Luận văn nông thôn việt nam từ truyền thống Đến Đổi mới qua nghiên cứu làng yên sở và so sánh với những biến Đổi Ở hàn quốc

NÓI VỀ VIỆC CHÍNH TRI Điểu : Trong làng bầu một tủa hội đồng, ông nào hàm cao nhất thời lâm Tiên chỉ, ông nào thứ hai, thời làm làm Thứ chỉ.. Tổng lý nghị viên và tiền chị việc bất thư

1.- ANH LANG YEN SO VA LANG HAN QUOC

3.- BẴN ĐỒ LANG YEN SO

3.- HƯƠNG ƯỚC LANG YÊN SỞ

4- DIA BA LANG YEN SO

5.- VAN BIA QUAN GIA

CHANG SEUNG

HYO - NY MUN NOL KINIEM NHUNG NGUG M

PRONG LANG CO THIẾU! VỚI BỘ ME

ĐẾN THANH SEONG - HOẠNG - DẠNG CỨNG VỚI SEO - NÀNG - DANG

ĐỌC ĐẠT CANH NHÀU TRÔNG LLANG

NN-TX, (THÂN ĐẠI: TX E-TAP(THAP ĐÀ ĐỤCX” XÂY EN LAM RANH GIOL

VÀ BẢO HO, DEM LALSUCSUNG TICINO UDO TIO LANG:

REP A KING YD

CHƯNG | DOR DAR SOLERO OSC ITI PHẨM NHƯ

NIA SAT GAO (DUOC TILIC HIEN NIG SUC BO KEO)

XƯỞNG ĐÚC

KHI*S4 ý CỬT

PHONG CẢNH LAM NÔNG NGHIỆP

ẨNH NGHĨ TRUA CỦA, NGƯỜI NÓNG DÂN

DUONG CAD TOC GINTA, NONG THON VA THANH THI

NONCOTHION TREN HUCNG BIEN BOD TRENCH QE A TRINH bO THEHOA

CANT DAM CUGE TRIYEN THONG (RETOC DAT,

ANTE DAM CUOLHIE

DU LICH TAN HON SAL KEIECEOT

1E) INHEN HH3N ĐỰNG

vv

GIAO DUC TRO CHOL

x CHO PRE EM

—

GIAO DUC MAU GIAO THEN BAT

he ae

CHAN NDOL RO HIEU HAY TRÔNG KHOAI TÂY

PHONG CANT LANG YEN SO

bE VA LOY TRE LANG YEN SO

NHỎ MA

IƯÖTLEA

ĐỒ NHÀ BẾP

HÓA VĂN TRAN¡ TRÍ ĐÌNH LÀNG YÊN SỐ BANG CHAT LIEU PATNUNG

LỄ HỘI LẢNG YÊN SỐ

ONO NOS WN dVID

a

“ ova

ae

ove

34110324 UGC

LANG YEN SO - HUYỆN H0ÀI DUC

HA NOI

(Lap nam 1915)

PHONG TỤC TẬP QUÁN LÀNG YÊN SỞ

1 MỤC CHÍNH TRỊ GỐM 11 ĐIỂU

Điều ] : Việc hội đồng

Điều 2: Việc bầu phó lý

Điều 3 : Việc bầu tuần phiên

Điều 4 : Việc bổ thuế

Điều 5 : Việc đe, đường

liều 6 : Việc biên sinh tử, giá thú

Điều 7 : Việc chỉ luế hổng

Điều 8: Việc ruộng công

Điều 9: Việc đất bãi

Điều 10: Việc mua hân

Điều 1T: Việc khiếu nại

1L MỤC TỤC LỆ CỘNG 34 ĐIỀU

Điều [ : Việc sự thần Điều I3: Việc báo hiếu

Điều 2 : Việc cũng phat Điều 14: Việc phường họ

Điều 3 : Việc tế tự Điều 15: Việc cứu tế

Điều 4 : Việc canh giữ Điều 16: Việc lễ phép

tiểu 5 : Việc hậu ky Điều 17: Việc vệ sinh

điển 6 : Việc khio vọng Điều 18: Việc chứng bệnh

tiểu 7 : Việc tu văn Điều 19; Việc trinh bao

Điều 8 : Việc Lư vô Điều 20: Việc bất phạt

Điều 9: Việc vọng lầo liều 21: Viec sai ms

Hidu lO: Viec ngoi the Điều 22: Việc người ký ngụ

Điều 11: Việc phần hiểu Điều 23; Việc hội đồng ăn uống

Điều 12: Việc đi mừng Điều 34: Việc thịt trâu

MỤC LỤC CỘNG ĐƯỢC 35 Điệu

Chúng tôi là tiên thứ chỉ sắc mục, tổng lý cùng 14 giáp nhân định

làng Yên Sở, Tổng Dương Liễu, Huyện Đan Phượng, xin trộm nghĩ nhà ước cô bộ luật để cai trị muon dan, trong làng có khoản ước để xếp an tột xã, khoán cử đã lãm nên mực thước, xã hội có thể an lành, làng tôi

ưa có khoán lệ, nhưng mà linh tỉnh không đủ hoặc truyền miệng vu vự

hông ranh, vay cd dan hoi hop Chuée chân Sữa lại ước điểu, làm ra việc

hi thu, bắt những khoản ăn uống, lấy tiến để vào công quỹ lâm những sự

gi chung, hon 30 điều sau Xin bản huyện đường quan bam lên trên

juan tỉnh, quan tòa duyệt phê cho đân tôi được tuân cử thí hành

NÓI VỀ VIỆC CHÍNH TRI

Điểu : Trong làng bầu một tủa hội đồng, ông nào hàm cao nhất thời lâm

Tiên chỉ, ông nào thứ hai, thời làm làm Thứ chỉ Nhược bằng ông

ấy di làm việc quan vắng, thời chọn những người sắc mục kẽm

hơn xung vào ngài Ấy Trong l4 giấp mỗi giấp chọn một người

¡ viện để cùng Tiên Thứ chỉ, tổng lý xem xét

các việc trong làng Nhưng trong cấc nghị viện sy, lại

nào giầu có đứng din hơn để làm thủ quỹ để gì

tiền triết cau khao vụng, tiên đâm, tiên bắn trương đất bãi, tiền

một người đần anh đứng đắn biết chữ, làm hội trưởng, để biên sổ

chỉ ra, như tiền Xuân thu tế, tiền tu lý định miếu, cầu cổng, tiền

nộp hương Tổng sự, tiền điểm trắng tiền chỉ tiêu Thứ chỉ Tổng

lý nghị viên và tiền chị việc bất thường, thời người hội trưởng

phải làm măng đa, đến người thủ quỹ lĩnh lấy tiền nhưng mà chỉ việc gï hao nhiêu thời người hội trưởng phải biên cho minh bạch

Một người lầm thư kỷ, để biên các việc thu và chỉ ra bao nhiêu,

hiên phi các việc cho minh bạch Một người lâm lục bộ, để trông

nom sai bao dan dinh trong ling va ng

đồng ngoài bãi, sửa

sang đường ngõ dê cống cho vững bển và coi sốc cả việc vệ sinh Còn I0 người nữa, để hợp đồng cùng lý phó đương thứ đi lầm việc quan, lính toán việc công ích, mỗi thẳng ấy, cứ ngày sóc

vọng, thời buôi sáng từ 9 piờ đến LT piở, buổi chiều từ 2 giờ đến

§ giờ, phải cùng ra cóng điểm han bac xem xét cậc công việc, xử

đoần các kien cao trong làng Như người não hà

ha lần không ra

họp hàn, thời tòa hội đồng bất phụt 50 khẩu trấu lại một đồng bạc

để xung quỹ, nhược hằng người ấy không chịu phạt, thời tòa hội

đồng trình quản thai bỏ, Nếu giấp nào hầu người nghị viên kháng

được tốt, để lầm nal vide dan thoi oa

mà những người giữ việc han hai

được nhiều việc têt, thời lại hầu ngườ

# giấp người ấy bất phạt

ăm thời thôi, nhưng ai làm

ly cũng được,

lều 2: HẦU LÝ PHÓ - TRITONG TRONG LANG

Người Lý phó trưởng nào mà từ dịch thừa sử quan về công

cử, thời chọn trong làng người nội tịch và nhà giàu có lại biết

chữ, không can khoản gì thời mới được dự bầu Người ấy đã được làm phó lý rồi thời phải biện lễ yết thần, ngày hôm trước phải mời trâu khắp dân, cho ai ai cũng biết Ngây hôm sau biện lễ: lợn

Thột con, xôi 3 vấn, rượu ba chai, trầu 150 khẩu, lễ xong rồi làm

cỗ cả dân uống rượu Thủ lợn mấy cổ lợn giỏ lợn chiểu lệ kính

biếu cho đủ, Những người lý phó phải lâm việc đính điển, sưu,

thuế và đê điều tuần phàng, nhược bằng ai làm chưa mãn lệ nhà nước mà phải can cách, thời cấm không được ăn biếu như người

kỳ cựu thanh sụch

iểu 3: BẦU TUẦN PHIÊN KHÁM THỦ

Mỗi năm bầu Khám thủ 5 người, 3 người pọi là khám thủ

làng, chia làm 3 khu : Thượng Trung, Hạ Mỗi người khám thủ

lại phải chọn 3 người trưởng phiên 15 người giai phiên, mỗi

phiên lại phải cất 3 người ứng trực sổ xích hậu, phiên thượng phải tuần ở ngõ Triệu Vĩnh Sa Đồng, Tây Phiên trung tuần ở ngõ

Kỳ Đông, Cáo Hắc, Cáo Nam Phiên lĨạ tuần ở ngõ: 1.ã Xã, Khắc [ẹm, Đỉnh Tổ ĐÐĐem ngây phải tuần phòng trong làng ngoài đồng,

cũng chia lâm 3 khu mà tuần phòng và coi sóc cả việc địa cống

đến hết năm, cho công mỗi xuất đỉnh 3 tiền, mỗi chủ nhà 30 đồng

tiên kẽm, lũa sương đông hạ hai vụ, công tư điển thổ, cho mỗi

sào 2 lượm, mỗi lượm 2 tay dừa cho mỗi cây một quả, mà phải

nộp chanh phó tổng làng nhà 80 quả, nộp phú lý trưởng đương 80

quả, nộp tích hình 80 quả, nộp tòa hội đồng 60 quả Ciốc rạ mấy

mẫu, mỗi sào [ tiền Nhà ai nuôi trâu, mỗi con cho một quan, bộ mỗi con cho 6 tiền Trong phiên lấy cải tiền ấy mà đấp địa, như

trung lăng ngoài đồn có mất mát cải gì, thời người khám thủ

tuần phiên khu ấy phải chiểu giã mà đến lai người gọi là khán thủ quan, để xuất sử phiên trắng coi việc đe điều, vã ứng trực ở

sổ Xích Hậu cùng ứng việc quan Còn như trong làng có động

việc gì Khời phiên hú khu đểu phải hợp đồng ứng cứu, còn như

đừa ở đất công thời giáp nào, xóm nào Irồng cứ giáp ấy, xóm ấy

an

lễu 4: VIỆC BỖ THUẾ

Cứ mỗi năm đến kỷ thuế, thời lỷ trưởng lĩnh hãi chỉ đem về,

phải hội họp đồng dân chiểu tính số bạc thuế lập làm 2 bản, Bài

hổ đồng dân ký kết đệ trình chiểu theo lệ cũ thuế châu thể trừ

bình dịch nỗi ngưài chịu thuế ba mẫu, còn nhữ 27 mẫu thổ, dân

bán trương lấy tiên xung công, thời lấy tiến công quỹ mà nộp

100 mẫu cải thể quy điển, thời quân bổ 14 giáp sắc mục giả trẻ

3

đều chịu, còn bao nhiêu chia làm 23 phần, thời người dân đỉnh

trong 9 ngõ chịu 9 phần, 14 giáp chịu 14 phẩn Đến như thuế

ruộng công 23 mẫu thời lấy tiền công quỹ để nộp công sưu mấy

thân thuế thời bổ về 9 ngõ nội ngoại nhân đỉnh cùng san chịu

Thuế Lư điển vã thuế và tiên lê thượng hạ điển tiên lễ bổ thuế,

tiên mua số biên lai, tiền chí Chánh phó tổng đốc thuế, tiền chi ly

trưởng đi nộp thuế thời chiếu bố tư điển 429 mẫu cùng chịu, để

hổ theo thuế chánh cùng một thể rồi lại giao cho lý trưởng nhận

nộp, mà lý trưởng phải hiên lai chủ mình bạch Nhưng l4 giấp 9

ngõ công tư điển thổ, giáp não ngõ nào phải thu bao nhiêu thuế

ngân, thời phải uy cấp với nhau cho đủ, để giao lý trưởng nhận

nộp, thuế thổ của binh định cũng quy cấp với nhau rồi giao lý trưởng thu nhận, hoặc điền hộ mấy các giấp, ai muốn tiện giao cho lý trưởng cũng được, nhưng mà lý trưởng không được sách

nhiễu tiên ngoài, Điều §: VIỆC HIẾN SỐ SÁCH SINH, TỬ, GIÁ THỦ TRONG LÀNG

Khi người nào mà có việc ấy thời phai dén nhà lý trưởng bien vào sổ, nếu người lý trưởng đi vắng thời cử ngày sóc vọng,

lý phó đem số ra sử hội đồng để người thư ký biên vào số cũng

dược Việc giá thú ai là trai gái trong làng mà lấy nhau thời phải

nộp 200 khẩu trầu, Liên lan giai 12 quan, Mấy lại nộp lão tuần

miếu 1 quan Ai là củn trai làng khắc lấy con gấi làng nhà thời

phải nộp 400 khẩu trầu, tiên lan giai 24 quan, mấy lại nộp lão tudn miếu 2 quan tiền ấy đều phải đem đến nhà thủ quỹ biên nhận, còn trầu thị giao cho mõ đem biểu các ông sắc, bằng, tổng

lý ki cựu nhất nHị trương ngũ trưởng trở lên Mấy ba lích lão hai tích viên tồn, viên mới, mỗi tích 10 khẩu, mà phải cho mỡ 3

tiên để đem trầu đi biểu Như người nào có cắc công việc ấy mà

không đến lý trưởng trước bạ, hai ba lần không ra số hội đồng để biến, thời phạt người ấy 3 quan 6 tiền và 5Ú khẩu trâu, nếu người

ẩy không chịu thời Hội đồng niêm yết tên người ấy ở công sở,

cấm không cho đi việc dân việc làng một nam

Điều 6: VIỆC ĐỀ - ĐƯỜNG

Pham quan đề mấy đường di trong lãng ngoài đồng: thời có nhân dỉnh trong 9 ngõ chia nhau mà đấp, địa khuyến nông ở

ngoài đồng thời tuần nhiên phải đấp, ngoài hãi thời phiên km

phải quai dân Như các đường ấy bỏ lở nất mã không đấp người

lục lộ đã bảo hai, ba lần mà vẫn không đấp, thời phạt người ngõ

ấy, phiên ấy ba quan 6 tiền để xung công

Điểu 7: VIỆC CHỊ TIỂU THẾ BỒNG

Mỗi năm chỉ tiêu: Thứ chỉ mỗi người 5 đồng bạc, chỉ chánh

tổng Ấ đẳng phó tổng 1 đẳng, hội trưởng thủ quỹ, thư ký môi

người 18 đồng Lục lộ 12 đồng, lý trưởng 50 đồng phó lý đương

mỗi người 18 đồng Nghị viên kiêm kỹ mục mỗi người 4 đồng

Những số tiên ấy lấy ở công quỹ mà chỉ, cứ mdi năm hai kỳ thắng

6 vã tháng Chạn được lĩnh Còn tiên 50 đồng chỉ cho lý trưởng

thời lấy ở công quỹ 20 đồng còn 30 đồng và lễ thượng hạ điền, lễ

lống trùng mỗi lễ tiền 40 quan, lễ bổ bổ thuế ngân bốn đồng và

tiên mua số biên lai mỗi quyển 5 hào, mấy số tiền chỉ chánh phó

tổng đốc thuế, thời khi bổ thuế Liên phải chiểu số ruộng tư 429

mẫu bổ cho đếu, đem bổ theo mấy chánh cùng để giao cho lý trưởng một thể

)iểu 8: VIỆC: CÔNG ĐIỂN

23 mẫu đặt làm ruộng tế trong 10 tích có thứ hậc, còn bao

nhiêu chia làm 14 giáp, cũng chiếu phần cây cấy để thổi xôi thờ,

còn thuế công 23 mẫu và thuế thổ 27 mẫu công dân, bán trương đều lấy tiến công quỹ mà nộp

3iêu 9: CONG VIRC CHAU THO

614 mẫu, số đất Ấy trừ cấp cho ngạch lỉnh 46 người mỗi người 3 mẫu, lất cả 138 mẫu Các người lính ấy phải ra thuế lấy, vòn đồng dân hiểu tả văn 5 sào, đặt cho những người làm cỗ hành

nghĩnh mỗi người 5 sào, lý phá đương làm vỗ thắng giếng, bà

người cộng 4 mẫu 5, chỉ sái từ 2 người I mẫu, chỉ người sái đỉnh

5 sào, chí 3 phường nhạc ] mẫu 5 chỉ 3 xóm trại 9 mẫu, còn

đồng dân hán chung 27 mẫu lấy tiền xung công còn bao nhiêu

chia 9 ngõ để đẳng cong su, chia lam 14 giáp để làm việc tế kỳ

phúc, mấy nhập Lịch hương đăng, các tiết lệ và thuế tổ cải điển

100 mẫu bao nhiêu thuế thổ nữa thời chia 14 giáp cùng chịu, đến như đất công ở trong làng xưa nay vẫn cho những người nghèo

khó ở nhờ, mỗi người 3 đến 4 thước, dân không lấy tiền thuế

3iểu E Trong làng ai có mua bắn ruộng nhà, đất cất, thời phải đến nhà

tổng lý nhận thực làm bằng

Điểu L1: Ai có điều gì mà khiếu nại, đòi đến tiên thứ chỉ, kỳ lý, nghị

viên, ký mục, thời phí tốn bao nhiêu trách cứ người ấy phải chịu Như người ấy không chịu, thời bất thân thuộc người ấy phải chịu

Còn như việc công dân mà quan có trất đòi, thời người nào lên

huyện lên tính đã có tiền tuế bổng chỉ rồi,

NÚI VỀ VIỆC TỤC LỆ

Điểu l: Việc sự thân trong làng cùng mấy làng Đấ

Sử cùng thờ đức Thượng đẳng thần kể quanh năm Lế tự ở Miếu Cả, chỉ có tháng 3

đại hội rước lên đình, thời những việc cùng làng dưới Đắc Sử

điều ước thể nào, bía ký dựng ở miếu rồi xin đính ở sau.

lều 2: VIỆU: CÚNG PHẬT

Trung làng có 4 chùa, cũng đã có ruộng chúa, đất chùa giao

cho người thủ tự phải sửa trầu, rượu, oắn quả xôi, lợn cũng Phật

rồi chia kính các gián chùa ấy Và phải đem kính hiếu tích xã

bình, mỗi chùa 84 phẩm và cổ lợn một chiếc, xôi 3 đấu, trần 100

khẩu, rượu một chai Chánh tổng mỗi chùa 30 phẩm gắn, giò lợn

một chiếu, trầu 100 khẩu, lý phó đương mỗi chùa oẩn 60 phẩm,

giỏ lợn một chiếc, nhưng mà lý trưởng nhận hai chùa, phó lý

nhận hai chùa mãy lại phải nộp tuần phiên, mỗi chùa 72 phẩm

oan, thịt lợn một phiến nộp thủ hạ chánh phó tổng thịt lợn một phiến, xôi một đấu Chùa nào khi có để nát, thời cứ các giấp trong chùa ấy phải tu bố lại Chùa Pháp Vũ 12 giấp nhận giữ,

chùa Thiên Phúc ha giấn nhận giứ Chùa Phật Linh 6 giảp nhận giữ, Chữa Ngục Tân 12 giáp nhận giữ

lẽ đến ngảy mồng 7, 8 9 thời người sấi từ phải sửa mãi ngày 12 phẩm cẩn lớn, 5U phẩm oan nhỏ, để tế mấy cỗ chay một thể Hai

việc ấy đã có ruộng công 3 sảo giao cho người sải từ cây cấy để

sửa lễ lễ rồi những cơm ấy chiểu lệ kính biếu, ngày 7 thẳng

tiiêng buổi sẵng thời lý trưởng phải biện gà một con, xôi 3 cần,

„ trầu $0 khẩu lâm lễ khai hạ, lễ rồi cả 10 tích uống

rượu đến buổi chiều hôm ấy, lý trưởng lại phải sửa cô chay (19

cỗ) mỗi cỗ oẳn lớn 10 chiếc, oẩn nhỗ 5 chiếc, cam sành 2 quả,

ché mat 2 bat, banh gio hai chiếc chuối tiêu 10 quả (do chuối ấy

ở trại Đường Lối phải biện cả) Lại giá ngoại 30 phẩm oản nhỏ

nữa để chí các hành, trầu 300 khẩu, buổi chiều hủm mồng 8,

mông 9 hai người phó lý đương biện lễ, cũng phải như thế, còn như rượu tế trong bà n rượu nếp mỗi ngày 8 đài, rượu cúc

mỗi ngày 4 đài, thời đã có các giáp lần lượt chỉnh biện, tế xong rồi, thời chia các tích trung đình Tích viên chính 3 ngày 7 cô

tích tư văn 3 ngày 7 cỗ, tích bình 3 ngày 9 cô tích viên tên, viên

mởi mỗi tích 3 ngày 6 cổ, lý phó đương 3 ngày 1 cổ, tích lão

thượng, lão trung, lão hạ, 3 tích 3 ngày, mỗi tích một cổ, cộng 3

cổ Tuần phiên và định 8 3 ngày 6 cô rưỡi Người viết câu đối

nửa cả, thợ may nửa cổ, trừ các tích xong rồi, còn biếu quan phụ mẫu mội cổ còn cán nhỏ mỗi ngây biếu điểu văn 2 phẩm, biểu

chủ tế 4 phẩm hành lễ 15 phẩm công sai 16 phẩm (tiệc xã bình)

lại còn 36 phẩm lớn của sái từ phải biện ấy, thời đem chia hàng