN năm 1981 nêu rõ “sự thống nhất này xây dựng trên nguyên tắc: thống nhất ý chí và hành động, thống nhất lãnh đạo và tổ chức, tuy nhiên, các truyền thống hệ phái cũng như pháp môn và phương tiện tu hành đúng chính pháp đều được tôn trọng và duy trì”[31] Trải qua hơn

40 năm, đến nay, GHPGVN đã có nhiều hoạt động tích cực “ích đạo, lợi đời” đóng góp vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Trong những thành tựu GHPGVN đạt được qua 40 năm, hoạt động hợp tác quốc tế là một trong những hoạt động được đánh giá cao với nhiều thành tựu nổi bật như: tổ chức thành công ba kỳ Đại lễ Phật đản (Vesak) Liên hợp quốc vào các năm 2008, 2014, 2019; tổ chức thành công Hội nghị Nữ giới Phật giáo thế giới vào năm 2009; viếng thăm hữu nghị, tham dự Đại hội, hội thảo Phật giáo quốc tế; in ấn, phổ biến tài liệu, tác phẩm Phật học ra nước ngoài hay trao đổi các văn thư hữu nghị và hợp tác nghiên cứu v.v…

Trong xu thế toàn cầu hoá cùng nhiều thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới, các tổ chức Phật giáo trên thế giới luôn nắm bắt những

cơ hội nhằm tăng cường kết nối, hoằng pháp, đưa các giá trị Phật giáo vào việc giải quyết các vấn đề toàn cầu như chiến tranh, đói nghèo, kiến tạo hoà bình, v.v… Từ xu thế chung đó, GHPGVN đang nỗ lực tạo nên một tổ chức Phật giáo có chỗ đứng và tiếng nói trong cộng đồng Phật giáo quốc tế Việc tìm hiểu và nghiên cứu về GHPGVN nói chung và hoạt động hợp tác quốc tế của tổ chức này là một điều cần thiết nhằm chỉ

ra vai trò, đặc điểm, xu hướng cũng như những hạn chế của hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN, điều này chưa có nhiều nghiên cứu đề cập tới

2

Xuất phát từ vị thế của GHPGVN trong cộng đồng Phật giáo quốc

tế cùng mong muốn tìm hiểu về hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN giai đoạn 1981-2022, học viên quyết định lựa chọn đề tài với

tên “Hợp tác quốc tế của Giáo hội Phật giáo Việt Nam giai đoạn 1981

– 2022” làm chủ đề nghiên cứu cho luận văn Thạc sĩ của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN đã được quan tâm nghiên cứu; tuy nhiên, đại đa số các nghiên cứu về hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN luôn được phân tích trong hoạt động chung của

tổ chức Giáo hội, chưa có nhiều các nghiên cứu cụ thể về hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN; ngoài ra, rất ít các công trình nước ngoài đề cập tới tổ chức của GHPGVN Một số công trình nghiên cứu đi trước đã làm được khi nghiên cứu về hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN: thứ nhất, đã khái quát và phân loại các hình thức và nội dung của hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN; thứ hai, liệt kê và mô tả các hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN; thứ ba, đánh giá chung về hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN ở các góc độ từ tổ chức Giáo hội, Nhà nước và tình hình quốc tế Tuy vậy, vẫn còn những vấn đề/khoảng trống mà các nghiên cứu đi trước chưa thực hiện: thứ nhất, phân tích toàn diện về hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN từ nhiệm kỳ I cho tới hết nhiệm kỳ VIII1; thứ hai, phân tích và đánh giá về vai trò của Ban Phật giáo quốc tế - cơ quan phụ trách trực tiếp hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN; thứ ba, khái quát và phân tích về các sự kiện, hội nghị quốc

tế quan trọng do GHPGVN đăng cai tổ chức, chẳng hạn 3 kỳ Đại lễ Phật đản (Vesak) Liên Hợp Quốc; thứ 4, nhìn nhận và rút ra những đặc điểm, xu hướng phát triển của hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN Những khoảng trống mà các công trình đi trước chưa làm được là chính

là những vấn đề mà luận văn của học viên hướng tới

1 Hiện nay, GHPGVN đang trong nhiệm kỳ IX (2022 – 2027)

Tóm lại, những công trình nghiên cứu đi trước đã được tổng quan

kể trên là kho dữ liệu, nền tảng quan trọng giúp học viện có nền tảng về Phật giáo Việt Nam nói chung, quá trình hình thành và phát triển của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, các hoạt động của Giáo hội Phật giáo Việt Nam qua các kỳ Đại hội,… đặc biệt là những khoảng trống khi nghiên cứu về hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN; từ những thành tựu đi

trước, học viên xin kế thừa, vận dụng và phát triển luận văn cao học Hoạt động hợp tác quốc tế của Giáo hội Phật giáo Việt Nam từ 1981 đến 2022

Qua đây học viên cũng bày tỏ sự biết ơn với thành tựu của các nghiên cứu đi trước về Phật giáo Việt Nam nói chung và GHPGVN nói riêng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Luận văn làm rõ thực trạng hoạt động hợp tác quốc tế của

GHPGVN giai đoạn 1981– 2022, từ đó có những đánh giá về vai trò,

hiệu quả, hạn chế của hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, luận văn tìm hiểu về cơ sở dẫn tới hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN giai đoạn 1981- 2022

Thứ hai, làm rõ thực trạng của hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN giai đoạn 1981 – 2022

Thứ ba, nhận xét về hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN trên các khía cạnh thành tựu, đặc điểm và hạn chế

4 Cơ sở lý luận, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

4.1 Cơ sở lý luận

Để đạt được mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, luận văn dựa trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chính sách và pháp luật của Nhà nước Việt Nam về vấn đề tôn giáo, công tác tôn giáo nói chung và cơ sở lý luận về quan hệ quốc tế Các cơ sở lý luận này chính là nền tảng để tìm hiểu về hoạt động hợp

4

tác quốc tế của GHPGVN giai đoạn từ 1981 đến 2022

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Do luận văn là một công trình nghiên cứu thuộc chuyên ngành quan hệ quốc tế - một chuyên ngành đa lĩnh vực nên học viên áp dụng những phương pháp nghiên cứu khác nhau, cụ thể: Phương pháp nghiên cứu tổng hợp, phân tích, phương pháp lịch sử, phương pháp logic

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN giai đoạn 1981- 2022 4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: không gian chính luận văn hướng đến là tổ

chức Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tổ chức duy nhất đại diện cho Phật giáo Việt Nam

Phạm vi thời gian: khoảng thời gian luận văn lựa chọn là giai

đoạn từ năm 1981 đến 2022 Năm 1981

Phạm vi nội dung: luận văn tập trung giai quyết các nội dung sau

trong hoạt động hợp tác quốc tế GHPGVN: 1) Hợp tác của GHPGVN với các tổ chức quốc tế; 2) Hợp tác của GHPGVN thông qua các sự kiện, hội nghị; 3) Các hoạt động đối ngoại khác của GHPGVN

6 Đóng góp mới của luận văn

Đóng góp lý luận

Trên cơ sở vận dụng lý thuyết thực thể tôn giáo, cùng cách tiếp cận đa ngành luận văn làm rõ hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN giai đoạn 1981 đến 2022; từ đó có những nhận xét về vai trò, hiệu quả,

hạn chế của hoạt động này

Đóng góp thực tiễn

Thứ nhất, trên cơ sở nghiên cứu các nguồn tài liệu về GHPGVN nói chung và hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN, luận văn góp phần phác hoạ khách quan và đầy đủ thực trạng hoạt động hợp tác quốc

tế của GHPGVN giai đoạn 1981 đến 2022

Thứ hai, luận văn là nguồn tư liệu tham khảo cho những công trình nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam, Giáo hội Phật giáo Việt Nam

và hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN giai đoạn 1981 – 2022

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, tài liệu tham khảo và phụ lục, bố cục của luận văn gồm 3 chương

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG HOẠT ĐỘNG HỢP TÁC QUỐC TẾ CỦA GHPGVN GIAI

ĐOẠN 1981 - 2022 1.1 Một số khái niệm liên quan đến hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN (1981- 2022)

1.1.1 Khái niệm về hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế là một khái niệm rộng, đã có nhiều quan điểm khác nhau được đưa ra liên quan đến khái niệm này; tuy nhiên theo học viên, chủ tịch Hồ Chí Minh là người để lại nhiều tư tưởng hợp tác quốc

tế Trong quá trình lãnh đạo đất nước giành và giữ nền độc lập, chủ tịch

Hồ Chí Minh có nhiều “di sản” tư tưởng về hợp tác quốc tế, đó là những

cơ sở nền tảng, là kim chỉ nam cho mọi hoạt động đối ngoại của Đảng

và Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn cách mạng cũng như giai đoạn đổi mới, hội nhập quốc tế như ngày nay Các tư tưởng hợp tác quốc tế của chủ tịch Hồ Chí Minh tóm lược như sau: thứ nhất, mở rộng hợp tác quốc tế toàn diện với các quốc gia dân tộc, quốc gia, đặc biệt các nước láng giềng và khu vực; thứ hai, hợp tác quốc tế trên cơ sở giữ vững chủ quyền, bình đẳng cùng có lợi, phát huy sức mạnh thời đại và không quên nghĩa vụ quốc tế; thứ ba, hợp tác quốc tế mở đường cho sự phát triển, liên kết các dân tộc trong cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do và tiến

bộ xã hội [4]

Nhìn chung hợp tác quốc tế là mối quan hệ giữa chủ thể này và

6

chủ thể khác nhằm thực hiện các mục đích và lợi ích chung nào đó; sự hợp tác này diễn ra trên nhiều phương diện từ vật chất đến phi vật chất; hướng đến kết quả cùng thoả mãn hoặc không cùng không thoả mãn vấn đề nào đó; tất nhiên cũng không loại trừ trường hợp hoạt động hợp tác không thành công

1.1.2 Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cho đến nay, là tổ chức đại diện duy

nhất cho Phật giáo Việt Nam về mọi mặt trong và ngoài nước Dựa theo khái niệm về tổ chức tôn giáo trong Luật tín ngưỡng, tôn giáo (2016)

“Tổ chức tôn giáo là tập hợp tín đồ, chức sắc, chức việc, nhà tu hành của một tôn giáo được tổ chức theo một cơ cấu nhất định được Nhà nước công nhận nhằm thực hiện các hoạt động tôn giáo.”2 thì có thể hiểu tương tự Giáo hội Phật giáo Việt Nam là một tổ chức tôn giáo tập hợp tín đồ, chức sắc, chức việc, nhà tu hành của Phật giáo được tổ chức theo một cơ cấu nhất định (Giáo hội) được Nhà nước công nhận nhằm thực hiện các hoạt động tôn giáo

Sự thành lập của Giáo hội Phật giáo Việt Nam có ý nghĩa lịch sử quan trọng: thứ nhất, đáp ứng nguyện vọng của đại đa số giáo phẩm, Tăng Ni, Phật tử Việt Nam; thứ hai, Đại hội thống nhất Phật giáo là một đại hội thống nhất thực sự, toàn vẹn và dân chủ; thứ ba, GHPGVN thành lập được coi là tổ chức Phật giáo duy nhất đại diện cho Phật giáo Việt Nam trên các phương diện đối nội, đối ngoại

Hợp tác quốc tế của Giáo hội Phật giáo Việt Nam; là một khái

niệm có sự kết hợp của 3 yếu tố hợp tác quốc tế, Giáo hội Phật giáo Việt Nam và tính tôn giáo Tính tôn giáo là nhân tố tạo nên đặc thù và khác biệt của một tổ chức tôn giáo với các tổ chức chính trị - xã hội khác Tính tôn giáo của Giáo hội Phật giáo Việt Nam dựa trên niềm tin vào các giá trị thiêng liêng của Phật giáo (hiểu biết và trí tuệ) kết hợp

2 Khoản 12, điều 2, chương I, Luật tín ngưỡng, tôn giáo (2016)

với một hệ thống bao gồm giáo lý, giáo luật, thực hành nghi lễ Nhìn chung, hợp tác quốc tế của Giáo hội Phật giáo Việt Nam được luận văn tạm hiểu là mối quan hệ của GHPGVN với các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức tôn giáo khác, cộng đồng Phật giáo quốc tế,…nhằm hợp tác, giải quyết một vấn đề chung nào đó

Cơ cấu tổ chức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam là sự kế thừa các

mô hình tổ chức của một số tổ chức Phật giáo ra đời trong phong trào Chấn hưng Phật giáo ở 3 miền Bắc, Trung, Nam Cơ cấu tổ chức của GHPGVN được tổ chức theo chiều dọc gồm cấp Trung ương và cấp địa phương từ Đại hội lần thứ nhất (1981) đến Đại hội lần thứ VIII (2017- 2022)

1.2 Bối cảnh trong nước và quốc tế giai đoạn 1981 đến 2022

Bối cảnh trong nước

Cuối những năm 70 đầu những năm 80 của thế kỷ XX nước ta rơi vào tình trạng khủng hoảng do những hạn chế nhận thức lý luận về con đường đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Tình hình kinh tế - xã hội trong nước gặp nhiều khó khăn và khủng hoảng; mô hình kinh tế quan liêu bao cấp bộc lộ nhiều hạn chế với sự công hữu về tư liệu sản xuất

Mô hình xã hội chủ nghĩa của Việt Nam và một số nước áp dụng lộ nhiều khuyết tật trong quá trình nhận thức và áp dụng thực tiễn;… Do

đó, trong 10 năm qua đã phạm nhiều sai lầm trong việc xác định mục tiêu và bước đi về xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật, cải tạo xã hội chủ nghĩa và quản lý kinh tế”[15, tr.253-254] Từ những nhận thức thực tế của tình hình đất nước, từ năm 1986 nước ta đã có nhiều bước đột phá trong chính sách, đặc biệt liên quan đến hoạt động kinh tế

Bối cảnh quốc tế

Thế giới đã, đang và sẽ trải qua những biến động, thay đổi phức tạp và ngày càng khó đoán định; do đó việc nhìn nhận, đánh giá là vô cùng cần thiết Chính hoạt động hợp tác quốc tế là phương tiện giúp cho các chính sách, đường lối của Đảng, Nhà nước đi đúng hướng

Tình hình của Giáo hội Phật giáo Việt Nam

8

Trước năm 1986, có ít nhất 9 tổ chức Phật giáo trong nước tồn tại độc lập Do hoạt động riêng rẽ nên Phật giáo Việt Nam chưa có tiếng nói chung, chưa có nhiều các hoạt động lớn, đặc biệt là hoạt động hợp tác quốc tế còn hạn chế

Nhìn chung, vào cuối những năm 70 đầu năm 80 của thế kỷ XX,

xu thế cải cách là xu thế chung của thế giới, không chỉ các quốc gia mà muốn tồn tại các tổ chức cũng cần thay đổi Trong bối cảnh sự chuyển biến của thế giới Việt Nam tiến hành công cuộc đổi mới từ năm 1986, nhưng trước đó Phật giáo Việt Nam đã tiến hành công cuộc thống nhất

và 3 nước Đông Dương, thì kỳ Đại hội II với nhiệm kỳ 1987 -1992, phạm vi hợp tác quốc tế của GHPGVN bắt đầu được mở rộng với các quốc gia có truyền thống Phật giáo trước hết trong khu vực Đông Nam

Á và Châu Á như Thái Lan, Myanmar, Nepal,… trong các nhiệm kỳ tiếp đó phạm vi hợp tác được mở rộng sang các nước thuộc khu vực châu Âu, châu Úc

Thứ hai, nhấn mạnh tới vai trò của Ban Phật giáo Quốc tế; nhận thức được vai trò của hoạt động hợp tác quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh quá trình đổi mới đất nước, Việt Nam là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế Từ đó, trong phương hướng hoạt động quốc tế, đều đề cập tới việc xây dựng, củng cố và kiện toàn Ban Phật giáo Quốc tế nhằm đáp ứng được những nhu cầu trong hoạt động hợp tác quốc tế của GHPGVN

Thứ ba, nội dung hợp tác quốc tế đa dạng qua mỗi nhiệm kỳ với các nội dung hợp tác như: hợp tác trên lĩnh vực học thuật; hoạt động từ

thiện quốc tế, hợp tác đào tạo Tăng Ni; in ấn, dịch thuật và xuất bản các kinh điển Phật giáo; phối kết hợp tổ chức các sự kiện Phật giáo quốc tế, v.v…

Nhìn chung, phương hướng hoạt động trong hợp tác quốc tế của GHPGVN luôn có sự thay đổi và thích ứng nhằm phù hợp với tình hình

và hoạt động; tinh thần nhập thế, đạo và đời luôn được GHPGVN phát huy tuy là một tổ chức tôn giáo, đây cũng là một điểm đáng lưu ý học hỏi, một điểm sáng của GHPGVN mà các tổ chức tôn giáo khác nên nhìn nhận

Tiểu kết chương 1

Sự thống nhất và ra đời của GHPGVN là một bước tiến quan trọng cho Phật giáo Việt Nam nói chung Từ khi thành lập cho đến nay, GHPGVN đã trải qua 8 nhiệm kỳ với 9 kỳ Đại hội, hiện tại đang ở nhiệm kỳ 9 (2022 -2027); tổ chức của GHPGVN được củng cố, ổn định

và hoàn thiện qua mỗi kỳ Đại hội Dưới sự dẫn dắt của GHPGVN, Phật giáo Việt Nam trong những năm qua đạt nhiều thành tựu đóng góp vào công cuộc chung xây dựng và phát triển đất nước, phát huy tốt tinh thần