Luận văn thạc sĩ Luật học: Pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán - Thực tiễn áp dụng đối với các công ty chứng khoán ở Việt Nam

Theo đó, hoạt động MGCK có thé được định nghĩa như sau: “Hogt động môi giới chứng khoán là hoạt động kinh doanh chịu sự điều chỉnh của pháp luật chứng khoán và chứa đựng nhiềurủi ro, tro

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

ĐÀO ĐỨC THỊNH

PHÁP LUẬT VỀ HOẠT DONG MOI GIỚI CHUNG KHOÁN- THUC

TIEN

AP DUNG DOI VỚI CAC CONG TY CHUNG KHOAN Ở VIỆT NAM

DE AN TOT NGHIỆP THAC SĨ LUAT HOC

(Định hướng ứng dụng)

HÀ NOI, NĂM 2024

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học: 1 TS Nguyễn Minh Hằng

2 TS Nguyễn Thị Phương Thảo

HÀ NOI, NĂM 2024

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi.

Các số liệu trong dé án tốt nghiệp là trung thực, đảm bảo độ tin cậy có nguồn góc

rõ ràng và được trích dẫn theo đúng quy định

Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Đề án tốt nghiệp

này./.

Tác giả Đề án tốt nghiệp

Đào Đức Thịnh

DANH MỤC TU VIET TAT

Thi trường chứng khoán TTCK

Thi trường giao dich chứng khoán

Môi giới chứng khoán

Uy ban chứng khoán Nhà nước

Sở giao dịch chứng khoán

Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam

Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội

Sở giao dịch chứng khoán Hỗ Chí Minh

Tông công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt

Nam

Moi giới chứng khoán — |MGCK _ [Uy ban chứng khoán Nhà nước — |UBCKNN|

So giao dịch chứng khoán | SGDCK

-LSở giao dịch chứng khoán Việt Nam — |vNx |

LSở giao dịch chứng khoán Hà Nội — LINX

_Sở giao dịch chứng khoán Hồ Chí Mih — |HOSE |

Giao dịch chứng khoán

LỜI CẢM ƠN

Học viên xin gửi lời cảm ơn tới tập thể giảng viên tham gia giảng dạy Chương

trình đào tạo trình độ thạc sĩ ngành Luật kinh tế theo định hướng ứng dụng tại

Trường Đại học Luật Hà Nội vì đã dốc lòng đào tạo, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho học viên Đặc biệt, học viên xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc

tới Tiến sĩ Nguyễn Minh Hằng và Tiến sĩ Nguyễn Thị Phương Thảo vì đã nhiệt tinhchỉ bảo, hướng dẫn và góp ý cho học viên Nếu không có sự hướng dẫn tận tình này,

học viên đã không thê hoàn thành được dé án tốt nghiệp này

Cuối cùng nhưng cũng không kém phần quan trọng, học viên xin gửi lời cảm

ơn đến gia đình và bạn bè vì đã động viên, hỗ trợ học viên rất nhiều về mặt tinh than

cũng như thời gian để học viên có thể chuyên tâm thực hiện đề án tốt nghiệp của

mình.

Hà Nội, ngày tháng năm 2024

HỌC VIÊN

Đào Đức Thịnh

MỤC LỤC

MÔ HÀD sàtcccnteticbGiodbáitiediGiataidG5010 50065611ã56051ã0084611xi580444iảxg80,8384 |

1 Lý do chọn đề tài, Tính cấp thiết của đề tài 25-52 ec eceececeeseneeeeeeees 1

2: Tổng quan tinh Bình nghiÊh cu sesizsicsssssssscsscsscsssincasisuenieanusesnaasaresisieeee 2

2.1 Về luận văn, luận AM eee cccccccesccsesesessescsessesessvesescsncecseusavscevensenscsnearsaveavaavess 2 3:2 JŠ cáo app GÀ tauigdotuisgtiitDatlAilliistligftiaattdstigliai g0ii00Gi2S864S08auxỀ 3

3:MWgcdícCR nghiên CỬ g na 60060/3465555 06545 69053 869132489561854658865e5e 3 4: NBiệm vụ nghiên:CỨN.::::::::::¿:2:-222222202262221165633G1Ad44086615658055-Á6666 000816666 4

5 Dối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu 2-2 5 2©5+zszsezxezszcxe- 4

8:1 iỗi tượng nghiÊn cỨu:::::.:.¿cc:-2c6t 020000610001 0605:600 64026086 606.c0016 02040306 d0sg8 4

5:2 PHAMK vì nghHiÊñ CỨN -s‹ ecccccci C25 nhá GA kg Ho gHẺ kg Hán in GHnc cha s4 ki 00018 S62 +

6 Phương pháp nghiên cứu - - s- Á- nh nh ng nen

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - ¿S55 sccczcszxecsrercerscer-v-.Ÿ

NỘI DŨNG án SiR NO AER 7

CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE HOAT DONG MOI GIỚI CHUNG KHOAN VA PHAP LUAT VE HOAT DONG MOI GIOI CHUNG

HO ẨNGuedaennendntaeiboniodtingi014c0000101800816161005013100103000409014ngig0hgseasdnskssesonul 7 1.1 Khái quát về hoạt động môi giới chứng khoán -cess ee scczcxesecxe2 7

1.1.1 Khái niệm về hoạt động môi giới chứng khoáhH ‹c.-ccceceeeeeeeseesess 7

1.1.2 Phân loại các hinh thức của hoạt động môi giới chứng khoán 10

1.2 Một số van đề lý luận pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán 12

1.2.1 Khái niệm pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán 12

1.2.2 Các nhóm quy định trong pháp luật về hoạt động môi giới 13 Zi) Bit CHU Tao csnonvensraniSGEEEDDERSEEDEEEHGSEEHESGESUENNii2N0DN02 20 CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIA THỰC TIEN AP DUNG PHAP LUAT VE HOAT

DONG MOI GIGI CHUNG KHOAN DOI VOI CAC CONG TI CHUNG

KHOAN Ở VIE TNAN co ntáhg o0 3g 00 i00 ruccuaencanernecstassanene teatoreissbuastesiunes: 22

2.1 Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về điều kiện pháp lí để thực hiện

hoạt động môi giới chứng khoán - Ăn ng tàn yệt 32

2.2 Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về nội dung hoạt động môi giới

2.2.4 Quy định về thanh toán và hoàn tất giao dịch chứng khoán 34

2.2.5 Quy định về các dịch vụ phái sinh của nghiệp vụ môi giới chứng

2.3 Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về hình thức pháp lí của hoạt độngmôi giới chứng khoẩN::::.:::::02:ãáaŸdqiug\iwWb(Wlqtevcauqsgiatitieqgwyaai 43

2.4 Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm của các chủ thé thựchiện hoạt động môi giới chứng khoán ST ng rệt 47

2.4.1 Trách nhiệm bao dam hoạt động môi giới chứng khoán được thực hiện

đúng quy định pháp luật và Quy trình HỘi ĐỘ -ceccesĂeeeSSSSeSSSeeeeeeeeeeeee 47

2.4.2 Trách nhiệm quản lí tiền và chứng khoán của nhà đầu ttư 49

2.4.3 Trách nhiệm về đạo đức nghề nghiệp hành ngh môi giới chứng khoán50 2.5 Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về xử lí vi phạm quy định pháp luật

về hoạt động môi giới chứng khoán -¿2 2s s£szs+xzxvzxeeszsezxexesrerre D2

TIDHERẾT CHÍ NGáa ebeceeeoiioiiiaGitaedtidgibblecclgrtakds:äosttsosu3tskzss) 57

CHƯƠNG 3: MỘT SO KIÊN NGHỊ NHAM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VE

HOẠT DONG MOI GIỚI CHUNG KHOAN VÀ GIẢI PHÁP NANG CAO

HIỆU QUA AP DỤNG PHAP LUẠT VE HOAT DONG MOI GIỚI CHUNG

KHOAN DOI VOI CÁC CONG TI CHUNG KHOAN Ở VIET NAM 593.1 Cơ sở hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán 59

3.1.1 Hoàn thiện pháp luật về hoạt động MGCK phải phù hợp với các chủ

trương, định hướng của Dang và Nhà nước về phát triển thi trường chứng

khoán nói riêng và thị trường tài chinh HÓI CHHHE co VĂẰẰỲẰ 66116611166 59

3.1.2 Hoàn thiện pháp luật về hoạt động MGCK cân bảo đâm được sự ổn

định tà am toàn của TTC có co Ó 9 HH 9 4 G906 0090009 94 60

3.1.3 Hoàn thiện pháp luật về hoạt động MGCK cân bảo dam lợi ích hài hòagiữa khách hàng và CTCK, giữa CTCK với người hành nghề chứng khoán 613.2 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới chứng

3.2.1 Kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về điều kiện pháp li để thực hiện

hoạt động môi giới chứng KNOG cc co mm 62

3.2.2 Kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về nội dung hoạt động môi giới

Chứng KROGH ‹cocccoseccesesceseseeeesceeesleessSeessSeeeseeeeeeeesscdsssostasodsssl0608066666066685266850666 64

3.2.3 Kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hình thức pháp lí của hoạtđộng môi giới chứng KNOG co dị KH 9 9 0 06000 8006.0009906 66 3.2.4 Kiên nghị nhăm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của các chủ thể thực hiện hoạt động môi giới chứng KHOA « «eeeeeeSkiỲS 11 1 1 1196 67

3.2.5 Kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về xử lí vi phạm quy định pháp

luật về hoạt động môi giới chứng khOÁáï ecccec<<eceeeeekeeseeeseeeeeerseereee 68

3.3 Một số giải pháp nâng cao hiệu qua áp dụng pháp luật về hoạt động môi

giới chứng khoán đối với các công ti chứng khoán ở Việt Nam 70

TU KET CHƯƠNG 8 áo ancciibiooiniasnidiididiictiEgilili016450010054036618.038g03sa3i 73KET LUAN ăn ồ 74DANH MỤC 'TATLIỆU THAM KHẢO c6 c2 ccoii6cakiesaraieaao 76

MO DAU

1 Lý do chọn đề tài, Tính cấp thiết của đề tài

Trên tinh thần kế thừa và điều chỉnh, bổ sung những quy định cũ, Luật chứng

khoán năm 2019 đã có những quy định mới Qua đó, củng cô, hoàn thiện hơn khuôn

khổ phap lí cho các hoạt động trên TTCK Việt Nam Trong đó, một hoạt động vô

cùng quan trọng đối với sự phát triển và tồn tại của TTCK chính là hoạt động

MGCK Nhờ có hoạt động MGCK, các nhà đầu tư có nguồn vốn nhàn rỗi có théđầu tư vào các sản phẩm trên TTCK Nhờ có hoạt động MGCK, các tổ chức phát

hành chứng khoán có cơ hội tiếp cận được nguồn vốn dai han dé phục vụ cho cácmục đích đài hạn của mình.

Qua gần 05 thực hiện, Luật chứng khoán 2019 đã chứng minh được vai trò của

mình trong việc quy định, tạo hành lang pháp lí, khuôn khổ pháp lí cho các chủ thé trên TTCK thực hiện, triển khai hoạt động của mình Những năm gan đây, TTCK

Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển bùng nổ Trong năm 2021 nhiều ky lục của

TTCK Việt Nam đã được thiết lập như chỉ số VN-index đạt mức cao kỷ lục khi

vượt 1.500 điểm vào ngày 25/11/2021 (Mức cao nhất tính tới hiện nay là 1.528

điểm vào ngày 06/01/2022) Về thanh khoản, giá trị giao dịch bình quân của thịtrường cô phiếu tăng mạnh từ 19.000 tỷ đồng/phiên trong tháng 1 lên tới 40.000 tỷ

đồng/phiên (tháng 11/2021) Bình quân cả năm 2021, giá trị giao dịch bình quân đạt

hơn 26.455,17 tỷ đồng/phiên Không chi vậy, số tài khoản GDCK mở mới tắng cao

kỷ lục Điều này đã cho thay sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động MGCK nói riêng

và thị trường TTCK nói chung.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ ra một sô van đề bat cập trong thực

tiễn áp dụng Trong thời gian vừa qua, nhiều vụ việc vi phạm pháp luật về hoạt

động MGCK với nhiều mức độ nghiêm trọng khác nhau đã liên tiếp xảy ra gây thiệthại nghiêm trọng cho các nhà đầu tư trên TTCK Có thê kê đến vụ việc liên quan tớiCông ti Cổ phần Chứng khoán Châu A - Thái Bình Dương, Công ti Cô phan Dau tưChâu A - Thái Bình Duong, Công ti Cô phần Đầu tư IDJ Việt nam, Công tỉ Cổ phần

Chứng khoán Trí Việt Dac biệt là vu án hình sự liên quan tới ma chứng khoán ROS

của Công ti Cô phần Xây dựng FLC Faros có sự tham gia tiếp sức của Công ty côphần chứng khoán BOS Các vụ việc xảy ra đã đặt ra câu hỏi về tính chặt chẽ và

hiệu quả của các quy định pháp luật liên quan tới hoạt động MGCK.

Hoạt động MGCK là một hoạt động quan trọng, đóng góp không nhỏ vào sự

phát triển của TTCK Dé TTCK có thé phát triển lành mạnh, các quy định pháp luật

về hoạt động MGCK can được liên tục đánh giá, rà soát dé phat hiện những bất cập

đang tồn tại nhằm có những phương án điều chỉnh chính sách, quy định một cách

kịp thời Chính vì vậy, để làm rõ những điểm bất cập của pháp luật về hoạt động

MGCK hiện nay và việc áp dụng các quy định này tại các CTCK, học viên đã lựa

chon đề tài: “Pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán — thực tiên áp dungđối với các công ty chứng khoán ở Việt Nam”

2 Tống quan tình hình nghiên cứu

2.1 Về luận văn, luận án

Hiện nay, có một số luận án, luận văn nghiên cứu nội dung về pháp luật về

hoạt động môi giới:

- Tạ Thanh Bình, 2008, Hodn thiện pháp luật về giao dịch chứng khoán trên thitrường giao dịch tập trung tại Việt Nam, Luan an tiễn sĩ luật học, Đại học Luật Hà

Nội.

- Doan Quốc Hùng, 2002, Pháp luật về hoạt động kinh doanh chứng khoản của

công ty chứng khoán — thực trạng và giải pháp hoàn thiện, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật Hà Nội.

- Đặng Hà Phương, 2022, Ap dung pháp luật dé nâng cao tính minh bạch trongcác giao dịch tại thị trường chứng khoản tập trung, Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại

học Luật Hà Nội.

- Vương Quốc Hiếu, 2021, Pháp luật về giám sát giao dịch chứng khoản trên

thị trường chứng khoản, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật Hà Nội.

- Nguyễn Ngọc Anh, 2021, Pháp luật về bảo vệ quyén và lợi ích của nhà dau tư

trên thị trường chứng khoán tập trung tại Việt nam, Luan văn thạc sĩ Luật học, Dai học Luật Hà Nội.

Nhìn chung, các luận văn, luận án nêu trên đề cập tới hoạt động MGCK dưới

khía cạnh là một bộ phận trong pháp luật về hoạt động của TTCK, của CTCK màkhông phân tích, nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động MGCK Tuy vay, các luậnvăn, luận án nêu trên cũng đã đưa ra những nguyên tắc chung liên quan tới hoạt

động MGCK với tư cách là một hoạt động của CTCK nên có thể xem xét, kế thừa

trong đề án tốt nghiệp này

2.2 Về các tạp chí

Có một số bài viết đã được công bố có nội dung liên quan đến pháp luật vềhoạt động môi giới chứng khoán:

- Nguyễn Hoàng Nam, Dương Kim Thế Nguyên, 2023, “Dé xuất hoàn thiện

pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam”, Tạp chí khoa học vàcông nghệ, phát triển kinh tế, thang 06/2023.

- Bùi Kim Yến, 2005, “Hoan thiện nghiệp vụ môi giới tại CTCK”, Tap chi phat

triển kinh té, số 181, thang 11/2005;

Các bài viết trên đã đưa ra những vẫn đề lí thuyết cũng như thực tế về hoạtđộng MGCK Tuy nhiên, đo giới hạn về dung lượng, các bài viết chưa thể đánh giá

được toàn điện hoạt động MGCK Déng thời, nội dung của các bai viết cũng cầnphải được xem xét lại dé bảo dam tinh cập nhật

3 Mục đích nghiên cứu

Đề án tốt nghiệp có mục đích làm rõ cơ sở lí luận về pháp luật về hoạt động

MGCK, đánh giá thực trạng pháp luật về hoạt động MGCK hiện hành từ đó đề xuất

các giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp dé nâng cao hiệu quả áp dụng pháp

luật tại các CTCK Từ cơ sở lí luận đã được xây dựng một cách rõ ràng, người viết

mong muốn đóng góp vào việc tạo cơ sở pháp lí hoàn thiện, thúc đây hoạt động liên

quan tới MGCK và tăng tính hiệu quả trong hoạt động môi giới của các CTCK Từ

đó, góp phần thúc đây sự phát triển của TTCK tại Việt Nam

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề đạt được mục đích nghiên cứu, cần thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu

Sau:

- Làm rõ một số van dé lí luận về hoạt động MGCK và pháp luật về hoạt động

MGCK;

- Tổng hợp, đánh giá thực trang pháp luật về hoạt động MGCK;

- Đánh giá thực tiễn áp đụng pháp luật về hoạt động MGCK đối với các CTCK

ở Việt Nam;

- Dưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động MGCK và giảipháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dung pháp luật về hoạt động MGCK

5 _ Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Các văn bản pháp luật chứa đựng các quy phạm pháp luật liên quan tới phápluật về hoạt động MGCK: Luật chứng khoán và các văn bản hướng dẫn thi hành

Hệ thống các van bản hướng dẫn của UBCKNN, VSDC, VNX, HNX, HOSE

có liên quan tới hoạt động MGCK.

Thực tiễn thực hiện nghiệp vụ MGCK và các dịch vụ tài chính liên quan tới

nghiệp vụ MGCK các CTCK tại TTCK Việt Nam thông qua phân tích và tông hợp số

liệu bao cáo

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề án tập trung nghiên cứu các vấn đề lí thuyết về pháp luật về hoạt động

MGCK, cũng như quy định pháp luật về chứng khoán từ khi Luật chứng khoán số

54/2019/QH14 có hiệu lực Trong đó tập trung chủ yếu nghiên cứu pháp luật về

hoạt động MGCK thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật chứng khoán mà có liên quan

trực tiếp tới hoạt động của các CTCK, người hành nghề chứng khoán

Đề án không nghiên cứu nội dung pháp luật về hoạt động MGCK đối với các

chứng khoán của nhà nước cũng như hoạt động của CTCK liên quan tới chứng khoán của nhà nước.

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: Người viết sử dụng phương pháp luận của phép biện chứngduy vat’ nhằm lập luận, đúc kết các vấn dé lý luận, đưa ra quan điểm và đánh giávấn đề.

Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương

pháp lich sử phương pháp phân tích, phương pháp tong hợp, phương pháp đánh giá

nhằm đúc kết lý luận, tổng hợp các căn cứ pháp lí và đưa ra đánh giá, đối chiếu giữa

pháp luật về thực tiễn và đưa ra các giải pháp pháp lí có giá trị tham kháo cao

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của dé án tốt nghiệp có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sau

đây:

Về ý nghĩa khoa học, kết quả nghiên cứu của đề án tốt nghiệp sẽ làm rõ hệthống hóa một cách khoa học những van dé lí luận về pháp luật về hoạt động

MGCK Bên cạnh đó, thực trạng các quy định pháp luật hiện hành về hoạt động

MGCK tại Việt Nam cũng được phân tích và đánh giá một cach cụ thể và có hệ

thống Từ đó, đánh giá được pháp luật về MGCK ảnh hưởng và tác động như thế

nào tới việc áp dụng áp dụng đối với các CTCK ở Việt Nam

Ngoài ý nghĩa khoa học, kêt quả nghiên cứu của đề án tôt nghiệp còn có tính

ứng dụng thực tiền Dé án tốt nghiệp đề xuất những giải pháp dé hoàn thiện pháp

: Trường Đại học Luật Ha Nội (2023), Triết học (sách chuyên khảo đùng cho hệ đào tạo sau đại học),

Nxb Tư pháp, Hà Noi, Trang 235,

luật về hoạt động MGCK đề góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các CTCK

nói riêng và hoạt động của cả TTCK nói chung.

§ Kết cấu của đề án tốt nghiệp

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề án tốt nghiệpđược kết cầu thành 3 chương

Chương 1: Một số van dé lý luận về hoạt động môi giới chứng khoán và pháp

luật về hoạt động môi giới chứng khoán

Chương 2: Thực trạng pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán và thực

tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán đối với các CTCK ở Việt

Nam.

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới

chứng khoán và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về hoạt động môigiới chứng khoán đối với các CTCK ở Việt Nam

NỘI DUNG

CHUONG 1: MỘT SO VAN DE LÝ LUẬN VE HOAT DONG MOI GIỚICHUNG KHOAN VÀ PHÁP LUAT VE HOAT DONG MOI GIỚI CHUNGKHOAN

1.1 Khái quát về hoạt động môi giới chứng khoán

L1.1 Khái niệm về hoạt động môi giới chứng khoán

Trong từ điển tiếng Việt của Trung tâm từ điền hoc, “mdi giới” được định

nghĩa là hoạt động “/am trung gian dé cho hai bên gặp gỡ tiếp xúc giao thiệp với

nhau”° Người môi giới, là bên trung gian, chuyên thực hiện việc kết nối những chủthể có nhu cầu về một đối tượng nào đó với nhau Bằng khả năng và tài nguyên dữliệu tự tích góp được, họ nắm được các thông tin trong lĩnh vực họ hoạt động mànhững người ngoài ngành khó có thể có được Từ đó, người môi giới có khả năng

hỗ trợ khách hàng của mình - những người có nhu cầu nhưng có ít hoặc không cóthông tin gì về bên có thể đáp ứng được nhu cầu của mình Thông qua hoạt động

này, người môi giới được tiền công, thù lao, tiền hoa hồng Theo đó, hoạt động

MGCK có thé được định nghĩa như sau: “Hogt động môi giới chứng khoán là hoạt

động kinh doanh chịu sự điều chỉnh của pháp luật chứng khoán và chứa đựng nhiềurủi ro, trong đó các bên trung gian giúp khách hàng thực hiện giao dịch chứngkhoán thông qua việc kết nỗi các khách hàng có nhu câu giao dịch chứng khoán vớinhau hoặc nhận ty quyên của khách hàng để thực hiện các giao dịch mua hoặc ban

chứng khoán trên thị tường chứng khoán, vì quyên lợi của khách hàng để được

nhận tiên thù lao dich vụ `.

Trong Luật chứng khoán, hoạt động MGCK được gọi là nghiệp vụ MGCK.

Theo từ điền tiếng Việt, “nghiép vu được định nghĩa là “kĩ năng, biện pháp thực

0172-02 ã Sẽ 5 Bee sg : ee ee F `

hiện công việc chuyên môn của một nghê”” Việc này thê hiện hoạt động MGCK

~ Trung tâm từ điển học, 2011, Tử điển tiếng Liệt, Nxb Da Nẵng, Hà Nội, tr.997

Ÿ Trung tâm từ điển học, 2011, Từ điển tiéng Việt, Nxb Đà Nẵng, Hà Nội, 201 1, tr.1065

không đơn thuan chỉ là một hoạt động thương mại thông thường mà là một hoạtđộng yêu cầu chủ thể thực hiện phải kiến thức và kỹ năng phù hợp Thuật ngữ

“nghiệp vụ môi giới chứng khoán” được sử dụng dé dé cập tới hoạt động MGCK

khi được thực hiện bởi các chủ thể được phép thực hiện hoạt động MGCK Khi

dùng thuật ngữ “nghiép vụ môi giới chứng khoán” thì có nghĩa người dùng muốn dé

cập tới các hoạt động MGCK được thực hiện bởi các chủ thể được pháp luật cho

phép (CTCK, người hành nghề chứng khoán) Khi dùng thuật ngữ “hoat động môigiới chứng khoán” thì có nghĩa người dùng muốn đề cập tới hoạt động này một cách độc lập, không liên quan tới chủ thê thực hiện hoạt động này Tùy từng ngữ cảnh,hai thuật ngữ này có thé được sử dụng thay thế cho nhau

Từ định nghĩa nêu trên, ta có thê rút ra một số đặc điểm của hoạt động MGCK như sau:

a Muc dich của hoạt động môi giới chứng khoán là giúp khách hàng giao dịch chứng khoán.

Có thể thây, hoạt động môi giới xuất hiện trong rất nhiều lĩnh vực và lĩnh vực

chứng khoán cũng không phải là ngoại lệ Đúng như tên gọi của mình, hoạt độngMGCK có mục đích là giúp cho khách hàng có thể mua, bán được chứng khoán

một loại tài sản “Tai sản thực tạo ra của cải Tài sản tài chính thé hiện quyên đối

voi các phan hoặc toàn bộ của cai đó Tai san tài chính xác định cách thức phan bồ

quyền sở hữu các tài sản thực cho các nhà đâu tu, Chứng khoán là một loại tàisản tài chính Căn cứ vào tính chất của chứng khoán, có thé phân loại chứng khoán

thành chứng khoán vốn, chứng khoán có thu nhập cố định hoặc các công cụ pháisinh Chứng khoán vốn xác nhận sự góp vốn của chủ sở hữu vốn trong các đơn vị

nhận vốn (phổ biến nhất là công ti, quỹ đầu tư) Chứng khoán có thu nhập cố định

tạo ra cho người sở hữu một dòng thu nhập cố định hoặc một đòng thu nhập được

xác định theo một công thức cụ thể Chứng khoán phái sinh là loại chứng khoán

- ; Zvi Bodie — Alex Kane — Alan J.Marcus, 2019, Daw tie tài chính, Nxb Kinh tế TP Hỗ Chí Minh, Tp

Ho Chi Minh, tr.29.

được xác định giá trên cơ sở giá của những tài sản cơ sở Một trong những mục đích

của chứng khoán phái sinh là dé phòng ngừa rủi ro hoặc chuyền dịch rủi ro cho cácđối tượng khác Ngoài ra, chứng khoán phái sinh cũng có thể được sử dụng đề thựchiện những vị thé đầu cơ

b Hoạt động môi giới chứng khoản là hoạt động trung gian nhằm kết nốinhững nhà dau tư có như cau giao dich chứng khoán

Khi có nhu cầu mua bán hàng hóa, sử dụng dịch vụ dé phục vụ nhu cầu và kế

hoạch của mình, các chủ thé không phải lúc nào cũng có được đầy đủ các nguồn

thông tin về đối tượng và đối tác mà mình giao dịch Trong hoàn cảnh thiêu thông

tin để đưa ra quyết định, các chủ thể dễ dàng rơi vào tình thế bất lợi và đưa ra

những quyết định kém hiệu quả, thậm chi còn có thé được đánh giá là sai lam Xuất

phát từ nhu cầu thực tế, dé hạn chế những bat lợi, thiệt hại xảy ra từ việc đưa raquyết định giao dich trong điều kiện thiếu thông tin, hạn chế chi phí phải bỏ ra déthực hiện giao dich, hoạt động MGCK đã xuất hiện Đối với các GDCK trênTTGDCK tập trung, các nhà đầu tư không trực tiếp thực hiện GDCK với nhau mà

bắt buộc phải thông qua bên trung gian thực hiện hoạt động MGCK TTGDCK

được tô chức va là địa điểm nơi các lệnh GDCK, thông qua chủ thé thực hiện hoạtđộng MGCK, được đưa vào trong hệ thống khớp lệnh Trong hệ thống này, các lệnhgiao dịch tự động khớp với nhau nếu thông tin phù hợp Theo đó, các chủ thê thựchiện hoạt động MGCK cũng không còn cần phải trực tiếp tìm kiếm đối tác thực hiệngiao dịch như thời kì ban đầu của TTCK khi mà các GDCK được thực hiện một

cách thủ công.

c Hoạt động môi giới chứng khoán là hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro

Khác với hoạt động môi giới thương mại khi mả chủ thé thực hiện hoạt động

môi giới thường chỉ cần kết nối các nhà đầu tư có nhu cầu thực hiện giao địch vớinhau Sau khi được kết nối các bên sẽ tự thương lượng và thực hiện giao dịch vớinhau Nếu giao địch thành công, chủ thé thực hiện hoạt động môi giới sẽ được nhậnhoa hồng Đối với các giao dịch MGCK, đặc biệt là MGCK trên TTGDCK tập

trung, chủ thê môi giới là bên trung gian đại diện khách hàng thực hiện giao dịch

mua, bán chứng khoán Nếu việc thực hiện lệnh không chính xác, không đúng thôngtin mà khách hàng yêu cầu, chủ thé thực hiện hoạt động MGCK có thé phải bồi

thường thiệt hại cho khách hàng Đối với khách hàng, bên cạnh rủi ro CTCK thựchiện không đúng lệnh mà mình đã đặt, khách hàng sử dụng dịch vụ MGCK còn cóthé gặp rủi ro nếu chủ thé thực hiện hoạt động MGCK không có đạo đức hành nghề

lợi dụng ưu thé của mình dé kiếm lợi bất chính từ các lệnh GDCK của khách hàng

d Hoạt động môi giới chứng khoán là hoạt động kinh doanh có điều kiện

Đề có thê thực hiện được hoạt động MGCK, chủ thê thực hiện hoạt động

MGCK phải đáp ứng các quy định của pháp luật chứng khoán Như phân tích ở trên, chứng khoán là một loại hàng hóa vô hình Việc xác định giá trị của loại hàng

hóa này là tương đối khó khăn và phức tạp nên gây có thể ra nhiều rủi ro cho các

bên Thiệt hại có thé dé dàng xảy ra nếu các bên tham gia giao dịch định giá sai giá

trị của chứng khoán, đặc biệt là những bên thiếu kiến thức, thông tin và kinh

nghiệm.

Đề hạn chế việc bên môi giới sử dụng những lợi thế của mình để xâm hại tới

quyền lợi chính đáng của các nhà đầu tư Pháp luật quy định hoạt động MGCK nói

riéng và hoạt động kinh doanh chứng khoán nói chung là hoạt động kinh doanh cóđiều kiện T6 chức kinh doanh dịch vu này — các CTCK — phải đáp ứng các điều

kiện dé được cấp giấy phép hoạt động Cá nhân trực tiếp thực hiện hoạt độngMGCK phải có chứng chỉ hành nghề chứng khoán phù hợp.

1.1.2 Phân loại các hình thức của hoạt động môi giới chứng khoán

Đề có thé hiểu rõ hơn hoạt động MGCK, phục vụ việc đánh gia, nghiên cứuhoạt động động môi giới, ta có thể phân chia hoạt động môi giới thành các nhóm

như sau:

> Nội dung phan này có tham khảo bài viết “Hoan thiện nghiệp vụ môi giới tại CTCK” của tac giả Bùi

Kim Yên trên Tạp chỉ phát triển kinh tế, so 181, tháng 11/2005.

a Theo tính chất hoạt động

Môi giới thừa hành: môi giới thừa hành là loại môi giới làm việc, kí hợp đồng

lao động với các CTCK có cung cấp địch vụ MGCK Đây chính là những người

trực tiếp thực hiện hoạt động MGCK của CTCK Môi giới thừa hành thực hiện công

việc dưới danh nghĩa CTCK, theo sự phân công công việc của CTCK, được CTCK

cung cấp các điều kiện làm việc và được trả lương theo thỏa thuận Đây là loại

MGCK dược pháp luật Việt Nam công nhận tại thời điểm hiện tại

Môi giới độc lập: là những nhà môi giới làm việc với tư cách cá nhân vàhưởng phí hoa hồng theo thỏa thuận với khách hàng Các môi giới độc lập tự bỏ chỉ

phi dé có địa điểm hoạt động tại sở GDCK Phan lớn khối lượng công việc của các

môi giới độc lập là xử lí các lệnh GDCK từ các CTCK theo thỏa thuận Điều này

xảy ra là do nhu cầu thực tế từ các CTCK Có những thời điểm khi TTCK sôi động

hơn bình thường, một sé lượng lớn lệnh chứng khoán có thé được gửi tới các CTCKvượt quá khả năng thực hiện của CTCK Khi này, để giải quyết tình thế, các CTCK

có thé thuê các nha môi giới độc lập

Môi giới chuyên môn: Cùng với sự phát triển của TTCK, rất nhiều các sản

phâm chứng khoán mới tạo ra dé phục vụ nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư Thờigian trước, dé thuận tiện cho việc gặp gỡ, trao đổi của những người có chung nhu

cau, mỗi loại chứng khoán lại được bồ trí giao dịch tại một địa điểm nhất định tại sở

GDCK Các địa điểm nay được gọi là quay giao dich (Post) Tại mỗi quay nay, có

thé xuất hiện các môi giới chỉ thực hiện các giao dịch liên quan tới loại chứng

khoán của quây này đề tăng tính chuyên môn

b Theo phạm vi cung cấp dich vu

Môi giới dich vụ: hoạt động MGCK không chỉ dừng lại ở việc thay mặt khách

hàng mua, bán chứng khoán và còn có rất nhiều địch vụ đi kèm Cụ thể, người môi

giới có thể giúp khách hàng quản lí cỗ phiếu của khách hàng, cung cấp các nguồntài chính cho khách hàng sử dụng thông qua việc cho vay, cung cấp thông tin về

chứng khoán cho khách hàng và rât nhiêu dịch vụ khác Những chủ thê môi giới

cung cấp đầy đủ, đa dạng các dịch vụ cho khách hàng như vậy được gọi là môi giới

dịch vụ.

Môi giới chiết khấu: môi giới chiết khấu không cung cấp tat cả các loại dich

vụ cho khách hàng mà chỉ thực hiện cung cấp một số địch vụ cụ thể cho kháchhàng Do phạm vi dịch vụ ít hơn môi giới dịch vụ nên hoạt động của môi giới chiếtkhấu sẽ hẹp hơn và phi môi giới có thé thấp hơn

c Theo thị trường giao dịch chứng khoản

MGCK trên TTGDCK tập trung: rất nhiều GDCK được thực hiện trên

TTGDCK tập trung Đây là thị trường do một tô chức đứng ra thành lập và tô chứcgiao dịch Các chứng khoán giao dịch trên TTGDCK tập trung phải thỏa mãn cácđiều kiện được dé ra của chủ thê tô chức thị trường Tại thị trường này, các nhà đầu

tư không trực tiếp tham gia thương lượng, thực hiện giao dịch mà bắt buộc phải thông qua bên trung gian là các MGCK trên TTGDCK tập trung Chủ thé thực hiện

hoạt động MGCK đóng vai trò rất quan trọng trong các GDCK trên TTCK tập trungthông qua việc thay mặt khách hàng thực hiện các giao dịch mua bán chứng khoán.

MGCK trên TTCK phi tập trung: Không phải chứng khoán nào cũng được

phép giao dịch trên TTGDCK tập trung Đối với những chứng khoán chưa đủ điều

kiện giao dịch trên TTGDCK tập trung, các nhà đầu tư có nhu cầu GDCK này tựthực hiện giao dịch với nhau, tự thực hiện các thủ tục liên quan tới quản Li, chuyềnquyên sở hữu chứng khoán của mình Các nhà MGCK trên TTGDCK phi tập trung

không bắt buộc phải thay mặt khách hàng thực hiện toàn bộ giao dịch mà có thể chỉ

đừng lại ở việc thu xếp cho các bên gap mặt dé các bên tự thỏa thuận với nhau

1.2 Một số vấn đề lý luận pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán1.2.1 Khái niệm pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán

“Pháp luật là hệ thong các quy tắc xử sự mang tinh chất bắt buộc chưng do

` , ` y ` ˆ v oa ° ‘ As ˆ ~ Ae

nhà nước ban hành hoặc thừa nhận nhằm điêu chỉnh các môi quan hệ xã hội theo

mục tiêu, định hướng cụ thể” Đề bao dam hoạt động MGCK được diễn ra một

cách ôn định, có trật tự và bảo đảm được quyền lợi của các bên như đã phân tích ởtrên, pháp luật có những quy định cu thé đề điều chỉnh hoạt động MGCK Dé có thé

nghiên cứu, phân tích, đánh giá được các quy định của pháp luật điều chỉnh hoạt

động MGCK, chúng ta cần phải xác định pháp luật về hoạt động MGCK là gì

Thông thường, dé có thé xác định được phạm vi các quy định pháp luật cần xem

xét, ta có thể căn cứ vào đối tượng điều chỉnh mà các quy định pháp luật cần xem

xét hướng tới Bảng cách tiếp cận này, người viết không có ý định xác định pháp

luật về hoạt động MGCK là một ngành luật độc lập với pháp luật chứng khoán machỉ có ý định xác định rõ các quy định pháp luật liên quan, điều chỉnh hoạt động

MGCK Dé có thể điều chỉnh được hoạt động MGCK, pháp luật về hoạt động

MGCK cần có các quy định để điều chỉnh các nội dung sau:

- Điều chỉnh về điều kiện pháp lí dé thực hiện hoạt động MGCK

- Điều chỉnh về nội dung nghiệp vụ MGCK;

- Điều chinh về hình thức pháp lí của hoạt động MGCK;

- Điều chỉnh về trách nhiệm của các chủ thé thực hiện hoạt động MGCK

- Điều chỉnh về việc xử lí vi phạm quy định trong hoạt động MGCK.

Căn cứ vào phân tích trên, có thé định nghĩa pháp luật về hoạt động MGCK

như sau: “Pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán là một bộ phận của phápluật chứng khoán và là tổng thể những quy phạm pháp luật điều chỉnh và quy định

về điều kiện pháp lí dé thực hiện hoạt động môi giới chứng khoán, nội dung nghiệp

vu môi giới chứng khoản, hình thức pháp lí của hoạt động môi giới chứng khoán,

trách nhiệm của các chủ thé thực hiện hoạt động môi giới chứng khoán, xử lý viphạm quy định trong hoạt động môi giới chứng khoán ”

1.2.2 Các nhóm quy định trong pháp luật về hoạt động môi giới

: Trường Đại học Luật Hà Nội, 2013, Giáo trinh fi luận nhà nước và pháp luật, Nxb Công an Nhân

đân, tr 96.

1.2.2.1 Nhóm quy định về điều kiện pháp lí dé thực hiện hoạt động môi giới

chưng khoán

Như đã trình bày ở trên, không phải bat kỳ doanh nghiệp nào cũng được cung

cấp dịch vụ MGCK Điều này xuất phát từ thực tế hoạt động MGCK, với tính chat

là một trong số các hoạt động kinh doanh chứng khoán, là một hoạt động kinhdoanh “tiém ẩn nhiều rủi ro và những biến động lớn, có khả năng tạo ra những ảnhhưởng dây chuyên mang tính hệ thống đến toàn bộ nên kinh té cũng như ảnh hướng

xau đến lợi ích của nhà đâu tư” Trường hợp muốn thực hiện nghiệp vụ MGCK,chủ thể kinh doanh phải thành lập công tỉ chuyên hoạt động trong lĩnh vực chứngkhoán Điều này giúp tăng tính chuyên môn về hoạt động giảm thiểu rủi ro trong

quá trình cung cấp dịch vụ chứng khoán, tránh việc công ti sử dụng nguồn lực kinh tế,

nhân lực của mình cho các hoạt động kinh doanh khác.

Có nhiều loại điều kiện kinh doanh khác nhau Đối với tổ chức cung cấp dịch

vụ MGCK pháp luật về hoạt động MGCK có những quy định về vốn điều lệ, về cơ

SỞ Vật chất và điều kiện về nhân sự Đây là những điều kiện liên quan trực tiếp tớinghiệp vụ MGCK của CTCK Ngoài các điều kiện này, CTCK còn phải đáp ứng

một số các điều kiện khác để được cấp Giấy phép thành lập và hoạt động kinh

doanh chứng khoán (tạm gọi là “điều kiện bổ sung”), bao gồm: loại hình doanhnghiệp điều kiện về cỗ đông, thành viên góp vốn, điều kiện về cơ cấu côđông/thành viên góp vốn, điều kiện về dự thảo Điều lệ Các điều kiện bỗ sungkhông liên quan trực tiếp tới hoạt động MGCK của CTCK nhưng nếu không đáp

ứng các điều kiện này thì CTCK cũng không được cấp giấy phép thành lập và hoạt

động kinh doanh chứng khoán Dé tập trung vào hoạt động MGCK, dé án tốt nghiệpnày sẽ tập trung phân tích, làm rõ những điều kiện liên quan trực tiếp tới nghiệp vụ

MGCK.

1.2.2.2 — Nhóm quy định về nội dung hoạt động môi giới chứng khoản.

ˆ Đoàn Quốc Hùng, 2002, Pháp luật về hoạt động kinh doanh chứng khoán của công ty chứng khoản

— thực trạng và giải pháp hoàn thiện, Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật Hà Nội tr.32.

Như đã trình bày ở trên, “mdi giới chứng khoán là việc làm trung gian thựchiện mua, bản chứng khoán cho khách hàng "È Quy trình cơ bản dé thực hiện một

GDCK trên hệ thống GDCK tập trung có thể được phân tích thành các giai đoạn

như sau:

1 Mở tài khoản GDCK;

2 Đặt lệnh và nhận lệnh và chuyền lệnh GDCK vào hệ thông GDCK;

3 Khớp lệnh trên hệ thống GDCK va thông báo kết quả khớp lệnh;

4 Thanh toán và hoàn tất giao dịch;

Việc phân chia các giai đoạn như trên không phải là tuyệt đối mà chỉ nhằm

mục đích tạo ra sự thuận tiện và rõ ràng khi nghiên cứu pháp luật về hoạt động

MGCK Mỗi một giai đoạn, pháp luật về hoạt động MGCK sẽ có những quy định

cụ thé để điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình thực hiện hoạt động

MGCK.

Bên cạnh các hoạt động cơ bản vừa nêu, CTCK khi được cấp phép thực hiện

nghiệp vụ MGCK, tùy theo chiến lược kinh doanh và khả năng, CTCK có thé cung

cấp thêm một số các dịch vu chứng khoán như “hận ủy thác quan lý tai khoản

giao dịch chứng khoán của nhà đâu tur cá nhân; thực hiện phân phối hoặc làm đại

lý phân phối chứng khoán; quản lý tài khoản giao dich chứng khoán; cung ứng dich

vụ quan lý danh sách người sở hữu chứng khoản cho các doanh nghiệp khác "Ẻ,

“Cung cấp dịch vụ giao dịch chứng khoán tực tuyến; cung cấp hoặc phối hợp với

các tổ chức tin dung cung cấp dịch vụ cho khách hang vay tiền mua chứng khoảnhoặc cung cấp dịch vụ cho vay chứng khoán; cung cấp hoặc phối hợp với các tổ

chức tín dụng cung cấp dịch vụ ứng trước tiền ban chứng khoán; lưu ký chứng

Ÿ Khoản 29 Điều 4 Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26 tháng 11 năm 2019

k Điểm a khoản | Điều §6 Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26 tháng 11 năm 2019

Hoạt động MGCK thé hiện dưới hình thức pháp lí là hợp đồng MGCK Dé

thực hiện cung cấp dịch vụ MGCK, CTCK phải kí hợp đồng bằng văn bản với

khách hàng Do hoạt động MGCK là hoạt động kinh doanh có điều kiện, chứa đựngnhiều rủi ro cho các bên, đặc biệt là nhà đầu tư sử dụng dịch vụ MGCK nên pháp

luật có những quy định về nội dung tối thiêu mà hợp đồng mở tài khoản GDCKphải có.

Hợp đồng MGCK cũng có những đặc điểm chung của hợp đồng môi giới đóbên môi giới sẽ đứng ra làm trung gian cho các bên mua bán hàng hóa và được

hưởng thi lao theo hợp đồng môi giới Bên trung gian sẽ đại điện cho khách hang

tìm kiếm đối tác có nhu cầu GDCK phù hợp với yêu cầu của khách hàng Đối với

TTGDCK tập trung, tồn tại một nguyên tắc cơ bản là nguyên tắc trung gian Các

GDCK thực hiện trên TTGDCK tập trung được thực hiện thông qua các bên trung

gian Khi này, bên môi giới không chỉ đơn thuần là nhận yêu cầu của khách hàng đểtìm kiếm, kết nối các nhà đầu tư dé họ tự thực hiện giao dịch mà còn đứng ra thay

mặt các nhà đầu tư để thực hiện GDCK Chính vì đặc điểm nêu trên, hợp đồng

MGCK cần phải có thêm những quy định dé điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của các

bên, làm rõ phạm vi ủy quyên, nội dung ủy quyên, trách nhiệm của các bên trong

tham gia vào hoạt động MGCK.

1.2.2.4 Nhóm quy định về (rách nhiệm của các chủ thể thực hiện hoạt động

môi giới chứng khoán

Theo quy định pháp luật, chỉ có pháp nhân là CTCK mới được cung cấp dịch

vụ MGCK cho khách hàng Tuy nhiên, pháp nhân không thẻ trực tiếp thực hiện các

a Điểm b khoản | Điều 86 Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26 tháng 11 năm 2019

lợi của khách hàng, pháp luật cần thiết phải có những quy định quy định về trách

nhiệm mà các chủ thê thực hiện hoạt động môi giới phải thực hiện Các quy định

này quy định về những việc mà các chủ thé thực hiện hoạt động MGCK bat buộc

phải làm, quy định về những việc mà các chủ thể thực hiện hoạt động môi giớikhông được làm.

Căn cứ vào chủ thé chịu trách nhiệm, có thé phân loại các trách nhiệm trong

hoạt động MGCK thành:

- Trách nhiệm của tổ chức cung cấp dich vụ MGCK

- Trách nhiệm của người hành nghề MGCK.

- Trách nhiệm của các tổ chức lưu kí chứng khoán, quản lí tài sản của khách

hàng trong trường hợp khách hàng không thực hiện lưu kí chứng khoán, gửi tiền

GDCK tại tổ chức cung cấp dịch vụ MGCK

Căn cứ vào tính chất của các loại trách nhiệm, có thé phân loại các trách

nhiệm trong hoạt động MGCK thành:

- Trách nhiệm chung của các chủ thé đối với toàn bộ hoạt động MGCK

- Trách nhiệm cụ thé của các chủ thé đối với từng hoạt động trong nghiệp vụ

MGCK.

Trong đó, liên quan tới trách nhiệm của các chủ thê cần phải xem xét kỹ lưỡng

các loại trách nhiệm sau:

- Trách nhiệm bảo đảm hoạt động MGCK được thực hiện đúng quy định pháp luật và quy trình nội bộ

- Trách nhiệm quản lí tiền và chứng khoán của nhà đầu tư

- Trách nhiệm về đạo đức nghề nghiệp hành nghề MGCK

1.2.2.5 Nhóm quy định về xử lí vi phạm quy định pháp luật về hoạt động

môi giới chứng khoán

Các chủ thể thực hiện hoạt động MGCK là các chủ thể nhận uy quyền đề đại

điện cho khách hàng thực hiện các GDCK Các chủ thể này có lợi thế về thông tin

về tình hình biến động giá, thông tin về nhu cầu giao dịch, thông tin về các chứngkhoán là đối tượng giao dịch Do đó, các CTCK có thé lợi dụng những lợi thé củamình để kiếm lợi bất chính từ các giao dịch của khách hàng Nhằm hạn chế các thiệt

hại có thê xảy ra cho các nhà đầu tư và bảo đảm các chủ thê thực hiện hoạt động

MGCK thực hiện đầy đủ các trách nhiệm của mình, thực hiện đúng các quy định

pháp luật, pháp luật về hoạt động MGCK cần phải có những quy định về xử phạt vi

phạm.

Có thé định nghĩa vi phạm pháp luật trong hoạt động MGCK như sau: “Vi

phạm pháp luật trong hoạt động môi giới chứng khoán là hành vi làm trái pháp luật

về hoạt động môi giới chứng khoán của các chủ thể thực hiện hoạt động môi giới

chứng khoán xám hại tới các quan hệ xã hội trong lĩnh vực môi giới chứng khoản”

Vi phạm pháp luật về hoạt động MGCK là loại vì phạm pháp luật trong một

lĩnh vực cụ thé Vì vậy loại vi phạm này có những đặc điểm chung của vi phạm

pháp luật Cụ thể, vi phạm pháp luật về hoạt động MGCK là những hành vi gây

nguy hiểm cho xã hội Vi phạm pháp luật về hoạt động MGCK có thể được thựchiện bởi các chủ thể dưới dạng hành động hoặc không hành động Các hành vi viphạm này là các hành vi không đúng không phù hợp với quy định của pháp luật về

hoạt động MGCK Chủ thé thực hiện hành vi vi phạm có lỗi trong việc thực hiện viphạm, đây có thé là lỗi có ý hoặc lỗi vô ý Chủ thê thực hiện hành vi vi phạm có day

đủ năng lực pháp luật và nang lực hành vi.

Tuy nhiên, do vi phạm pháp luật về hoạt động MGCK là loại vi phạm phápluật trong một lĩnh vực cụ thê nên loại vi phạm này cũng có những đặc điêm riêng.Thứ nhất, các quy định pháp luật bị vi phạm trong loại vi phạm này là các quy định

thuộc pháp luật về hoạt động MGCK Thứ hai, các hành vi vi phạm pháp luật vềhoạt động môi giới thường thường do các chủ thé là CTCK, người hành nghề chứngkhoán thực hiện hoạt động MGCK gây ra Điều này cũng là dễ hiểu do đây là những

chủ thê chủ yếu thực hiện hoạt động này Tuy nhiên, cũng có thể có các chủ thê

khác không phải là CTCK và người hành nghề chứng khoán cũng vi phạm quy định

pháp luật về hoạt động MGCK Thứ ba, hành vi vi phạm pháp luật về hoạt động

MGCK rất phức tạp Các vi phạm phức tạp thường là các vi phạm quy định về

GDCK.

Có thé phân loại các vi phạm pháp luật về hoạt động MGCK thành các nhómsau:

- Vi phạm qui định về điều kiện pháp lí đề thực hiện hoạt động MGCK;

- Vi phạm qui định về nội dung nghiệp vụ MGCK;

- Vi phạm qui định về hình thức pháp lí của hoạt động MGCK;

- Vị phạm qui định về trách nhiệm của các chủ thé thực hiện hoạt động MGCK;Tùy vào tính chất và mức độ vi phạm, chủ thé vi phạm có thé phải chịu trách

nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm hình sự.

TIỂU KÉT CHƯƠNG 1

Chương | của đề án đã trình bày một số van dé lý luận về hoạt động MGCK

và pháp luật về hoạt động MGCK Cụ thé, hoạt động MGCK là hoạt động kinhdoanh chịu sự điều chỉnh của pháp luật chứng khoán và chứa đựng nhiều rủi ro,trong đó các bên trung gian giúp khách hàng thực hiện GDCK thông qua việc kếtnối các khách hàng có nhu cầu GDCK với nhau hoặc nhận ủy quyền của kháchhàng để thực hiện các giao dịch mua hoặc bán chứng khoán trên TTCK, vì quyền

lợi của khách hàng dé được nhận tiền thù lao dich vụ

Tùy theo nhưng tiêu chí khác nhau và mục đích nghiên cứu, hoạt động MGCK

có thê được phân chia thành các nhóm khác nhau Trong số các tiêu chí phân loại

hoạt động môi giới, tiêu chí phân loại theo TTGDCK sẽ được sử dụng chủ yếu

trong các chương tiếp theo Đây là một tiêu chí quan trong dé phân loại hoạt động

môi giới do mỗi một thị trường lại có một cách thức giao dịch khác nhau Từ đó,

cần phải có những quy định đặc thù đề điều chỉnh

Sau khi đã làm rõ, nhận diện được hoạt động MGCK, đề án tiếp tục làm rõ

khái niệm pháp luật về hoạt động MGCK Cụ thể pháp luật về hoạt động MGCK là

một bộ phận của pháp luật chứng khoán và là tông thể những quy phạm pháp luậtđiều chỉnh và quy định về điều kiện pháp lí để thực hiện hoạt động MGCK, nội

dung nghiệp vụ MGCK, hình thức pháp lí của hoạt động MGCK, trách nhiệm của

các chủ thé thực hiện hoạt động MGCK, xử lý vi phạm quy định trong hoạt động MGCK Mục đích của việc xác định được khái niệm pháp luật về hoạt động MGCK

là nhằm xác định chính xác, đầy đủ những quy định pháp luật về hoạt động MGCK

Cụ thé, chương | đã xác định pháp luật về hoạt động MGCK bao gồm 5 nhómquy định bao gồm: Nhóm quy định về điều kiện pháp lí để thực hiện hoạt động

MGCK, Nhóm quy định về nội dung hoạt động MGCK, Nhóm quy định về hìnhthức pháp lí của hoạt động MGCK, Nhóm quy định về trách nhiệm của các chủ théthực hiện hoạt động MGCK và Nhóm quy định về xứ lí vi phạm quy định pháp luật

về hoạt động MGCK

Trong chương tiếp theo, đề án tiếp tục đánh giá thực trang của pháp luật về

hoạt động MGCK và thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật này đối với các công

ty chứng khoán tại Việt Nam.

t9 tà)

CHƯƠNG 2: DANH GIÁ THỰC TIEN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VE HOẠT

DONG MOI GIỚI CHUNG KHOAN DOI VỚI CÁC CONG TI CHUNG

KHOAN O VIET NAM

2.1 Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về điều kiện pháp lí dé thựchiện hoạt động môi giới chứng khoán.

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, chỉ có CTCK mới có thé được cấpphép thực hiện nghiệp vụ MGCK nếu như đáp ứng các quy định của pháp luật Dé

được thực hiện hoạt động MGCK, CTCK phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh

bao sồm: điều kiện về vốn; điều kiện về cé đông, thành viên góp vốn; điều kiện về

cơ cầu cô đông thành viên góp vốn; điều kiện về cơ sở vật chất; điều kiện về nhân

sự; và điều kiện về Điều lệ của doanh nghiệp” Nhìn chung, pháp luật chứng khoán

đã có những quy định về điều kiện kinh doanh để CTCK có thẻ cung cấp dịch vụ

MGCK Tuy nhiên, pháp luật về hoạt động MGCK vẫn tôn tại một số bat cập sau:

Thứ nhất, “hiện nay trong luật Chứng khoán 2019 chưa có một quy định chính

+s12thức nào về điều kiện kinh doanh chứng khoan”'* Các điều kiện quy định về điềukiện được thực hiện hoạt động môi giới thực chất đang nằm trong điều kiện dé được

cấp Giấy phép thành lập và hoạt động kinh doanh chứng khoán (Giấy phép kinh

doanh) Chưa có điều luật nào trong luật chứng khoán quy định về điều kiện đầu tư

kinh doanh đành riêng cho hoạt động MGCK Bên cạnh đó, pháp luật cũng có một

số quy định gián tiếp ma CTCK can đáp ứng nếu muốn thực hiện được nghiệp vụ

môi giới Cụ thể, ngoài các điều kiện để được cấp Giấy phép kinh doanh, CTCK

muốn thực hiện được nghiệp vụ MGCK còn cần phải đáp ứng các điều kiện sau

1 Là thành viên lưu kí

3 Các điều kiện này được quy định cụ thể tại Điều 74 Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26

tháng 11 năm 2019 và Điểm a khoản I Điều 175 Nghị định số 155/2020/NĐ-CP ngày 31 thang 12 năm 2020 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật chứng khoản

?

B Nguyễn Hoàng Nam, Dương Kim Thế Nguyên, 2023, “Dé xuất hoàn thiện pháp luật về hoạt động

môi giới chứng khoản tại Việt Nam "Hoàn thiện nghiệp vụ môi giới tại CTCK”, Tạp chí khoa học và công

nghệ, phát triển kính tế, tháng 06/2023.

2 Là thành viên bù trừ hoặc “hy hợp đồng uy thác bù trừ, thanh toản với thành

viên bù trừ chung’

3 Là thành viên thành viên giao dịch

Như vậy, có thể thấy, mặc dù không được xác định là các điều kiện kinh

doanh nhưng dé có thé thực hiện được hoạt động MGCK, CTCK bắt buộc phải trở

thành thành viên giao dịch của VNX, trở thành viên lưu kí của VSDC, trở thành

thành viên bù trừ của VSDC hoặc “hy hợp đồng úy thác bù trù, thanh toán vớithành viên bù trừ chung””“ Như vậy, cũng có thé xác định việc trở thành viên giao

dich của VNX , trở thành thành viên lưu kí của VSDC và trở thành thành viên bù

trừ hoặc “ky hợp đông ty thác bù trừ, thanh toán với thành viên bù trừ ching”! * là cácđiều kiện kinh doanh của hoạt động MGCK.

Thứ hai, mức vén điều lệ tối thiểu đối với nghiệp vụ MGCK được pháp luật

quy định còn khá thấp Tính từ thang 1 năm 2021 tới tháng 9 năm 2024, giá trị giaodịch bình quân của TTCK Việt Nam trung bình dat 30.110 tỷ đồng một tháng,

tương đương 2.509,16 tỷ đồng một ngay'® Trong khi đó, mức vốn điều lệ tối thiểuđối với nghiệp vụ MGCK của CTCK chi là 25 tỷ đồng'”, chưa bằng 1% giá trị giaodich của toàn thị trường trong một ngày giao dịch Ti lệ chênh lệch này quá lớn, dẫnđến tiềm ân nhiều rủi ro cho các nhà dau tư trong trường hợp CTCK mất khả năngthanh toán Bên cạnh đó, mức vốn 25 tỷ đồng chưa phù hợp trong điều kiện chi phíđầu tư cho hệ thống giao dịch của các CTCK đã tăng lên đáng kể để đáp ứng yêu

cầu của các Sở GDCK cũng như trong bối cảnh chuyên đổi số hiện nay Thực tế,

13 Lhoán 1 Điều 97 Nghị định số 155/2020/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định chi tiết thi

hành một số điều của Luật chứng khoán

Mf khoản 1 Điều 97 Nghi định số 155/2020/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định chỉ tiết thi

hành một số điều của Luật chứng khoán

LỄ khoản 1 Điều 97 Nghị định số 155/2020/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định chỉ tiết thi

hành một số điều của Luật chứng khoán

'© Số liệu thé hiện cụ thẻ tại Phụ luc I của Dé án tốt nghiệp

Bus Diém a khoản I Điều 175 Nghị định số 155/2020/NĐ-CP ngay 31 tháng 12 năm 2020 quy định chỉ

tiết thi hành một sô điều của Luật chứng khoán

trên TTCK Việt Nam, nhiều CTCK thậm chí có vén điều lệ còn cao hơn cả một số

tô chức tín dụng Có thé kẻ tới như Công ty Cổ phan Chứng khoán SSI với số vốn

điều lệ là 15.111,3 tỷ đồng (theo báo cáo tài chính tài chính Hợp nhất Soát xét 6

tháng đầu năm 2024) Ngoài ra, trong danh sách các CTCK là thành viên của

HOSE, Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng Public Việt Nam là CTCK có vốn

điều lệ thấp nhất Tuy nhiên, mức vốn điều lệ của Công ty TNHH Chứng khoán

Ngân hang Public Việt Nam đã là 135 tỷ đồng

Thứ ba, pháp luật chưa có quy định rõ ràng về việc liệu các điều kiện đầu tưkinh doanh của nghiệp vụ MGCK tại Luật chứng khoán và các văn bản hướng dẫn

có áp dụng đối với hoạt động MGCK trên TTGDCK phi tập trung hay không Theo

định nghĩa của Luật chứng khoán về hoạt động môi giới chứng: “Méi giới chứng

khoản là việc làm trung gian thực hiện mua, bản chứng khoán cho khách hàng5,

CTCK sẽ phải đứng ra thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng mà không

chi đơn thuần là “/dm rưng gian để cho hai bên gặp gỡ, tiếp xúc, giao dich với

"!? Điều này đã được khăng định rõ tại khoản 1 Điều 15 Thông tư

khoản GDCK của khách hàng Tuy nhiên, đối với các GDCK trên TTGDCK phi tập

trung, CTCK không bắt buộc phải “/am trưng gian thực hiện mua, bản chứng khoáncho khách hàng” mà hoàn toàn có thê chi đứng ra két nôi nhu câu của các nhà dau

tư và dé ho tự thực hiện GDCK với nhau Nếu hợp đồng môi giới giữa CTCK và

'8 khoản 29 Điều 4 Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26 tháng 11 năm 2019

12 Trung tâm tir điển học, 2011, Tix điền tiếng Việt, Nxb Da Nẵng, Hà Nội, tr.997.

*? Khoản | Điều 15 Thông tư 121/2020/TT-BTC quy định: “Dé thye biện giao dịch mua, bán chứng

khoản cho khách hàng, công ty chứng khoản phải làm thủ tục mở tài khoản giao dịch cho ning khách hàng

trên cơ sở hợp đồng mở tài khoản giao dịch chứng khoản với khách hàng ”

tN n

khách hang không có thỏa thuận thêm về việc khách hàng ủy quyền cho CTCK thực

hiện giao dịch thay khách hàng thì định nghĩa về hoạt động MGCK tại luật chứng

khoán sẽ không quy định tới trường hợp này Điều này thé hiện pháp luật về hoạt

động MGCK hiện nay đang thiếu quy định điều chính hoạt động MGCK trên

TTGDCK phi tập trung Dây chính là một điểm bất cập cần được khắc phục dé bảo đảm

sự chặt chẽ của pháp luật về hoạt động MGCK

Cuối cùng, trong số các điều kiện để được CTCK được cấp Giấy phép kinh

doanh đó là “có đủ cơ sở vật chất, kỹ thuật, trang bị, thiết bị văn phòng, hệ thông

công nghệ phù hợp với quy trình nghiệp vụ về hoạt động kinh doanh chứng

khoán"”Ì Có thé thay, quy trình nghiệp vụ MGCK do CTCK tự ban hành dé áp

dụng tại chính công tỉ mình Điều này dẫn tới khả năng mỗi một CTCK có thê cómột quy trình nghiệp vụ khác nhau Bên cạnh đó, trong bối cảnh GDCK trực tuyến

chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng số các GDCK, việc đầu tư cho cơ sở vật chất, hệ

thống công nghệ là vô cùng quan trọng Nếu không được đầu tư thích đáng, rủi rogây thiệt hại cho các CTCK nói riêng và hệ thống GDCK” là rất lớn Tuy nhiên,pháp luật hiện nay lại không có một quy định cu thé và rõ rang về điều kiện nay.Thay vào đó, các sở GDCK, VSDC cũng sẽ có những điều kiện về cơ sở, vật chất

riêng mà các thành viên phải đáp ứng Điều này mặc di có thé phù hợp với hệ thống

của mỗi bên nhưng vô tình tạo ra nhiều điều kiện khác nhau mà CTCK phải đáp

ứng.

Bên cạnh điều kiện kinh doanh của các CTCK thì cũng không thể không bàn

tới điều kiện hành nghề của người hành nghề chứng khoán thực hiện nghiệp vụ môigiới Pháp luật về hoạt động MGCK hiện tại quy định chỉ có CTCK mới được kinh

doanh dich vụ MGCK Tuy nhiên, do là pháp nhân nên CTCK không thé tự mình

thực hiện các hoạt động kính doanh mà phải thông qua những thê nhân có chứng chỉ

hành nghề chứng khoán Để được cấp chứng chỉ hành nghề MGCK, người hànhnghề chứng khoán phải đáp ứng các điều kiện mà pháp luật quy định Nhìn chung,

các điều kiện này tương đối day đủ và hợp lí Cụ thé, trong số các điều kiện dé được

„2cấp chứng chi hành nghề MGCK có điều kiện “có trinh độ từ đại học trở lên” ** mà

không bắt buộc phải tốt nghiệp đại học chuyên ngành kinh tế Trong khi đó TTCK

có sự tham ra của các tổ chức phát hành đến từ nhiều ngành, nghề khác nhau Có

thé nhận định điều kiện này chi hợp lí khi kết hợp với điều kiện người hành nghéphải có trình độ chuyên môn về chứng khoán Tuy nhiên, pháp luật về hoạt động

MGCK không có quy định cụ thể để xác định điều kiện “có trình độ chuyên môn về

chứng khoán” Có quan điểm cho răng, “có trinh độ chuyên môn về chứng khoán"

thê hiện qua việc đạt yêu cầu trong kỳ thi sát hạch cấp chứng chi hành nghề chứng

khoán nhưng quan diém này không hợp lí bởi lẽ việc “dar yêu cau trong kỳ thi sát

hạch cấp chứng chỉ hành nghề ’ đã được xác định là một điều kiện riêng, độc lập

2.2 Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về nội dung hoạt động môi giớichứng khoán

2.2.I Quy định về mở tài khoản giao dịch chứng khoán

Đối với các chứng khoán giao dịch trên hệ thống GDCK, để mua bán các

chứng khoán này nhà đầu tư cần thực hiện việc mở tài khoản GDCKTM băng cách kíkết hợp đồng với CTCK CTCK có hai phương thức để mở tai khoản cho kháchhàng bao gồm: mở tài khoản trực tiếp và mở tài khoản trực tuyến” Dé bảo đảm

23 Điểm b khoản 2 Điều 97 Luật chứng khoán số 54/2019/QH14 ngày 26 tháng 11 năm 2019

a Tai khoản giao địch chứng khoán là tài khoản ma khách hang mở tại công ty chứng khoán Chức

năng cơ bản nhất của tài khoản nảy là được sử dụng dé đặt lệnh giao dịch chứng khoản Tiếp theo, nếu công

ty chứng khoán có cung cap dịch vụ lưu kí chứng khoán, quản lý tài khoản giao dịch chứng khoán thi tải

khoản nảy còn có thẻ được sử dụng để quản lý tiền và chứng khoán của khách hàng và đồng thoi là tai khoản lưu kí chứng khoán của khách hang luôn Nếu công ty chứng khoán không cung cap hai dịch vụ vừa nêu thì

khách hang can mở tài khoản ngân hang dé quản lý tiền vả tải khoản lưu kí chứng khoán tại tô chức lưu kí khác, thông thường là ngân hang được phép cung cấp dịch vụ lưu kí chứng khoán, dé quản lý chứng khoán.

2 £ ` :

2 M6 tai khoản trực tiếp là phương thức mở tai khoản truyền thong Theo đó, khách hàng trực tiếp tới

công ty chứng khoán (hoặc các địa điểm mà công ty chứng khoán đã kí với UBCKNN) dé thực hiện các thủ

khách hàng không hiéu nhằm về các điều khoản, điều kiện của hợp đồng mở tàikhoản GDCK, CTCK có trách nhiệm bố trí người có chứng chỉ hành nghề chứngkhoán thực hiện việc tư vấn, giải thích hợp đồng cho khách hàng Các thủ tục mở tài

khoản GDCK cho khách hàng phải được thực hiện bởi những nhân viên có chứng

chỉ hành nghề chứng khoán Dé mở tài khoản chứng khoán GDCK, khách hàng phải

cung cấp một số loại thông tin cho cho CTCK, bao gồm một số loại thông tin bắt

buộc sau: thông tin nhận biết khách hàng, thông tin về khả năng tài chính, mức độ

chịu đựng rủi ro và kỳ vọng lợi nhuận thu được của khách hàng Theo quy định, tại

mỗi CTCK, mỗi một nhà đầu tư cá nhân hoặc tổ chức (không kinh doanh chứngkhoán, không kinh doanh bảo hiểm) chỉ được mở 01 tài khoản GDCK

Thực tế trên TTCK đã xảy ra nhiều vụ án liên quan đến hành vi thao túng thị

trường Đặc điểm chung của các vụ án này là các đối tượng cầm đầu thường chỉ huy

các đôi tượng khác mở nhiều tài khoán chứng khoán tại các CTCK khác nhau dé

liên tục đặt lệnh mua, bán chứng khoán, tạo cung cầu giả trên thị trường nhằm thao

túng giá của chứng khoán Điền hình có thé kê đến vụ việc thao túng TTCK do cựu

Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ti Cổ phần Chứng khoán Trí Việt cùng các đồngphạm thực hiện Cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ti Cô phần Chứng khoán Tri

Việt đã chỉ đạo nhân viên sử dụng 109 tài khoản nội nhóm để mua — bán chéo cô

phiếu TVB và TVC”” Hay vụ án “Thao túng thị trường chứng khoán” liên quanđến cựu Chủ tịch hội đồng quan trị Hội đồng quan trị Công ti CP Tập đoàn FLC đã

chỉ đạo nhiều người thân trong gia đình và một số người khác điều hành nhân viên

Công ti CP Chứng khoán BOS và các công ti con sử dụng khoảng 20 tài khoản

tục mở tải khoản Tại đây, nhân viên cộng ty chứng khoán có chứng chỉ hành nghề sẽ thực hiện tư vấn,

hướng dan, giải thích các nội dung hợp đồng cho khách hàng, thực hiện kiểm tra thông tin cá nhân của khách

hàng có khớp đúng với các giây tờ nhận biết khách hang ma khách hàng củng cap hay không Phương thức

mở tài khoản thứ hai là mở tai khoản trực tuyến Theo Điều 19 Luật phòng, chống rửa tiền, công ty chứng

khoán có quyền lựa chọn việc có gặp mặt khách hàng trong lần dau tiên tiếp xúc khách hàng hay không Trường hợp không gặp mặt khách hàng, công ty chứng khoán cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp dé nhận biết khách hang và có các biện pháp quan trị rủi ro thích hợp dé phòng chống nguy cơ rửa tiền có thể

Xảy ra

26

Itps://cand.com.vn/ban-tin-I13/cuu-chu-tich-chung-khoan-tri-viet-bi-phat-2-ty-đong-vi-thao-tung-thi-truong-chung-khoan-i741701/

chứng khoán của 11 tô chức dé thực hiện việc “làm giá””” Tính đến tháng 7/2024,

trên TTCK Việt Nam có khoảng 82 CTC K? Như vậy, theo quy định pháp luật hiện

nay, mỗi một nhà đầu tư có thể mở tới 82 tài khoản GDCK Thực tế này cho thay

việc kiêm soát hoạt động mở tài khoản GDCK đang chưa được hợp lí Pháp luật

chứng khoán hiện nay mới chỉ chú trọng tới tính chặt chẽ khi mở tài khoản đối với

từng tài khoản GDCK một cách riêng lẻ mà thiếu các quy định về việc quản lí hoạt

động mở tài khoản GDCK của một nhà đầu tư Việc thiếu quy định như vừa nêu tạo

ra kẽ hở dé những các chủ thể lợi dụng phục vu cho hành vi thao túng TTCK của

thức nhận lệnh GDCK giữa khách hàng và CTCK quy định tại Hợp đồng mở tài

khoản GDCK, khách hàng thực hiện việc gửi lệnh GDCK tới CTCK Lệnh GDCK

này là bằng chứng thê hiện ý chí của nhà đầu tư Lệnh GDCK có thê hiện dưới các

hình thức khác nhau như văn bán, dữ liệu điện tử hoặc file ghi âm nhưng phải đảm

bảo có thé xuất trình được và có thé xác thực được người tạo ra lệnh này

Một lệnh GDCK phải chứa đựng các thông tin mô tả được đối tượng của giao

dịch — chứng khoán Các thông tin này bao gồm: loại chứng khoán khách hàng cónhu cầu giao dịch, phương thức giao dịch, số lượng chứng khoán mà khách hàng cónhu cầu mua hoặc bán, mức giá ma khách hàng chấp nhận dé giao dịch thành công

Ngoài ra, CTCK cũng phải ghi nhận day du, chính xác thông tin liên quan tới khách

2?

https;//tuoitre 20220330001022301.htm

vn/kich-ban-thao-tung-gia-chung-khoan-cua-chu-tich-fle-trinh-van-quyet-ra-sao-https://tapchichungkhoan dau-an-va-tricn-vong-trong-tuong-lai-d18-t40870.html

vin/tin-tuc-—su-kien/24-nam-thi-truong-chung-khoan-viet-nam-bhung-hàng, thời gian CTCK nhận lệnh từ khách hàng đề phục vụ cho việc đối chiếu, khớp

lệnh sau này.

Đối với các GDCK thực hiện theo phương thức khớp lệnh tập trung, chỉ cần

các thông tin về loại chứng khoán, số lượng, giá cả và phương thức đặt lệnh là công

ti đã có thé thực hiện giao dịch mua, bán chứng khoán cho khách hàng Đối vớiphương thức khớp lệnh tập trung, nhà đầu tư không thỏa thuận cụ thể về quyền vanghĩa vụ của các bên trong giao dịch mua bán Đây cũng là một điểm đặc thù đối

với các GDCK thực hiện thông qua phương thức khớp lệnh tập trung do các bên

không biết được mình giao dịch với ai nên không thé tiến hành thỏa thuận về các

vã : Mare SA ; 20

điều khoản và điều kiện khác

Ngay khi lệnh GDCK được gửi tới CTCK thành công, khách hàng phải chịu

trách nhiệm về quyết định này của mình Các CTCK vẫn cho phép khách hàng đượcquyền hủy lệnh, sửa lệnh nếu như lệnh của khách hàng vẫn chưa khớp trênTTGDCK Khi lệnh của khách hàng đã đầy đủ thông tin theo quy định của pháp luật

và quy định theo thỏa thuận giữa CTCK và khách hàng, “công ty chứng khoản phải

thực hiện một cách nhanh chóng và chính xác lệnh giao dịch của khách hàng cat

Đề đảm bảo cho GDCK được thực hiện thành công, CTCK cần phải có các biệnpháp để bảo đảm khả năng thanh toán cho giao dịch của khách hàng (thanh toán tiền

và chuyền giao chứng khoán).

Theo quy định của pháp luật chứng khoán, có thể phân chia các hình thức

wl

nhận lệnh thành hai hình thức gồm: “nhận lệnh trực tiếp tại quay giao địch ””" và

? Ngược lại với phương thức khớp lệnh tập trung, đối với phương thức giao dịch thoa thuận các bên

trong giao dịch có thể xác định được đối tác thực hiện giao dịch với mình nên có thể thỏa thuận được với

nhau vẻ các điêu kiện giao dịch khác tại hợp đồng mua bán chứng khoán Tất nhiên, việc thanh toán và chuyển a chứng khoán thi vẫn được thực hiện thông qua hệ thống giao dich chứng khoán.

Ở Khoản 5 Điều 16 Thông tư số 121/2020/TT-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định vẻ hoạt

động của công ty chứng khoán.

= Điểm a khoán | Điều 16 Thông tư số 121/2020/TT-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định về

hoạt động của công ty chứng khoán.

1332

“nhận lệnh từ xa qua điện thoại, fax, internet va các đường truyền khde’~ Đôi vớihình thức nhận lệnh trực tiếp tại quầy, khách hàng sẽ thực hiện viết phiếu lệnh, kí

tên trên phiếu lệnh và bàn giao cho CTCK Các hình thức nhận lệnh còn lại không

phải là nhận lệnh trực tiếp tại quầy có thê được xác định là nhận lệnh từ xa

Đề có thể nhận lệnh từ xa, CTCK phải đáp ứng điều kiện dé được chấp thuận

cung cấp dịch vụ GDCK trực tuyến Khi nhận nhận lệnh GDCK trực tuyến, nhận

lệnh GDCK qua điện thoại, qua fax và các đường truyền khác, CTCK phải tuân thủ

các điều kiện quy định tại khoản 3 Điều 16 Thông tư 121/2020/TT-BTC, cụ thê:

“3 Trường hợp nhận lệnh giao dich chứng khoán trực tuyển, qua điện thoại,

qua fax va các đường truyền khác, công ty chứng khoản phải tuân thủ:

a) Luật Giao dịch điện tử và các văn ban hướng dan;

b) Xác thực khách hàng và đảm bảo có ghi nhận lại đây du thông tin tại thời

điểm nhận lệnh, lưu giữ bằng chứng chứng minh về việc đặt lệnh của khách hàng

dé có thé tra cứu được khi can thiết;

c) Dam bảo nguyên tắc xác nhận với khách hàng trước khi nhập lệnh vào hệ

thống giao dịch;

d) Có biện pháp dam bảo an toàn, an ninh đường truyền và biện pháp khắc

phục thích hợp khi không nhập được lệnh của khách hàng vào hệ thong giao dịch

đề io hh a „ii

do lôi của công ty.

Do MGCK là hoạt động kinh doanh có điều kiện, người thực hiện việc nhậnlệnh phải có kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ phù hợp thi mới có thé

bảo đảm được tính chính xác khi thực hiện công việc nên pháp luật chứng khoán

= Điểm b khoản 1 Điều 16 Thông tư số 121/2020/TT-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định về

hoạt động của công ty chứng khoản.

33 Khoản 3 Điều 16 Thông tư số 121/2020/TT-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định về hoạt

động của công ty chứng khoán.

quy định CTCK phải bố trí người hành nghề chứng khoán thực hiện việc “hận

lệnh, kiểm soát lệnh giao dịch chứng khoán của khách hàng ate

Dé bảo đảm quyền lợi của khách hàng với nguyên tắc xác định khách hàng là

những đối tượng cần được bảo vệ do họ không có nhiều thông tin và lợi thế so với

CTCK khi GDCK, CTCK có trách nhiệm ưu tiên thực hiện các lệnh GDCK của

khách hàng trước khi thực hiện các lệnh tự doanh của CTCK Tuy nhiên, với thực tếcác GDCK chủ yếu được thực hiện thông qua hệ thông giao dịch điện tử, các lệnh

GDCK hiếm khi trùng khớp tại một thời điểm Theo quy định hiện nay, chỉ có

CTCK là thành viên giao dịch mới có thé truyén lệnh vào hệ thống GDCK do VNX

và các công ti con tổ chức

Thực tế trên TTCK hiện nay, tồn tại tình trạng chủ tài khoản giao mật khâu, số

điện thoại, email của mình cho một bên thứ ba dé bên này thay nhà đầu tư thực hiện

GDCK Mặc dù pháp luật đã có quy định đối với các lệnh GDCK trực tuyến, CTCKphải có các biện pháp dé xác thực khách hàng Các biện pháp xác thực này phải có

độ an toàn tối thiểu tương đương giải pháp xác thực hai yếu tố trở lên Tuy nhiên,

do các yếu tố xác thực này vẫn có thé được chuyên giao cho người khác nên trong

nhiều trường hợp người đặt lệnh không thực sự là chủ tài khoản Phổ biến với

trường hợp nay 1a việc nha dau tư thực hiện “ủy thác đầu tư” cho người khác

Người được “ủy thác” sẽ tiếp nhận tài khoản của chủ tài sản (email, điện thoại, mậtkhâu) dé thay nhà dau tư đặt lệnh Hoạt động nay tiềm an rất nhiều rủi ro cho cácbên và cân phải có biện pháp dé ngăn chặn, không cho việc này xảy ra.

Trên thực tế, trong việc nhận lệnh giao dịch của CTCK SSI, khách hàng được

sử dụng phương thức xác thực bang Smart OTP Cu thé, dé giao dịch, khách hang

CTCK SSI được hướng dẫn cai đặt phần mềm GDCK trực tuyến trên điện thoại

thông minh Trong phần mềm này có tích hợp chức năng tạo mật khâu Thông qua

việc sử dung phương thức xác thực bằng Smart OTP, CTCK SSI có thé xác thực

đà vay $ 3 s H " A `

s Điểm c khoán | Điều 13 Thông tư số 121/2020/TT-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định về

hoạt động của công ty chứng khoán.

Ww tk)

được khách hàng thông qua hai yếu tố bao gồm: thông tin mà khách hàng biết là mã

PIN và thông tin mà khách hàng có là điện thoại mà khách hang đã đăng ký với

CTCK Như đã trình bày ở phần trên, mặc dù đảm bảo được các quy định về việc

xác thực khác hàng theo quy định của pháp luật nhưng việc áp dụng quy định này

vẫn có thể không xác thực được chính xác nhà đầu tư nếu như nhà đầu tư vô tình

hoặc có ý cài đặt phương thức xác thực bằng Smart OTP tại điện thoại của người

khác.

2.2.3 Quy định về khớp lệnh trên hệ thống giao dịch chứng khoán và trả

kết quả khóp lệnh

Theo quy định tại Điều 3 Thông tư 120/2020/TT-BTC “Sở giao dịch chứng

khoán tô chức giao dịch chứng khoán theo phương thức khớp lệnh tập trung vàphương thức giao dịch thỏa thuận seas Trong đó, “phuong thức khớp lệnh tap trung

là phương thức giao dịch được thực hiện trên hệ thong giao dịch chứng khoán trên

cơ sở so khớp với các lệnh mua và lệnh bán chứng khoản ”” Lệnh GDCK do các

CTCK là thành viên giao dịch của các SGDCK nhận từ các khách hàng của minh sẽ

được chuyên vào hệ thống GDCK Bằng sự hỗ trợ của máy tính, các lệnh giao dịch

này sẽ được tự động so khớp với nhau thay vì việc nhân viên MGCK trực tiếp lên

SGDCK để tìm kiếm đối tác Hiện nay, phương thức khớp lệnh tập trung nêu trên

được chia thành hai phương thức là phương thức khớp lệnh định kì và phương thức

khớp lệnh liên tục” Thực hiện phương thức khớp lệnh tập trung bên mua và bên

* Khoản 1 Điều 3 Thông tr số 120/2020/TT-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định giao dịch cô

phiếu niêm yết, đăng ký giao dich và chứng chỉ quỳ, trái phiếu doanh nghiệp, chứng quyền có bảo dam niêm

yết trêneC thông giao dịch chứng khoán.

° Khoản 4 Điều2 Thông tư só 120/2020/TT-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2020 quy định giao dich cổ

phiếu niềm yết, đăng ký giao dich và chứng chỉ quỹ, trái phiếu doanh nghiệp, chứng quyền có bảo đảm niêm

yet trên - thống giao dịch chứng khoán.

7 Kop lệnh định kỳ là phương thức giao dịch được thực hiện trên hệ thong giao dich chứng khoán

trên cơ sở khớp các lệnh mua và lệnh bản chứng khoản tại một thời điểm xác định ”, thường lả đầu phiên (ATO) và cuôi phiên (ATC) “Xhớp lệnh liên tục là phương thức giao dịch được thực hiện trên hệ thống giao

dịch chứng khoán trén cơ sở khớp các lệnh mua và lệnh ban chứng khoản ngay khi lệnh được nhập vào hệ

thông giao dịch chứng khoán”