Đề tài nghiên cứu khoa học: Kiểm soát ô nhiễm môi trường biển do rác thải có nguồn gốc từ đất liền trong đại dịch Covid-19: Pháp luật quốc tế, thực tiễn quốc gia và những đề xuất cho Việt Nam

Các nghiên cứu ở Việt Nam Ở ViệtNam, kiểm soát ONMTB do rác thai trang và sau đại dich COVID-19 đang là một van dé kha moi, mang tinh thời sự cao, do vậy van chia được nhiéu chuyên gia v

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BAO CAO TONG KET

DE TAI THAM GIA XET GIAI THUGNG

“SINH VIEN NGHIEN CUU KHOA HOC NAM 2023”

CUA TRUONG DAI HOC LUAT HANOI

KIEM SOAT O NHIEM MOI TRUONG BIEN DO RAC THAI CO

NGUON GOC TU DAT LIEN TRONG DAI DICH COVID-19:

PHAP LUAT QUOC TE, THUC TIEN QUOC GIA VA NHUNG DE

XUẤT CHO VIET NAM

Thuộc nhóm ngành khoa học: X24 hội

MỤC LỤC

DANH MỤC HÌNH ẢNH 1:32:66 866 eee 348)504600300130305.40 04, TG, DANH MỤC TỪ VIET TÁT vi

È TH clap Biết cha AO sacgsntabiisistidilAlbostccdlSEBỊ MS 2kAiGSlkildsetsilosttebgse 1

2 Tổng quan tinh hình nghiên cứu liên quan đến đề tài econ 2222122122 cee 2

3 Muc dich và rửiệm vu nghiền cứu của Ga lider eee oe eee eee: ey!

S31 Mục địchng iiin CU vissczwsssiccesessssccenssesesovaiassessceavensiasnasvestuesnasenssopereraaxcxeetissaeiomsenee 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Sgbtzữzg03g558097/8g208x862033.7g0xGi03u:gigi⁄g588ữ097ggg6003840Ẻ =

-4 Đối tượng và phạm vi nghiền cứu ela đề tài 3-46)2-46-402202L193620-4 SANG 4

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiền cứu à SH ike 3

5.1 Phương pháp luận SiSeee ees GEESE Ee Se ees 5

22 2 Hướng pháp NEE CU asic csecsssvsnsassspesesagsosaistvsscasxssnasncatuenagrenssepevacsiscvewesseancesseveees 5

6 Yngbita khoa học vàý nghĩa thực tiễn của đề tài 5 S221 ke 5

6:1: ¥ ngfls Khoa hige sj: steers cannot: tờ G4 uposd 5

67711100108 HẸP BE 2 sscissco ccccccseesgnxglcg1öcCci0v2369685501622305200306321585034520192g00đ5E s383⁄42842H28223n8 6

CGHBUƯDNG gang ago da tnhữngsggoattasbyitoaaglgstiobisgtssgilstfieisaatooag 7

KHÁI QUÁT CHUNG VE KIEM SOÁT Ô NHIEM MOI TRƯỜNG BIEN DO RAC

THAI CÓ NGUON GÓC TU DAT LIEN TRONG ĐẠI DICH COVID-19 7

1.1 Một số khái niệm liễn quam s52 BOE eT PETae Teer 7

1.1.1 Khái mém môi trường biên, ô nhiễm môi trường biến 7

1.1.1.1 Môi trường biển Q.2 2 0 0n He 7

11.12 Ô nhiễm môi trường biển "5 11.1 §

1.1.2 Khái mém kiểm soát ô nhiệm môi trường biển và pháp luật về kiểm soát ô nhiém

moi trường biên x Sn A ee BL ea GTN Oe SSRN UES ae 10

1.1.2.1 Kiểm soát ô nhiễm tôi trường biên 3sgugs4g6c.965449Ấ2848428814436:0x588u80s3s4/6./0030/963368g4: 10 1.1.2.2 Pháp luật về kiêm soát 6 nhiém mdi trường biển T a:gtid.2g6 c8 ` 11

1.1.3 Khái niém rác thai và rác thai có nguôn goc từ dat lién eee 12

1.1.3.1 Dinh nghĩa rác thai va rác thải có nguôn gốc từ dat liên 190 55-4609x04€54 02 12

1.1.3.2 Phân loại rác thải có nguéngốc từ dat liên 222222 131.2 Hệ lu của COVID-19 đến6 nhiễm mỗi trường biển do rác thải có nguồn gốc tir đấtTBI Mm A.::Ã1ãäã1ÄA11AA 15

1.2.1 Thực trạng ô nhiém môi trường biển do rác thai có nguồn géc từ dat liên trong đại

dich COVID-19 tại một sô khu vực trên thê giới cee cee eceee eens ceeeeeeeeneees 15

1.2.2 Tác động của 6 nhiém môi trường,biển do rác thải có nguôn géc từ dat liên trong

dai dich COVID-19 đến con người va tôi trường not chung SRS Pantene 1 5 19

1.2.2.1 Tac động của 6 niềm mai trường biên do rac thai có nguồn géc từ dat liên

trong đại dich COVID-19 dén chat luong MRE xcs ses ssa ainsi ene es state 19

1.2.2.2 Tác động của 6 nhiém môi trường biển do rac thất có nguồn géc từ dat liên

Sang tat dich COVID-19 dén hệ sinh thai, sinh vat eT 21

1.2.2.3 Tác động của 6 nhiém môi trường biển do rác thai có nguồn géc từ dat liên

trong dai dich COVID-19 dén sức khỏe com mg UO oe eee cece ee eeneeeees 25

1.2.3 Những yêu tô thúc day6 nhiễm môi trường biển do rác thai có nguôn géc từ datliên trong đại địchCOVIDI1Đ: : :e.o 2002066 c00 2000600026402 660-2056656.022606X5053083ss888a aT

1.3 Fa trò của pháp luật trong hoạt đồng kiém soát 6 nhiễm môi trường biển do rác thải

có nguon gốc từ dat liên trong dat dich COT'TD-19 À Ẳ HH 29

KET LUẬN CHƯƠNG!I cape Rete tat ta aay ae ata ence asl 31

KIEM SOÁT Ô NHIEM MOI TRƯỜNG BIEN DO RAC THAI CÓ NGUON GÓC

TU DAT LIEN TRONG ĐẠI DICH COVID-19 DƯỚI GOC BO PHAP LUAT QUỐC

TE, THỰC TIEN MOT SỐ QUỐC GIA VÀ DE XUẤT KINH NGHIEM CHO VIETNANMN: -.ŸŸỶSỶc >st4E685<3323Eg2cgulissSu32đg2Øigkss32i84E6gi2c42i-3gB3E7egg3Eib-fHsSognsog p2?32

2.1 Pháp luật quốc tế về kiểm soát 6 nhiễm môi trường biển do rác thải có nguồn gốc từdat hiến trong đội dich COVIDG 25.60 022cc 2656606601 RcssdicoiSutá6, 32

2.1.1 Tập quán pháp: N guyên tắc sic utere tuo ut alierrum non laeđas 32

2.1.2 Một số công ước quốc tê gián tiép điều chỉnh — 5 33

2.1.3 Công ước của Liên hợp quốc về Luật biễn 1982 À 22 2222 2222222212212 2212 e2 34

2.1.4 Luật mềm quốc Ce:eb

2.1.4.1 Huong dén Montreal năm 1985 vé bảo vệ môi trường biển chồng lai6 nhiém

từ các nguôn trên đất liên 2 022122212221122102112221222200222022222222222222222re 35

2:1.42-ChươnetriniNehizz21 am 199 ˆ 35

2-1.4.3::MH6i nein Washington 1995 Vũ GIÁ (4 :2,20216 (04220267266 16025602)/0-02aei 36

2.1.4.4 Chiên lược Honolulu: Khuôn khổ toàn câu về ngăn chặn và quan lý rác biển

Suara cas acc 6 CC CC CC ees santas 372.1.4.5 Các cam kết khác ở khu vực biển Đông Q22022 2ccccccccccrce 38

2 2 Thực tiễn pháp luật mot số quốc gia trên thé giới về kiém soát6 nhiễm môi trường biển

do rác thai có nguôn gốc từ đất lién trong dai dich COTTD-19 360220) 0380224281 38

2:22 Hàn Quốc ¬ - ` 422-2-4: CHHHN:::::2:20223-4202060114018024868206 RS 45

2.3 Mét số lĩnh nghiệm cho FIRE NOON ois cssscwssssaavsecessvavasisspeneniganeiatusworemenacesssuceneseassee 47 KET LUẬN CHƯƠNGI 49

CHƯƠNG II: Sieve cue a Stee arco Nena at hi SGEAGEOSSSONIGGIUGSUUAGEchst 50

THỰC TRẠNG KIEM SOÁT Ô NHIÊN MOI TRƯỜNG BIỀN DO RÁC THÁI CÓ

NGUÒN GÓC TỪ ĐÁT LIỀN TRONG ĐẠI DỊCH COVID-19 TẠI VIỆT NAM VÀ

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN GGfbnec5550Gg3854049344gkst80030523414E10)818093 st0z30965418555 50

3.1 Thực trang 6 nhiễm môi trường bién do rác thải có nguồn gốc từ đất liền trong đại

cch:CGPTĐ19 tà FIĂLNGRI‹.::-:s::::ss::::c:i2s0S0005101xci.5 n13Q15a16882463ã:288888155 50

3.2 Kung pháp luật Viét Nam hiện hành về kiểm soát 6 nhiém môi trường bién đo rác thai

có nguôn gốc từ dat liên trong dich COITD-]9 SH HH 52

3.2.1 Trước thời gian diễnra đại dich COVID-19 -2222ccc-cvccccrec 32

3.2.1.1 Pháp luật Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tê 22 222c22S¿ 523.2.1.2 Khung pháp luật Việt Nam hiện hành 0Q Series 54

3.2.2 Trong thời gian diễn ra đại dich COVID-I9 222 22222222222222.22 2.ce 56

3.3 Yêu cầu về bảo về mdi trường và kiém soát6 nhiém mỗi trường bién theo guy đình củacác FTA thé hệ mới đổi với Viet Nam 2222252222222 22112221121222122111 1122 e 60

3.4 Phương hướng hoàn thiện pháp luật về kiém soát 6 nhiễm mdi trường biển do rác thải

có nguồn gốc từ đất liên trong dich COVID-19 tại Viét Nam 5-ees 62

3.5 Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiểu quả kiém soát ô nhiễm môi

trường biên do rác thai có nguồn gốc từ đất liền trong dich COVID-19 tại Diệt Nam 66

3.5.1 Giải pháp hoàn thiện pháp luật Viet Nam hién hành về kiểm soát 6 nhiém môi

trường biên do rac thai có nguồn gôc từ dat liên trong dai dich COVID-19 66

3.5.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát 6 nhiém môi trường biên do rác thai có

ngudn gôc từ dat liên trong dai dich COVID-19 tại Việt Nam 74

KET LUẬN CHƯƠNGIH 80

PHÀNKẾTLUANCHŨỦNG:-s‹s.:3-::ss 520000 L0 C020 2A G0 g6 angusaad 81

TÀI LIEU THAM KHÀẢO 83

PHÙ eRe mae Re NST ERP NOPE HE OSBORN SES AE ENN REED 91

DANH MỤC BANG BIEU

Bang 1 So sánh Dao luật hiện hành và biện pháp dac biệt trong việc xử lý rác thải 43

Bang 2 Su phát thai nhựa do việc quá tải trong công tác quan lý tại thời đêm COVID-19 ở

6t lục Gia KHñC HH] re eee ee eee ret ero 99

Bang 3 Luong khâu trang từ COVID-19 ước tính hang ngày và lượng rác thải nhựa toàn

cầu được tạo ra theo quôc gia trước kÌủ quản lý ìàcocse 09

Bang 4 Chỉ số bờ biên sạch (CCI) tại các vùng biên khảo sát (Nguân: The World Bank)

Esa aSe Shad ecbaastadsihbuccbed Sve ceanassastedgacussdcuausu casted tive teeasssocupsouseediecbosauasak ved tebtd 0422523931463 8.-1 ssas ai: 101

DANH MỤC HÌNH ANH

Hình 1 Các loại rác thai y sinh góc nhưa phát sinhfđược thai ra trong đại địch COVID-19 Sue ag: 14

Hinh2 Số ca laynhiém tại các khuvực của An Độ cập nhất đến ngay 26042021 (Nguồn Covid! India)

Gỹ5gZgg2z2SaayEgsEqgigašcggzs2g42ggiigigxtpsgsz30secassdtsssgsggoggyszgzszazElzz22az3)xgszszzSzyaggicsgigsg,3rdiEzggaieygZnszsEsyzxözgozgesgs 17

Hình 3 Lượng khẩu trang/tam che mat dùng mot lan bi loại bé bởi mOi lục địa 91

Hình 4 Mô ta lượng rác thải nhựa tử đất liên liên quan đến COVID-19 xâm nhập vào các con

SINE:::):5360008/002060000130260916660)1X5000)319000033066/011061201504001003460/412056/01310/630N668056A162021010360146 3A6 92

Hình 5 Biểu đồ minh hoa lương rác thai y tê do COVID-19ở các tinh khác của Ảnп 93

Hình 6 Tỷ lẻ nhựa dùng một lan tai các khu vực sông và bờ biên thực hiện khảo sát (Nguồn: The

World Bank) on oaaeooaaaaroeeeAGREEee Renn ERT ERG 94

Hình 7 Mật độ rác thai nhựa dùng một lan tai các vi tri ving biên địa diém điêu tra (Nguôn: The

XTHH Banik) acc hereon tenn tn amelieaire at eeeDoyiggttYiticbtOtgsga20ugseclNarieged 94

Hình 8 Tong trong lượng rác thải (ty lệ phan trăm) trên các vùng biên đã thực hiện khảo sát

(Nguồn: TU Mi COT ED ES MMM Pc Sac 0 a glee 95 Hinh9 Tỷ lê của 10 loại nhựa gayo nhiễm hàng đầu tại các bờ biển theo mat độ (moi loai/m

đường biên) va trọng lượng (trong lượng theo moi mét đường biển) -2222cccccce 96

Hinh 10 Hệ thong kiểm soát, xử lý rác thai trong dai dịch COVID-19 tai Han Qiốc : -~ 97

Hình 11 Kiém soát COVID-19 tại Canada (Nguon: TI2ŸVN) -o-cccceceeererree 97 Hình 12 Rác thải y tế tại bệnh viên Liên minh Vũ Han đang chờ được xử lý Ảnh: Xinhua 98

Hinh 13 Nhan vién yté trong trang phục bao hộ xử lý rác thai VẼ oneness 98

Hình 14 Bai chon lap rác ở Hong Kong (Trung Quốc), ngày 11/4/2022 (Anh: Reuters) 98

Hình 15 COVID-19 làm tăng thêm lượng rác thai y té không lò can được xử lý Anh:

AFE/TTIXVT -. 36ã8sSi82zg4gB5837g4g2o8Ấ.gaces942g3248848gc293Zgg1cã:2Zgg20fE2g;2Zixtjóg:82ôy5/3g0898:8868E 98

Hinh 16 Luong rác thai dùng một lan đã tăng manh kê từ khi COVID-19 bat dau điện ra ở Hong

Kong (Anh: The Local Report) tấn q2/A025112101510311086310120211541486110112361:524/E634301412043i02101020148213307460313//20238 99

Hinh 17 Người thu gom rác bước đi trên những túi nylon rác thai y tế chưa được xử lý bên ngoài

mot bệnh viện ở New Dellu, Ấn Đa, hồi tháng 7/2020 Anh: Reuters 99

DANH MỤC TỪ VIẾT TÁT

Canadian Environmental OP đà vá Q

Comprehensive and Progressive re ee eT ee

2 CPTPP Agreement for Trans-Pacific aes ae nha De aS

Partnership lên bo xuyên Thái Dương

3 EVFTA European-Vietnam Free Trade Hiệp định thương mại tư do Liên

Agreement minh chau Au-Việt Nam

mm FHI 360 Family Health Intemational 360 | Tổ chức gia đình sức khỏe quốc té

Free Trade Agreement Hiệp định thương mai tư do

Joint Group of Experts on the Nhóm các chuyén gia vẻ các khía

Scientific Aspects of Marine cạnh khoa học của bảo vé môi

Environmental Protection trường bien

The Global Programme of Action

for the Protection of the Marine

Environment from Land-based

Activities

Ps | om | Intemational Law Commission Uyban Luật pháp Quốc tế

mm xxx International Court of Justice Toa an cong ly quốc te

La cơ quan thong tin va dữ liệu

Ocean Biodiversity Information | truy cập mở toàn cau ve da dang

System sinh hoc bién phuc vu khoa hoc,

bao ton va phat triên bên vững

Cooperation and Development Finh te

vi

Chương trình Hanh dong Toàn câu

Bao vệ Moi trường Bien khỏi các

Hoạt đông trên Dat liên

UNCLOS United Nations Convention on the | Công ước Liên Hợp Quốc vẻ Luật

Law of the Sea

15 WoRMS World Register of Marine Species Co quan dang kí 80 lượng sinh vật

biên trên the giới

vii

PHAN MỞ DAU

1 Tinh cấp thiết của đề tài

Trong đại dich COVID-19, nhu câu sử dung ninza trong y tê đã tăng lên đáng ké ở một sô quôc

ga Bên canh thiệt tị bao vệ cá nhân tin khâu trang găng tay, nước sát khuẩn, việc sử dung nhua

tăng lên đáng ké liên quan dén yêu câu đóng goi và các mat hang sử dung mot lần Noi chung tim

thay đổi nay trong bệnh việnva trong cuộc sống hàng ngày có thé làm tram trọng thêm các van dé

mai trường bat nguôn từ chất déo, von đã tôn tại ngay cả trước khi đại dichxayra Tại V iệtN am, chat thai y tê tăng lên rat mạnh, tai các bệnh viện tang 2-4 lân do tăng trang phục, khẩu trang găng tay

cùng với nhiéu trang thiết bi, bom kim tiêm, dây truyền địch, thuộc men! Chỉ tính riêng Hãi Dương

khối lượng chat thai có nguy cơ chứa SARS-CoV -2 đã thu gom từ khu xây ra dot dich COVID-19 lânthứ 3 ngày 27/1-20/2/2021 là 304,856 tân' Người dân được khuyên khích sử dung khẩu trang và

được thay thường xuyên nên khâu trang đã qua sử dung thải ra moi trường lam tăng lương rác thải.

Nhiêu khu cách ly với hàng chục ng]un người được cưng cap khẩu trang quân áo bảo hộ cing rixz

thực phẩm chê tiện sẵn gop phân tạo nén lượng rác lớn thai ra mai trường, Co quan ytê cũng sử dựng

mot lượng lớn các hoa chat kink trùng, chủ yêu là CloraminB, cũngrat độc hai cho môi trường Có

thé thay răng địch bệnh COVID-19 không chi ảnhhưởngtrực tiệp đền sức khöe con ngwoi ma con

tác động tiêu cực dén môi trườngtừ nhiing vật dựng dungcu ma con người sử dụng dé chônglạichính "kẻ thiy” nguy hiém nay

ViệtNam đã là thánh viên của UNCLOS, Công ước Stockholm nam 2001, Công ước Minamata

nam 2013 và cam két thực hiénC hương tinh N ght sự 21 và Chương trình N ght sự 2030, Thc liên

các cam kêt quốc tê nay, tuy vẫn cờn siêu hạn chê, VietNam đã ban hanhnhiéu công cụ, chính sách,

pháp luật nham kiểm soát ONMTB do tác thải có nguân gốc từ đật liền Kết quả là thực trạng

ÔNMTB do nguén 6 nhiễm từ dat liên noi clung và rác thai có nguôn gộc từ đất liên nói riêng ở trước

ta đang điễnra rất phức tap và ngay càng gia tang, đặc biệt là trong đại dich COVID-19 Việt Namđược đánh giá là nước xép thứ tư trên thê giới về lương rác thai nina trên biển với phân lớn xuất phát

tir dat liên Thêm vào đó, cuộc khủng hoàng COVID-19 mat lần nita đặt áp lực lên hệ thông quan lý tác thai ran do sự gia tang sử dung nhua ding mot lần khi đại dich dang đặt ra những lựa chan khó

khan trongngăn han giữa suc khỏe và moi tường

Trong bôi cảnh hội nhập quốc tê, môi trường biển không bi 6 nhiém, hệ sinh thái biên được bão

vệ là một trong những lơi thê đề phát triển kinh tê biénxenh và được sự ủng ho của các quốc ga trong

giao lưu thương mai Phù hợp với xu hướng chung của thê giới và dap ứng yêu câu thực tiễn tại V :ệt Nam, Chiên lược phát triển bên vũng lính tê tiến Viét Nam dén năm 2030, tâm nhin đến năm 2045

đã đưa ra mot trong nlrñng muc tiêu tổngquát de lrưướng tới phat triển bên vững kinh tê tiến là “Ngăn chăn xu thê 6nhiém, suy thoát môi trường tiến" 3 và tại mục tiêu cu thê đã xác định°"Ngănngửa kiêm soát và giảm đáng kê ô nhiễm tôi trường biểnn* Do đó, đánh giá pháp luật quốc tê về kiểm soát

ONMTB do rác thai có nguôn góc từ đất liên trong dai dich COVID-19 dé tim ra nhữnghạn chê,

! Vấn Thm Tháo (2021), Dich COVID - Những ảnh hưởng tíh cực yi tiêu cục đến môi trường,

<hups: (ñquanegtra thuathienhut gov viv 1gd=8 &cn=60 $&tc=30636>, tray cập lin cwingay 12/02/2023.

‡ Nlurtren.

` Nghi quyết số 36 NQ/TW vì Chien hược phút triển bên vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tam rưn đến năm

2045 do Ban Chap hanh Trưng ương ban lưnh ngày 22/10/2018 ,nax 1Í (33).

3# Nlurtrên, nox I (3d).

vướng 1mac lam cơ sở, kinh nghiệm cho wệc đề xuat các giải pháp nhằm giúp Việt Nam thực hiện

việc kiếm soát ÔNMTB do rac thai có nguôn góc từ đất liên trong thời kì đại dich một cách có hiéu

quả là mét van dé cap thiét hién nay

Vi vậy, việc thực hién đề tài “Kiem soát ô nhiễm môi trường bien do rác thai có nguôn gốc

từ dat lien troug dai dich COVID-19: Pháp luật quốc tế, thực tien quốc gia và nhímng đề xuất cho

Viet Nam.” là đặc tiệt cần thiệt nham giúp Việt Nam chủ động trong việc bảo vệ mdi trường biển

trongva sau dai dich COVID-19

2 Tong quan tinh hình nghiên cứu lên quan đến đề tài

Bao vệ môi trường hién nay đanglà mot vận đề được cả thê giới quan tâm, đặc biệt là mai

trường tiễn bởi những giá trị to lớn của nó vệ kinh tế, chính trị, an ninh quốcphong, Mat khác, dat

trang bồi cảnh liện nay, dai dich COVID-19 dang khién cho nhing sản phẩm được làm ra đề phục

vụ công tác phòng, chồng xét nghiém và chữa bệnh trên toan cau tăng vợt Giai quyét nhimg mu rác

thải khônglô nay một cách an toàn được xem là một vân dé lớn ma các ước đang phải đối mặt

2.1 Các ughién citu ở 1ntớc ugoai

Trên thê giới, các đề tài về bảo vệ mai trường biển va kiểm soát ÔNMTB đã được thực hién trang nhiêu năm qua Các công trình tiêu biéunher cuồn “$6 tay về ô nhiễm biển” do GARD xuất ban năm 1985, cuân “Levit6nhiềm biển Kus vực Australia” do Chính phủ Úc ban hành nam 19945, Tổ

chức Hàng hãi thê ga cũng xuất bản một số ân pham nhur “SỐ tay Dịch vụ vận tai biển” nam 1997";

“Sta doi hướng dan cho việc xác đình va chi đình các ving biển đặc biệt nhạy cam (P.SSSAs)” nam

20058

Đặc biệt trong những năm trở lại đây, kim lươngrac that có nguôn gộc từ dat liên trang côngtác

đầu tranh phờng chống dai dich COVID-19 đang có xu hướng gia tang nhanh chong thi nhiéu cudchội ng], toa dam, nghtén cứu da được tô chức détim ra những phương án giải quyết van đề này Điển

hinh nhur mot sô công trình: “Tác động và ý ngtia của COVID-19 đối với nên lạnh té đi đương và

chiến lược thương mại- Nghiên cứu đến hình từ Barbados, Belize va Costa Rica“ năm 2021 của

Hai nga Liên Hợp Quốc về Thương mai và Phat triển; “Tác đồng của đại dich COVID-19 đối với

6 nhuiém rác biển doc theo Bờ biển Kenya: Tổng hợp sau 1 00ngay sau trường hop đầu tiên được báo

cáo ở Kerya”TM năm 2021 của nhom tác ga Okuku E, KiteresiL,Owato G, vv, “Tác động của

COVID-19 đối với quên lý: chất thai nhựa ở Nam A Những thách thức và tuyển TA chính sách ”

được công bó vào tháng9 năm 2021 của Ngan hàng thê giới)

Những công trình nêu trên đều đã góp phân vào việc bảo vệ mdi trường biên, kiểm soát

3 Gold E.: Handbook marm: polhttion, GARD 1985.

“ White M.: Marine Polhation Lays of the Australian Region, The Federation Press 1904.

“IMO, 1997 Guidelmes for Vessel Traffx Services Resohttion A.$57(20), adopted on 27 November 1997, London.

“IMO, 2005 Revised guidelme for the identification and designation of particularly sensitive sea areas (PSSSAs) Resohation A 982(24), adopted on 1 December 2005, London

” UNCTAD, Impact and mplications of COVID-19 for the ocean economy and trade strategy - Case studies from

Barbados, Belize and Costa Rica, adopted m April 2021.

!2 Okuku E, Kiteresi K, Owwato G, etc , The aupacts of COVID-19 pandemic on marine liter polhntion along the Kenyan

Coast: A synthesis after 100 days following the first reported case m Kenya, adopted m 2021.

!! The World Bank, The bypact of COVID-19 on Plastk Waste Muagement m South Asia Challenges and Policy

Reconmnendations, adopted m September 2021.

ONMTB và tạo ưu thê cho hoạt độngkinh tê biến phát triển Tuy nhiên, do giới han của từng công

tinh, da khéng dé cập mot cách cụ thê hoặc moi chi dừng lại ở phạm vi bao quất liên quan tới việc

kiểm soát ONMTBtừ rác thai có nguôn gốc từ dat liên cũng niur phân tích hoạt độngnay đưới góc

độ luat học

2.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Ở ViệtNam, kiểm soát ONMTB do rác thai trang và sau đại dich COVID-19 đang là một van

dé kha moi, mang tinh thời sự cao, do vậy van chia được nhiéu chuyên gia và các nha khoa hoc tim hiểu nghién cuumét cách chuyên sâu và cụ thể Tuy nhién, từ trước đến này, vân đề về kiểm soat ted nguyên biển lai được ngluên cứu kha cụ thê va đầu tư Có nhiéu dé tải nghiên cứu khoa hoc cap Nhà

moc, cap Bộ hoặc các dé tài nghién cứu như là nhiém vụ thường xuyên của các cơ quan chuyén mon

về van đề này được thực hién khá công phu Do la dé tai cap Nha nước KH-06-07 thie hién nam

2000, “Nginén cứu xã: ding giải pháp quan If tổng hop ving bờ biển liệt Nam, bảo đảm an todn

sinh thái và phát triển bên vững”(lưu trữ tạ Bộ Khoa học và Công nghệ Ha Nội, Dé tai

KC.CBOL10.TS “Nghién cin tếtkế loại tàucá cỡ nhỏ có kha năng hoat đồng an toàn trên ving

biển xa bờ (lửui vực Trường Sa-DE1)" do Tông Công ty Hai sin Biên Đông thựchién năm 2003; Đề

tại KC CBDI.16.T5 “Ngiiền cứa cổng nghề xử J° nước thea trong các vimg ruồi tôm tập tring”doViện ng]iên cứu mudi trông thủy sản2 chủ trì thực liên đề tai năm 2004; Dé tai nghién cửu khoa học

câp Nhà nước “Cơ sở khoa học về vấn đề khai thác cling trong các ving biển theo Luật Bién quốc

té và thực én của Viét Nan” do ae Luật Biểnva Hàng hai quốc tê thuộc Khoa Luật, Dai hocQuốc giaHà Nội thực tiện năm 2008

Nghền cứu liên quan đền kiểm soát ONMTB öở cập đô Thạc si Luật hoc co dé tai “Pháp luật

kiém sođt 6 nhiễm mỗi trường biển trong hoạt đồng khắc phúc sự cổ tràn dau ở Viét Nam”, Ngô

Quốc Khánh(2014), Đai học Luật Hà Nội, “Pháp luật về liểm soátö nhiễm mỗi trường biển fir tee

tién ở tinh Quảng Ninh”, Hoàng Thị Ai Quynh (2018), Đai học Luật Ha Nội Ngiiên cứu ở câp độ

Tiên Luật học, có công trinh “Phép luật liểm soátö nhiễm môi trường biển trong hoạt dong hàng

haiở Viet Nam” của tácgiả LưuNgọc Tổ Tâm (2012), Đại học Luật Ha Nội và “Thue hiển cam kết

quốc tế của Iiệt Nam về bảo về mỗi trường biển do nguồn ô riiễm từ đất lién’” của tác giã Pham Thi

Gam (2021)

Nhìn Le, nhiing đề tai trong nước néu trên đã nghiên cứuvề các hoạt động liên quan dén tài

nguyên biên, đặc trệt là nguôn lợi thủy sản rinz khai thác thủy sản, nuôi trông thủy sản, ngư cu trong

các hoạt động thủy sản hoặc ung dung công nghệ mới trong các hoạt động thủy sản V ê phạm vi

nghién cứu, những đề tài nay đều không dé cập trực tiép dén hoạt động kiểm soát ONMTB do rác thai có nguân góc tử dat liên mà liên quan chủ yêu đến việc bao vệ các nguồn tai nguyén biển, lam cơ

sở cho quá trình phát triển bên vũng môi trường biển

Tom lại, cho dénnay, chưa có một công trình nghiên cứu day di, toàn điệnở cap độ nghiên cứu khoa hoc nao về nhiing van đề lí luận cũng như thực trang các khia canh pháp lý trang việc kiểm soat

ONMTB do rác thải có nguôn goc từdat liên Bây ra, đặc Duệt trong bôi cảnh đại cich COVID-19 vận

chua có dâu liệu châm đút tại Việt Nam Va dé tai nghién cứu khoa hoc “Kiem soát 6 uhieme moi

trường biểu do tác thai có uguongốc từ dat lien trong dai dich COVID-19: Pháp luật quốc tế, tare

tien quốc gia và những đề xuất cho Việt Nam.” về cơ bản là taột đề tài mới, chưa được chú trong

ngmén cứu mốt cách toàn đện

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiền cứu của đề tài

3.1 Muc đích nghiên cứu

Mục dich nghiên cửu của đề tei la lam 16 tinh trạng ONMTB noi chung va & sâu lam 16 thực trangONMTB do rac thai co nguồn goc từ đất liên trong dai dich COVID- 19 noi riêng, Đông thời

diva ra nhimg sô0 liệu và dan chứng về mức độô nhiém cũng rửnư cách giải quyết của Viét Nam và các

quốc gia trên thê ga về tinh trang này Bên canh do, đánh gia toan điện kimng pháp ly của Viet Nam

trang Tinh vực kiểm soat ONMTB trongđại dich COVID-19 hiện nay Từ những hạn chê chỉ ra trongcác nghiên cứu trên, nhóm tac gia dé xuât một số kiên nghị phù hợp nhằm xây dung và hoàn thiénpháp luật Viét Nam về phòng ngừa, ngăn chắnvà kiém soát ONMTB trong lĩnh vực nay

3.2 Nhiém vu ugiién cin

Với mục dich đã đất ra ở trên, nhom tác giả xác đính đề tài cân thực hién theo các nhiém vu

tgluÊ1ì cứu sau:

Thứ nhất thu thập, tổng hợp va phân tích các thông tin, sỐ liệu phản ánh tình trạng ONMTB do

rac thai có nguôn gốc từ dat liên trong dai địchCOVID-19 Lay những dan chứng đó dé đánh ga muc

độ nghiém trong của “sức khöe bién” tiện nay Các thông tin dam bảo tính bao quát cho cả thue trang

ở Việt Nam và thê giới.

Thứ hai, phan tích và danh gia khách quan tính hiéu qua, cap thiết của các tiên pháp giải quyết

thực trạng kiểm soát ONMTB do rac thải lục dia gâyra ở V lệt Nam cho đền thời điểm hiện tại Đồng

thoi, chi 16 nhing mat uu điểm cân phát Truy và những han chê cân khắc phuc trong cách làm của

Việt Nam cũng như của các quôc gia và tô chức khác trên thê giới.

Thứ ba dé xuât cụ thê các kiên nghị xây dung và hoàn thiện pháp luật Viet Nam hién hành về

kiểm soát ONMTB Ngoài ra, kiên nghi một sô biện pháp nâng cao liệu quả thực hién các quy anh

pháp luật đó trên thực tê

4 Đôi tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

© Đối tương nghiền cứu:

Mét là, thực trang ONMTB do rác thải có nguôn góc từ dat liên trong đại địch COVID-19 ở

Việt Nam va mot sô quôc gia, vùng lãnh thô trên toàn thê giới

Hai là, những cách giải quyết van đề ONMTB đo rác thai có nguân gốc từ dat liên trong đaidich COVID-19 đã được thực hiện ở ViétNam và pháp luật của các quôc gia trên thê giới về vânđềnay

Bala các quy đính của pháp luật V iệt Nam vệ van dé kiêm soát ONMTB hién hành và danh

giá toàn điệnvề các quy định pháp luật đó

Cuối cùng, dé xuất nhữmg kiên nghị xây dung, hoàn thiên king pháp ly cho Viet Nam ve van

đề kiểm soat ONMTB do rác thai có nguồn gc tử dat liên trong dai dich COVID-19 và một sô biện

pháp nâng cao liệu quả áp dung của các quy định pháp luật đó trên thực tê

® Phạm vi nghiển cia:

Các khía canh khác nhau của ONMTB do rác thai có nguôn gộc từ dat liên nói chung và dat

trong thoi ki dai dich COVID-19 noi néng

Báo cáo sử dụng một sô phương pháp nghién cửu sau

- Phươngpháp phân tích, thôngkê, két hợp nghiên cứu lý luậnvà thực tiénlà phương pháp được

sử đụng trong hau hệt các chương đặc tiệt la Chuong II và Chương III dé làm 16 nội dung pháp luật

về kiêm soát ONMTB do rác thất co nguôn gốc từ dat liên trongdai dich COVID-19 tại một sô quốc

gia, thực tiếnvà giải pháp cho Viét Nam

- Phương pháp tổng hợp là phương pháp được sửdụng chủ yêu trong quá tinh thu thập số liệu,tai liệu nhằm chung minh hệ luy ma rác thai có nguôn gốc từ dat liên đến môi trường bién và con

người trong thời ki dai dich Phương pháp này con được sử dung trong việc tổng hợp nghiên cứu pháp

luật của một số quéc gia về kiểm soát ONMTB từ tác thai có nguôn góc lục địa, từ đó tiệp thu kinh

nghiém xây dung pháp luật choV tật Nam

- Phuong pháp hệ thông được sử dung dé xâu chuối và tìm ra sự nhất quán giữa các van dé lý

luận, pháp lý và thực tiễn liên quan đên việc kiểm soát ONMTB do rác thải có nguôn goc từ dat liên

trang đại dịch COVID-19 ở một sô quốc gia, từ đó đánh8á kiên nghị.hệ thông các giải pháp thực

hiện liệu quả việc kiểm soát ONMTB do rác thải có nguôn gộc từ dat liên trong dai dich COVID-19tai V iệt Nam Phương pháp này sử đụng xuyên suốt trong các chươngvà sử dụng nhiéu tại Chương

II và ChươngII

- Phuong pháp so sánh là phurong pháp quan trong nham phân tích va đối chiéu nội dung phápluật về kiệm soát ONMTB do rac thai có nguôn goc từ dat liên trong dai dich COVID-19 tại một sôquốc gia, từ đó lây kinh nghiém xây dungvà thực thi pháp luật vê kiểm soát ONMTB trong lĩnh vựcnay cho Viét Nam Phuong pháp nay được sử đụng chủ yêu tại ChươnglÍ và Chương III

- Phương pháp khát quất hoá được sử dụng đề niêu và phân tích, kết luận vệ những vanđề có tính chat chung, bao quát liên quan dén việc kiểm soát ONMTB do rác thải có nguân gốc từ đất liền gây

ra cũngnhư nhiing chính sách, pháp luật và các công cụ, biện pháp đề thực hiện việc kiểm soát này:Phương pháp nay được sử dung xuyên suốt bao cáo

- Phương pháp kết hợp nghiên cứu lý luậnvới thuyc tiễn cũng được sử dụng trọng Báo cáo dé đưa

ra nhữngbinh luận, quan đêm, kết luậnvề nhimg nội dung nginén cứu Phuong pháp nay sử dungởhau hét các chương của báo cáo

6.Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

61 Ý nghĩa khoa hoc

Viậc nghién cứu về dé tài nay sẽ lam 16 những van dé luận lí luận liên quan tới hoạt động kiém

soát ONMTB do rác thai có nguôn góc tử dat liên gay ra, đặc biệt là rác thất phat sinh trong thời ki

dai dich Cũng phải noi rằng đâylà dé tai con khá mới, chưa có nhiéu công trình nghiên cứu liên quan

trong và ngoa trước Nhom nghién cứu mong rằng nhiing phân tích va kiên thưức li tuận được tông

hợp trong bài việt sẽ tro thanh tư liệu bô ích cho công tác nghién cứu sau nay

Bài viết còn đưa ra tirững phân tích cụ thể liên quan dén thực trang pháp luật liên hanh về kiém

soát ÔNMTB do rác thai có nguân gộc từ dat lién Từ đó không chỉ đánh giá được những ưu điểm,

hạn chê trơng ba nhanh lập pháp, hành pháp và tư pháp liên quan dén van đề nêu trên ma con phântích nguyên nhân, lý giải các hiện tượngxây ra thông qua các vụ việc, tinh huôngtrên thực tê

Không đừng lại ở đó, nham nghiên cứu còn đề xuất mét số kiên nghĩ, giải pháp nham hién thực

hóa vân dé kiểm soát ONMTB do rác thai có nguén gôc từ dat liên trong đại dich COVID-19 tại Viet

Nam, chang han liên nghi hoàn thiện khung pháp lý, các dé xuat giải quyét van dé thực tiến, giải

quyết các vu việc phát sinh, các hànhvi vĩ phạm

62 Ý ughia trực tien

Dé tài có tính thời sự và tinh ứng dung thực tiến cao trong tình hinh dich bệnh COVID-19 ven dang ‹denra Vô cùng pÏức tạp trên phạm vì toàn câu kéo theo nhiéu hệ luy khác có liên quan tới vân

đề kiểm soát ONMTB Đâylà van dé mang tinh cập thiét tại thời điểm hiện tại

Các ý kiên, kết luận được trình bay trong bài ngiuén cứu khoa hoc có thể được sử dụng dé làm

cơ sở cho việc xây dụng chương trình tuyên truyền, phô biên nội dung các Điều ước quốc tê về biển

và đại đươngma V lệt Nam 1à thànhviên và nội dung các quy dinh pháp luật của Việt Nam về kiểmsoát ONMTB do rác thai có nguén gôc tử đất liên núi chung và rác thai phát sinh trong thời điểm đến

ra đại địch noi riéng Qua đó, gop phan bao dam và thuc day phát triển kinh tê bién đi đôi với bảo vệ các thành phân môi trường biên cũng nyy các nguôn tài nguyên triển

7 Câu trúc của đề tài

Báo cáo gam tục lục, danh muc các từviệt tắt, phân m ở đâu, ndi dung kết luận danh muc tàiliệu tham khaovà plu lục Bồ cục phânnội đưng được chia thành 03 chương Tên của các cltzơngcụthé niu sau:

Chương I: Khái quát chưng về kiém sodtö nhiễm mỗi trường biển do rác that có nguồn gốc tir

dat lién trong dai dich COVID-19;

Claroug I: Kiém soát6 nhiễm mỗi trường biển cdo rác that có nguồn gốc tit đất liền trong đạidich COVID-19 dưới góc đồ pháp luật quốc tê, thực tiến mộtsố quốc gia và đề xuất kinh nghiệm choHệt Nam:

Chương II: Thực trang kiém soát6 nhiễm môi rường biển do rác thải có nguồn gốc từ đất

lién trong dai dich COVID-19 tạ Tiết Nam và ga pháp hoàn tiện

CHU ONG I:

KHAI QUAT CHUNG VE KIEM SOAT 6 NHIEM MOI TRUONG BIEN DO RAC THAI

CÓ NGUON GÓC TU DAT LIỀN TRONG ĐẠI DỊCH COVID-19 1.1 Mot so khainiém lên quan

1.1.1 Khdiniém tôi trrờng bien, 6 thiểm nuôi trường bien

1.111 Môi trường biển

UNCLOS không xác dinhranh giới đề làm cơ sở xác đính pham vị không gian của biến dé phân định giữa dat liên và biển ma chỉ xác dinh các vùng biên với Các cơ chê pháp lý khác nhau Các ving biéntheo UNCLOS thuộc chủ quyên, quyên chủ quyên của quôc gia ven biên gồm nội thuy, lãnh hai, tiép gap lãnh ha, vung đắc quyên kinh tê và thêm luc dia và các vùng biển năm ngoài quyên tai phán

quốc gia gam biêncả và ving

UNCLOS cũng không đưa ra đính nghiia về “mdi trường biển"ma qua đnh ng ô rizêm mdi trường biên” tai khoản4 Điều1 của công ước nay co thé xác dinh về các yêu tô của “môi trường bién" là đổi tượng bi “6 nhiém", đó là rước biển, nguôn lợi sinh vật, hệ động vật và hệ thực vật biến,

giá trị mỹ cam biên Tuy nhiên, từ khái mém nay không thê xác dinhrõ các thành phân chiu tác động

có hai “6 nhiém" từ các hoạt động của cơn người ma khôngdé cập dén các thànhtổ khác

Chương trình hành động 21 (Agenda 21)! đã đưa ra khái niém về tôi trường biên tại Clương

17 của Agenda 21 “Môi trường biển là vùng bao gom các dai đương và các biến và các vùng ven biên tạo thanh mét tông thê, một thành phân cơ bản của hệ thông duy tri cuộc sông toàn cầu và la tai sản

Hữu ích tao cơ hôi cho sự phat triển bên vững" Định nghĩa nay nhan menh đền yêu tô tự nhién của tôi trường thién nhién va vai trò của ching đổi với arsine va su phat triển Thêm vào đó, Hướng

dan Montreal va Chương trình N gti su 21 đã làm rõ thêm về “môi trường biển" với mức độ hoàn thiện hơn ca về pham vi không gian và tính nang của nó Hướng dân Montreal ngoai xác định phạm

wi không gan con đưa thêm chute năng của mai trường biên “Moi trường biển có ý ngfita là Khu vực

biển mở rộng khỏi nước đến giới hạn của Kini vực nước ngọtvà bao gồm ving đổi gian triểu và đâm

lay nước mặn Giới han ctia kh vực nước ngot có nghiia là những nơi có nước ngọt ở thug? triểu thấp

và Kau vực đòng chập có nôngđộ nước ngot thấp và ld đó đồ man tăng lên đángkế do sự hiện điện

của nước mặn".

Luật Bảo vệ moi trường nam 2020 của ViệtN am không dua ra dinhngliia về ` 'môi trường biến"

nhung có đính ng†ĩa về mdi trương bên cạnh vat chat tự nhiên đã đưa cả vật chất “nhân tạo", theo đó,

“Mỗi trường bao gồm cácyêu tô vật chất tenhién vànhân tao quan hệ mat thiết với rửa bo quanh

con \gười, có ảnh hướng đến đời song kinh tế, xã hỗi, sự tổn tại phát triển ciia con người sinh vat

và tư nhiên" Do đó, môi trường bién được xem xét trong một tổngthé môi trường nói chung

Từ các định ngiĩa trên, nhom nghiên cứu tạm xác đính “mdi trường biển bao gồm các ving

biển, đại dongvà ving ven biển chứa dumg các tài nguyễn sinh vật không sinh vat có quan hệ mật

!? Day la một văn kiện được đưa ra tại Hội nghi Thượng đình trái đất và bảo vệ môi trường- hop tai Rio De Janeiro nam

1992,a chorong tinh hanh dong vi sự phát trần bên vững.

!! UNEP (1985), Momneal GiadeRnrs for Protection of the Mane Simiromuent agamst Pollution from Land-based

soraces, UNEP/WG.120/3 nox 17.1.

tết với nhưa có ảnh hướng đền đời sống lạnh tệ vã hội, sự tôn tại phát triển của con người, sinh

vatvà hư nhiên?

Như vậy, khái tiệm vé môi trường biển bao gém các nội dung sau:

Thứ what giới han theo chiêu ngang chiều sâu của mỗi trường biér’* Chiéu ngang của tôi

trường biên được xác đính theo khái mém tại chương 17 Chương tinh bánh động21, tức bao gồm

các đại dương các bién và các vùng ven biên Còn về chiêu sâu của muối trường biển bao gom khôi

moc đưỚi muc TIưỚC biểnvà những yêu tô cầu thanh khác nằm trong đó Theo đó, khi xem xét về

mdi trường biển, cân phai xem xét cả chiêu ngang và chiéu sâu của loại môi trường nay, cũng niux

các yêutô câu thành trong nó

Thủ hai các thành phẩn câu tao nên mỗi trường biển: Méi trường tiễn gồm nhiéu yêu tô nlnư biển, làng dat dưới đáy biển, không khí, hệ sinh thái, Trong đó, biển là thành phan chinh và

quan trong nhat của moi trường tiên Khong nên được xem xét biênvà các thành phân khác của mat

trường biển mét cách độc lập, riêng rễ ma cân xem xét chúng trong môi quan hệ giữa ching va trong tuổi quan hệ với các thành phân môi trường xưng quanh nhi với mdi trường ở bau khí quyền phía

trên hay với môi trường trong lục dia

Thit ba, mỗi trường biển có nhiéu loại tài nguyễn: Tài nguyên biển la các thực thé vật tý và sinh học được tim thay trong các vùng biển và đại đương có lợi cho cơnngười!ế, được lành thành và phân

bồ trong khối trước biên và đại đương trên bê mặt đáy biên và trong long dat dưới đáy triển Tài

nguyên biến được phân ra làm 02 nhém: tat ngruyền sinh vat biển, gồm các dạng sông của thê giới

Hữu sinh nlurtém cá và tat nguyênpha sinh vật biển, gôm các dang vật chat của thê giới vô sinh

nhur quặng kim loa, đất đã

That fir, môi trường biển có nhiều gia trị knh tê, khoa học: Theo báo cáo điêu tra của Census

of Marine Life (CoML)”, môi trường biên có hệ sinh thái dưới nước với sự da dạng sinh học cao, ước tính gồm 240 000 loài sinh vật tiền đã được phát liên Š.Theo OECD, các đại đương đóng gop

1,5 nghin tỷ USD giá trị gia eo cho nên kinh tê nai chung và cơn số này có thé lên tới 3

nghin tỷ USD vào năm 2030° Có thé thây rằng môi trường biển mang trong minh những giá trị lớn

và luôn sẵn sang cung cấp cho con người néu có sư khai thác hợp ly.

1.1.1.2 Ô nhiễm mỗi rường bién

Trước hét cân có sự phân biệt giữa “6 nhiém mdi trường bién” và và “nhiém bãnmô trường biển” SP

Đâylà hai khái niém không hoàn toàn đông nhất mac du giữa chúng có môi liênhệ nhét dinh Nhiém

Tura Ngoc To Tâm (2012), Phap Mật kiểm soát 6 nhitm môi trường biển trong hoat động hing hii ở Việt Nam, Luin

an Tiên sĩ Luật học ,Daihoc Luật HàNội rang 12.

! Vũ Cao Vinh 2019), Pháp kật kiểm soát 6 nhitm môi trường biển trong hoat động nhận chimở biến tại Việt Nam,

Luận vin Thục sĩ Luật học trường Daihoc Luật Hà Nội trang 8.

! WHO (2019), POLICY BRIEF Heath, the global ocean and marine resources page 01.

be CoML là một đư án quoc tế kéo dai 10 năm ghi his da đang, phân bo và sư phong pm của sự song trang dai chương

(Nguồn: http: (hxvw com] org)

!* Hem, C and McDonough, N (2012) Marme Biodiversity: A Science Roachinap for Exrope Marne Board Mme Science Breef 1, European Marie Board, Ostend, Belgaum ISBN: 978-2-918428-75-6.

The World Bank (2022), Oceans fisheries am coastal economies:

lứtbs:/Áyvyvwr worldbank org/en/topic /oce ans-fisherie s-and-coastal economies ,truy cap ngày 24 thing 09 nam 2022.

ban mdi trường biển ám chỉ sự tiện điện hay tích tụ các chất ban hoặc các hoá chat độc hại có trong méi trường biên”, Nhiém ban môi trường biên cho biét kết quả kiểm nghưệm chât lượng trước mà

khong chỉ rõ nguyên nhân của sư nhiễm bantừ đâu, thủ phạm làm nhiém banlà ai Noi cách khác,

nhiém ban môi trường biển chi phân ánh mot cách trực quan chất lượng nước biển Con ONMTB, ngoai viéc cho thay sự thay đổi về chất lượng nước bién can cho thay nguyên nhân gây ô nhiém bién

và hau quả mua ONMTB gayra N ghiia la,6 nhiém môi trườngbiên phan ánh môi quanhệ giữa tat cả

các yêu tô lam cho môi trường tiến bi ô nhiém?),

Tit gócđộ khoa học, GESAMP đưa ra định nghiie về ONMTB (Marine Pollution) “là việc con

người trực tiếp hoặc gián tiép đza các chất liệu hoặc nang lượng vào mỗi trường biển (bao gôm ca

các cửa sông) gây ra những tác hại như gây tốn hại đến nguồn lợi sinh vật gay nguy hiểm cho sức

khoẻ cơn người gay trở ngại cho các hoạt đồng ở biển kế cảviệc đánh bắt hai scm, làm biển đối chấtlượng nước biển vềé phương hiển sử chang nó và làm giam stứ các gid tri mã cam của biển' 33 Đâyđược xem là dich ngiĩa dau tiên trên thê giới ve ONMTB Định nghiia này xác định kha day đủ vềnguyén nhân và tác hai do ONMTB Bây 1a Thứ nhất, ONMTB là do cơn người gây nên, thông qua

Việc con người dua vào moi trường biển các chât gây ô ririm (dưới đạng chât liệu và năng lượng) ở tức vượt quakha nang tự chuyên hóa (tự phân huy, tư làm sạch) của mai trường biên Thứ hai, các chât gay o nhiém phat tan trong môi trường biển bằng nhiều chu trình khác nhau, qua đó gây tôn hai đến nguôn lợi sinh vật sống, gây nguy hiém cho sức khoẻ cơn người, gây trở ngại cho các hoạt dong

của biên Như vậy, ảnh hưởngtừ các tac nhan gây hai và nguy coONMTB là câu hỡi cân phai đượctrả lời trước khi đưa ra ruột quyết đính có chap nhanô nhiém đó hay không33.

Từ góc độ pháp huật quốc té, thuat ngữ ONMTB được dé cập chính thức tai khoản4 Điều1 Công ước Luật Biển 1982 “O nhiễm mỗi trường biên (Pulludion du milieu marin): là việc cơn người trục tiếp hoặc gián tiếp âưa các chất hiệu hoặc năng lương vào mỗi trường biên bao gồm cả các cửa sống hit việc dé gay ra hoặc có thé gây ra những tác hai như gay tôn hại đến nguồn lợi sinh vật và

đến hệ động vật và hệ thực vật biển gay nguy hiểm cho sức khỏe cơn người, gay trở ngại cho các

hoạt dong ở biển, kế cả việc đánh bắt hadi sản và các việc sử chng bién một cách hop pháp khác, làm

biên đối chất lượng nước biển vềé phương điện sự ding nó và làm giam sit các giátri mỹ cam củabiển” Định ng†ấa nay đã có bước phát triển cả về plxương điện học thuat và quan điểm lập pháp khi

so với khai mém của GESAMP:

- Đề cập thêm nhiing tác hai còn tiêm an có thé xảy ra bằng cụm từ “có thé xấy ra";

- Mở rông đô: tương chịu tốn thất tưÔNMTE khi bố sung thêm cum từ “các việc sử dung biển

mot cách hợp pháp khác”

Tuy nhién, các khái niém trên van có một số tranh luận xưng quanh nó:

Mét là, các khái tiệm mới nêu ra nguyênnhân gây ONMTB là do con người gâyra, ma chur

đề cập dén các nguyên nhan tự nhién niur mi lửa phun trào, động đất, bão lũ

* Nguyễn Hong Thao (2003), 0 rhiếm môi trường biển Việt Nam- Luật pháp va thực tần, Nhà sat bin Thong Ki, Hà

Nội „trang 26

* Lum Ngọc Tổ Tâm (2012), Tidd, trang 14.

*: Health of ow Oceans- A Status Report on Canadim Marie Exwirormental Quality, Conservation and Protection

Ewrorment Canada,Darmouth and Ottawa, March 1991 page 05.

*) UNEP (1982), The health of the oceans, UNEP Regional Seas Reports and Studies No.16,page 88.

Hai là, các khái niém mới xác dinh khu vực tiền hành các hoạt động gay0 nhiém là ở biénvà

vùng duyên ha Tuy nhién, trên thực tê, hoạt động của con igười van gay 6 nhiém tại nhiéu khu vực

nh trong dat liên, dưới day biên trên không trưng Cu thê, trong báo cáo này đang đề cập đền

“ONMTB do rac thai có nguân gốc từ dat liên” nên việc sử dụng các khai niém trên dé làm nên tăng

là clnra hợp ly

Ba là, cách sắp xép hau quả ONMTB chưa khoa học Héu quả lem bién đổi chat lượng nướctriểnvề plurong đện sử dụnglà hậu¡quả trực tiếp tưÔNMTTB và dẫn dén các hậu quả khác theo hiéuứng domino nluing lại được đặt ở gần cuối khái niém

Từ nhiingphân tích trên, nhóm tôi hoàn toàn nhật trí về khái niém ONMTB được tién ¢ Luu

Ngọc Tổ Tâm néu trong Luận án tiên 201 2), trường Đại học Luật Ha Nội: “Ô nhiễm mỗi trường

biển là sự biên đối thành phan mỗi trường biên có nguyên nhấn từ những biến đổibat thường của te

niiễn hoachva tir việc con người trực tiếphoặc gidn tiếp dita các chất liệt/hoặc năng lương vào môi

trường bién, bao gém từ các cửa sông đất liền trên không tung day biển từ đó gay ra hoặc cóthé

gay ra những tác hai ru suy giảm chức năng và tinh hiểm ích cia mỗi trường biên gay tôn hại đến nguồn lợi sinh vật và đến hệ động vật và hệ thực vật biển gay nguy hiểm cho sức kho¿ con người.

gay trở ngại cho các hoạt dong ở biên kế cá việc đánh bắt hai sảnvà các việc sử hang biển mốt cáchhợp pháp khác, làm biển đổi chất lương nước biển vềphương điện sử dingnó và làm sit giảm cácgiá tri mỹ cảm của biển!"

1.1.2 Khái tiệm liêu soát ô uhiễm moi trường biêu va pháp nat về kiêm soát 6 nhiều tuôi trrờng

biên

1.1.2.1 Mâm soát6 nhiễm mỗi trường biễn

Từ đến Tiéng Việt có đính ngiấa kiểm soát là “xem xét dé phát liên, ngăn chặn những gi trái

với quy định 2 Đông thời, quy đính tại khoản 222 Điêu3 Luật Bảo vệ mô: trường năm 2020 cũng

dua ra đính ng†ấa nhu sau: “Kiểm soat6 nhiễm là quá trình phòng ngừa phát hiện ngăn chăn và xử

lý 6 nhiễm” Theo đó, ta có thê xác định rằng mục dich chính của việc kiểm soát 6 nhiễm là phòng

ngửa, ngăn chan các tác động tiêu cực dén môi trườngvà tránh dé ô nhiém môi trường xảy ra Nêutrang trường hợp ô nhiém mdi trường đã phat sinh thi việc kiểm soát ô nhiém chính là quá trình xử

lý, khắc plnwc hau qua đã xảy ra và phuc hoi tinh trạng môi trường

Chủ thê của kiểm soát 6 nhiém mdi trường không chi la Nha nước (thông qua hệ thông Các cơ

quan quản ly nha ruước về mai trường) ma còn bao gôm các doanlangjmệp, luệp hội ngành nghệ, công

dang dân cư, tô chức, cá nhân Các chủ thê này đều có vai trò riêng của mình và đều rất quan trạng

trang việc lướng dẫn, tô chức thie hiénvà giám sát quá trình thie hién của các chủ thê khác nham

đạt được các mục tiêu kiểm soát ô nhiễm mdi trường đã dat ra Do vay, hoạt động kiểm soát 6 nhiém mdi trường không chi được thực luận bằng tiện pháp mệnh lénh —kiém soát và công cụ hành chính

ma con được tlnrc hiện đông bộ bằng nhiêu tiện pháp nur các công cukinhté, các biện pháp kỹ thuật,

các yêu tô xã hội, yêu tô thi trường

Như vậy, co thể kết luận rằng kiểm soat ONMTB là quá trình phòng ngừa, ngăn chặn va khac

phục, xử lý ONMTB Quá trìnhnay bao gồm hai hoạt độngđó là phòng ngừa, ngắn chăn ONMTB

4 Viên Ngôn ngữ hoc (2003), Từ điển Tig Việt, NXB Da Nẵng tr.523.

xây ra và khắc phuc, xử lý hậu quả khi đã xây ra ô nhiém Trong đó, hoạt động phòng ngừa và ngăn chan ONMTB xảy ra là quan trong nhét và được ưu tiên đặt lên hàng dau

Phang ngừa và ngăn chan ONMTB là việc han chê, loại bỏ các nguồn, “gam thiéu cac kha

năng các tác động có khả nang gây 6 nhiém mdi trường hoặc ngăn chặn sư lan truyền tôn hai môi

trường từ vùng nay sang vung khác, chuyên từ trang thái tôn hai nay sang trạng thái tổn hai tuổi trường

khác”? qua đó kiểm soát, chê ngự và han ché dén mức thập nhat kha nang biên bi ô nliém.

1.1.2.2 Pháp luậtvề kém soát6 nhiém môi trường biển

So với các lĩnh vực pháp luật khác, pháp luật mai trường là một lĩnh vực pháp luật con tương đôi tới mẻ Hệ thông pháp luật mai trường được chia thanh hai méng lon Mang thứ nhat bao gam tat

cả các quy định pháp luật về bảo tôn và sử dung hợp ly các nguôntài nguyên thiên nixên Điều chỉnh

van dé này, Nha trước ban hành pháp luật về quyên và trách nluém của các chủ thé trong quá trình

khai thác, sử dung, bao tôn và phát triển các nguôn tài nguyên, bảo tên da dạng sinh học nhux bao vệ ngudn mre, nguén thủy sinh, bảo tổn nguôn gen, bảo vệ và phát triển rùng tài nguyên khoáng san.

Các quyđính về mang nay đều chỉnh nhiing môi quan hệ xã hội phát sinh theo nrong dam bao tốt

nhat quyênvà lợi ích hop pháp của các tô chức, cá nhân kin khai thác, sử dungtai nguyên phuc vụ

cho các hoạt động phát triển, đông thời gắn chất trách niuêm của ho đôi với việc bảo tên va sử ching

hop ly chúng đảm bao lợi ich chưng lâu dai về môi trường của cộng đông

Mãng thứ nhat bao gồm tất cả các quy định pháp luật về bảo tôn va sử dung hop lý các nguén

tai nguyên thiên nhién Điều chính van dé nay, Nhà tước ban hành các quy &nh pháp luật về quyên

và trách nhiém của các chủ thê trong qua trình khai thác, sử dung, bao tôn va phát triên các nguôn tài nguyén, bảo tôn da dang sinh học nhux bao vệ ngudn rước, nguon thủy sinh, bao tén nguén gen, bao

vệ và phat trién rừng tài nguyên khoáng sản Các quy đính về mang này đều chỉnh những mốiquanhệ xã hội phát sinh theo hướng dam bảo tốt nhat quyênvà lợi ich hợp pháp của các tô chức, canhan kh: khai thác, sử dungtai nguyên phuc vụ cho các hoạt động phát tiên, đông thời gan chat trách

nhiém của ho đôi với việc bảo tôn và sử dung hợp lý chúng dam bão lợi ích clung lâu dài về môitrường của công đông

_Mảng thứ hai gam tất cả các quy định pháp luật về kiểm soát, ngăn ngừa 6 nhiém, suy thoái và

sự cô môi trường V ê mang này, pháp luật ma: trường được xây dungvà thuc hién theo hướng rang

buộc trách nhiém của các chủ thê có liên quan đề giảm thiểu các chat gây 0 nhiém mdi trường phòng

ngua, han chê dén mức thâp nhat nhiingtác động tiêu cực cho môitrường, trongdo có mai trường

bién Các qui định của pháp luật vệ mangnay bao gôm các nội dung đánhgia môi trường, quanlýchất thải, hệ thông qui chuân kĩ thuật môi eg giải quyét các tranh châp môi trường kiểm soát6

nhiém mdi ene S0nE các hoạt động cụ thé

Pháp luật về kiém soát ONMTB thuộc mang thứ hai trong hệ thang pháp luật mdi trường Đô

tượng điêu chinh của pháp luật kiểm soát ONMTB là các quan hệ phát sinh trong qua trình kiểm soát Onluém mdi trường trên biển bao gồm các quan hệ phat sinh trong qua trình ngăn ngiza 6 nhiém, lam

gam mot phân hoặc loại bö chat thai từ nguân, làm sachrnôi trường thu gom, sử dụng lại, bôi thườngthiệt hai do chat thải gây ÔNMTB gây ra

`' Trường Đai hoc Luật Hi Nôi (2008), Giáo trần Luật Quốc tỉ ,Nxb Công an rhân din, Hà Nội tr434.

Mục dich của pháp luật về kiém soát ONMTB là bảo vệ môi trường và sức khöe cộng đông thông qua vân dé dat ra các khung pháp luật quy dinh về trách nhiém Của Các cơ quan nha moc VỆ

tôi trường, quyên và nghila vụ của các tô chute, ca nhân liên quan đên kiểm soát ONMTB Bên canh

đó, pháp luậtvề kiểm soát ONMTB cũng phân dinhrõ quyềnhan cho các cơ quan quan lý nha rước

tiên hành hoạt động quanly nha trước Về kiểm soát ONMTB dat được liệu quả cao hơn, đính tướng

xửsự và hanh vi của các.chủ thé liên quan dén kiểm soát ÔNMTB nham mục đích ngăn ngựa, han chê số lượng nguồn gây ÔNMTB phát sinh vào môi trường biển và giảm thiểu những ảnh hưởng bat lợi của nó đôi với môi trường biển và sức khỏe cones

Từ các đặc điểm trên co thé hiệu ° "Pháp luật về liễm soát6 nhiễm môi trường biển là mốt bộ

phận của pháp luật mỗi đường bao gồm hệ thống các guy phạm pháp luật điêu chữnh các quan hệ

xã hội phat sinh trong quá trình quan | chat tha gayô3 nhiềm trên biển nur: thu gom, vấn chuyển quá canh lune giức xưl" và tiểu lap" chất thei gay nhiễm trên biển nhằm han chỗ đến mức thấp nhất nhữmg tác hai xay ra cho mỗi trường biển khae phúc và xiely hậu qmiá nhằm đâm báo phát triển bên vững góp phan cy trì và phát triển kinh tế bien’:

1.1.3 Khải uiệnu tác thải và rác thai có ugnon gốc từ đất lien

1.131 Định ng]ĩarác thai vàrác thải có nguồn gốc từ đất liền

Hiện nay, pháp luậtV iệt Nam chưa có quy dinhvề định ng†ĩa rác thai, tuy nhién theo khoản 18Điều3 Luật Bảo vệ môi trường nam 2020, ta có khái mém tương đôngvới rác thải đó là chất thải,được liềulà “vat chất ở thê ran, lang khí hoặcở dang khác được thảira từ hoạt đôngsản xuất, kinhdoanh dich vy, sinh hoạt hoặc hoat động khác”

Con từ góc đô khoa học, theo Luận văn “Đánh gia thực trang rác thai nina và đề xuât các gai

pháp quản ly, gop phan phát triển bên vững vinhHa Long” của tác giã N guyén Trang Ning (2022), định ngiấa về rác thai được hiéu là “các chất liệt, vật thé hoặc sản phẩm mà người sử đứng vứt bỏ di

sau lửi ching được sử mg, bị hư honghay vi bude phái vứt bỏ vì lý do nào đó khác Rae that đượcphân làm nhiêu loat dựa trênđặc tinh của ching như: rác thai nhựa rác thai gidy, rác thai kim loại,

rác thải lửi hay dura trên tinh chất hóa hoc: rác thải vỗ cơ hay rác thảihitu cơ, rác thải có thé phân

hig hoặc không thé phân hig?”

Tiệp đó, làm rõ khái niém “dat liên” sẽ là cơ sở đề xác đính nguén goc các hoạt động có nguy

cơ gây ra (ONMTB từ:ác thai được gọi là “nguôn ô nhiém từ dat liên” UNCLOS không có quy &nh

về “dat liên", nhung có quy dinh về đảo là một ving đất tự rhiên có nước bao bọc, kin thuỷ triệu lên

vùng đât nay van ở trên mat moc?’ Có thê xác định “dat liên" gam luc dia và dao, tuy nhién ranh

ga giữa “dat liên” và “bién" chưa được đính 16 Tai khoản1 Diéu 207 của UNCLOS quy ảnh 'Các

quốc gia thong qua các luật và quy đình đề ngăn ngừa hạn chế và chễ ngự ONMTB có nguồn sốc từ

đất liền qpollution of the marine enwironmentfrom land-based sotaces), kế cả các 6 nhiễm xuất phát

từ các dong sống ngòi, cửa sông ống dan và các tết bị thai đồ, có Ìuaiý đến các ay tắc va guy’

phan cing niur các tập quản và thit tuc được kiến nghĩ và chấp nhận trên phạm vi quốc té” Quy dinh

nay khônglàm 16 dat liên có phạm vi không gianthé nào, chỉ nhan manh thêm về các dòng sông, cửa

** Center for socialresearch and deve lopment (2019), Hanbook: Reducing — Classifying — Recyclmg Plastic Waste ,page

11: https -/issm convicd7/doc s handbook cord final english page.

2) UNCLOS, Dieu 121 (1).

sông có thê liệu là các hoạt động gây 6 nhiễm thực liện trên các dong sông và cửa sông ra bién hoặc

ô nlnêm theo các dong sông cửa sông ra Diên

Theo quy dinh của pháp luật Viét Nam luện hành, kh vực biển được xác đính dé phan đínhquan lý là muc trước triệu thập nhật trung bình trong nhiêu năm” Từ đó, suy ngược lại, ta có thé định

nglfa “dat liên” Tư sau: “Đắt hiển được hiểu là Kru vực bao gom luc dia và dao, được xác đình tir

đường mép nước biển thấp nhất tung bình trong nhiều năm trở vềphia trong dao va trong luc dia

bao gém ca các dong sống cửa sông các công trình nhấn tao và ving nước cangTM

PN fee

“Dat én” cũng là nơi khởi¡ nguồn của các nguôn énhiem gay tac động tới mot trường bién, bởi theo GPA khang dink: “Các moi de doa chính dot với sức hoe, năng suat va da dang sinh học của moi trường biển là do tác động cha cơn người trên dat liềnở các ving ven biển và lục dia Hài hét tai lượngô nïiễm cua đại dương bao gồm rác that đồ thi, công nghiệp và nong nghiệp, cing niur lắng dong ki quyển, phat sinh nr các hoat dong trên đất liền và anh hưởng dén các kửu vực nang

xuất nhất của môi trường biến bao gồm cửa sông và ving nước gân ving biễn ven bờ: 28.

Trơng nhing năm gan day, ba ngudn ô nhiém từ đật liên là rác thai, rước thải và chât nhdưỡng đang được xem là các nguân ô nhiém tử dat liên cân được uu tiên xử lý ở cap toan cau Tử

2012, trong Tuyên bô Manila tại Hội nghị đánh giá việc thực nénGPA đã xác định các quôc ga, kim vực toan câu trong giat đoan 2012-2016 phải tập trưng giải quyét 003 nguân ô nhiém chính từ đât liên

là rác thai, tước thai và chat dinh dưỡng Banguono nhiém nay van cân được các quốc ga clu trong

gai quyét dé dat muc tiêu phat triển bên vững tại Chương trình N gia sư 2030 Riêng đã với rác thải triển trong nhiing năm gan đây đã được đặc biệt quan tâm với nhiéu sự kiện và văn kiệnquốc tê được thông qua Từ năm 1954 nhiéu quốc gia đã phối hop tác tô chức các hội thao quéc tê vệ Tác thai biển

đề dua ra những đề xuất nham tung bước gop phân bảo vệ mai trường tiên 3Ô Có thé kê đến tại Hạ

thảo quốc tê về rác thai niuralần thử05 tô chức vào tháng3 nắm 2011 tại Hoakyvai sự tô chức của

Cơ quan Kh quyền và Đại dương Hoa Ky va UNEP, đại điện của các quốc gia tham gia Hội thao đã thông qua Cliên lược Honolulu: Khung khô toàn câu về ngăn chan va quan lý rác thất bién V oi mục

đích làm giảm số lượng và tác động của rác thai ran có nguon 66 nhiém từ dat liên đên môi trường bién,

chiên lược nay đã mang lại ÿ nghĩa vô cùng to lớn trong tiên trình bao vệ sự trong sạch của môi trườngbiénvà thúc day sư phat trién của các tiêm lực đại đương

1.1.3.2 Phân loạ rác thai có nguồngốc từ đất liền

Có nhiều cách phân loai rác thải được thai ra biểntừ dat liên, nổi bat trong sô đó phải kề dén

cách phân loại của UNEPCO — Chương trình mai trường Liên hợp quốc Trong đó, rác thai biển

bao gôm 06 loại: Nhựa, kim loại, thuy tinh, go đã quacchê biên, cao su, quân áo Cách phân loại naybao quát hau hệt các loại rac that co nguôn goc từ dat liên N guân phát sinh rác thai tiênrat đa dang

đổi với rac thai bién có nguén goc từ dat liên được phat thải trang dai dich COVID-19 tập trung vào

02 nguôn chínhlà rác thai y tê và rác thai sinh hoạt

Thứ nhất, B rác thaiy te Day là loại rác thai được vi nit “con dé” của dai dich COVID-19,

?* Nghi đnủ$1/2014/ND-CP của Chính phủ ngày 221/05/2014 quy định việc giao các kim vot biển nhất định cho to chức,

cả nhân khai thác „sử mg tải nguyên bien

~ GPA, Mục Adam.

* Website của Hoi nghị minh vỡ bien quốc tỉ lần thứ 5 (Sth Intermational Marme Debris Conference):

hitps://Simadc vrordpress.comv/aboutshistory/, tray cập lin cuôingầy 12/02/2023

klư nhu câu khám chữa bệnh của người dân tăng cao và công tác y tê dé khắc phuc dich bệnh điễnra

Vô cùng manh mé trên toàn cầu Bai vay, trong đai dich COVID-19, đây cũng là loại rac that chiém phan lớn trong các loại rác thai dé ra biên có nguôn goc từ dat liên Đặc biệt, phân lớn rac thai y té trang đại dich COVID-19 là PPE (khẩu trang, tâm chan giot ban, găng tay dùng một lân, trang phuc

phẫu thuật) Nhận đính trên được đúc két ra từ ngixên cứu của nhóm nha nghién cứu tại khoa khoahọc khi quyền trường Dai học Nam Kinhvà Viên Đai dương hoc Scripps thuộc Dai học CaliformaởSan Diego thực én Đại dich COVID-19 đã và đang tạo ra rat nhiéu chất thai y anh ở dạng phê thải

tirợa, theo thông kê của WHO năm 2018, trung tình có khoảngD,2kg đên0,5kg chất thai y snlànguy

hại được thải ra mdi trường ở ca các rước có thu nhập thap và thu nhập cao Đề làm rõ hơn vệ các

loại rac thaiy sinh, ta có sx phân chia rác thai y tê từ ninzahay có goc nhura được thai ra trong đại dichCOVID-19 còn được phân thành các nhóm nhỏ hor? /(Xem Hình J).

=>

Bình ] Các loại rác thaiy sinh gốc nhvaphet sinh direc thai ra trong đa dich COVTD-10ˆ

Thứ hai, là rác thai sinh hoạt Trongbôi cảnh của đại dich COVID-19, bắt buộc người dân

của các nước có tức dé lây nhiém nghiém trong phải thực luận cách ly toàn x ã hội Chinhvi tình thêbắt buộc đó, mà lượng rác thải sinh hoạt trong đời sông hằng ngày của người dân cũng thai ra moi

trường noi chung và moi trường biển nói riêng một lượng không hê nhỏ Theo một thông kê của Tô

chức phi chính phi FHI 360, lương tiêu thụ nha trung bình của mot người Viet Nam đã tăng 11 lân

từ 3,Skg/nguời nam 1990 lên 41,3 kg/nguoi năm 2018 và tiệp tục tang thời gian qua do nlm cầu về

đô nitya trong thời gan cachly phòangCOV1D-19 Cu thé, tại Viét Nam ước tinh khoảng 25 triệu tân

chat thai ran sinh hoat phat sinh mGi nam, trong đó ti lệ niura chiêm từ 10 - 20%, tương đương khoảng

2,5 đến5 triệu tân và tăng đột biến do dai dich COVID-19 vừa qua® và bao bi của các tập đoàn mua

sắm trực tuyên nlyAmazonvà eBay Nhận dinh trên được đúc kếtra từ nghiên cứu của nhóm nha

*! Nsikak U Benson (2021), Research articile COVID polhttion: mpact of COVID-19 pandemx on global plastic taste

Tag thun

;ÊÁYVWvT science die ct.comm/s¢ lence /artic le pi/$240584402 1004485 2fbc hd=IWwAR19ke3

Đo Sune ana oS {cH,trưy cap làn cuoingay 12/02/2023.

SearTháo (2022), Rac thainlurở Việt Namting đột biển do dai dich COVID-19 | Mekong ASEAN:

hitps:/iaek sean wmufrac-thai-nhua-o-viet-rm-tang-dot-bien-do-covid-19-post10166 nul, truy cập lin cuối ngây

SE7 A‡GP

12/02/2023.

nghiên cứu tại khoa khoa học khí quyền trường Đại học Nam Kinh và Viện Đại đương hoc Scripps

thuộc Đại học C aliforma ở San Diego thực hién

Với việc phân dinh rõ hai loại rac thất co nguôn góc từ dat liên nlurtrén, ta có thê dé dàng thây

được nguôn goc của van dé cầnxử lý và lây do lam cơ sở xây đựng những giải pháp gân nhat choViệt Nam Vân dé ONMTB do rac thai có nguên góc từ dat liên, cụ thể là rác thai yté và rác thai sinhhoạt chinhlà “dau hai” còn bỏ ngõ rất cân lời giải đáp trong tương lai gân

1.2 Hệ luy của CO VID-19 đến 6 nhiễm môi trường bien do rác thải có nguồn góc từ dat lien

12.1 Thực trạng6 nhiễm mdi trường biểu do rác thải có nguồu gốc từ dat lầu trong đại địch

COVID-19tại métsé kdin vực trêu thế giới

Trên thê gai, dich bệnh COVID-19 bùng phát kéo theo rat nhiéu hệ luy nghiém trong Trong

đó hệ luy trước mat ma mốt chúng ta đều có thê nhin thay được chính là các vân đề về môi trường,

đặc biệt là mai trường biến Mức đô ng]luêm trong của dich bệnh được tính đânngày 3 tháng2 năm

2023 đã có 754.018 841 người trên toàn thể giới đã được xác nhén nhiém virus COVID-19, trong do

có 6.817.478 trường hợp tử vong Xétở cap đô châu lục, Châu Âu chiếm 271 S30 04S ca mặc, Châu

Mỹ chiêm 188.848 009 ca mắc và ĐôngNau Àvới 60 757 143 ca mac; ngoai ra con mot sô khu vir

khác trên thê giới với sô ca mac vô clnglon** Chinh vi số lượng người nhiém COVID-19 đang được

dat trongtrạng thai bao độngnhư vậy, nên kéo theo tinh trạng mai trường biển cũng đang ining chịunhiéu “nối dau” từrác thải có nguồn gộc từ dat liên trong dai đchCOVID-19 gayra Theo một thống

kê, lượng rac thai nÍnya được tao ra trên toàn thê ga kê từ khi dich bệnh bing phat ước tính khoảng

1,6 triệu tân/ngày Ư ớc tính rằng khoảng 3,4 tỷ khâu trang/tam che mat ding mot lân bị loại bo hang

ngay do hau quả của đại dich COVID-19 trên toàn cau (em Hình 3) Theo đó, châu Á được dự báo

SẼ tao ra số lượng cao nhất là 1,8 tỷ của khâu trang bi loại bỏ trên đầu người tối ngay, tiệp theo là châu Âu với 445 triéu, châu Phila 411 triệu, My Latinh va Caribe la 350 triệu, Bac Mỹ là 244 trêu

va châu Đại Dương với 22 triệu khâu trang môi ngày”.

Đề ngắn ngừa dich bệnh, mai quốc gia đều khuyênkhích người dân cáchly người bệnh, gãn

cách xã hội, đeo khẩu trang moi lúc, mai nơi, cùng với đó các dung cụ khám chữa bệnh trong finh

vue y tê cũng được sử dung với số lượng lớn (Xem Bang 2).

Vi vậy việc rác thai y tê và rác thải sinh hoạt trong dai dich COVID-19 trở nên méat kiểm soát

trở thành một vân nạn khó có thê tránh khối Nhung điêu dang nói là, kin không được xử lý kịp thời, các rác thải có nguôn gốc từ đất liên đó lại được đôtrực tiệp ra biển và dai dương (Xem Hình 4).Cụ thể, vào cuối năm 2021, tỷ lệ khô: lượng của nara trong trước tiễn đáy bién và bãi biến lần lượt là

13%, 16% và 71% Khoảng 3,8% niuza năm trong đại dươngbê mat với nông độ trưng bình toàn cầu

là 9,1 kg/km2 Dén cuối năm 2022, các phân nhd của MMPW ven sông thai ra từ đại dich vào mroc

triển, đáy bién và bãi biên được mô tả tương ứng là 5%, 19% và 76%, và nông độ trung binh trên bê

mat đại đương giảm xuông con3,1 kg/m2 36

“ WHO Coronavzus (COVID- 19) Dashboard: https //covid19 vyho trứ/ ,truy cập lân cuoingiy 12/02/2023.

© Nsikak U Benson (2021), Tidd.

© Vnnmg Peng, Pepei Wa, Amnw T Schartup, Yarvar Zhang (2021), Plastic waste release caused by COVID- 19 and ts

fate mthe global ocean | PNAS:

lứtps:/(Ayvrvr pnas org/doifull/10.1073 pas 21115301 18H ore-collateral- references, truy cap lin cuối ngây 12/02/2023.

Vớ số liệu khá: quát chung của các châu lục trên thê giới về thực trang ÔNMTB do rác thải có

nguôn góc từ dat liên do đại dich COVID-19 gây ra, ta đã lường trước được nhiinghệ lụyvô cùng

nghiém trong Tuy nhiên, kia di sâu hơn vào các khu vực cuthé, thực trạng ONMTB cảng thê hién

sâu sắc hơn rrữa Trong các khu vực trên thê giới, nhóm chungtôi tập trưng vào ba dai điện quốc gia

nôi bật là Trung Quốc, Án Độ và Hoa Kỷ Sở di, tựa chon ba quốc ga nay là bởi theo ruột ước tinh

về khẩu trang COVID-19 hang ngày và lương chat tha: nhua toan câu phat sinh theo quốc gia trướckin được quanly, ta có thê thay đâylà ba quoc gia lânlượt có thứ hang cao nhật trong toànbô cácquốc gia được thôngkê trên thê giới (Yem Bang3)

@ Tại Trung Quoc:

Năm 2020 là năm đánh dâu sự xuât hiện của địch bệnh COVID -19 trên thê giới, và Trưng Quốc chính làquốc gia khởi nguén của dich Đệnh ngluên tương nay Bởi thê, đây cũng là quốc giathé luậnrõ nhất tinh trạng ÔNMTTB do rac thai có nguôn gộc từ dat liên trangđại dich COVID — 19

Quay ngược trở lại vào tháng 03 nam 2020, kix dichC ovid-19 bung phát ở Trung Quác, hơn20 thanh

phó trên khắp Trung Quốc Đại luc đang phải đối mat với tình trạng un ứ rác thải ytê Đặc tiệt tạ Vũ

Han- tâm điểm bùng phát dịch COVID-19 - lượng rác thải ytê tăng gap 6 lân so với thông tường

Báo Bưu điện Hoa Nam Budi sáng (Hong Kong Trung Quôc) dan nguồn tin từ Bộ Môi trường và

Sinh thái học cho biét các cơ Sở xử lý tác {ch, y tê ở 2§ thành phô đang phải hoạt độnghét công suất

nhung van tiêu hủy không ht rác thải yt ” Ngoài ra, theo tờ The V erge, chi tính riêng tại VũHán

noi khởi phat dich bệnh, lượngrác that y té tại các bệnh viện đã tăng gâp6 lân so với trước khi khủnghoảng xây ra, ước tính mdi ngày có tới 240 tân rác Đó chỉ là cơn sô tai các bệnh viện ở một thanh

phó 11 triệu dân của Trung Quốc Nhưng điêu đáng nai đềnở đây là các rac thải ý tê và sinh hoạt

khi không xử lý kip thời sẽ trôi theo nguôn made và dé ra biển, bởi theo sự tìm hiéu về nghién cứu trên do nham nha nghién cứu tại khoa khoa học khi quyên trường Đại học Nam Kinh va Viên Dai

dương hoc Scripps thuộc Đại học Califorma ở San Diego tlnyc hiện Ho sử ng dir liệu từ đầu đại

địch năm 2020 tới tháng 8/2021, sôngở châuA là nơi ma 73% rác thai nhuabi xả ra, trongđó ba cơn

sông ining nhiéurác thải niura nhat là Shatt al-Arab, IndusvàDươngTử Sau đó, rác nhựa sẽ bị cuốnvào Vịnh Persian, Biển Arab và Biên Hoa Đêng” Trong do, sông Duong Tu được biệt đến là con

sông lớn nhất Trung Quốc và lớnthử ba thê giới, con Biên Hoa Đông là tiến lớn thứ tư thé giới chi

sau biên lớn thứtư thê` gới chỉ sau biển Philippines, biênSan Hồ và biếnA Râp Lượngrác thải của

đại dich COVID-19 đỗ ra những môi trường trước co quy mo lớn như vậy cảng thúc đây thêm sự cân

thiệt phai quan tâm tới van xử lý tình trạng ô nhiém có nguân góc từ dat liên nay

Hay dựa trên cơn sô thông kê tại phân khái quát, “Ti lệ châp nhan khẩu trang theo dân số” của Trung Quốc lên tới 80% trên tổng số dân là 1 439 323 776, đây là tỉ lệ vô cùng lớn với một quốc gia

có số dân đông nhất thé giới Dong ngbiie với ti lệ nàylà số khâu trang được tiêu thu và số khâu trang

` Hậu Giang Online (2020), Nguy cơ rác thải y tế gây 6 nếm môi trường từ địch Covid- 19

-;Ñyvvr Dacha com wvchuyen-thoi- -Co-rac-thai-y-te-gay-o-nhiem-moi-

-tt-dich-coœvz1-1989655 hạn,„tr cap lan CUOLNEAY 10/02/2023.

** Pimrong Phar Phorong (2020), Ö nhitmrac thải đai đương thời kỷ hậu Covid-19:

lứtps:/á@ 0V rat wna /o-nhien-rac-thai-dat -thoi-ky-hau-covid-10fSc 19 S-‡Sb 7-4fSc-S 79d84ba 7DÔc 373,

truy cập lâm cuoingay 12/02/2023.

* Hien Linh Uyên (2022), Dai dich Covid-19 va thim hoa đại đương:

hitps:/Aainguyenwamoitruongwvidai-dich-covid-19-va-thanrhoa-dai-ciuong-cid12765 hmm), truy cập Bn cuối ngây

12/02/2023.

sẽ thai ra saukhi tiêu thu tai Trung Quốc đã và đang trở thanh van dé phátsinh kho giải quyết tai ¢quéc

ga nay Dac tiệt là tinh dén thời điểm hién tai, dich bệnh COVID-19 van chưa kết tinic va van có

nguy cơ dién biên phức tap trong tương lai

e Tai Án Độ:

Sau Trung Quốc, Án Độ là quốc gia đứng thứ hai Ining chiu lan sóng lây nhiém menh mẽ của

đại dich COVID-19

—

—”

Bình2 Số ca lạ yÌyễm tta các Kim Vực ena An Đồ cấp nhật đến ngà 2704/2021 Nguoi Covii1Obuka)

Theo đó, số canhiém COVID-19 tại Án Độ liên tục tang theo câp số nhan/ngay, đính điềm có

ngay thêm 320.000 ca nhiém mdi, đưa An Độ trở thành 6 dịch lớn thứ hai trên thê giới với 17,2 triệu

ca niêm, 192 000 ca tử vong Trang đó, 05 địa phương có sô ca tiêm tăng nhiêu nhất là các bang

Maharasitra Uttar Pradesh, Kamataka, Kerala và Thủ đô New Dalln !'9 Dựa vào sô ca lây nhiém chong m at nhur vay, hệ qua tat yêulà hệ thông y té trở nên qua tất kéo theo lượng rác tha y tê và lượng rac tha: sinh hoạt được thai ra từ đại dich tại ÁnĐộ cũng ước tính được tăng theo cap sô nhén Theo

báo New York Times mô tả: “Tai một trong nhiing bãi hỏa táng lớn ở Ahmedabad, những đông lửa

mau cam lam sáng cả trời đêm, cháy suốt 24 giờ mét ngày, giông rứxz một nha máy công nghiệp chưa

bao giờ dang cửa Suresh Bhai, người lao động tại đây, cho biét ông chưa bao giờ thay dòng người

chêt bat tận niur vậy” Đây là mot hinh anh vô cung tang thương, nhung câu hoi được dat ra sau do la VỚI sô lương tro cot sau hoa táng lớn nlur vậy, chúng sẽ di về đầu nêu không phải được thai ra các

nguồn sôngvà đô ra biên? Một ví du cụ thé cho tình trạngnay là trong Đức thư ngay 14/5/2021 gu

lãnh đạo các luyện, ông Manoj Kumar Singh- quan cixrc cap cao bang Uttar Pradesh, xác nhaén chinh

thức: “Chính quyền đã có thông tin thi thê những người chét do COVID-19 hoặc bắt kỳ căn bệnh nao

ti thả xuông sông thay vì được xử lý theo nghi lễ thích hop Vì thê nhiéu thi thé đã được vớt lên từ

khắp các sông” N guyên nhân cho hién trang nay được lý gai do việc mot bộ phân người dân Án Độ

thiêu tiên mua các vật liệu nh củi đề hoa táng tín ngưỡngtôn giáo ở một sô công đôngvà việc các

ga dinhbỏ rơi nạn nhân COVID-19 đã ga tang sô thi thé bi tha trdi trên sông Tro cốtvà xác người

tha trôi trên song dan dén6 nhiém nguôn tước va gián tiép anh hưởng đến ôi trường bién sau do.

Bên canh “dang người chét bat tận” được nhac dén, rác thai tật yêu trong đạt dich COVID-19

bi thai ra biên tại Án Độ còn là rác thai ytê và rác thải sinh hoạt cũng có điểm “đừng chân” cuối cùng

là môi trường biên Dưới đây là bảng thông kê sô liệu một sỐ loạt rac thai từ lính vực ý tê và đời sông

sinh hoạt trong đại dich tai dat mroc ẢnĐộ so với thi phân trên:toàn thê giới V ới lượng lớn rác that

y té va sinh hoạt được thải ra, thi tất yêu ô nhiém môi trường biển là &êu khôngthé tránh khỏi (em

nh 5)

© Tại Hoa Kỳ:

Đúng ở vị trí thứ ba là Hoa Ky với thực trạng ONMTB do rac thải có nguén góc từ dat liên đangở muc báo đông, Tuy tình lình dich COVID-19 đã co dâu hiéu lắng xuông nhưng van chưachâm đứt hoàn toàn nên tinh trang vit bừa bãi rác thải y tê diénraở nhiéu nơi và thiéu lực lượng thngom, tiêu hủy Day cũng là nguy cơ lây lan dich bênh ra công đông và là nguyên nhân chinh gay 6tiêm rác thai Trong số nay không it rác thai được tim thay trồi ndi tại các kênh rạch, sông ngời vàchảy ra bién Ong John Hocevar, Giám đốc chiên dich dai dương thuộc tô chức phi lợi nhuaénGreenpeace USA, chia sé: “N gay bên ngoài nha tôi là những chiéc khẩu trangva gangtay thải ra sau

khi sử dụng Hai ngày hôm nay, trời đều mưa tai WashingtonDC (Mj Chínhvi vậy, nhiing loại rác

thải này nhanh chong bi cuốn trội xuống công và đồ ra sông Anacostia, tại vinh Chesapeake và cuôi

cùng là Đại Tây Dương *!

Bên canh đó, dua theo số liệu trong bang thông kê trong phân khái quát có thê thay tông lương rác thai ước tinh trong đại dich COVID-19 thai ra tại Hòa Kỷ là 24825 198,80 tân, trong khi do so senh VỚI tang sô dân của Hoa Kỷ là 331.002.651 người Từ hai sé liệu nay, ta hoàn toàn nhén định

được sô lượng rác thai được thai ra tính trên đầu người trong dai dich tạ Hoa Ky là một con số ratlớn, thân chi vượt ngoài tâm kiểm soát Theo một kết quả nghiên cứu của các nha khoa học thuộc

Hiệp hội Giáo duc Bién, Dichvụ Môi trường DSM, Đại học Georgia và tô chức môi trường OceanConservancy được công bồ trêntạp chi Science Advancesnam 2020, được biết với dữ liệu năm 2016,nhom nghiéncứu cũng ước tinh rang, người dân đang vút bua bai hoặc đô bö bat hợp pháp2-3% tổng

sô rác thai nfnya của Mỹ - tức là khoảngtừ091L dén 1 25 triệu tân— vào môi trường trong nước Trơng

đó, có 1.5 triệutân na ra mai trường ven biển (trong vòng bán kinh SOkm tính từ đường bé biển),

klm vực gân bờ biên, từ do gia tăng khả năng nha xâm nhap vào dai đương theo go hoặc qua đường

sông dé ra biên Két quả la, Mỹ đứng thứ ba trên toàn câu về việc gop phân vào 6 nhiém zluya venbién*? Luong rac that dé ra biên tix trước đại dich cho dén trong đại địch qua thông kê trên đã phân

nao cho thay mức đô ÔNMTB của Hoa Ky đã và đang tiêm ân nhiéu nguy cơ tôn hại dén sức khỏe

con người, môi trường bién và kinhtê đất rước

3! Hong Hanh (2020), COVTD-19 tao ra thách thức mới cho van để rác thiinhun trong dai đương:

lứtp JAapchamattran vu - giou/c ov 19-tao-ra-thach-thau -moi-cho-van-de-rac-thainluu-trong-dab

truy cap lan cuoingay 12/02/2023.

Bis ng tae My chứng thir ba trên toin cau về gây o nhitm nlura ven biển:

] : - -tt-Da-tren-†031:-c21-Ve-gwV-0-1Ủyiem-reia-ven-Ð 1e: 7093 Tứ), trưy cập lần

cuối ngày 12/02/2033.

-35044 hal,

1.2.2 Tác động cha ô nhiễm môi trtờng biên do rác thai có ugnon gốc t dat lien trong đại địch

COVTD-19 dén cơn 1rgirời và moi trong tới chang

1.2.2.1 Tác động của ô nhiễm môi trường biển do rác thai có nguồn gốc tir đất lién trong dea dich

COVID-19 đền chất luong nước

Kê từ tháng 1 năm 2020, cuộc chiên chồng lại COVID-19 đã trở thành wu tiên hang đầu củatất cả các quộc gia trên thê giới Tuy nhiên, phải đền ngày 11 tháng3 nam 2020, Tô chức Y tê Thêgiới (WHO) mới đưara tuyênbô chính thức rang COVID-19 là một dai địchvì nó bừng phát nhanh,

mé rộng dia lý và gây ra hau quả phức tap pl hợp với các thuộc tinh của một thẩm hoa toàn câuŸŸ.

Đại dich COVID-19 phânnao đã thay đôi cách vân hành của thê giới trong một khoảng thời gian

ngắn Việc hạn chê di chuyên, chậm lại các hoat dong công nghiệpvà suy giảm tiêu dingđã conhimgtác động nhat định đổi với môi trường tự nhiên Trong phân phân tich dưới day sẽ đưa ra nứng danhgiá về tác động của đại dich COVID-19 dai với chat lượng nước ở các thủy vực khác nhautrên toàn

thê go.

Ké từ khi bat đầu xây ra đại dịch khôi lượng rác that yte ngày cảng tăng và trở thành môi

nguy hiém hàng đầu đôi với sức khỏe cơnngười và môi trườngở quy mô hanh tinh Ta các quôc ga

nix Trưng Quốc, Án Ðô, Tây Ban Nha và Bangladesh, lượng rác thai ytê tăng gap đôi, thậm chi gap

ba lần, nur đã xây rad vung Catelania Vào nam 2020" Do su thiêu hiéu biệt và clua được hướng

dan một cách ki cảng vệ cách xử lý rác that lây nhiém, nhiêu người đã vút bỏ loạt rác thải này trong

không ganmìở hoặc cùng với chất thai sinh hoạt Viéc đồ rác mét cách vô tô chức nhu vậy sẽ chăn

đường nước và lam tram trong thêm tinh trang 6 nhiệm tước, bao gồm các soi vị rnya, dioxin và các

nguyên tô khác độc hai đôi với don sông thủy sinh’ Mộtkhu co mat trong các dai chương, cả thiệt bibảo hộ cá nhén (PPE) và các chat ô nhiém nina sẽ bị phân lũy và phân mảnh, dan đền việc hinhthanh các hạt nlura và nano niura có kích thước siêu nhỏ ảnh lưưởng trực tiép dén chất lượng rướcbiénvà động thực vật nơi đây

Poursadecpyan va công sư trong bài ngÌiên cứu gan đây nhất đã cho thay rang rác thai có

nguồn gôc từ lục dia trong thời ky đại dich đang có nhiing tác động tiêu cực đênmôi trường đại dương

sự bùng phat COVID-19 đã làm tăng một cách đáng kê sô lượng rác that đô thi và chat thải lây nhiễm

ra bién, do đó dan dén suy thoái nguén tước nghiêm trong điển hình niur ở Trưng Quốc và Iran Một

hệ quả khác trong thời gen nay là việc rửa tay thường xuyên hơn và mức tiêu thụ xa phòng và chât

tây rửa cao hơn, dan đên việc ga tăng mot cách đáng kê các hợp chat hóa học vào trước thả: khiên

chat lượng trước đangở mức báo động Ngoài ra, ở Trung Quốc và Tran, việc vut bo khăn lau, khẩutrangvà gang tay đã qua sử dựng không đúngquy đính đang làm trâm trong hơn tinh trạng ô nhiém

*) World Health Organization (WHO), WHO Director-General’s Opening Remurks at the Media Brizfmg on COVID-19

— 30 March 2020 Available online:

1 ;/ÁYvvr viho xứ/drector- aUspeeches/detailivho-directar- ral

Dig-remarks-at-the-media-brefing-on-covid-19 -30-march-2020 trưy cap bn cuoingay 12/02/2023.

* Patricio Silva, A.L; Prata, J.C; Walker, TR; Duarte, AC; Ouyang, W7; Barcelo, D ; Rocha-Santos, T Increased

plastic polhttion due to COVID-19 pandemmx : Challenges and recommendations Chem Eng J 2021,405, 126683.

* Ram, T; Islan, SMD -U Envronmental effects of COVID-19 pandemx aud potential strateg32s of sustamability Heltyon 2020, 6, e0496 5.

nguồn rước mat và nước ngâm đại dương 6.

Bên cạnh đó, Yusoff va công sự của minh cũng có những danh giá về tác động của rac thải

đạt dich có nguôn goc từ đất liên đôi với chat lượng rước khi đồ ra đại dương Mot sô tác động tiêu

cực bao gôm việc mvc ngay càng bi ô nhiém vi nhua, được pham va chat khử trùng chủ yêu từ bệnh

Viện và các nha may xử lý mroc thải, có nguy cơ cao ảnh hưởng dén môi trường và sức khỏe cơn

người Cụ thể, các loại rác thai nay đã không được xử lý mot cách plu hop và được bắt gấp trôi nỗi trên các con sông, cửa sông và bãi biéncha Trung Quốc, cũng nlur ở các ving mrdc ven biến va cửa

sông của Maroc, dan dén tinh trạng chat lương trước nơi đây suy giảm mét cách đángké vượt mức

cho phép?.

Ở một công trình nghiên cứu khác, Ardusso và cong sự nhân anh trong bai báo khoa hoc

của ho, thực tê là dai dich nay đã dan dén việc sử dung va sản xuất nhiéu hon các loại khâu trang, găng tay và các phân tử PPE khác được chê tạo bằng polime và hàng dật kháng vi-rut, kết thúc là vi

trưavà các chat gây 6 nhiém mới nổi, đặc tiệt thu Int sự chuý là ở các quốc ga Nam Mỹ Nhomtác ga đã gong lên hoi chuông cảnh báo về việc sử dungvà quanly yêu kém các loại rác thai nay,

nó thê hiện một van dé bảo vệ mai trường, đặc tiét là đôi với các vùng trước Ardusso và cộng sự

cũng chi ra răng rac thai co nguôn goc từ dat liên trong dai dich COVID-19 đã làm gia tăng việc sửdụng niura và gam tái chê nfnya, làm trâm trong thêm tinh trang suy thoái chat lượng tước ở các ving

tiên Nam MớS

Ở một khía cạnh khác, công trình khoa học được thực hién bởi Idem et al ở Bangladesh cho

thay hon 50% người trả lời khảo sát trực tuyên trả lời rằng ho đã vứt khăn giây, khẩu trang, găng tay

ytê đừng đề phong chống đại dich COVID-19 và rác thai sinh hoạt hàng ngày trực tiệp xuông các

dong sông, của sông, dong chảy ra biên Điêu nay gây ra mot mai nguy hiém trực tiệp cho cả sức

khỏe cộng đông lấn mdi trường, bao gam tinh trang chất lương của các vùng trước nay Nghiên cứu

này cho thay sư cap thiệt phai đưa ra mét chinh sách quản ly rác thải hop lý của chính phủ

Bangladesif®.

Còn đôi với các quốc gia Đông Nam A tác động môi trường của rác thải trong thoi ky

COVID-19 ở nơi nay, bao gôm cả với các ving nước đại đương, đã được Praveenava Ans kiêm tra

vào năm 2021 Một két quả tích cực của lệnh đóng cửa và han chế ad chuyên mà các nha khoa học đã

xác định, cũng nlur ở nhiều khu vực và quốc gakhác trên thê giới, đó là chat lượng nước đã đưược cải

thiện dang kể Có thể giải thích bang sự giảm tổng lượng rac thai và giảm tai Ô nhiém sinh hoạt và

công nghiệp trongqua tinh dong cửa Nhưng bên cạnh đó, nhữngtác động tiêu cực cũng được chi rabao gam sự gia tăng việc sử dung nhựa và tao ra rác thai y tê, gâyra tiềm nắng cao mức đô ô nhiém

* Powsadeqiyan, M.; Bazrafshan, E.; Arefi, MF Review of exvirommental challenges and pandemx crisis af

COVID-19 J Ech Health Promot 2020 ,9, 220.

#' Yusoff, FM; Abdullah, AF; Aris, AZ; Umi, W.AD bypacts of COVID-19 on the Aquatik Exwiromment and

Implications on Aquatic Food Prochction Sustamability 2021, 13,11281

* Ardusso, M.; Forero-Lopez, AD.; Buzzi, N.S; Spetter, CV; Femandez-Severmi, MD COVID-19 pandemx

repercussions on plastic and antiviral polymeric textile causing polhttion on beaches and coasts of South America Sci Total Ewiron 2021, 763, 144365

* Islam, $.M.; Mondal,P K ; Ojong,N.; Bodrud-Doza, M_; Siddique ,M.; Bakar, A; Hossain, M; Manam, M.A Water,

sanitation hygiene and vraste disposalpractxes as COVID-19 response strategy: Insights from Bangladesh Environ Dev Sustam 2021, 23, 11953-11974.

và suy giảm chất lượng nước đối với các đại đương ở Indonesia, Malaysia, Thai Lan, Philippines và

Việt Nam??.

Ở Nam Phi, 7,9 triệu người (13,2% dan sô bi nhiém HIV và mắc hội clung suy giảm miễn

dịch và mot mira trong số ho dang được điêu trị bằng thuốc kháng virus (ARV) gây ô nhiém trước do

không thé loại bỏ thuộc ARV ra khó hệ thông ước thai một cách liệu quả”) Nêu phương pháp đêu

ti nay cũng được sử dụng đề chông lại virusSARS-C oV-2, Nam Phi sẽ phải đôi mat với tinh trang 6

nhiém nước ARV leo thang nglném trong, Trong dai dich COVID-19, dat trước nay đã phai đôi mat

với các van dé vê chat lượng trước do sử dụng nhiều PPE và các hóa chat nửnyF copolymer triclosan,triclocarban va acrylate trong chất khử trùng Triclosan là một trong những tiên chat của dioxin, làhợp chât rất độc hại và tôn tại lâu trong môi trường, bao gam môi trường nước Các nghién cứu trangtương lai và giám sát kỹ lưỡnglà cân thiệt liên quan dén sự hiện điệnvà ảnh hưởng của thuộc ARVtrong các vùng rước và đại đương ở Nam Phi

Két luận lại rang nghién cứu đã làm nôi bật lên một trực tê là các vân đề về chat lượng nước

đã được chân đoán ở các> vùng lãnh thé đông dân cư ngay ca trước kin xảy ra đại dich Con kin đại

dich bung phát, ởỞ các quốc ga dong dan cư với các chinh sách xử lý rac thai không đây đủ và hợp lý,

nguy cơ Ô nhiém ngudn trước và suy gam chat lượng nước từ rác thai co nguôn goc từ dat liên đặc

tiệt cao vì bién ching corona virus mới có thể tôn tại vài ngay trong nước thai thô và lâu hơn ở nhiing

kim vực có nhiệt đô thâp Như vậy, nghién cứu đặc tiệt kiuyên nghi rang ở các quốc gia này, các

biện pháp phòng ngừa và các cuộc vận động tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân cân phải được nhanh chang thưực hién dé bảo vệ mdi trường nước ngọt trong lục dia cũng nlurm di trường nước

tản trong đại chrong.

1.222 Tác động của 6 nhiễm môi trường biển do rác thai có nguồn gốc từ đất liền trong đại dich COPID-19 đến hệ sinh thea, sinh vật biễn

Trong nhiing nam gan đây, wiéc gia tang cac nguồn rác thai từ lục địa, đặc biệt là theo các dong chảy từ sông ra bién đã dan đến tình trạng môi trường biển nhiều nơi trên thê giới đang có xu hướng suy giảm nghiêm trong về chat lương Nhiéu ving cửa sông ven biến đã bi ô nhiém nang né do rác

thai anh hoạt, công nghiệp, do thi gây ra Ngoài ra, tinh trạng xã các chat thải clura qua xử lý hay xử

lý chưa đạt quy chuẩn cũng đang dién biên ngày cảng phúc tạp ngay tại các khu vực ven biên, gay

thiệt hai lớnvề kinhtê, đời sông sinhkê của cộng đồng dân cư nơi đâyva đề lai nhiingtôn hại khó

lường đôi với hệ sinh tha, sinh vat bién

Dựa trên sản lượng rác thải nhua từ môi quốc gia và mô hinh thủy văn, nghién cứu chi ra rang

hang trăm tân rác thải nluzatừ dai dich COVID-19 xara đại đươngtừ những con sông lớn và lưu vực

của chúng Khoảng 369 con sông chiém 91% sản lương rinya từ song thai ra biển Dung dau trong sô

nayla sông Shatt al-Arabở dong nam Iraq- nơi mang theo 5.200 tân rác thất ra dai đương, tiép theo

do là sông Indus ở phia tay Tay Tang mang 4.000 tân và sông Dương Tử ở Trung Quốc 3.700 tân Ở

Châu Âu, Damube là cơn sông meng theo nhiéu rác thải ra đại đương nhất với 1.700 tân Những phat

*› Praveema, SM; Aris, AZ The nxpacts of COVID-19 on environmental sustamabiliy: A perspective from the Southeast Asia region Environ Xi Polhit Res 2021, 28 63829-63836.

3! Hom, $; Vogt, B.; Pieters, R; Bown, H; Bezudenhout, C bypact of Potential COVID-19 Treatment on South African Water Sources Already Threatened by Phanmaceutical Polhtion Hwiron Toxicol Chem 2020, 39, 1305-1306.

rò tỉ vào mai trường rước, với 1,7 triệu tân chảy ra dai dương trong năm 2019 — ước tinh có khoảng

30 triệu tân rác thai nluza trong dai đương và 109 triệu tân khác tích tụ trang các dong sông

Còn Tô chức Quốc tế về Bảo tên thiên nhiên (WWF) cũng đã công bố báo cáo ve thực trang

tác thất niura dai đương, Bao cáo của WWF được tổng hợp từ hơn2 000 công trình nghiên cứu riêng

về những tác đông tiêu cực của rác thải nina đối với các dai dương da dang sinh hoc và sinh thái

bién Theo do, WWF cho biệt, rác thai nhựa đã xuất hién ở những ving xa xi nhat và nhing vung nguyên sinh của trái dat nur vùng bang Bắc Cực và trang các loài cá sinh sông tại kÌ vực sâu nhật

của đại đươnglà Ranh Mariana Cũng theo bao cáo nay, tốt nắn) có khoảngtừ 19 dén 23 triệu tân

rác thải nlura đô ra bién, trong đó, phân lớn là sản phâm nina ding 1 lân Rac nay chiêm tới 60%

nguyên nhân gây ô nhiém đại đương.

Theo mot ng]iiên cửu năm 2021, trong số 555 loài cá được kiểm tra, có tới 386 loài đã ăn phảitác thải nhura Một nghiên cứu khác được tiên hành với các loài cá đánh bat phuc vụ thươngmai chothay, 30% cá tuyết trong một dot đánh bat tại bién Bac chứa hatvĩ nluza trong da dày của chứng

Bao cáo của WXVF cho biệt, S8% các loài sinh vật biên ma tô chức nay ng]uên cứu bị anh lường bởi sự ô nhiém niuza rất nghiém trong Ít nhất có 2.144 loài phải sống trong môi trường 6 nhiém nia.

Bao cáo cũng chr đoán err chu sẽ tăng gap đôi vào năm 2040, khién tương rac thai niu trên

dai đương tăng gấp 4 lân?

Ngoãi ra, một sd quà đáo của Trưng Quéc cũng cho thay ty lệ quá tải lượng rác thai rinya

phát sinh do dai dich COVID-19 cao nhật ở kim vực châu A với 46%, nguyên nhân hang đầu do sử

đụng lượng khẩu trang gang tay khá lớn tiép theo sau là châu Âu ở mức 24%, Bắc và Nam Myla

22%, châu Phi là $%** Tai Việt Nam, tinh trang 6 nhiém rac thai niuza hién cũng đangở mức bao

động Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), năm 2019, Việt Nam là một trong

túng quôc gia có lương rác thai rửnya xara biển nhiéunhattrên thê giới, với khối lượng rác thai ninya

ra biên dao động trong khoang 0,28-0,73 triệu tân/ năm, tương đương 6% tang lượng rác thai rnya ra

biénvà đứng thứ 4 trên 20 quéc gia cao nhat Chi sô tiêuthụ niura trên dau người tai Viét Nam tăng

° NguyễnBee GeO oes thai COVID-19 ning bằng 2 000 xe is xâm nhập oi ame

-rac-thai-covid-19- -bang- : - xan - 3412 Ido ,trưy cập

làn cuôi ngày 12/02/2023.

= Lm Chi (202 2), WWFkiu goihanhđộng khẩn cap chẳng rác |.—- eens,

ty cập lân cuoingay 12/02/2023.

*‡ Gia Linh (2022), Rac thaininza dai đương nhiing con số ding bao dong,

lits://consosukien vzutrac-tha- 3a- đa -1- -ÿyIt-ng-comn-so-da-1g-ba-o-do-ng lưu, truy cập ln cuối ngay

12/02/2023.

» Yaumg Peng (2021), Tidd.

toàn câu Tinh đên ngày 23/08/2021, tông lượng rác thai niura y tê tạo ra trong dai dich ước tinh 4,4

dén 15,1 triệu tân Sử dung các phương pháp giả đính và tinh mức trưng bình làm các phép ước tính khoảng 8,4 + 1,4 triệu tân ế,

Một phân lớn 87,4% lương rác thải nhura y te nay là từ các bệnh viện Được ước tinh dựa trên

sô bệnh nhén mac COVID nội trú và lượng rác thai y tê trên môi bệnh nhân ở các quốc ga Việc sử

dung PPE cá nhân chỉ chiêm 7,6% tang lượng rác thải Sự gia tang mua sam trực tuyên dan dén niu

câu về vật liệu đónggới tăng Tuy nhién, tỷ lệ này chi chiêm 4,7 +0,3%

Rac thai niưya y tê từ PPE cá nhân thâm chi con bi lệch han về phia châu A do dân số deo khẩu

trang lớn Tương tự, rác thải nhựa từ bao bi mua sam trực tuyên cũng cao nhat ở châu Á 3 quốc gia

trang nganh chuyên phát nhanh về thi phan toàn câu là Trung Quốc 58%, Mỹ 14,9%, Nhật 10,3%°”.

Các nhà khoa học chr đoán rang vào cuối thê ky nay, gan nhu toàn bô lượng rác thải tựa y têliên quan dén dai dich COVID-19 sẽ trôi dạt trên mặt biên hoặc năm sâu dưới daydai dương Thực

tê này đã đất ra bài toán lâu dai trong việc bảo vệ mai trường bién,đặc biệt trên bê mat đại đương và

kim vực trầm tich ven biên Đặtra van đề về xử lý rác thai y tê và cân một sư quân lý chất thai y tê tốthơn từ nhữngnơi nho thhật đên nhiing điểm tâm chân của dai dich Đặc biệt là ở nhữmg quốc gia đangphát triểnnhu V iật Nam

e NMữngne hiém cũarác thai có nguồn gốc từ dat liền kin đồ ra đại đương

Thứ nhất, anh taxing vật lý của rác thai nluza, rác thai y tê đền mdi trường biển gây phá hoy hoặc suy giảm da dang sinh học Rac thai nluza có thé cúng hoặc mềm, khi trôi ndi trong nước bién

và được các dong hãi lưu cuân di sẽ di chuyên khắp thé giới Nhiing sinh vật tiền tiếp XÚC VỚI Các

loại rac thai nay có kha nang dan dén thurong tích hoặc tử vong Một báo cáo gan đây ước tinh rang

1,56 triệu khẩu trang yté đã xâm nhap vào dai đương năm 20202 Các nghién cứu trước đó cứng nêu

ra vân đề tiêm ân vệ ô nhiém thưa từ đại dich COVID-19 và tác động của no đên hệ sinh thai, sinh

vật biến

Rat nhiéu trường hợp sinh vật triển bi vướng mac và nuốt phải rác thai y tê từ quá trình phòng

chông dich COVID- 19, tham chi dan đến tử vong Các mảnh vun nhua cũng là mdi trường ly tưởng

tạo điêu kiện cho các loài xâm nhập va vận chuyén chât gây ô nlrim, bao gồm cả virus corona Trong

mét nghiéncứu về cá ở Bắc Thai Binh Dương cho thay, trưng bình có 2,1 mảnh nhựa trong mốt con

ca Việc nham lẫn niura với thức ăn cũng được ghi nhận ở các động vật bậc cao hơn nur rùa, chim,

động vật có vú, đã conhiéu trường hợp gây ra tử vơng liên quan dén việc ăn nhựa Chim hai âu rhiâm

“` Linh (2022), Tidd

'' Chiến Nguyen, Rac thảirtsra yte do Covid-19 anh lưngđến biển trên toin thể gửi:

lứtos:/anolcvo wrac-thai-nluw-y-te-do-covid-19-gay-ra-anh-

-dan-bien-ten-toan-the-1202/2023.

*' Chiến Nguyen (2021), Tldd.

U tray cập lần cudingiy

lấn mảnh rinya co mau đồ với muc, rùa biến nhém lấn tứ: ni lông với sửa © Các hat nhựa bi nuốt

vào cóthê gây tắc nghén hoặc lrư hai thành ruột, làm giảmkha nang hap thas thite'dan cua sinh vat Cac

manh nlnya trôi nội cũng cưng cap “phương tiện di chuyén” cho các sinh vật làm gia tăng nguy cơanh lường của sinh vật ngoai lai dénhệ sinh thai

Thự hai, tac động hoa hoc của rac thất rứnra, rac that y tê trong thời ky dịch bênh do là nguy cơ

anh huong của các chat phu gia có trong niuza Những chấtphu gia naylà chat độc, chat xúc tác sinh

học tác đôngdén môi trường Một sô chât trong sản xuất nluza niurnonyiphenol, phthalates, bisphenol

A (GPA) và monome styrene có thé tác động tiêu cực lên các sinh vật Các tac động của nhiing chât nay liên quan đến hệ thông nội tiệt và điêu hoa hormone trong cơ thể sinh vật sông Một số nghién cứu đã chỉ ra rằng các chat này đã có ruột số ảnh hưởng nhật đính trong dat hoặc hệ sinh thái rước

ngọt Do vậy, các nhà khoa học lo ngại những nhiing hop chatnay có tác đông không tốt đênhệ sinh

thai đại đương

Không đừng lại ở đó, do kích thuge nho, vĩ nivra va nano niura có thê tôn tại trong cơ thé động

vật và chuyên từ đường ruột sang hệ tuân hoàn hoặc mô xưng quanh® Do kha năng hap plu cao của

chứng, rác thai vì nua con vận1 chuyên các hóa chất độc hai khác rứny các chat ô nhiém hitu cơ khó phan hay có sẵn trong rước biện tram tích biên và kim loại nặng làm tăng khả năng xâm nhap của

các chat nay vào chudi thứcan®! Các chatô nhiém hữu cơ khó phân hủy (PBTS) bao gồm các chat

nh Polychlorinated biphenyls (PCBs), hydrocacbon da hinh PAHS), hex achlorocyclohex ane

(HCH) và thuốc trừ sâu DDT được đề cập trong Công ước Stockholm vệ các chat6 nhiém hữu cơkhó phân Inty C ác chât này có tác dụng làm gian đoạn nội tiết tô sinh sản, tăng tân suất đột biên trong

phân bao dân đến nguy coung thir Nuốt phải vi nhu cứng có thể gây ra hiện tượng viêm đổi với cá, thay đôi qua tinh trao đổi chat va lam zôi loan hệ thông miễn dich bam sinh của chúng Ngoài ra, các hạt niuza rất dé ci chuyển sang các cơ quan khác, chẳng hạn nhu gan và mang ca và gây hai cho các

cơ quan này Các thir nghiệm sinh học trong phòng thí nghiệm hién tại chủ yêu cho thây một thực tê

là việc tiép xúc với vi niura gắnliênvới tác động độc học sinh thái dén ca

Trong một nghiên cứu khác, Anbumani và công sự (2019) đã phát hién ra rằng nông đô thủy

ngan trong mang và gan của loài seabass châu Âu(Dicentrarchus labrax) tiếp XÚC VỚI hỗn hợp của vì niu và thủy ngân lân lượt cao hơn tới 2,0 và 1,6 lân so với chỉ tiép xúc củng nông độ thủy ngân Batel và công sư (2020) đã thiệt lập một chối thức ăn nhan tạo trong môi trường thủysnh bằng cách

sử chung loài tôm Brine (Artemia sp.) N auplii, cá ngựa van (Danio rerio) và quan sát thây1äangvi nlnựưa

có thé dong vai trò là phương tiện vận chuyên benzo(a)pyrene từ tôm N auplii sang cá ngựa van®?.

” Vận Hảo (2019), Tác hai của rác thải nÌera đến hệ smh thái biển:

lứtos://bevTs vavtac-hai-cua-rac-thainlou-den-he -sinh-thai-bit/124027 hnnl truy cập lin cuối ngày 12/02/2023.

“ E' Miuray and P R Cowie (2011), ‘Plastic contammation m the decapod crustacean Nephrops norvegicus (L304e1s,

1758)”, Mar Polbxt Bull ,62(6),p 1207-1217.

° AL Lusher, P.CH Holm, J.J Mendoza-Hill (2017), “Microplastxs m fisheries and aquaculture: status of lnowledge on ther occurence and map ations for aquatic organisms and food safety’, FAO Fisheries and Aquaculture Technical Paper ,615,p.126.

“+ § Anbuanani and P Kakkar (2019), “Exotoxicological effects of microplastxs on biota: a review’, Exwiron Sci Polht Res., 25(15),pp.14373-14396.

° A Batel, et al (2020), “Transfer of benzo[a]pyrene from muicroplastics to Artemnia twuplii and further to zebrafish via 4

trophic food web expermment: CYP1A maduction and visual tracking of persistent organic polhttants”’, Environ Toxicol

Chem., 35 ,pp 1656-1666.

1.22 3 Tác động của 6 nhiém mỗi rường biển do rác thải có nguồn gốc từ đất lién trong đại dich COVID-19 đến sức khỏe cơn người

Các đại dương là những vùng nước lớnihât trên trái dat Trong vài thập ký qua đặc tiệt là trong

ba năm ké từ ngày dai dich COVID-19 trùng phat trên toan cau trởlại đây, các hoạt động khai thác,

chê tiên quá thức đã gay ra tiưững ảnh lxưởng trục tiệp dén hệ sinh thái, sinh vật bién trên tat cả các

đạt đương và gián tiép dén chinh cuộc sống của con người Đặc biệt, tại các quốc ga đang phat triển, nôi trêng với quá trình xã rác thai công tig]uêp, rác that rnựa, rac thải y tê trực tiếp ra biên Sự ga

tang các nguônrác thai từ lục địa, các hoạt động phat triển kinh tê - xã hội đang ngày một dé nang

lên môitrường bién và hãi đão, cùng với sự biên đôi khí hau, murgc bién dâng ngày cảng gia táng, gay nhiéu tôn that to lớn về người, tai sản, cơ sở hạ tang các sư cô môi trường biên đề lai hậu quả năng

né.

Thue té cho thay rằng nhiéu vùng bién trên thé giới đang bi 6 nhiém nghiém trọng bởi rác thải

có nguân gộc từ dat liên nó: chung và rác eenhwa nói riêng không chi pha hoy hệ sinh thất noi nay

ma con ảnhhnrong tới cả sức khỏe con nguoi*

Điển hinh phai do là nhing hat vi nha được tạo ra từ qua tinh phan huy các loại rác thai nhura

Chúng được tim thay ở khắp noi trên hanh tinh, từ tuyệt và dat mi Bắc cực dénnhiéu con Sông và đại

dương từ các sinh vật phd đu dén các loài sinh vật biến không 16 Được coi là mat xích cudi cùng

trang chuối thứcăn, vi nÏưựa có thé tích lũy vào ccơ thể người qua thực phẩm và trước udng Theo ước

tinh, một người an it nhét 50.000 hạtvi niuza mai năm và hit vào mét lượng tương tự

Một nghiên cứu đã được công bô trên tap chi Trendsin Microbiology cản báo rằng, 6 nhiém rac thai niura trong các dai dương có nguy cơ cao lây lan các bệnh chét người vào chuối thute an thông

qua các loại hải sản nud: rinư trai và hau Hai nha khoa học V an C aueriberglhe và Jenssen đã timthay trong trai mudi có hàm lượngvi niura tương đối cao với 178 vi soi (hơn vem tunhién với 126 vi

sơ)” Rochman và công sự cũng đã xác định su có mat của vi nhua trong các loại cá đánh bat tự tinên được bán thương mai từ các cho ở Makassar, Indonesia (23% cá¡trương mai được chê biên có

chara vì niuza) và C aliforma, Hoa Ky (25% cá thương mai được chê bién có cluta vi rinya) 6.

Hon nita, mot khi rac thai nlnra, rác thải y té hay sinh hoạt xâm nhap một cach 6 at vao dai

đương, chúng sẽ hoạt động sửxư một cơ chê vận chuyên đường dài của các mam bệnh cho người va động vật, lây lan vào các khu vực mai Các loại rác thai nay là nguyên nhan thúc đây sự hình thành các meng sinh hoc, mot công đông vi khuẩn, bao gồm cả mâm bệnh, tạo thanh mat lớp nhây trên bê

mat bién Động vật thân mém nur trai và hau rat dé ăn phải những ménh nhựa 6ô nhiém trôi nội trên

mat biển Việc mam bệnh chuyén sang xâm nhap vào cơ thé sinh vật bién có thé quét sach các quân

thé nhuyén théSmt số ving hoặc thâm chí truyén mam bénh cho nhiing người ua thích các mon hải

“t Hương Giang (2020), Ô nhitm nluna tại dai đương có thể inh hướng tới sức Khde con người th: rảo:

;//732 tgta 1171 C0i11/0-nŸv1¿no-114-t41-41- -Co-the-anh- -toi-suc-khoe-con-

rthe-mao-202008271519 1005/ tray cap lm cuoingay 12/02/2023.

© L Van Cauvrenberghe and C.R Janssen (2018), “Microphstxs m bivalves cultred for man consmption”’, Environ.

Polht., 193 ,pp 65-70.

@ CM Rockman, et al., (2020), “Ingested plastx transfers hazardous chemicals to fish and mchices hepatic stress’, Xi

Rep.,3,p 3263.

sé

Tiên& Ceri Lewis tai Viện Hệ thông Toàn cầu của Dai hoc Exeter cho biệt “Các mãnh ninakhác biệt rõ rệt với các hat trai ndi tự niênvà ngay cảng có nhiéu bang chúng cho thay chunglà mot

6 chứa mam bénh tiém tang Điêu đặc biệt cân quan tâm là các bao cáo ngày cũng ting ve sự hién

điện của nhiéu mâm bệnh trên bê mat sửxzaở khắp các đại đương trên {toàn thê ga’ Mễ năm trên thê giới có hàng triệu tan nhura được thải ra và hang nghin tỷ hat trôi nai trên bê mặt các dai dương

Những mảnh nhua nay có thé mang theo kim loai, chatô nhiém và mam bénh, nhiéu loạt vi khuẩn,

vi rút và vì sinh vật gây bệnh khác trongđó có virus corona Mot nghién cứu đã phát liệnzavi khuan

kháng thuốc ở nôngđộ cao hơntừ 100 dén 5000 lân trênbê mat vi nhuza so với trong tước biên xưng

quanh

Chinh từ các phân tích trên, có thể khẳng dinh rang tiêu thụ hải sản là mộttrong các con đường tiép xúc với nluya của cơnngười Tinh đền năm 2021, lượng hải sản toàn câu chiêm 20,7% tổng lương protein tiêu thu và khoảng 30% lượng tiêu thu protein động vật Tiêu thụ hai sản binh quân dau người trên 25kg/nam Tô chức Nông lương Liên hợp quôc đã nhận thay nhu cầu sản lượng thủy sản sẽ tăng

gap đôi vào năm 2050 dé đáp ứng nhu câu toàn thê go, với mute thiêu hut 28 triệu tân dự kiên trongthập ky tới Trong đó, các loạt động vật thân mém có 2 ménhvo nhur trai và hau, được cho là conđường chính đề tăng cường sản xuât bên vững trên toàn câu Các loại động vật 2 manhấn các manh

thứcăn hoặc các sinh vật nhỏ bằng cách lọc ngaunhién chúng khởi trước xưng quanh vi thê ma chứng rat dé hap thu vi niuva Cac nghiên cứu trong phòng thi ngluém và thực dia cũng đã xác nhan rang trai

va hau dé dang hap thu các hat vi nhura từ tước biến xung quanh chúng Khi các loại cá, trai, hauăn

phat nhiing vi chất nay hoặc ngfii rang chung là sinh vật pho du khi chung di chuyên lên chudi thức

an Và con người nhin chung là đứng đầu chuối thứcán, tat cả các loạt niura nay và sx độc hai của chứng có thê tích tụ dân dân trong cơ thê muỗi người Từ sinh sản dén phát triển thé chat và nhận thức, cho tới các bệnh nguy hiém khác, sự pÍ thuộc vào nhua của con người gây ra các vân dé sức khöe

rat lớn V a đừng nghii rang có thê tránh được vi nua bang cách tránh tiêu thu các sinh vật sông dưới

pha xem xét do tác dong của cơngườilên đai dương và nhân anh mdi liênhệ giữanui ro đại đương

với sức khỏe và an toàn cộng đông 6$.

Bên cạnh đó, do mroc và mudi thuong được lây từ tự nhiên nên các nha khoa học đã nghién

cứu xem liệu các sản phẩm được lam từ các thành phan này có bi ô nhiém hay khong, Két quả cho thay vị nhwa đã được tim thay trong bia, mật ong và mudi tiến N gây cảng có nhiéu bằng chúng khoa

học chỉ ra nhiéu cơn đường tiệp xúc với nua thông qua thực phẩm Hệ thangbài tiệt cơ thé của cơn

ˆ Hương = - _—— của virtnya mene phẩm tới sức khỏaeon ng Su,

lin cuôi ngày 12/02/2033.

= Tưng Gung (2020), 0 nhitmniore tại đại đương có thể inh ning tới sức khỏa cơn người thé mo:

fLkts/Hoida

pKHCNList&itemiD=612 muy cap lan cuoingay 12/02/2023.

tigười có kha năng loại bo trên 90% các vi hạt siêu tho (cố nano) đượcăn vào Cac yếu!tô anh hưởng

dén tỷ lệ tên curva thải ra các hat nlura làa kích thước, hinh đang loai polymer và hóa chat phu gia của

vi nha được con ngời ăn vào Phot nhiém trực tiệp với các chat 6nhiém hữu cơ khó phân huy (POP)

và các hóa chat khác có thê ảnh hưởng đền hệ thông sinh hoc và gây ra các mGi đe doa cụ thê đô: với

Con người và động vật, kế cả ở liêu thấp Nhiéu chất6 nhiém hữu cơ tan trang dâu có ng†ấa làchung

dé dang di vào chat béo và các loại dau trang cá, đông vat có vú và các sinh vật khác, bao gôm các

chatô nhiém được phân loai là POP theo Công ước Stockholm, các hợp chất tíchtu sinh học và cáchop chât độc hai khác (PBT lạnh fet 20 0 2202202022242 tae 20

cho người và gây di tật đói với thai nhưết

Dù không thé plủ nhận rhững lợi — trội của nhựa đôi với cuộc sống hién đại, song những

tác đông tiêu cực của rác thải nlu>a gây ra cho mdi trườngvà các loài sinh vật cứng niur nguy cơ de

doa đôi với sức khỏe con người là tật đăng quan tâm khi ma vì nhua được tim thay ở khắp mai nơi,

tử các vung cực dén vùng xích đạo, từ thêm lục dia, ven biên dén đại dươngvà chung co mat cả trongcột tước, tram tích va trong các loài sinh vat Có thé thay một thurc tê là sô lượng nghiên cứu về vi

nha trong môi trường đã tăng lên nhanh chong trong những nam vừa qua, với hàng trăm nghiên cứu

moi và kệt qua được công bo về sự có mat, số phậnvà nguôn goc của vi nhua trong cả rước biểnvà

trước ngọt Tuy niên, divi nitga là một chủ đề nhén được su quan tâm nóng thi hién nay phân nhiéu

nghién cứu moi đừng lại ở sự luện điện của nó trong mai trường, con những nghién cứu liên quan

đền quá trình tiêu hóa vi niura bởi các sinh vật thity sinh hay sâu hon nita là nhiing hậu qua tiêm tang,

nhiing phản ứng của cơ thê khi phơi nhiém vi nhựa trong hệ tiêu hóa, mô sinh học và chuối thứcan

hiện có khá han chê và chưa có nhiéu công trình dautư

1.2.3 Những yếu tô thúc day ô uhiem mdi trường bien do rac thai có ugnon gốc từ dat lien troug

dai dich COVID-19

Ké tirkhi dich SARS- CoV-2 bừng phat, đã co sư gia tang đáng kê về số lượng khâu trang và gang tay cao su dung cho phẫu thuật, chúng được nhin thay vứt bừa bai trên đường phô, các cơ sở ÿ

tê, bai đậu xe, bai rác, bai biển, rãnh mrdc và xe day hing Trong vai tháng trong bôi cảnh đai dich, thê giới đã chứng kiên sự gia tăng chưa từng có về nhu câu đối với các sản phim 1A g ed

ching mot lân, khâu trang nước dang chai, khăn lau, trước rửa tay và chât lam sach”? Ở hau hét các

quôc gia, Chính plu đã ban hanh các chi thi, thông bao về việc ngăn chặn, cũng rửư các biện phápgiãn cách xã hội nham han chê sự lây lan của virus corona Tuy nhién, đại dich COVID-19 đang làm

tram trong thêm vân dé ô nhiém biển do rác thai thông qua việc người tiêu dùng trẻ hóa các sẵn pham

và vật liệu sử dungmot lânvi lý do sức khöe và an toàn Hệ thôngcửa hàng và siêu thi ở nhiéu nơiđều sử đựngphô bién các vật liệu đừng một lânđề bọc rauvà trái cây với lý do đảm bảo vệ sinh

Hơnnữa, với chiên lược của Chính phi và các nha cung cập địch vu chăm sóc sức khoe trong

việc ngăn chan sự lây lan của virus COVID-19, nhan viên y tê luôn được khuyên cáo không sử dung

lạt thiệt bi bão vệ cá nhan(PPE) của họ, ngụý rằng hangtân rác thai y tê được tạo ra hàng ngày Bên

“ Pham Hùng Việt & Đố Vin Manh (2020), Vinlura- Những tác dong tớimôi trường va sức khỏe con người: :

lứtos: 1xu+zvtm-tur /34234/i-aau - -t&C- -Va-suc-khoe-con- iaspx, truy cập bn coi

ngay 12/02/2023.

% C_Nzedwe gu, S.X Chang, buproper solid waste management mereases potentialfor COVID-19 spread m developng

cowuries , Resour Conserv Recycl., 161 (2020), p 104947.

canh đó, hau hệt các quéc gia, Tô chức Y tê Thé giới (WHO), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừaDịch bệnh Hoa Ky, Trung tâm Phong ngừa va Kiểm soát Dịch bệnh Châu Âu đều đã khuyên nghi

các biện pháp nghiêm ngặt về tiép xúc thé chất, lnhybỏ các cuộc tụ tập đông người, rửa tay thường

xuyênvà đồng cửa các cơ sở giáo dục đề han chê sự lây lan của COVID-19 trơng cộng đông Bên

cenh do, hau hét các quốc gia đều khuyên cáo và trién khai Việc sử dụng khẩu trang đề giảm mức độ

lây truyền từ người sang người và bao vệ những nhom dan số dé bi tổn throng va co nguy cơ cao

nhét’! Do đó, dé thực hiện cũng như đáp ứng tot các khuyên nghị va chi thi nghiém ngất nay, hàng

triệu khẩu trangvà găng tay đã được sản xuấtra, sử dungvà loai bỏ hàng ngày, hang giờ

Noi chưng, niuđã phân tích ở trênrât nhiéu PPE sử dụng một lân được dùng bởi tihân viên y

tê và cong dang bi loại bd di mỗi ngày Cling bao gém nhiéu loại ri khâu trang gang tay, tap dé

bảo vé, tâm che mat, kính bảo hộ, hộp dung chat khửtrùng giày tựa và áo choàng y tê, hâu hêt được

làm từ vật liệu không dệt bao gôm các chat cao phân tử nltuz polypropyiene N goài ra, gang tay con

được lam từ một số vật liệu, bao gam poly chloroethene, neoprene và vinyi C ác sản phém nhura nay

có thê được phân loại là nfyavĩ mo và trưng nhua và đã dàng xâm nhap vào tôi trườngdo chính

sách quan lý chat thải kém hoặc x4 thai không đứng cách vào các hệ sinh thái biển và trên can”.

Nói riêng về rác that nhựa, mds trường trên can là mot nguồn quan trong cho các mảnh vun

tia biển, chủ yêu có nguồn goc từ khí thai do con người gây ra Trongnhing năm qua, ma trường

bién và ven biển toàn cauđã trực tiệpvà gián tiép chứa hàng ty tân rác thải nhua được tạo ra từ các

hoạt đông do con người làm trung gian’> Nha trong các đại đương của chứng ta có thé đến từ cả

nguồn trên dat liên hoặc từ biển, và hau hệt được phân loạt thành nha nano (phạm vi kích thước hattừI- 100 nm), vi nha (MP) (pham vì kích thước hạttừ Í tưn-5 mm), trưng nhựa (phạm vì kích trước

hạt từ 2,2 cm-5 mm) và dai thie bào (phạm vi kích thước hat> 2,5 cm)’* Khoảng 80% nhura dea

Boone tues cầu phát sinh từ các nguồn trên dat liên trong khi khoảng 20% được cho là từ các nguồn tiên” Các báo cáo gan đây vé su gia tăng đầu vào do con người gây ra của các chat 66 nhiém nha

phân hủy vào môi trường biên đã dân dén mức độ 6 nhiém tăng cao trong những năm gân đây 6 Các chat6 nhiém hitu cơ và vô cơ này thường được tích tu trong các lớp tram tích bê mặt và day”.

Tuy nhiên, ngày cảng có nhiéu lo ngại rang khẩu trang phau thuật, áo choàng y tê, tâm che

mat, kinh bao hộ, tạp dé bảo hô, hộp dung chat khử trùng, giày ra va găng tay bi bo di có thê kêt

'! Centers for Disease Control and Prevention (2020), Use af Cloth Face Covermgs to Help Slow the Spread of 19:

COVID-lứtps:/Ayvww các /coronavinis/20 19-1

ov/prevent-13/02/2023.

KI Jeyasanta, N Sathish, J Patterson, JK P Edhvard, Macro-, meso- and microplastic debris m the beaches of

Tuticorm distrxt, Southeast coast of India , Marme Polintion Bullet, Vohmne 154, 2020:

được: iÄo‡ org/10 1016/ xarpobul 2020 111055 ,truy cập lần cuôi ngày 1302/2023.

*LD Ngluem, B Morgm, E Dormer, M.D Short, The COVID-19 pandemic: considerations for the waste and

wastewater services sector, Case Stud Chem Environ Eng, 1 (2020),p 100006.

“NU Benson, 0 H Fred-Ahmadu, Occurence and distribution of miroplastics-sorbed phthalic acid esters (PAEs) nm

coastalpsammmitx sediments of tropical Athntx Ocean, Gulf of Gumea, Sci Total Enron (2020).

3Ð W.C_Li, HF Tse, L Fok, Plastic waste in the marine enwiromment: a review of sources, occurence and effects, Sci.

Total Ewiron., 566 (2016), pp 333-349.

NLU Benson (2020), Tidd.

"DJ Sarkar, SD Sarkar, BK Das, RK Mam, BK Behera, S Samanta, Spatial distribution of meso and microplastics m the sediments of river Ganga at eastern India, Sci Total Exviron., 694 (2019), p 133712.

mg-sick/diy-cloth-face-cov' 3m], truy cập lần cuối ngày

thúc và phân hủy trong hệ sinh thai thủy sinh Cac loại PPE phô biên và được đề xuất bao gồm mat

nạ phòng độc N95 và KN95 va khâu trang phâu that, được thiết kê dé lọc tôi da các loại khi dung và các hat lây nhiém trong không khi, nham bảo vệ người đùng khối các bénh vé đường hôhap bao gồm COVID-19, bang cách loc các hat lây nhiém trong khong khi” Đáng chú ý, N95 là loại khẩu trang được thiệt kê cô đính với nhiêu phụ kiện được két hợp với nhau, trong khi khâu trang phẫu thuật là khâu trang y tê có thé tháo rời được thiệt kê với độ day khác nhau va co khả năng chống thâm THƯỚC.

Ca hai loại đều là thiệt bi dùng với mục đích han chê dén mức thấp nhat sự lây lan của virus trong không khí khi tiệp xúc nơi đông người và được vit bd sau một lân sử dung Theo khuyên cáo của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dich bệnh (CDC), mat nạ phòng độc, khâu trang phẫu thuat và

khẩu trang được dán nhấn là thiết bi bảo vệ hô hap hoặc ytê chỉ nên “dang một lân” và được gói kin

trong “tui nlnye” sau kin đã qua sử dụng tôi tới vút bỏ vào thùng rác”? Khuyên nghĩ tay là một tiện

pháp cân thiệt những, có thé làm trâm trong thêm van đề vé rác thải nfnya vi thưực tê cho thây ngay

cảng có nhiéu niura sử dụng một lân được thêm vào môi trườngvà các đại đương trên toàn cầu, đặc

tiệt là trong các tình tông PPE không được tái ché đây đừô?.

Su ga tăng chưa từng có về sô lượng khẩu trang phấu thuật ding một lần và gang tay gop mot phân lớn làm trâm trong thêm tinh trangONMTB*? Thêm vào do, tình hinh dai dich COVID-19 van con “mới”, trong kht lượng rác tha có nguôn goc từ dat liên do dịch bệnh tăng lên chang mất, dân

đền việc chính sách, _quy đính pháp luật thiêu hoặc clura được đồngbộ; nguônlực hạn chê cả về tai

chính và nhén lực dé đảm bảo việc thực thi các chính sách và pháp luật trong thực tién®?, nhận thức của tô chức, cá nhân con yêu kém Đây cũng là những yêu tô gop phân tinic day ONMTB do rác thai

có nguôn góc từ dat liên trangdai dich COVID-19

13 Vai trò của pháp huật trong hoạt động kiểm soát ô nhiễm môi trường bien do rác thải có nguồn góc từ dat lien trong đại dịch COVID-19

Với tâm quan trơng của môi trường tiền cũng như những tác động tiêu cực do rác thai co nguén

gốc từ dat liêntrong dai &chCOVID-19 gayra việc kiểm soat ONMTB đang được đặt ra rứnz là một nhu cầu cấp thiết trước tiên đôi với các quoc gia ven bién Dé bảo vệ môi trường biển một cách bên

vững, các quốc gia có thé tiên hành bằng nhiêu công cụ khác nhau nh sử dung chính sách, pháp luật,

kinh tê Trong đó, phânlớn các trước trên thé giới đều cai hệ thông phap luật vê bảo vệ mdi trường

biển là một trong những công cụ trong tam được Ginh Inrong và xây dung hoàn thiện nhằm đáp ung

nhu câu phát triển bên vững và thực hiện tốt các cam kết quốc tê về kiém soát ONMTB

“US FDA, NOS Respirators and Surgical Masks (Face Masks), (2020):

lứtos:/ÁAyvrvr fda gov/medical-devxes/personal protective -2 mt-infection-controln9

$-resprators-and-nrgical-moasks-face-masks ,trưy cap lan cuoingay 12/02/2023.

” US FDA (2020), Tid.

TM D Scaraboto, A.M Joubert, C Gonzalez- Arcos, Using lots of plastic packaging đương the coromavimis crisis? You Te not alone , (2020):

lứtos:/#he conversation com/fusmg-lots-of-plastic -packagz ng-the-coromavins-crisis- -alone-135553 trưy

cap lan cudingay 12/02/2023.

*! § Chaudinri, War on Plastic Takes 2 Back Seat m Coromavims Crisis (2020):

lứtpos:/Áyvvr-wsj-com.c đun, jectorg/c is avn v7š].C faxticle

svvar-on-plastic-takes-a-back-seat-in-coronavaus-crisis- 11584624140 , tray cap lãm cuoingay 1202/2023.

Ey nen.

* Pham Thi Gam (2021), Thư liền cam kết quốc te của Việt Nam về bảo vệ môi trường biến do nguôn 6 nhiệm từ đất

lần, Luận án Tien sĩ Luật học „trường Daihoc Luật Ha Noi, trang 119.

Pháp luật với tư cách là hệ thông các quy phan điêu chỉnh hành vi, xử sự của cơn người sẽ có

tác động rat lớn trong việc đnh hướng các tô chức, cá nhân có xử sự đứng dan trong hoạt động kiểm

soát ONMTB do rác thải có nguon gôc từ đất liêntrong đại dich COVID-19 thông qua các chê tàihình sự kinh tê, hành chính đề buộc các cá nhân, tô chute phải thưực liện đây đủ các biện pháp nham

ngan ngừa ONMTB xảy ra Bên cạnh do, pháp luật cũng gop phân nâng cao trách nhiém của chính

quốc gia, của các cơ quannhà rước có thâm quyên trong việc phòngngừa và ngăn chin ONMTB

Biên pháp pháp luật la mot trong những tiện pháp thực luện có liệu qua, ph hợp với đặc điểm

của hau hét các quôc gia trong gai đoạn hiện nay Biện pháp pháp luật sẽ xác định mot hành langpháp ly và tao ra các bảo dam nham hỗ trợ cho tat cả các biện pháp khác dat liệu quả cao nhat trong

việc kiểm soát ONMTB do rác thai lục dia trong thoi kỷ dai dich gây 1a Bằng những quy định cụ thê

về quyền và nghiia vụ dai với tùng chủ thé, pháp luật tác động trực tiệp đền các tô chute và cá nhân,

bắt buộc các chủ thê nay khi tiên hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh cứng nhu sinh hoạt hangngày hạn chê dén mic thấp nhat nhiing thiét hai gây ra cho môi trường tiến

Với su phát triển của luật biển quốc tê và xu hướngtiên ra biên của các made tiên ngày càng có

nhiéu đường biên gới xuât hién trên bién Tinh hinh do không ngăn căn được mot nhận thức chưng đang hình thanly bién cả là mai trường đồng nhất, là tài sản chung của nhén loại, đời hoi phải có mot

sự hợp tác cao giữa các quốc gia nhằm gin giữ biến trong lanh Trong một thê giới ngày càng phúc tạp hơn, conhiéumdi quan hệ vượt ra khởi phạm vì quoc gia, luật pháp cũng ngày cảng được sử dung nhiéunhumét công cụ hợp tác đề thực hién các mục tiêu chung Đặc biệt, dat trong thời ky dich bệnh COVID-19 vẫn cờn đang dién biên phức tạp trên thực tê, hop tác quốc tê không chi đơn thuan là một

sự lưa chon, no cờn la mot sự cân thiét.

Tir tat cả những ý ngiĩa đó, pháp luật về kiểm soát ONMTB do rác thai có nguôn gốc từ dat

liên trong đại dich COVID-19 có nitfng vai trò cụ thê sau đây

That what, phap luat về kiểm soát ÔNMTB do rác thai có nguân gộc từ dat liên trong đại ch

COVID-19 gop phân thực thi các nguyên tắc của pháp luật môi trường, Pháp luật vệ kiểm soátONMTB là một bô phận của pháp luật môi trường Vi vậy, pháp luật vê kiểm soat ONMTB do rácthai luc địa trong thời ky COVID-19 cũng tuân thủ theo các nguyêntắc của pháp luật môi trường—lànhiing nguyên tắc chi phối mét cach toàn điện việc điều chánh pháp luật đổi với các quan hệ phát sinh

từ hoạt động bảo vệ mai trường, N goai ra, pháp luật về kiểm soát ONMTB được xây dung cũng gop phân thực hién một cách liệu quả nhất các nguyên tắc vé bao vệ môi trường biên.

Thứ hai, pháp luật về kiém soát ONMTB do rác thải có nguôn goc từ dat liên trong đại dich COVID-19 là công cụ đềphòng ngừa ô nhiém biển, gop phân han chê và khắc plmạc6 nhiém tôi

trường noi chung và 6 nluem biên nói riêng, Bảng các quy phạm pháp luật quy dinh quyên và nghia

vụ của các chủ thé có liên quan, pháp luật về kiểm soát ONMTB đóng một vai trò ratt lớn trơng việc

phòng ngừa ONMTB và suy thoái tài nguyên sinh vật tiến V ới mục tiêu phòng ngừa ONMTB, pháp

luật vê kiểm soát ONMTB do rác thai lục dia trong thoi ky dat dich bao gôm các quy định pháp luật

về quy chuẩn kỹ thuật tôi trường ni quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chat lương moc biển, chat

lượng nước biển ven bờ, quy chuankỹ thuật quôc giavề chat lượng không khí xưng quanh Theo

đó, các chủ thé khi tiên hành hoạt động sản xuât, kinh doanhvà sinh hoạt hàng ngày cân kiểm soáthànhvi của minh trong giới han ma pháp luật cho phép, không vượt quá ngưỡngma các quy chuan

kỹ thuật về môi trường đặt ra Hơn nữa, pháp luật về kiểm soát ONMTB không chi có vai trò trang

việc phòng ngửa ô nhiém ma còn nhằm phuc hổi mdi trường khi có sự cô và khắc phục những hậuquả đã xây ra trên thực tê bing cách quy đính trách nhiém và ngfiia vu cho các chủ thé có liên quan

Thit ba, pháp luật về kiém soát ONMTB do rác thai có nguân goc từ dat liên trong dai dich

COVID-19 giúp nâng cao ý thức, gop phanlàm thay đổi nhận thute về bảo vệ môi trường biển củangười dan Pháp luật được quy đính va thực luện có liệu quả trên thực tê bởi hai đặc tinh, tính bắtbuộc thực luậnvà tính cưỡng chê Các loại trách nluém pháp ly có tac dung ngay lập tức, buộc các

chủ thê phải tuânthủ quy định pháp luật ma nha ruước đềra Vì vay, pháp luật về quanly rác that dat

liên gây 6 nhiém bién sé gop phan tich cuc vao quá trình thay đôi nhan thuc va tư duy của người dan,

gop phân tang cườngý thức của ho trong việc kiểm soát ONMTB, nhật là tinh hinh dich bệnh vancòn đang dién biên kha plute tạp hién nay:

Thứ fir, pháp luật về kiểm soat ONMTB do rac tha có nguén goc tir dat lién trong dai dich

COVID-19 gop phân thực thi cam kêt quốc tê của các quốc ga trên thê giới, từ đõ xem xét gia nhập

các điều ước quốc tê về bảo vệ mdi trường noi chungvà kiểm soát ONMTB núi riêng Một khi đã

tham gia vào các đều ước quốc tê thi bat ky một nội dung nào được phê chuẩn trang các điều ước

quốc |tê nay, các nước thanh viên đều có ngiĩa vụ thực hién mot cách nghiém chính trên trực tê Để

có thé thực hién các ng†ĩa vụ mà nội dung của điều ước dat ra, các rước thanh viên phải chuyên hóa các nai dung do vào trong hệ thông pháp luật của quốc gia minh dé áp dung thông nhất trên pham vi

toàn lãnh thô Tix đó, pháp luật về kiêm soat ONMTB do rác thai lục dia trong thời ky đại dich sẽ gop

phan thực hién có hiéu quả nội dung của các điêu ước kê trên nhém hạn chê đền mức thập nhất Việc

xa các loại rac thải, chất thải ra biển cũng như có các biện pháp dé phòng ngừa và khắc phuc néu sx

cô xảy 1a.

KET LUẬN CHƯƠNG I

Chương đầu tiên của bài báo cáo đã tập trưng dua ra quan điềm liên quan dén ONMTB nói

chung và kiếm soát ONMTB do rác thai có nguôn gốc từ đất liên trong đại dich COVID-19 noi riêng

Trong do, đã phân tích va lam 16 các khai riệm bản chât của dé tài dé tài nlur ONMTB, rac théi co nguon goc từ dat liên, kiêm soát ONMTB Cùng với đó, nêu bật lên được thure trang ONMTB do

rac thai co nguôn goc từ dat liên tai một số khu vực trên thé giới, đánh giá tác đông của ONMTB do

tác thai có nguôn góc từ dat liên trong thời ky đại dịch đổi với môi trường hệ sinh thái biển và sức khỏe cơn người, chỉ ra các yêu tô thúc day sự 6 nhiém do N goai ra, vai tro của pháp luật trong kiểm

soát ONMTB do tác thai có nguôn gốc từ dat liên trong đại dich COVID-19 cũnglà phân được chú

trang nhac tới trong chương nay.

Từ két quả thu được trong các phân của chương đầu tiên, ta hoàn toàn có thể đánh ga được tưức đô của tinh trạng ONMTB do rác thải có nguồn gốc từ đất liên đang ở mức báo động và cấp

thiệt, không chi thu hẹp trong phạm vi của một quốc gia mà con ảnh hưởng sâu rong dén nhiéu kim vực tiên thê giới Từ do, nhin nhận được y nghila vô cung to lớn của việc kiểm soat ONMTB trên nay

và vai tro của pháp luật trang hoạt động kiểm soát này Vi vậy, day khôngchi la van đề của riêngV iệt

Nam, ma con cân một tâm nhìn rộng hơn va hợp tác chung của các quôc ga trên thê gai

COVID-19 van đang âm thâm tiếp điện, dù thê giới đã gam bớt lo baivề dich bệnh nhung chi cần dich bệnh

còn tôn tại thi hệ hayvề môi trườngbiên van chưa thể được giải quyêt triệt đề

Với những phân tích đã thực luận, nhom chúng tôi đã nhin nhận được bản chất của vân đề cân

nghién cứu xây dung được cơ sở niên tảng cho bai báo cao va dua vao do triển khai các phân tiệp

theo Cu thé, chươngI đã cung câp nên tảng lý luận và thực tiễn quan trong dé “mở đường" cho

chươngII có thé di sâu vào phân tích việc kiêm soát ONMTB do rác thai của các trước trên thê giới

và tiên tới thực trạng kiểm soát cùng giải pháp cho Việt Nam tại clrươngII

Khep lại chương nhung lại đông thời mỡ ra các định hướng cho các chương tiép theo của đề

tai ng]iên cứu Cac vân dé liên quandén phạm vinghién cứuvà nội dung của bai bao cáo sẽ được đềcập và tiệp tục phân tích sâu hơn ở các chương tiép theo

CHƯƠNG II:

KIEM SOÁT Ô NHIEM MOI TRU ONG BIEN DO RAC THÁI CÓ NGUÒN GÓC TU

DAT LIỀN TRONG ĐẠI DICH COVID-19 DƯỚI GÓC BO PHAP LUAT QUOC TE,

THU TIEN MOT SÓ QUGC GIA VÀ DE XUAT KINH NGHIEM CHO VIET NAM

2.1 Pháp luật quốc tế về kiểm soát 6 nhiem môi trườngbien do rác thảicó nguồn góc từ đấthen trong đại địch COVID-19

2.1.1 Tập quán pháp: Nguyêu tắc sic wfere tio ut aliewnm non laedas

Nguyên tắc sic utere tuo tứ dÌiertan non laedas bắt nguôn từ luật La]Marang không người nào

có quyên gay ra mot thiệt hại có thê lường trước được cho người khácŠ3 Trơng finh vực luật môi

trường quốc tê, nguyên tắc sic utere lân dau được Tòa trong tai gi nhân trong vu Trail Smelter

(1926)** dé ra phán quyêt: Chủ lò nung kim loai người C anada phat bôi thường cho nông dân ở bang

Washington (Hoa Ky) vi đã x4 thải làm thiệt hại lúa của họ Co thé noi rang sic utere làa nguyên tắc

cơ ban của luật mai trường quôc tê và cũng áp dung trong lính vực bảo vệ mai trường biển do nguén

ô nhiém từ dat liền gây ra

Sic utere sau do được xây dung trong Nguyén tac 21 của Tuyên bô Stockholm năm 1972, và

được khang định bởi Tuyên bô Rio năm 1992 được thông qua tạ Hội ngịn Liên Hợp Quốc về Môi trường và Phát triên Nguyên tắc 2 của Tuyên bồ Rio tuyên bô tin sau: “Phas hop với hiển chương

Liên Hợp Quốc và những nguyễn tắc của luật pháp quốc té các quốc giacó chit qy én khai thác

nhimg tài nguyên của minh theo nhitng chính sách về moi trường và,phát triển của mình và có trách

nhiễm bdo dam rằng nhiing hoạt đồng trong phạm vì quyền han và kiểm soat của mình khong gay

tác hại gì:đến mỗi trường của các quốc gia khác hoặc của nhing Khu vực ngoài phạm vi quyền han

quốc gia”.

Lưu ý rang quy dinh tại N guyên tac 2 yêu câu các quốc gia bão vệ môi trường ngoài giới han

quyên tài phán quốc ga, trong khi ở quy dinh cũ hơn được nêu trong vụ Trail Smelter chỉ xử lý tác hại xuyên biên giới đôi với các quốc gia khác Theo do, ng]ĩa vụ không gây thiét hại cho môi trường không con mang tinh chat song phương đơn thuận, mà liên quan dén việc bảo vệ lợi ích chung của

toàn thê cộng đông quốc tê Hiện nay, người ta thường công nhan răng nguyên tắc sic utere tuo ut

*! Robert V Percival, Liabiltty for Exwrommental Ham and Emerging Global Exwirommental Lair, 2009.

TM Vụ an lo mmg kim loaitai Trail https :/Megalam org/riaa/casesfrol_IT/1905-1982 pdf.

alieream non laedas phần ánh tap quán quốc tê Điểm nay đã được Tòa anC ông ly Quốc tê (CJ) xác

nhén 16 trong Advisory Opinion concerning Legality of the Threat or Use of Nuclear Weapons (tam

dich: Ý kiên tư vân liên quan dén tính hợp phép của mdi de doa hoặc việc sử đụng vũ khí hạt rhân)Ê5, cũng niur trong vụ G abéikovo-N agymaros năm 199786.

Tuy nhiên, nguyên tắc Sic utere to tứ aliernan non laedas không co nghiia la cé cam tuyệt đổi việchuyhoai môi trường C oy kiên cho rang thiét hai phải lớn hoặc đángkê thi mới có thêáp đựng nguyên

tắc nay" Trong khi đó khó co thé định ngfiia khái niém “tổn hai lon hoac đáng kể” mét cách chính

xác - Và v cơ bản, nguyên tắc sic utere không trực tiệp bắt buộc các quéc gia phai bao vệ mai trườngtriển hoặc điều chỉnh các nguôn gây 6 nhiém bién cụ thê Xét thay răng thuật hại về mai trường thườngkhông thé dio ngược được, tuy nhiên, việc ngăn ngừa những thiệt hai đó cân được chú trong nhiéu

hơn Trén thuc tê, JCJ, trong vuG abtikovo-Nagymaros cho rang “Tronglĩnh vực bao vệ mỗi frường

cẩn có sự cảnh giác và phòng ngừa do tính chất thường không thé dao ngược của thiệt hat đối với

môi tường và đo những hạn chế có cô hữm trong chính co ché khắc phuc loại thiệt hại này “Í® Trong

phan Binh luận cho Dự thao Cong ước về ngăn ngừa tác hại uyén bién giới từ các hoat dong nguy

hiểm, Oy ban Luật pháp Quốc té (ILC) cing hyên bé rằng: “Phong ngừa nên là mot chính sách uu

tién vì bồi "` thệt hại thường không thé Khai phục lại tình trạng phố biến trước

Kitt xá) ra sự liên hoặc tai nạn”

Tom lại, mot miami tesic utere tuo ut aliernan non laedas là không đủ dé bảo VỆ mai

trường bién khỏi nguon ô nhiem từ đất liên Do đó, các quy tắc cụ thể hơn đều chính việc kiểm soát

ONMTB do tác thai có nguôn gốc từ dat liên phải được xây dung ở cap các cam két quốc tê

2.1.2 Mộtsôcông trớc quốc tế gián tiếp dien chinh

Cac hành vì xử lý không pint hợp và quản lý rác thai không đây đủ hoặc không hợp lý là nhữngnguôn chính gây ô nhiém nhựa N goai ra, niura có clxra các hoa chat có xu hướngdi clnyyễnvà tò rỉ

1a m\ổi trường, Đông thời, chúng hâp thu các hoa chat độc hai từ nước bién xung quanh Khiăn vào,

chứng truyện hóa chat cho các sinh vat bién Cac chat độc hai nay dé bi tích lũy sinh học trong toàn

bộ chuối thứcăn Do đó, cả luật quanly chất thải, quy đính và kiêm soát các hoa chât độc hại đều có

tâm quan trọng cơ ban đôi VỚI Việc gam thiểuô nhiém niuza biển từ các nguồn trên đât liên Từ góc

độ luật pháp quốc tê, hai van dé này được giải quyết trong một em duy nhật của các thöa thuận môi trường đa phương, thương được gợi là cụm hóa chat va chat thải Ì_ Công ước Rotterdam vệ Thủ tụcđôngÿ được thôngtin trước đôivới mot số hóa chat và thuộctrừ sâu độc hai trong throngmat quôc

tế"? và Công ước Stockholm về các chat6 nhiém hữu cơ khó phân hay”? No cũng liên quan mật thiết

*3 JC7 Reports (1996), 241-242 ,para 29.

* ICJ Reports (1997), 41 para 53.

3 Trong vu Trail Smelter đã tạo điêu kiện cho việc áp đừng nguyên tắc nay bằng cach BO sungring “tdi va việc có hậu

qua nghiêm trong và thiệt hại được xác lip bang bing chứng rõ rang và tharyét phúc)” The Trail Smelter case (note 10),

310.

** Schachter (note 21), 366.

* ICJ Reports (1997), 78 ,para 140.

“ILC, Draft Articles on Prevention of Transboundary Hann from Hazardous Activities with Commentaries , 394.

” 1989 Basel Convention

”2 1998 Rotterdam pic Convention.

** 2001 Stockhohn pops Convention.