02050007862 tomat hoạt Động quản lý di sản trò xuân phả (xã xuân trường, huyện thọ xuân, tỉnh thanh hóa)

02050007862 tomat hoạt Động quản lý di sản trò xuân phả (xã xuân trường, huyện thọ xuân, tỉnh thanh hóa) 02050007862 tomat hoạt Động quản lý di sản trò xuân phả (xã xuân trường, huyện thọ xuân, tỉnh thanh hóa)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ

NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ THANH

HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ DI SẢN TRÒ XUÂN PHẢ (XÃ XUÂN TRƯỜNG, HUYỆN THỌ XUÂN,

TỈNH THANH HÓA)

Chuyên ngành: Quản lý văn hóa

Mã số: 8319042

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

QUẢN LÝ VĂN HÓA

Hà Nội-2025

Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: TS Đỗ Thị Hương Thảo

Phản biện 1: PGS.TS Phạm Cao Quý

Phản biện 2: TS Đinh Đức Tiến

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận thạc sĩ họp tại: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 08 giờ ngày 02 tháng 04 năm 2025

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trò Xuân Phả, hay còn gọi là "Ngũ quốc lân bang đồ tiến cống", là một tổ hợp 5 trò diễn đặc sắc ở làng Xuân Phả,

xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa Trò diễn này mang giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và tinh thần, phản ánh sự đa dạng văn hóa và sáng tạo của cộng đồng nơi đây Năm 2016, Trò Xuân Phả được Bộ Văn hóa, Thể thao

và Du lịch ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Trò Xuân Phả được hình thành qua sự tích hợp của nhiều lớp văn hóa, qua nhiều thời kỳ từ cung đình đến diễn xướng dân gian, do đó trò diễn bao chứa phức hợp các giá trị lịch sử, khoa học, xã hội, tinh thần Trò diễn này mang ý nghĩa biểu trưng cho quan hệ bang giao Đại Việt trong lịch

sử, thể hiện qua các trò Ngô Quốc, Chiêm Thành, Ai Lao, Hoa Lang và Tú Huần

Mặc dù được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, Trò Xuân Phả vẫn đối mặt với nhiều thách thức Tính chất "mong manh" và "dễ bị tổn thương" của di sản phi vật thể khiến Trò Xuân Phả dễ bị ảnh hưởng bởi những thay đổi của xã hội hiện đại Xu hướng "sân khấu hóa", "đồng phục hóa", thay đổi thành phần diễn viên, sử dụng đạo cụ công nghiệp, "giải thiêng hóa" giá trị, sự chi phối của lợi ích kinh tế đều tác động trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển bền vững của Trò Xuân Phả Để bảo vệ và phát huy di sản một cách hiệu quả, việc xác định những vấn

đề tồn tại và tìm giải pháp phù hợp là điều cấp thiết

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Luận văn phân tích các công trình nghiên cứu về Trò Xuân Phả, cho thấy sự tập trung chủ yếu vào mô tả, tìm hiểu không gian phân bố trò diễn, cách thức trình diễn, tạo hình nhân vật, đặc trưng, ý nghĩa của trò diễn Tuy nhiên, công tác quản lý giá trị di sản trò diễn gần như chưa được quan tâm đặc biệt

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn hướng đến mục tiêu phân tích, đánh giá thực

tế hoạt động quản lý di sản Trò Xuân Phả, tập trung vào

cách thức cộng đồng quản lý di sản, nhằm đưa ra những đề xuất, phương án đẩy mạnh vai trò của các bên trong hoạt động quản lý di sản Trò Xuân Phả, đặc biệt nâng cao vai trò của cộng đồng di sản

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Hoạt động quản lý Trò Xuân Phả ở xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, thể hiện trên các khía cạnh quản lý Nhà nước và sự tham gia của cộng đồng Phạm

vi nghiên cứu chính là làng Xuân Phả, xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa

5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tài liệu chính sử Việt Nam thời trung đại, tư liệu phỏng vấn, khảo sát thu thập được từ quá trình điền dã thực địa, các công trình nghiên cứu chuyên khảo, các bài viết đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành, các khóa luận, luận văn, luận án liên quan đến Trò Xuân Phả

và công tác bảo vệ, phát huy trò diễn này, các hiến chương, công ước quốc tế, các văn bản pháp luật, các văn bản của cơ quan quản lý Nhà nước các cấp của Bộ Văn hóa Thể thao

và Du lịch, cũng như của tỉnh Thanh Hóa

Luận văn sử dụng phương pháp khảo cứu văn bản, điền dã văn hóa học và quan sát, phỏng vấn trực tiếp, định lượng và định tính để xử lý tư liệu

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn đóng góp góc nhìn vào công tác quản lý văn hóa, cụ thể là hoạt động quản lý nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản Trò Xuân Phả, giúp người quản lý, người quan tâm đến Trò Xuân Phả có những phương án hiệu quả và bền vững trong công tác quản lý bảo vệ và phát huy di sản Trò

Xuân Phả

7 Bố cục luận văn:

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của Luận văn được trình bày thành

03 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và địa bàn nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý di sản Trò

Xuân Phả

Chương 3: Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp

nâng cao hiệu quả công tác quản lý Trò Xuân Phả

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ

ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1.1 Khái niệm và các lý thuyết tiếp cận

1.1.1 Quản lý di sản văn hóa: Khái niệm và hướng tiếp cận

Luận văn phân tích khái niệm quản lý, văn hóa, di sản văn hóa, di sản văn hóa phi vật thể, quản lý Nhà nước về di sản văn hóa, quản lý di sản văn hóa phi vật thể, vai trò của cộng đồng trong quản lý di sản

1.1.2 Phát triển bền vững và hướng tiếp cận lý thuyết Di sản sống

Tác giả giới thiệu khái niệm phát triển bền vững, cách tiếp cận di sản sống, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản theo hướng phát triển bền vững, bảo đảm sự hài hòa giữa các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường, đồng thời tôn trọng các giá trị văn hóa và truyền thống của cộng đồng

1.1.3 Vai trò và sự tham gia của cộng đồng

Tác giả khẳng định vai trò quan trọng của cộng đồng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, nhấn mạnh sự cần thiết của việc trao quyền cho cộng đồng, tạo cơ chế tham gia, hỗ trợ tài chính, nâng cao nhận thức, và thúc đẩy sự hợp tác giữa cộng đồng với các cơ quan quản lý di sản

1.2 Trò Xuân Phả

1.2.1 Vài nét về làng Xuân Phả

Làng Xuân Phả nằm ở vùng đồng bằng ven sông Chu, với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp Cộng đồng dân cư làng Xuân Phả chủ yếu là người Kinh, với truyền thống văn hóa lâu đời, gắn bó với nghề nông và hoạt động văn hóa truyền thống Làng Xuân Phả là nơi lưu giữ và phát triển Trò Xuân Phả, một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, phản ánh sự đa dạng và sáng tạo của cộng đồng địa phương

1.2.2 Lịch sử hình thành và hình thức diễn xướng của Trò Xuân Phả

Luận văn phân tích lịch sử hình thành, hình thức diễn xướng, ý nghĩa và các trò diễn trong Trò Xuân Phả, bao gồm: Tú Huần, Ngô Quốc, Chiêm Thành, Ai Lao, Hoa

Lang, Kéo hội và Chạy giải

1.2.3 Giá trị của Trò Xuân Phả

Luận văn phân tích giá trị lịch sử, khoa học, và văn hóa của Trò Xuân Phả, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo

vệ và phát huy giá trị di sản này

Trong chương này, phần cơ sở lý luận gồm các khái niệm, lý thuyết và cách tiếp cận về di sản văn hóa phi vật thể, quản lý di sản văn hóa, quản lý Nhà nước về di sản văn hóa lý thuyết về di sản sống và tiếp cận theo hướng phát triển bền vững, lý lý thuyết về vai trò và sự tham dự của cộng đồng và các bên liên quan góp phần tạo tiền đề lý luận cho công tác nhận thức, tiếp cận và định hướng phương thức quản lý di sản Trò Xuân Phả Sự áp dụng linh hoạt các khái niệm, lý thuyết và những cách tiếp cận nói trên vào những vấn đề nội tại của Trò Xuân Phả sẽ giúp việc quản lý để bảo

vệ và phát huy giá trị di sản diễn này được thực hiện hiệu quả hơn, cập nhật hơn để phù hợp với thực trạng hiện tại của

di sản

Trò Xuân Phả hay Ngũ quốc lân bang đồ tiến cống ở

Xuân Phả tích hợp nhiều giá trị di sản trên nhiều khía cạnh

Là một tổ hợp nghệ thuật múa, hát và các trò diễn đặc sắc của dân gian xứ Thanh, Trò Xuân Phả truyền tải thông điệp lịch sử về mối quan hệ bang giao Đại Việt với các quốc gia lân bang, đồng thời góp phần tô điểm vào sự đa dạng của kho tàng văn hóa dân gian Thanh Hóa Trò Xuân Phả không chỉ là một trò diễn nghệ thuật mà còn là biểu tượng của sự bang giao quốc tế và sức mạnh quốc gia Đại Việt thời trung đại Trò diễn này đã trải qua nhiều thời kỳ lịch sử, tích hợp trong nó từ yếu tố dân gian đến cung đình, phản ánh sự hưng thịnh và vị thế của vương triều Lê Sơ Trò Xuân Phả không chỉ mang tính quốc gia, quốc tế mà còn chứa đựng yếu tố dân gian bản địa, thể hiện qua các trò Kéo hội, Chạy giải và điệu múa Tú Huần Sự kết hợp giữa yếu tố văn hóa ngoại

sinh và văn hóa dân gian đã tạo nên sức sống bền bỉ của Trò Xuân Phả trong suốt hơn 10 thế kỷ qua Việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản của Trò Xuân Phả không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày nay.

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ

DI SẢN TRÒ XUÂN PHẢ 2.1 Chủ thể và cơ chế quản lý:

2.1.1 Chủ thể quản lý Nhà nước

Chương trình bày rõ cấu trúc quản lý di sản văn hóa theo ngành dọc, từ cấp trung ương đến cấp xã, với các đơn

vị quản lý Nhà nước di sản Trò Xuân Phả tại Thanh Hóa: UBND tỉnh Thanh Hóa, Sở VH,TT&DL Thanh Hóa, Trung tâm Nghiên cứu lịch sử và Bảo tồn Di sản văn hóa Thanh Hóa, Phòng Văn hóa và Thông tin UBND huyện Thọ Xuân, Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Xuân Trường Luận văn phân tích vai trò của từng cơ quan trong việc thực thi chính sách di sản văn hóa phi vật thể, đặc biệt là đối với Trò Xuân Phả

2.1.2 Chủ thể cộng đồng

Luận văn nhấn mạnh vai trò của cộng đồng làng Xuân Phả, xã Xuân Trường trong việc quản lý di sản văn hóa phi vật thể Trò Xuân Phả, thể hiện qua vai trò của 6 thôn, các trưởng thôn, các nghệ nhân và sự tham gia của toàn bộ người dân làng Luận văn tập trung vào sự tham gia chủ động của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy di sản, thể hiện qua các hoạt động phục hồi di sản, truyền dạy di sản, và quảng bá di sản

2.1.3 Mô hình và cơ chế quản lý

Phân tích mô hình tổ chức quản lý di sản Trò Xuân Phả, thể hiện sự phân cấp rõ ràng từ cấp tỉnh xuống cấp xã,

và sự phối hợp ngang giữa chính quyền và cộng đồng Luận văn chỉ ra điểm mạnh và điểm yếu của mô hình quản lý theo chiều dọc, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải củng cố

cơ chế phối hợp ngang giữa chính quyền và cộng đồng để

tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào quá trình quản lý

và nhận được hỗ trợ về tài chính và chuyên môn

2.2 Thực trạng hoạt động quản lý Trò Xuân Phả

2.2.1 Hoạt động phục hồi trò diễn

Luận văn phân tích quá trình phục hồi Trò Xuân Phả

từ năm 1990, thành lập đội múa Trò Xuân Phả, vai trò của đội nền, và sự quan tâm của chính quyền trong việc bảo vệ

và phát huy di sản Luận văn nhấn mạnh vai trò của đội nền, những người đã góp phần quan trọng trong việc khôi phục

và duy trì trò diễn, đồng thời phân tích những thách thức hiện tại của đội nền, đặc biệt là về vấn đề tuổi tác và kỹ năng đánh trống

2.2.2 Hoạt động truyền dạy trò diễn

Phân tích hoạt động truyền dạy trò diễn tại từng thôn làng, vai trò của Ban tổ chức Lễ hội Xuân Phả, và việc truyền dạy cho học sinh trường trung học cơ sở Luận văn nhấn mạnh vai trò của Ban tổ chức Lễ hội Xuân Phả, sự tham gia tích cực của người dân các thôn, và việc truyền dạy cho học sinh trường trung học cơ sở, góp phần tạo nguồn nhân lực mới cho việc bảo tồn và phát huy di sản

2.2.3 Hoạt động nghiên cứu khoa học

Thực trạng công tác nghiên cứu phục vụ bảo vệ Trò Xuân Phả, sự xuất hiện cuốn sách Điệu khiêu vũ Xuân Phả của tác giả Đỗ Hứa, và những hạn chế trong công tác nghiên cứu khoa học Luận văn chỉ ra những hạn chế trong công tác nghiên cứu khoa học, như việc thiếu đầu tư kinh phí, thiếu

sự thống nhất về nguồn gốc của Trò Xuân Phả và sự thiếu chuyên nghiệp trong việc thu thập và xử lý dữ liệu

2.2.4 Hoạt động vinh danh nghệ nhân

Luận văn phân tích việc vinh danh nghệ nhân Trò Xuân Phả, vai trò của nghệ nhân trong việc bảo vệ và phát huy di sản, và những chính sách hỗ trợ đối với nghệ nhân Luận văn nhấn mạnh vai trò quan trọng của nghệ nhân trong việc bảo tồn và phát huy di sản, đồng thời phân tích những chính sách hỗ trợ và những hạn chế trong việc hỗ trợ nghệ nhân

2.2.5 Hoạt động bảo tồn các di sản văn hóa vật thể liên quan đến trò diễn

Luận văn phân tích việc bảo tồn Nghè Đệ Nhất và chùa Tạu, tạo thành không gian văn hóa truyền thống gắn liền với Trò Xuân Phả

2.2.6 Hoạt động quảng bá, phát huy giá trị trò diễn

Luận văn phân tích hoạt động quảng bá, phát huy giá trị trò diễn, vai trò của đội nền và sự phối hợp giữa chính quyền và cộng đồng trong việc quảng bá di sản

Nhìn chung, công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản Trò Xuân Phả đã bước đầu đi theo hướng tiếp cận phát triển bền vững khi thực hiện song song các vai trò: phục hồi thành công lễ hội Xuân Phả năm 2001, duy trì biểu diễn tại cộng đồng địa phương như một “món ăn tinh thần” không thể thiếu hàng năm của người dân Xuân Trường, tăng cường truyền dạy cho thế hệ học sinh trung học cơ sở để làm dày nguồn nhân lực thực hành của trò diễn, tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu khoa học với mục tiêu lập được hồ sơ di sản văn hóa Trò Xuân Phả trình UNESCO đưa vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại, đầu tư cho “đội nền” Trò Xuân Phả làm lực lượng chính trong việc đem trò diễn đến sâu rộng hơn các tỉnh thành, đẩy mạnh quảng bá phát huy giá trị di sản trò diễn gắn với phát triển du lịch đến mọi miền Tổ quốc

Sự tồn tại bền vững của Trò Xuân Phả có lẽ bởi giá trị

và ý nghĩa của trò diễn này trong tâm thức người dân làng Xuân Phả Họ truyền tai nhau từ đời này sang đời khác về nguồn gốc, điệu múa, lời hát… và cứ thế thực hành cho đến ngày nay Họ đều là những người nông dân tay cuốc tay cày, hôm nay họ có thể là nghệ nhân biểu diễn trên sân khấu, nhưng ngày mai họ là những người nông cày cấy ngoài ruộng đồng Đặt trong bối cảnh kinh tế - xã hội có nhiều đổi thay, có lẽ cần tạo thêm động lực cả về vật chất cũng như chuyên môn, để họ tiếp duy trì, gắn bó nhiệt huyết với di sản

CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TRÒ XUÂN PHẢ

3.1 Đánh giá thực trạng hoạt động quản lý nhằm bảo vệ

và phát huy giá trị di sản:

3.1.1 Kết quả đạt được

Tác giả trình bày những kết quả tích cực đạt được trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản Trò Xuân Phả, bao gồm:

Phục hồi di sản: Thành công trong việc khôi phục Trò Xuân Phả từ năm 1990, với sự ra đời của "đội nền" - lực lượng cốt cán trong việc bảo tồn và phát huy di sản Truyền dạy di sản: Đã triển khai truyền dạy cho học sinh trường trung học cơ sở, góp phần tạo nguồn nhân lực mới cho việc bảo tồn và phát huy di sản

Nghiên cứu khoa học: Sự xuất hiện cuốn sách "Điệu khiêu vũ Xuân Phả" của tác giả Đỗ Hứa, góp phần lưu giữ

và truyền tải kiến thức về di sản thông qua tư liệu thành văn Vinh danh nghệ nhân: Việc phong tặng danh hiệu

"Nghệ nhân ưu tú" cho 14 nghệ nhân Trò Xuân Phả, thể hiện

sự ghi nhận và tôn vinh giá trị nghệ thuật của họ

Bảo tồn di sản văn hóa vật thể liên quan: Việc bảo tồn Nghè Đệ Nhất và chùa Tạu, tạo thành không gian văn hóa truyền thống gắn liền với Trò Xuân Phả

Quảng bá di sản: Trò Xuân Phả được đưa đi biểu diễn tại nhiều nơi, góp phần quảng bá và phát huy giá trị văn hóa của di sản

3.1.2 Những tồn tại, hạn chế

Phân tích những hạn chế trong công tác quản lý, bao gồm:

Đội ngũ cán bộ quản lý cấp xã: Thiếu chuyên môn, kinh nghiệm và sự am hiểu về di sản Trò Xuân Phả Truyền dạy di sản: Thiếu sự đầu tư và hỗ trợ về kinh phí, thiếu người kế thừa kỹ năng đánh trống

Nghiên cứu khoa học: Thiếu sự đầu tư kinh phí, thiếu

sự thống nhất về nguồn gốc của Trò Xuân Phả