So với NAFTA, USMCA có nhiều điều khoản mới và điều chỉnh quan trọng,đặc biệt là các quy định về quy tắc xuất xứ trong ngành ô tô, tiêu chuẩn lao động, mởcửa thị trường nông sản và thươn
TỔNG QUAN HIỆP ĐỊNH USMCA
Giới thiệu về hiệp định USMCA
Hiệp định Hoa Kỳ-Mexico-Canada (USMCA) được ký kết để thay thế NAFTA và có hiệu lực từ 1/7/2020 Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, USMCA nhằm hiện đại hóa quy tắc thương mại, thúc đẩy công bằng kinh tế giữa Hoa Kỳ, Mexico và Canada, đồng thời nâng cao tiêu chuẩn lao động và bảo vệ môi trường Hiệp định này phản ánh sự chuyển dịch của nền kinh tế hiện đại, đặc biệt là sự phát triển của thương mại điện tử và các ngành công nghiệp công nghệ cao Với sự tham gia của ba nền kinh tế lớn, USMCA củng cố chuỗi cung ứng nội địa và giúp Bắc Mỹ duy trì vị thế cạnh tranh trước các đối thủ toàn cầu, đặc biệt là Trung Quốc.
Sự khác biệt giữa hiệp định USMCA và NAFTA
Hiệp định USMCA, so với NAFTA, đã mang lại nhiều thay đổi quan trọng, phản ánh các ưu tiên mới của Mỹ, Canada và Mexico Những điều chỉnh này không chỉ ảnh hưởng đến các ngành công nghiệp lớn mà còn tác động đến chính sách lao động, bản quyền và thương mại số.
Thứ nhất, USMCA thay đổi mạnh mẽ các quy định về sản xuất ô tô
Hiệp định USMCA đã nâng tỷ lệ linh kiện có nguồn gốc từ Bắc Mỹ cần thiết để miễn thuế xuất khẩu xe từ 62,5% lên 75%, nhằm thúc đẩy sản xuất trong khu vực Ngoài ra, 40-45% giá trị xe phải được sản xuất tại các khu vực có mức lương tối thiểu 16 USD/giờ, chủ yếu ở Mỹ và Canada, nhằm ngăn chặn việc chuyển dây chuyền sản xuất sang Mexico với chi phí nhân công thấp hơn USMCA cũng yêu cầu thép và nhôm sử dụng trong ô tô phải có xuất xứ từ Bắc Mỹ, bảo vệ ngành công nghiệp luyện kim trong khu vực.
Thứ hai, USMCA điều chỉnh các quy định về thương mại nông nghiệp giữa ba nước
NAFTA không làm thay đổi đáng kể chính sách bảo hộ ngành sữa của Canada, gây khó khăn cho Mỹ trong việc tiếp cận thị trường này Tuy nhiên, với USMCA, Canada đã cam kết mở cửa 3,5% thị trường sữa trị giá 16 tỷ USD cho nông dân Mỹ và cho phép tăng xuất khẩu một số sản phẩm từ sữa sang Canada Đổi lại, Mỹ sẽ không tiếp tục gây áp lực buộc Canada phải loại bỏ hệ thống "quản lý cung ứng" nhằm bảo vệ nông dân nội địa Bên cạnh đó, USMCA cũng nâng hạn ngạch miễn thuế cho các sản phẩm nông nghiệp khác như thịt gà, trứng và gia cầm từ Mỹ xuất khẩu sang Canada.
Thứ ba, USMCA cải thiện quyền lợi của người lao động, đặc biệt là tại Mexico.
Dưới NAFTA, các công ty dễ dàng chuyển sản xuất sang Mexico để tận dụng mức lương thấp mà không phải lo lắng về quyền lợi của công nhân Tuy nhiên, USMCA đã cải thiện tình hình bằng cách cho phép Mỹ và Canada giám sát điều kiện lao động tại Mexico Nếu phát hiện vi phạm quyền lập công đoàn hoặc không đảm bảo mức lương công bằng, Mỹ và Canada có quyền yêu cầu điều tra và cấm nhập khẩu hàng hóa từ các nhà máy vi phạm Điều này tạo ra một sân chơi công bằng hơn và hạn chế tình trạng di dời nhà máy để giảm chi phí lao động.
Thứ tư, USMCA cập nhật các quy định về bản quyền và thương mại số
NAFTA được thành lập vào những năm 1990, thời điểm mà thương mại điện tử chưa phát triển mạnh, dẫn đến việc hiệp định này thiếu các quy định về thương mại số và bảo vệ bản quyền trong môi trường kỹ thuật số USMCA đã bổ sung những điều khoản quan trọng, bao gồm việc kéo dài thời gian bảo hộ bản quyền tại Canada từ 50 lên 70 năm sau khi tác giả qua đời, tương đương với quy định của Mỹ Hiệp định cũng cấm kiểm tra hải quan đối với các sản phẩm kỹ thuật số như âm nhạc, trò chơi điện tử và sách điện tử, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại số giữa ba nước Đặc biệt, USMCA không yêu cầu các công ty công nghệ phải lưu trữ dữ liệu người dùng trong nước, giúp các doanh nghiệp công nghệ hoạt động xuyên biên giới dễ dàng hơn.
Thứ năm, USMCA thay đổi cơ chế giải quyết tranh chấp giữa các nhà đầu tư và chính phủ
Dưới NAFTA, các công ty có quyền kiện chính phủ tại các tòa án quốc tế nếu cảm thấy bị đối xử bất công, điều này có thể gây bất lợi cho chính phủ khi ban hành chính sách có lợi cho người dân nhưng ảnh hưởng đến lợi nhuận doanh nghiệp Tuy nhiên, USMCA đã giảm thiểu cơ chế giải quyết tranh chấp này, chỉ cho phép kiện trong một số trường hợp nhất định, như khi chính phủ Mexico tịch thu tài sản hoặc phân biệt đối xử với nhà đầu tư nước ngoài trong một số ngành cụ thể.
USMCA đã điều chỉnh chính sách bảo hộ dược phẩm nhằm giảm giá thuốc, khác với NAFTA khi không có quy định cụ thể về thời gian bảo hộ sáng chế thuốc sinh học Ban đầu, USMCA đề xuất thời hạn độc quyền 10 năm cho các loại thuốc này, nhưng đã bị loại bỏ dưới áp lực từ Đảng Dân chủ Mỹ để ngăn chặn việc tăng giá thuốc Thêm vào đó, USMCA cũng xóa bỏ quy định gia hạn bằng sáng chế cho các loại thuốc cũ nếu có thay đổi về cách sử dụng, từ đó thúc đẩy quá trình đưa thuốc generic giá rẻ ra thị trường.
Cuối cùng, USMCA bổ sung một số điều khoản về bảo vệ môi trường
USMCA yêu cầu ba nước tuân thủ Nghị định thư Montreal năm 1987 về loại bỏ chất gây hại cho tầng ozone, điều mà NAFTA không quy định rõ ràng Ngoài ra, hiệp định này cũng yêu cầu tuân thủ các hiệp ước quốc tế về bảo vệ động vật hoang dã, sinh vật biển và vùng đất ngập nước Tuy nhiên, một điểm khác biệt lớn so với nhiều hiệp định thương mại hiện đại là USMCA không đề cập đến biến đổi khí hậu.
USMCA đã có nhiều điều chỉnh so với NAFTA để phù hợp với bối cảnh kinh tế hiện đại, bảo vệ các ngành sản xuất trong nước và đảm bảo quyền lợi cho người lao động Ngoài ra, hiệp định này còn thúc đẩy thương mại số và điều chỉnh chính sách về môi trường và dược phẩm Mặc dù vẫn còn tranh cãi, USMCA được coi là phiên bản cập nhật toàn diện và cân bằng hơn so với NAFTA.
Những cam kết chính trong USMCA
Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2020, thay thế cho Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) Đây là kết quả của hơn hai năm đàm phán căng thẳng, mang đến nhiều thay đổi quan trọng trong chính sách thương mại giữa ba quốc gia.
So với NAFTA, USMCA có những cam kết chặt chẽ hơn về quy tắc xuất xứ, lao động, sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, nông nghiệp và cơ chế giải quyết tranh chấp Dưới đây là những nội dung cam kết quan trọng nhất trong hiệp định này.
* Quy tắc xuất xứ trong ngành ô tô: siết chặt sản xuất nội địa
Một trong những thay đổi lớn nhất của USMCA là nâng cao yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa trong ngành ô tô.
Tỷ lệ nội địa hóa đã tăng từ 62,5% lên 75%, điều này có nghĩa là để được hưởng thuế suất 0%, ít nhất 75% linh kiện ô tô cần phải được sản xuất tại Mỹ, Canada hoặc Mexico.
Lương tối thiểu 16 USD/giờ yêu cầu ít nhất 40-45% giá trị của xe phải được sản xuất tại các nhà máy với mức lương này, điều này cao hơn nhiều so với mức lương trung bình của công nhân tại Mexico.
Mục tiêu của điều khoản này:
- Giảm sự phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu từ Trung Quốc và các nước ngoài khu vực.
- Thúc đẩy sản xuất ô tô nội địa trong khu vực Bắc Mỹ.
- Bảo vệ việc làm và tăng lương cho công nhân, đặc biệt là tại Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, quy định này có thể khiến chi phí sản xuất ô tô tăng cao, ảnh hưởng đến giá thành xe hơi tại Bắc Mỹ.
* Tiêu chuẩn lao động: cải cách và giám sát chặt chẽ hơn
Một trong những yêu cầu quan trọng của Hoa Kỳ là cải thiện tiêu chuẩn lao động tại Mexico để giảm chênh lệch tiền lương giữa hai quốc gia Để đạt được điều này, Mexico cần sửa đổi luật lao động nhằm bảo vệ quyền lợi của công nhân.
- Quyền thành lập công đoàn độc lập để bảo vệ lợi ích người lao động.
- Cấm lao động cưỡng bức và bảo vệ quyền lợi lao động nữ.
- Tăng cường cơ chế giám sát lao động, trong đó Hoa Kỳ có quyền kiểm tra các nhà máy Mexico để đảm bảo tuân thủ cam kết.
Quy định này không chỉ nâng cao thu nhập cho công nhân Mexico mà còn có khả năng làm giảm sức cạnh tranh của quốc gia trong việc thu hút đầu tư nước ngoài.
* Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ: gia hạn thời gian bảo hộ
USMCA bao gồm các điều khoản quan trọng về quyền sở hữu trí tuệ (IP) nhằm bảo vệ lợi ích cho các công ty trong lĩnh vực công nghệ, dược phẩm và sáng tạo nội dung.
- Gia hạn thời gian bảo hộ bằng sáng chế dược phẩm từ 8 lên 10 năm.
- Bảo vệ bản quyền nội dung số, phần mềm và dữ liệu doanh nghiệp.
- Cấm ép buộc chuyển giao công nghệ từ công ty nước ngoài khi đầu tư vào thị trường nội địa.
Tác động của quy định này:
- Tạo điều kiện cho các công ty công nghệ và dược phẩm phát triển sản phẩm mới mà không sợ bị sao chép.
- Nhưng cũng có thể làm giá thuốc và công nghệ tăng cao, ảnh hưởng đến người tiêu dùng.
* Thị trường nông nghiệp: Mỹ mở rộng xuất khẩu, Canada nhượng bộ
USMCA thay đổi một số điều khoản quan trọng liên quan đến thương mại nông sản, đặc biệt là giữa Mỹ và Canada.
- Canada mở cửa 3,6% thị trường sữa cho Mỹ – giúp các nhà sản xuất sữa Mỹ có thể xuất khẩu nhiều hơn.
- Bãi bỏ hệ thống giá sàn đối với sữa protein siêu lọc, giúp Mỹ dễ dàng cạnh tranh hơn tại thị trường Canada.
- Mexico cam kết tiếp tục nhập khẩu nông sản từ Mỹ mà không bị áp thuế, đặc biệt là bơ, cà chua và ngô.
Sự thay đổi này mang lại lợi ích cho Mỹ, nhưng đồng thời gây khó khăn cho ngành sản xuất sữa tại Canada và Mexico do phải cạnh tranh gay gắt với sản phẩm từ Mỹ.
* Cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại: Cải tiến nhưng vẫn giữ lại Chương 19
USMCA giữ lại Chương 19 của NAFTA, cho phép các quốc gia phản đối các chính sách thương mại không công bằng thông qua trọng tài độc lập Tuy nhiên, Hoa Kỳ đã hạn chế quyền kiện của doanh nghiệp đối với chính phủ trong các tranh chấp đầu tư.
- Bổ sung cơ chế giám sát thực thi cam kết lao động tại Mexico do Hoa Kỳ giám sát.
- Giới hạn quyền của các tập đoàn trong việc kiện chính phủ nếu chính sách kinh tế không thuận lợi cho họ.
Những thay đổi này giúp đảm bảo sự công bằng trong thương mại nhưng cũng làm giảm một số quyền lợi của các công ty lớn.
Ngoài ra, còn có một số cam kết như sau:
* Thương mại điện tử: mở rộng và bảo vệ dữ liệu
USMCA là hiệp định thương mại tự do đầu tiên giữa Mỹ, Mexico và Canada, bao gồm một chương riêng về thương mại điện tử nhằm thúc đẩy nền kinh tế số và bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng trực tuyến Các điều khoản quan trọng trong hiệp định này đóng vai trò then chốt trong việc phát triển thương mại điện tử và tạo ra một môi trường kinh doanh an toàn hơn cho tất cả các bên liên quan.
Thứ nhất, cấm đánh thuế thương mại điện tử giữa ba nước.
Một trong những thay đổi quan trọng nhất của USMCA là cấm các quốc gia thành viên áp thuế lên các sản phẩm kỹ thuật số, bao gồm:
- Phần mềm, sách điện tử, nhạc, phim và trò chơi trực tuyến.
Dữ liệu và dịch vụ kỹ thuật số, bao gồm lưu trữ đám mây và nền tảng thương mại điện tử, mang lại lợi ích lớn cho các doanh nghiệp công nghệ như Amazon, Google và Netflix, cho phép họ cung cấp dịch vụ xuyên biên giới mà không bị đánh thuế Điều này cũng giúp người tiêu dùng tiết kiệm chi phí, vì họ không phải trả thuế bổ sung khi mua sản phẩm số từ nước ngoài.
Thứ hai, cấm ép buộc lưu trữ dữ liệu trong nước.
USMCA cấm các quốc gia thành viên yêu cầu doanh nghiệp lưu trữ dữ liệu trong nước, tạo điều kiện thuận lợi cho các công ty công nghệ quốc tế Điều này cho phép các công ty như Google và Facebook lưu trữ dữ liệu người dùng trên máy chủ toàn cầu, thay vì phải đặt máy chủ tại Mỹ, Mexico hoặc Canada Nhờ đó, doanh nghiệp có thể tiết kiệm chi phí đầu tư vào hệ thống máy chủ nội địa khi mở rộng hoạt động ra nước ngoài.
Các nước có thể áp dụng quy định lưu trữ riêng nếu có lý do chính đáng liên quan đến an ninh quốc gia hoặc bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Thứ ba, cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân
USMCA yêu cầu các quốc gia thành viên phải xây dựng và thực thi các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, đặc biệt chú trọng đến các lĩnh vực nhạy cảm như tài chính và y tế.
Những quy định chính gồm có:
- Ngăn chặn hành vi thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân trái phép.
- Yêu cầu các nền tảng trực tuyến cung cấp chính sách bảo mật minh bạch.
- Hỗ trợ thương mại điện tử xuyên biên giới mà vẫn đảm bảo an toàn thông tin người dùng.
* Môi trường: ràng buộc chặt chẽ hơn
Môi trường là lĩnh vực quan trọng trong USMCA, nhằm chống biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo thương mại bền vững.
Thứ nhất, Mexico cam kết kiểm soát nạn đánh bắt cá trái phép.
QUÁ TRÌNH ĐÀM PHÁN VÀ KÝ KẾT USMCA
Bối cảnh trước khi đàm phán
2.1.1 Những vấn đề tồn tại của NAFTA
Thứ nhất là vấn đề cải cách ngành sản xuất và chuỗi cung ứng.
Một trong những vấn đề lớn của NAFTA là việc các công ty Mỹ chuyển dịch sản xuất sang Mexico để tận dụng chi phí lao động rẻ hơn, dẫn đến mất việc làm ở Mỹ, đặc biệt trong ngành sản xuất ô tô và dệt may Sự di chuyển này không chỉ gia tăng tỷ lệ thất nghiệp mà còn tạo ra bất bình đẳng về thu nhập giữa các khu vực Hơn nữa, chuỗi cung ứng không được NAFTA điều chỉnh hiệu quả, khiến sản xuất và phân phối hàng hóa ở Bắc Mỹ trở nên không đồng đều Việc sản xuất dịch chuyển sang Mexico đã khiến các nhà sản xuất Mỹ phải đối mặt với cạnh tranh gay gắt từ sản phẩm giá rẻ, làm cho ngành sản xuất trong nước không thể phát triển bền vững NAFTA không đưa ra quy định đủ mạnh để điều chỉnh tình trạng này, gây tổn hại lâu dài cho nền kinh tế sản xuất của Mỹ.
Thứ 2 là vấn đề mất cân bằng thương mại.
NAFTA đã tạo ra sự mất cân bằng thương mại rõ rệt giữa Mỹ và Mexico, với việc Mỹ chứng kiến thâm hụt thương mại gia tăng do nhập khẩu hàng hóa giá rẻ từ Mexico Các mặt hàng như thực phẩm, hàng tiêu dùng và sản phẩm điện tử đã tràn ngập thị trường Mỹ, đe dọa sản xuất nội địa Các nhà sản xuất Mỹ không thể cạnh tranh với giá rẻ từ Mexico, đặc biệt trong ngành công nghiệp nặng và chế tạo, dẫn đến mất việc làm và giảm thu nhập cho người lao động Mặc dù NAFTA mở ra cơ hội xuất khẩu cho Mexico, nhưng không đủ để giải quyết sự mất cân bằng thương mại Thâm hụt thương mại với Mexico là một trong những vấn đề lớn mà chính quyền Mỹ muốn khắc phục trong quá trình đàm phán lại NAFTA.
Vấn đề thứ ba là lao động và môi trường.
Mặc dù NAFTA có một số quy định về quyền lợi người lao động, nhưng các điều khoản này không đủ mạnh để bảo vệ họ, đặc biệt là tại Mexico Các công ty thường tận dụng chi phí lao động thấp ở Mexico, nơi mà điều kiện làm việc vẫn chưa được cải thiện đáng kể.
Hiệp định NAFTA giữa Mỹ và Canada đã tạo ra sự bất bình đẳng trong thu nhập và quyền lợi lao động, khiến người lao động Mỹ cảm thấy thiệt thòi khi phải cạnh tranh với lao động giá rẻ từ Mexico Hơn nữa, NAFTA thiếu các quy định chặt chẽ về bảo vệ môi trường, dẫn đến khai thác tài nguyên thiên nhiên không bền vững, gây hại cho hệ sinh thái và cộng đồng Các công ty đã tận dụng các quy định lỏng lẻo để giảm chi phí sản xuất mà không cần tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường cao hơn, gây ra tác động tiêu cực lâu dài đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng môi trường sống.
Thứ tư là vấn đề quyền sở hữu trí tuệ.
NAFTA đối mặt với vấn đề lớn về quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong các ngành công nghiệp sáng tạo và công nghệ Mặc dù có các điều khoản bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nhưng chúng không đủ mạnh để ngăn chặn sao chép và vi phạm bản quyền, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao và dược phẩm Hệ thống pháp lý yếu kém của Mexico đã biến nước này thành điểm đến cho sản phẩm giả mạo, ảnh hưởng nghiêm trọng đến các công ty Mỹ trong lĩnh vực công nghệ Điều này làm giảm động lực đổi mới sáng tạo khi quyền lợi của các nhà phát minh không được bảo vệ đầy đủ NAFTA thiếu các biện pháp mạnh mẽ để giải quyết vấn đề này, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp Mỹ trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ.
Vấn đề thứ năm là phương thức giải quyết tranh chấp.
Một trong những điều khoản gây tranh cãi trong NAFTA là cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư và thương mại, đặc biệt là giữa các nhà đầu tư và chính phủ Cơ chế này cho phép các công ty khởi kiện chính phủ nếu quyền lợi của họ bị xâm phạm, dẫn đến nhiều vụ kiện nổi bật giữa các công ty và chính phủ Mexico, Canada.
Một số quốc gia cho rằng cơ chế giải quyết tranh chấp hiện tại quá thiên vị cho các công ty lớn và nhà đầu tư, dẫn đến sự bất công đối với quyền lợi của chính phủ và lợi ích công cộng Điều này cản trở khả năng thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường và công bằng xã hội mà không lo sợ bị kiện Do đó, cải cách cơ chế này là yêu cầu quan trọng trong quá trình đàm phán lại NAFTA.
Thứ sáu, chính sách về nông sản cũng rất quan trọng.
Một vấn đề lớn trong NAFTA là chính sách nông sản, đặc biệt là trợ cấp và thuế quan Trong khi Mexico và Canada có chính sách nông nghiệp mạnh mẽ, Mỹ cảm thấy bất lợi khi không thể bảo vệ sản xuất nông sản trước sự cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu giá rẻ Nông dân Mỹ, đặc biệt ở miền Nam và Trung Tây, gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với giá nông sản nhập khẩu như ngô, đậu tương và thực phẩm chế biến sẵn Mặc dù NAFTA đã giảm bớt một số rào cản thuế quan, nhưng thiếu quy định công bằng về trợ cấp và bảo vệ sản phẩm nông sản đã gây khó khăn cho nông dân Mỹ trong việc duy trì sản xuất và bảo vệ thu nhập Vấn đề này trở thành điểm nóng trong các cuộc đàm phán lại NAFTA, khi chính quyền Mỹ yêu cầu biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn cho ngành nông nghiệp.
Thứ bảy là vấn đề cơ sở hạ tầng và logistics.
Một vấn đề quan trọng trong NAFTA là cơ sở hạ tầng và logistics giữa Mỹ, Mexico và Canada Mặc dù đã có sự cải thiện về tuyến đường giao thông, nhưng thiếu cơ chế hợp tác phát triển hạ tầng đồng bộ đã gây ra khó khăn trong việc lưu thông hàng hóa, đặc biệt ở các khu vực biên giới Sự thiếu thốn này làm tăng chi phí và thời gian vận chuyển, ảnh hưởng đến khả năng tối ưu hóa chi phí của các công ty Những vấn đề này chưa được đề cập đầy đủ trong NAFTA, làm giảm hiệu quả của hiệp định đối với các ngành công nghiệp cần vận chuyển hàng hóa nhanh chóng và kịp thời.
Các vấn đề này đã đóng vai trò quan trọng trong việc tái đàm phán NAFTA, dẫn đến việc ký kết Hiệp định Thương mại Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) Hiệp định này nhằm giải quyết các vấn đề còn tồn tại và hướng tới một thỏa thuận thương mại công bằng, bền vững hơn.
2.1.2 Quan điểm của các quốc gia thành viên Đối với Hoa Kỳ, trong quá trình đàm phán và ký kết Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), Hoa Kỳ có quan điểm cứng rắn và đặt ra nhiều yêu cầu nhằm điều chỉnh cán cân thương mại có lợi hơn cho nước này Chính quyền của Tổng thống Donald Trump khi đó coi việc thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) là ưu tiên hàng đầu, với mục tiêu bảo vệ công nhân Mỹ, thúc đẩy ngành sản xuất trong nước, giảm thâm hụt thương mại và tạo ra 1 sân chơi công bằng có các công ty của Mỹ Mỹ muốn hiện đại hóa hiệp định NAFTA Mỹ muốn thay thế hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ bằng một thỏa thuận thương mại mới, hiện đại hơn, phù hợp hơn với nền kinh tế thế kỷ 21 Mỹ muốn cập nhật các quy định về thương mại điện tử, sở hữu trí tuệ và lao động Cụ thể, Mỹ muốn cải thiện quy tắc xuất xứ để bảo vệ ngành sản xuất Mỹ Mỹ yêu cầu tăng tỷ lệ nội địa hóa đối với ô tô từ 62,5% (theo NAFTA) lên 75%, nghĩa là phần lớn linh kiện ô tô phải được sản xuất trong khu vực Bắc Mỹ để được hưởng ưu đãi thuế quan Đồng thời, Mỹ đề xuất mức lương tối thiểu trong ngành ô tô: 40-45% linh kiện ô tô phải được sản xuất bởi công nhân có mức lương ít nhất 16 USD/giờ, nhằm hạn chế lợi thế nhân công giá rẻ của Mexico Bên cạnh đó, Mỹ muốn bảo vệ lợi ích của người lao động và doanh nghiệp Mỹ bằng cách
Mỹ yêu cầu Mexico cải cách luật lao động để nâng cao quyền lợi và mức lương cho công nhân, nhằm giảm lợi thế chi phí lao động thấp của Mexico so với Mỹ Điều này giúp bảo vệ các công ty Mỹ khỏi sự cạnh tranh từ doanh nghiệp sử dụng lao động giá rẻ Mỹ cũng muốn thắt chặt quy định lao động và yêu cầu các công ty sản xuất ô tô sản xuất nhiều linh kiện hơn tại Mỹ, tạo sự công bằng trong thương mại Ngoài ra, Mỹ mong muốn mở rộng tiếp cận thị trường nông nghiệp của Canada và Mexico, đặc biệt là trong lĩnh vực sản phẩm sữa, và gây sức ép để Canada mở cửa thị trường sữa được bảo hộ nghiêm ngặt Đặc biệt, Mỹ muốn hạn chế cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại theo Chương 19 của NAFTA, vì cho rằng cơ chế này gây bất lợi cho Mỹ trong các vụ kiện chống bán phá giá và trợ cấp thương mại.
Mỹ và Canada tham gia đàm phán Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế và duy trì tiếp cận thị trường Mỹ Canada lo ngại rằng việc đàm phán lại có thể gây bất ổn cho nền kinh tế và ưu tiên giữ vững khả năng tiếp cận thị trường lớn nhất của mình Họ cũng muốn bảo vệ các ngành công nghiệp quan trọng như ô tô và nông nghiệp, đồng thời bảo vệ ngành sữa khỏi sự cạnh tranh từ Mỹ thông qua việc duy trì hệ thống quản lý nguồn cung Canada kiên quyết giữ lại Chương 19 (nay là Chương 31 trong USMCA) để bảo vệ mình trước các chính sách thuế quan của Mỹ Cuối cùng, Canada mong muốn hiệp định bao gồm các quy định mạnh mẽ về lao động và môi trường để tạo ra một sân chơi công bằng và bảo vệ quyền lợi của người lao động.
Canada đang nỗ lực đa dạng hóa quan hệ thương mại trong bối cảnh tương lai không chắc chắn của NAFTA Mexico, với quy mô kinh tế nhỏ nhất trong ba nước và phụ thuộc vào xuất khẩu sang Mỹ, tham gia đàm phán USMCA nhằm duy trì quyền tiếp cận thị trường Mỹ và bảo vệ lợi thế cạnh tranh Mexico đặc biệt chú trọng đến việc bảo vệ quyền xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ với mức thuế suất ưu đãi trong các lĩnh vực ô tô, điện tử, nông sản và hàng dệt may, đồng thời sẵn sàng nhượng bộ để duy trì quan hệ thương mại ổn định Ngoài ra, Mexico cũng cam kết cải cách luật lao động để cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường quyền lợi cho công nhân, mặc dù điều này có thể làm giảm lợi thế nhân công giá rẻ Cuối cùng, Mexico đã chấp nhận nhượng bộ về quy tắc xuất xứ trong ngành ô tô, đồng ý nâng tỷ lệ nội địa hóa và yêu cầu về mức lương tối thiểu cho công nhân sản xuất linh kiện ô tô để bảo vệ ngành sản xuất này.
Ngành ô tô đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Mexico, và nếu không đạt được thỏa thuận, các công ty ô tô có thể chuyển sang các quốc gia khác Đồng thời, Mexico cũng muốn bảo vệ ngành nông nghiệp, đặc biệt là xuất khẩu nông sản như cà chua, bơ và bia sang Mỹ, đồng thời phản đối các rào cản thương mại mới.
Các giai đoạn đàm phán USMCA
2.2.1 Quá trình trao đổi giữa các thành viên (2017-2018)
Quá trình đàm phán Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) diễn ra từ năm 2017 đến 2018, với nhiều vòng thảo luận nhằm thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA).
Tổng thống Donald Trump nhậm chức vào tháng 1 năm 2017 với mục tiêu hủy bỏ sự tham gia của Hoa Kỳ vào TPP và tái đàm phán NAFTA, mà ông coi là thỏa thuận thương mại tồi tệ nhất Trong tuần đầu tiên, ông đã ban hành sắc lệnh hành pháp rút Hoa Kỳ khỏi TPP, mặc dù Quốc hội chưa phê duyệt Tiếp theo, Trump tập trung vào NAFTA, đe dọa sẽ loại Hoa Kỳ khỏi thỏa thuận nếu không đạt được các điều khoản mà ông mong muốn.
Vào tháng 5 năm 2017, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã công bố kế hoạch tái đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) nhằm cải thiện các điều khoản thương mại và bảo vệ lợi ích của Hoa Kỳ.
Vào tháng 8/2017, vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ, Mexico và Canada đã diễn ra tại Washington, D.C Trong suốt năm 2017 và 2018, đã có tổng cộng 7 vòng đàm phán chính thức, tập trung vào các vấn đề quan trọng như quy định về xuất xứ hàng hóa, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, lao động, môi trường và thương mại điện tử.
Vào tháng 5/2018, Mỹ đã áp đặt thuế quan lên thép và nhôm nhập khẩu từ Canada và Mexico, làm gia tăng căng thẳng trong các cuộc đàm phán thương mại Đến cuối tháng 8 năm 2018, Mexico và Hoa Kỳ đã đạt được thỏa thuận về một hiệp định thương mại mới, bảo tồn phần lớn NAFTA nhưng có một số thay đổi quan trọng Canada, dưới áp lực, đã đồng ý tham gia hiệp định này vào ngày 30 tháng 9, được gọi là Hiệp định Hoa Kỳ-Mexico-Canada (USMCA) Hiệp ước này được ký bởi Trump, Trudeau và Tổng thống Mexico Enrique Peña Nieto vào ngày 30 tháng 11 năm 2018, và sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2020 sau khi được cơ quan lập pháp của các nước chấp thuận.
2.2.2 Quá trình ký kết và phê chuẩn (2018-2020)
Vào ngày 30 tháng 11 năm 2018, USCMA đã được ký kết tại Hội nghị thượng đỉnh G20 ở Buenos Aires, Argentina, với sự tham gia của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Mexico Enrique Peña Nieto và Thủ tướng Canada Justin Trudeau Quốc hội Mexico phê chuẩn thỏa thuận vào tháng 6 năm 2019, trở thành quốc gia đầu tiên hoàn tất quy trình phê duyệt Ngày 16 tháng 1 năm 2020, Thượng viện Mỹ đã nhất trí phê chuẩn thỏa thuận, và Tổng thống Trump đã ký thành luật vào ngày 29 tháng 1 năm 2020 Canada phê chuẩn thỏa thuận vào ngày 13 tháng 3 năm 2020, và USCMA chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2020.
Vào ngày 1/7/2020, USMCA chính thức có hiệu lực, thay thế NAFTA, với kỳ vọng tạo ra nhiều cơ hội mới cho thương mại và đầu tư giữa Mỹ, Canada và Mexico Thỏa thuận này không chỉ bảo vệ quyền lợi của công nhân và nông dân mà còn nhận được phản hồi tích cực từ các nhà lãnh đạo, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ thương mại ổn định giữa ba quốc gia.
Vai trò của các nước thành viên trong quá trình đàm phán
Quá trình đàm phán USMCA kéo dài hơn một năm với sự tham gia của Hoa Kỳ, Canada và Mexico, mỗi quốc gia có mục tiêu và chiến lược riêng, dẫn đến nhiều bế tắc trong thương lượng Cuối cùng, vào ngày 30/11/2018, ba nước đã ký kết USMCA, thay thế Hiệp định NAFTA trước đó.
Thứ nhất, Hoa Kỳ là bên khởi xướng và dẫn dắt đàm phán.
Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump, Hoa Kỳ đã yêu cầu đàm phán lại Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) nhằm điều chỉnh các điều khoản thương mại để bảo vệ nền kinh tế Mỹ Chính quyền Trump cho rằng NAFTA đã dẫn đến mất mát việc làm và thâm hụt thương mại, do đó việc tái đàm phán là cần thiết để đạt được thỏa thuận công bằng hơn.
Thứ hai, Canada với vai trò bảo vệ lợi ích thương mại và ngành sữa.
Canada đang tham gia đàm phán nhằm bảo vệ các lợi ích kinh tế hiện có và các ngành công nghiệp quan trọng, đồng thời ứng phó với áp lực từ Hoa Kỳ Chính phủ Canada hiểu rõ tầm quan trọng của mối quan hệ thương mại với Hoa Kỳ.
Canada đã làm việc chặt chẽ với Kỳ và Mexico để đảm bảo rằng các điều khoản của USMCA phù hợp với lợi ích của mình Tuy nhiên, nước này đang phải đối mặt với áp lực lớn từ Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực nông sản và cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại.
Canada kiên quyết duy trì Chương 19 của NAFTA, cho phép các quốc gia thành viên thách thức các biện pháp chống bán phá giá và thuế đối kháng thông qua hội đồng trọng tài độc lập Điều này nhằm bảo vệ quyền lợi thương mại của Canada trước các biện pháp thương mại không công bằng từ các đối tác.
Việc duy trì cơ chế này là rất quan trọng để Canada bảo vệ các ngành công nghiệp chủ chốt và đảm bảo rằng các tranh chấp thương mại được giải quyết một cách công bằng và minh bạch.
Mặc dù Canada phải nhượng bộ trong việc mở cửa thị trường sữa cho Hoa Kỳ, nhưng nước này vẫn bảo vệ được phần lớn hệ thống quản lý cung ứng của mình Hệ thống này không chỉ giúp duy trì sự ổn định cho nông dân và ngành công nghiệp sữa nội địa mà còn đảm bảo thu nhập ổn định cho nông dân và cung cấp sản phẩm chất lượng cho người tiêu dùng Việc bảo vệ hệ thống này thể hiện cam kết của Canada trong việc duy trì chủ quyền thực phẩm và hỗ trợ cộng đồng nông thôn, đánh dấu một chiến thắng quan trọng cho nông dân Canada, những người lo ngại rằng việc mở cửa thị trường sữa có thể làm giảm giá sữa nội địa và ảnh hưởng tiêu cực đến ngành chăn nuôi bò sữa.
Cuối cùng là Mexico, bên đảm bảo tiếp cận thị thường và thúc đẩy cải cách kinh tế
Mexico đóng vai trò trung gian trong đàm phán USMCA, nỗ lực duy trì mối quan hệ thương mại ổn định với Hoa Kỳ và Canada Quốc gia này tìm cách thu hút đầu tư và cải thiện điều kiện kinh tế trong nước, đặc biệt quan tâm đến việc duy trì quyền tiếp cận thị trường Mỹ và bảo vệ các ngành công nghiệp quan trọng như ô tô và nông nghiệp.
Trong các cuộc đàm phán, Mexico đã chấp nhận nhiều yêu cầu từ Hoa Kỳ về cải cách lao động, bao gồm việc sửa đổi luật lao động để tăng cường quyền lợi cho người lao động Các cam kết này nhằm giảm chênh lệch tiền lương giữa hai nước và ngăn chặn việc chuyển sản xuất sang Mexico để tận dụng lao động giá rẻ Mặc dù có thể làm tăng chi phí lao động, chính phủ Mexico chấp nhận nhượng bộ để duy trì quyền tiếp cận thị trường Mỹ và tránh thuế trừng phạt Ngoài ra, Mexico đồng ý tăng tỷ lệ nội địa hóa trong ngành ô tô từ 62,5% lên 75%, yêu cầu nhiều bộ phận xe hơi phải được sản xuất tại Bắc Mỹ, hạn chế nhập khẩu linh kiện từ các nước ngoài khu vực USMCA cũng yêu cầu ít nhất 40-45% linh kiện trong một chiếc xe hơi phải được sản xuất tại các nhà máy có mức lương tối thiểu.
Mức lương 16 USD/giờ đánh dấu một sự thay đổi lớn, vì tiền lương trung bình của công nhân ngành ô tô tại Mexico thường thấp hơn nhiều Mặc dù các quy định mới tạo cơ hội cho công nhân Mexico nhận lương cao hơn, nhưng chúng cũng có thể khiến một số nhà sản xuất xe hơi xem xét lại quyết định đầu tư vào Mexico.
Mexico đóng vai trò quan trọng trong việc xuất khẩu nông sản sang Hoa Kỳ, đặc biệt là bơ, cà chua và bia, và đảm bảo quyền tiếp cận thị trường nông sản Mỹ Trong quá trình đàm phán, Mexico đã thành công trong việc giữ điều khoản miễn thuế cho hầu hết các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ và Canada Tuy nhiên, Hoa Kỳ yêu cầu Mexico tăng cường giám sát an toàn thực phẩm và thực hiện các biện pháp kiểm dịch nghiêm ngặt hơn.
Khó khăn và thách thức trong quá trình đàm phán USMCA
Một trong những thách thức lớn trong đàm phán USMCA là bất đồng về chính sách năng lượng của Mexico, khi chính phủ Tổng thống Andrés Manuel López Obrador bảo vệ doanh nghiệp năng lượng trong nước như Pemex và CFE Điều này đã gây lo ngại cho Mỹ và Canada về sự cạnh tranh không công bằng, vì các biện pháp của Mexico hạn chế sự tham gia của công ty nước ngoài, trái với cam kết thương mại tự do Mỹ và Canada đã yêu cầu Mexico điều chỉnh chính sách để tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng, nhưng Mexico vẫn kiên quyết bảo vệ lợi ích của mình Sự bất đồng này vẫn tiếp tục và có thể dẫn đến tranh chấp thương mại chính thức qua cơ chế giải quyết tranh chấp của USMCA nếu không tìm được giải pháp thỏa đáng.
Quy định mới về ngành ô tô trong USMCA yêu cầu ít nhất 75% linh kiện ô tô phải có xuất xứ từ Bắc Mỹ và đặt ra mức lương tối thiểu 16 USD/giờ cho 40-45% lực lượng lao động, nhằm bảo vệ việc làm cho người lao động Mỹ Tuy nhiên, điều này đã tạo ra khó khăn cho Mexico, nơi có mức lương trung bình thấp hơn, khiến các nhà sản xuất ô tô phải đối mặt với việc tăng chi phí sản xuất hoặc bị hạn chế tiếp cận thị trường Mỹ, dẫn đến xung đột giữa hai quốc gia.
Mỹ đã yêu cầu hai bên phải tiến hành đàm phán căng thẳng để đạt được thỏa thuận cuối cùng Sau khi USMCA có hiệu lực, tranh cãi về việc áp dụng quy định này vẫn tiếp diễn, dẫn đến việc Canada và Mexico phải kiện Mỹ lên cơ chế giải quyết tranh chấp.
2021 và giành chiến thắng vào năm 2022.
Ngành nông nghiệp đang trở thành một điểm nóng trong các cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ và Canada, với yêu cầu từ Mỹ về việc mở cửa thị trường cho sản phẩm sữa, trứng và gia cầm Canada, với hệ thống "quản lý cung ứng" nhằm bảo vệ nông dân trong nước, tỏ ra miễn cưỡng trong việc nhượng bộ Mâu thuẫn này đã dẫn đến việc Mỹ kiện Canada vào năm 2021, cho rằng Canada không thực hiện đầy đủ cam kết mở cửa thị trường sữa Phán quyết sau đó đã có lợi cho Mỹ, buộc Canada phải điều chỉnh chính sách nhập khẩu nông sản để tuân thủ các cam kết trong USMCA.
USMCA có các điều khoản giải quyết tranh chấp thương mại chặt chẽ hơn so với NAFTA, nhưng việc áp dụng cơ chế này gặp nhiều khó khăn Một ví dụ điển hình là vụ kiện trong ngành ô tô, khi Canada và Mexico thắng kiện nhưng Mỹ vẫn trì hoãn điều chỉnh chính sách Điều này tạo ra rủi ro về tính khả thi của cơ chế giải quyết tranh chấp trong tương lai Nếu các bên không thực hiện nghiêm túc các phán quyết, USMCA có thể mất tính ràng buộc và dẫn đến xung đột thương mại mới giữa ba nước.
Áp lực cạnh tranh và chi phí sản xuất gia tăng đang gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong khu vực Quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt và tiêu chuẩn lao động cao có thể buộc một số doanh nghiệp phải chuyển dây chuyền sản xuất ra khỏi Bắc Mỹ để tiết kiệm chi phí, điều này mâu thuẫn với mục tiêu của USMCA là thúc đẩy sản xuất nội địa và tạo việc làm Hơn nữa, yêu cầu khắt khe về lao động và môi trường khiến doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào tuân thủ, làm giảm biên lợi nhuận và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh so với đối thủ bên ngoài khu vực.
Một thách thức quan trọng khác là tác động của tình hình chính trị nội bộ tại
Sự thay đổi trong chính phủ Mỹ, Mexico và Canada có thể ảnh hưởng đến chính sách thương mại và việc thực thi USMCA Nếu Mỹ có chính quyền mới với chính sách bảo hộ mạnh mẽ hơn, có khả năng sẽ áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại đối với Mexico và Canada Điều này có thể làm suy yếu cam kết thương mại tự do giữa ba nước và gây ra bất ổn trong khu vực Bắc Mỹ.
Quá trình đàm phán và thực thi USMCA phản ánh mâu thuẫn lợi ích giữa ba quốc gia Bắc Mỹ Mặc dù mục tiêu của USMCA là hiện đại hóa và cân bằng thương mại khu vực, các bên vẫn có ưu tiên khác nhau trong các lĩnh vực quan trọng như năng lượng, ô tô và nông nghiệp Mexico muốn bảo vệ doanh nghiệp nhà nước và lợi thế chi phí lao động thấp, trong khi Mỹ tập trung nâng cao tiêu chuẩn sản xuất và bảo vệ việc làm nội địa Canada cũng nỗ lực duy trì các cơ chế bảo hộ trong lĩnh vực nông nghiệp.
Mặc dù USMCA đã tạo ra một khung thương mại ổn định hơn so với NAFTA, nhưng nó cũng gây ra những căng thẳng mới do các quốc gia có cách tiếp cận khác nhau trong việc thực thi các điều khoản Các tranh cãi về cơ chế giải quyết tranh chấp, chi phí sản xuất gia tăng do quy định nghiêm ngặt hơn, và ảnh hưởng từ chính trị nội bộ cho thấy việc duy trì sự ổn định lâu dài của hiệp định này là một thách thức Nếu không có sự nhất quán trong việc tuân thủ cam kết, USMCA có thể trở thành một thỏa thuận mang tính hình thức, không tạo ra sự thay đổi tích cực như mong đợi.
USMCA mang lại cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp và người lao động tại Bắc Mỹ Các điều khoản mới tăng cường tính minh bạch và công bằng trong thương mại, nhưng yêu cầu doanh nghiệp phải thích nghi với tiêu chuẩn cao hơn Điều này có thể làm thay đổi cục diện sản xuất và đầu tư trong khu vực Thành công của USMCA sẽ phụ thuộc vào khả năng cân bằng lợi ích giữa ba nước và sự linh hoạt trong điều chỉnh chính sách kinh tế của từng quốc gia.
TÁC ĐỘNG CỦA USMCA ĐẾN CÁC NƯỚC THÀNH VIÊN VÀ THẾ GIỚI
Tác động của USMCA đến các nước thành viên
Thứ nhất, về mặt kinh tế, USMCA đã tạo ra môi trường thuận lợi cho sự tăng trưởng kinh tế của cả ba nước thành viên
Hiệp định USMCA duy trì các điều khoản thuế quan của NAFTA và bổ sung quy định mới nhằm tăng cường thương mại khu vực Quy định về quy tắc xuất xứ trong ngành ô tô yêu cầu 75% linh kiện phải được sản xuất trong khu vực, tăng từ 62,5%, và 40-45% linh kiện phải được sản xuất bởi công nhân có mức lương tối thiểu 16 USD/giờ Điều này đã thúc đẩy đầu tư từ các công ty như Ford với 3,7 tỷ USD vào nhà máy ở Mexico, dẫn đến kim ngạch xuất khẩu ô tô của Mexico sang Mỹ tăng 21% trong quý I năm 2024 Tại Mỹ, General Motors đã đầu tư 2,2 tỷ USD vào nhà máy Detroit-Hamtramck để sản xuất xe điện, tạo ra gần 2.500 việc làm mới, góp phần vào sự phục hồi kinh tế của vùng Midwest.
Hiệp định USMCA đã nâng cao quyền lợi của người lao động, đặc biệt là ở Mexico, nơi mà các tiêu chuẩn lao động trước đây còn hạn chế.
Hiệp định USMCA thiết lập các quy định mạnh mẽ về lao động, bao gồm quyền thành lập công đoàn độc lập và cơ chế giám sát việc thực thi tiêu chuẩn lao động Mexico được yêu cầu thông qua các luật mới để công nhận quyền thương lượng tập thể của người lao động và thành lập các tòa án lao động độc lập.
Theo Bộ Lao động Hoa Kỳ, tính đến tháng 2/2024, đã có 45 cuộc bầu cử công đoàn độc lập tại Mexico kể từ khi USMCA có hiệu lực, với hơn 80% trong số đó dẫn đến việc thành lập các công đoàn mới Tại nhà máy General Motors ở Silao, công nhân đã bầu ra công đoàn độc lập SINTTIA vào tháng 8 năm 2021, dẫn đến mức lương trung bình tăng 13,2% trong giai đoạn 2021-2023 sau hai vòng đàm phán thành công Tại nhà máy Tridonex ở Matamoros, cuộc bầu cử công đoàn độc lập đã cải thiện điều kiện làm việc và phúc lợi cho hơn 4.000 công nhân, bao gồm tăng tiền thưởng năm từ 3.000 peso lên 5.000 peso và cải thiện bảo hiểm y tế Những thay đổi này không chỉ nâng cao đời sống người lao động Mexico mà còn giảm bớt sự chênh lệch về điều kiện lao động giữa các nước, hạn chế việc dịch chuyển việc làm do chi phí lao động thấp Báo cáo từ Viện Chính sách Kinh tế Hoa Kỳ cho thấy chênh lệch tiền lương giữa công nhân ngành ô tô ở Mexico và Mỹ đã giảm 5,3% từ năm 2020 đến 2024.
USMCA đã thiết lập các điều khoản bảo vệ môi trường mạnh mẽ hơn so với hiệp định trước, thể hiện cam kết của ba quốc gia đối với sự phát triển bền vững.
Hiệp định yêu cầu các nước thành viên thực thi hiệu quả luật môi trường mà không giảm tiêu chuẩn để thu hút đầu tư USMCA đã đưa vấn đề môi trường vào cơ chế giải quyết tranh chấp, tạo công cụ mạnh mẽ để đảm bảo tuân thủ Vùng biên giới Mỹ-Mexico đã cải thiện đáng kể nhờ dự án xử lý nước thải New River, giảm 60% lượng nước thải chưa qua xử lý từ Mexicali sang California Ủy ban Hợp tác Môi trường theo USMCA đã tài trợ 15 dự án bảo vệ môi trường trong năm 2022, bao gồm bảo tồn đa dạng sinh học ở Baja California, giảm ô nhiễm không khí ở Ontario-Michigan và phát triển năng lượng tái tạo Dự án tái chế nhựa tại Tijuana đã xử lý hơn 500 tấn nhựa thải mỗi năm, ngăn chặn rác thải ra Thái Bình Dương và tạo ra 120 việc làm xanh cho cộng đồng địa phương.
Hiệp định USMCA là hiệp định thương mại tự do đầu tiên có chương riêng về kinh tế số, thể hiện tầm nhìn tiến bộ cho nền kinh tế kỹ thuật số của thế kỷ 21.
Hiệp định cấm áp đặt thuế hải quan đối với sản phẩm số và bảo vệ dòng chảy dữ liệu tự do giữa các nước thành viên, đồng thời ngăn cản yêu cầu các công ty phải đặt máy chủ tại nước sở tại để kinh doanh Theo báo cáo của McKinsey & Company vào tháng 1/2024, giá trị thương mại điện tử xuyên biên giới giữa ba nước USMCA đã tăng từ 54 tỷ USD năm 2020 lên 128 tỷ USD.
Năm 2023, Shopify, nền tảng thương mại điện tử của Canada, ghi nhận sự tăng trưởng 33% hàng năm, với số lượng doanh nghiệp Mexico sử dụng nền tảng này tăng 157% từ năm 2020, đạt 66.500 doanh nghiệp Doanh số bán hàng xuyên biên giới giữa ba nước qua Shopify cũng tăng 112% trong cùng giai đoạn Theo Hiệp hội Thương mại Điện tử Bắc Mỹ, số doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia thương mại xuyên biên giới kỹ thuật số đã đạt 425.000 vào cuối năm 2023, tăng 42% so với năm 2020 Đồng thời, Amazon Web Services đã hoàn thành mở rộng trung tâm dữ liệu tại Mexico City vào quý 3/2023 với tổng đầu tư 6,2 tỷ USD, cao hơn 1,2 tỷ USD so với kế hoạch ban đầu, tạo ra 1.850 việc làm công nghệ cao, vượt 23% so với dự kiến.
Ngoài ra, USMCA đã thúc đẩy đáng kể hoạt động đổi mới sáng tạo
Hiệp định mới đã mở rộng thời gian bảo hộ bản quyền và nâng cao bảo vệ cho bằng sáng chế, nhãn hiệu và bí mật thương mại Theo Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO), số lượng đơn đăng ký sáng chế từ Mexico đã tăng 43% trong giai đoạn 2020.
Năm 2023, Pfizer đã đầu tư 500 triệu đô la Canada để mở rộng cơ sở nghiên cứu tại Montreal, hiện đang tuyển dụng 275 nhà khoa học, vượt 37% so với kế hoạch ban đầu Ngành công nghiệp điện ảnh Mexico ghi nhận mức tăng trưởng 24% từ năm 2020 đến 2023, vượt xa dự báo 18%, với Netflix đầu tư 925 triệu USD vào sản xuất nội dung gốc tại Mexico, cao hơn 15% so với kế hoạch Xuất khẩu dịch vụ sáng tạo của Mexico sang Mỹ và Canada cũng tăng 32% trong giai đoạn 2020-2023 Ngoài ra, USMCA đã mở rộng đáng kể cơ hội thị trường cho ngành nông nghiệp.
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), xuất khẩu nông sản của Mỹ sang Canada và Mexico đã đạt kỷ lục 63 tỷ USD trong năm 2023, tăng 28% so với năm 2020 Xuất khẩu sữa và sản phẩm từ sữa sang Canada đã tăng 124% từ năm 2019 đến 2023, từ 700 triệu USD lên 1,57 tỷ USD, vượt xa dự báo 98% Wisconsin, bang sản xuất sữa lớn, ghi nhận doanh số bán sữa sang Canada tăng từ 187 triệu USD năm 2019 lên 425 triệu USD năm 2023 Đối với Mexico, xuất khẩu avocado đã tăng từ 2,4 tỷ USD năm 2019 lên 4,1 tỷ USD năm 2023, trong khi xuất khẩu cà chua đạt 2,8 tỷ USD, tăng 43% so với năm 2019 Canada cũng hưởng lợi khi xuất khẩu thịt lợn sang Mexico tăng 76% trong giai đoạn 2019-2023, đạt 335 triệu USD.
Cuối cùng, trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), USMCA đã thúc đẩy dòng vốn đầu tư giữa các nước thành viên
Theo báo cáo của UNCTAD tháng 3/2024, FDI từ Mỹ vào Mexico đã tăng 43% từ 2020 đến 2023, đạt 119 tỷ USD, trong khi FDI vào Canada tăng 28%, lên 487 tỷ USD Đặc biệt, đầu tư vào lĩnh vực sản xuất ở Mexico tăng 65% trong bốn năm qua, chủ yếu nhờ xu hướng "nearshoring", khi các công ty Mỹ chuyển cơ sở sản xuất từ châu Á về gần hơn.
Thứ nhất, USMCA đưa ra chủ nghĩa bảo hộ thương mại mới gây hạn chế tăng trưởng.
Kể từ khi USMCA có hiệu lực, các biện pháp bảo hộ mới đã gây ra tác động tiêu cực đến quan hệ thương mại giữa Hoa Kỳ, Mexico và Canada Sự gia tăng chủ nghĩa bảo hộ dẫn đến việc áp đặt rào cản thương mại mới, gây căng thẳng trong quan hệ giữa các nước thành viên Dưới thời Tổng thống Donald Trump, Hoa Kỳ thực thi chính sách thương mại cứng rắn với Canada, áp đặt thuế quan cao nếu không có nhượng bộ Đối với Mexico, Hoa Kỳ đã kiểm soát và buộc nước này phải đàm phán lại NAFTA, dẫn đến hình thành USMCA, được coi là "Tự do thương mại dưới chiếc ô bảo hộ", phục vụ chủ yếu cho lợi ích của Hoa Kỳ.
Mặc dù USMCA hứa hẹn mang lại cơ hội việc làm và thu nhập cho hơn 570 triệu cư dân Bắc Mỹ, nhưng sự nhượng bộ của ba nước có thể tạo ra rào cản thương mại mới, gây tranh cãi trong quan hệ thương mại và làm giảm sự tin tưởng giữa các quốc gia thành viên Hơn nữa, các biện pháp bảo hộ thương mại của Hoa Kỳ đã dẫn đến tranh chấp với Canada và Mexico về các vấn đề cốt lõi của USMCA, như quy tắc xuất xứ ô tô và tiếp cận thị trường sữa, gây căng thẳng thương mại và ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ giữa các nước.
Thứ hai, USMCA gây tổn hại cho một số ngành công nghiệp.
Tác động của USMCA đến các quốc gia liên quan
3.2.1 Tác động của USMCA đến EU
Thứ nhất, USMCA tác động đến thương mại hàng hóa và chuỗi cung ứng.
USMCA đã thiết lập một "bức tường thương mại" tại Bắc Mỹ, ảnh hưởng sâu sắc đến thương mại hàng hóa và chuỗi cung ứng của EU Một trong những thay đổi quan trọng nhất là quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt hơn, đặc biệt trong ngành ô tô, khi yêu cầu tỷ lệ linh kiện có xuất xứ Bắc Mỹ đã tăng lên 75% so với 62,5% theo NAFTA Điều này tạo ra thách thức lớn cho các nhà cung cấp.
Các nhà sản xuất Bắc Mỹ, như Bosch và Valeo, sẽ ưu tiên sử dụng linh kiện từ các đối tác trong khu vực USMCA để tận dụng các ưu đãi thuế quan Kết quả là, các công ty này sẽ có lợi thế cạnh tranh trong thị trường.
EU đang đối mặt với nguy cơ mất thị phần hoặc phải đầu tư trực tiếp vào Bắc Mỹ để duy trì cạnh tranh Quy định về giá trị lao động nội địa (LVC) của USMCA yêu cầu 40%-45% giá trị sản xuất xe phải được thực hiện bởi lao động có mức lương tối thiểu 16 USD/giờ, làm tăng chi phí nhân công Các công ty EU cần điều chỉnh chiến lược sản xuất để đáp ứng yêu cầu này, nếu không sẽ phải đối mặt với chi phí cao hơn và giảm lợi nhuận Thêm vào đó, USMCA yêu cầu 70% giá trị thép và nhôm phải có nguồn gốc từ Bắc Mỹ, ảnh hưởng tiêu cực đến các nhà sản xuất EU như ArcelorMittal và Thyssenkrupp Ngoài ngành ô tô, USMCA cũng tạo áp lực cạnh tranh lên sản phẩm nông nghiệp của EU, khiến hàng hóa như rượu vang Pháp, phô mai Ý và thịt Đức khó cạnh tranh hơn tại Bắc Mỹ Những thay đổi này cho thấy USMCA không chỉ tái định hình chuỗi cung ứng mà còn làm suy yếu khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp EU, buộc họ phải lựa chọn giữa tăng đầu tư vào Bắc Mỹ hoặc chấp nhận mất thị phần.
Thứ hai, chính sách thuế quan và hàng rào phi thuế quan
USMCA đã tạo ra một môi trường thương mại đặc thù tại Bắc Mỹ, ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách thuế quan và hàng rào phi thuế quan đối với EU Việc loại bỏ thuế quan giữa Mỹ, Mexico và Canada đã đặt các ngành công nghiệp xuất khẩu của EU, đặc biệt là ngành ô tô, vào thế bất lợi, với các hãng xe lớn như Volkswagen, BMW và Mercedes-Benz phải đối mặt với mức thuế nhập khẩu cao hơn Bên cạnh đó, USMCA thiết lập các quy định nghiêm ngặt về kiểm soát chất lượng thực phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm định an toàn, khiến các công ty EU phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn khi xuất khẩu vào Bắc Mỹ Điều này làm tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian nhập khẩu, gây khó khăn cho doanh nghiệp EU Các quy định về hàng rào phi thuế quan, như các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) và các rào cản kỹ thuật đối với thương mại (TBT), tạo ra thách thức cho các nhà xuất khẩu EU, đặc biệt là trong lĩnh vực nông sản và thực phẩm.
Thứ ba, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)
USMCA đã thay đổi dòng vốn đầu tư khi các doanh nghiệp EU phải đối mặt với quy tắc mới ưu tiên doanh nghiệp nội địa, làm giảm động lực đầu tư vào Bắc Mỹ Nhiều công ty EU trước đây có thể xuất khẩu xe hơi và linh kiện với thuế thấp, nhưng giờ đây phải cân nhắc chuyển dịch sản xuất vào khu vực USMCA để duy trì lợi thế cạnh tranh Các tập đoàn ô tô như BMW và Stellantis đã tăng cường đầu tư vào Mexico để tận dụng chi phí sản xuất thấp và đáp ứng yêu cầu quy tắc xuất xứ mới USMCA cũng ảnh hưởng đến các ngành công nghiệp khác như thép, nhôm và dược phẩm, buộc các công ty như ArcelorMittal phải đầu tư vào Mexico để phục vụ nhu cầu trong khu vực Ngành dược phẩm EU cũng bị ảnh hưởng bởi quy định siết chặt về quyền sở hữu trí tuệ, khiến các công ty phải đầu tư vào Bắc Mỹ hoặc hợp tác với đối tác địa phương Mặc dù một số doanh nghiệp EU đã tăng cường đầu tư vào Bắc Mỹ, vẫn có những công ty chuyển hướng dòng vốn sang các thị trường khác như Đông Nam Á và Nam Mỹ, nơi có môi trường đầu tư thuận lợi hơn.
Thứ tư, cạnh tranh giữa các hiệp định thương mại.
USMCA đã thay thế NAFTA với mục tiêu tăng cường sản xuất và việc làm tại Bắc Mỹ, nhưng điều này có thể khiến Hoa Kỳ ít chú trọng đến việc mở rộng quan hệ thương mại với các đối tác ngoài khu vực như EU Hệ quả là, vị thế đàm phán của EU trong các cuộc thương thảo thương mại song phương với Hoa Kỳ có thể bị suy yếu, khi Hoa Kỳ ưu tiên lợi ích trong khu vực USMCA Đồng thời, CETA giữa EU và Canada cũng có thể bị ảnh hưởng tiêu cực, mặc dù đã được Nghị viện châu Âu phê chuẩn vào tháng 10 năm 2016 và có hiệu lực một phần từ tháng 9 năm 2017.
Vào tháng 12 năm 2022, Quốc hội Đức đã phê chuẩn hiệp định CETA, nhưng quá trình này gặp nhiều khó khăn, dẫn đến việc Canada có thể ưu tiên thương mại với Hoa Kỳ và Mexico trong khuôn khổ USMCA, làm giảm hiệu quả của CETA Căng thẳng thương mại kéo dài giữa Hoa Kỳ và EU, mặc dù đã có nỗ lực thương lượng, nhưng vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt Điều này có thể khiến Hoa Kỳ tập trung vào các đối tác trong khu vực USMCA, giảm sự quan tâm đến quan hệ thương mại với EU Trong bối cảnh này, EU cần xem xét lại chiến lược thương mại, tìm kiếm các đối tác mới và đa dạng hóa thị trường để giảm thiểu tác động tiêu cực từ USMCA Mở rộng quan hệ thương mại với các quốc gia khác, đặc biệt trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, có thể giúp EU giảm sự phụ thuộc vào thị trường Bắc Mỹ và nâng cao vị thế thương mại toàn cầu.
Thứ năm, tiêu chuẩn lao động, môi trường và thương mại số.
Dưới tác động của USMCA, các công ty EU tại Bắc Mỹ phải tuân thủ yêu cầu khắt khe hơn về lao động và môi trường Điều khoản về lao động yêu cầu nâng cao mức lương tối thiểu và bảo vệ quyền lợi người lao động, với ít nhất 40%-45% giá trị ô tô phải được sản xuất bởi công nhân có mức lương tối thiểu 16 USD/giờ Điều này ảnh hưởng lớn đến các công ty EU như Volkswagen và BMW, buộc họ phải điều chỉnh chính sách tiền lương, làm tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến lợi nhuận Ngoài ra, USMCA cũng áp đặt tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn, yêu cầu doanh nghiệp tuân thủ cam kết về phát thải carbon và sử dụng nguyên vật liệu thân thiện với môi trường Các quy định về nguồn gốc nguyên liệu yêu cầu 70% thép và nhôm trong sản xuất ô tô phải có xuất xứ từ Bắc Mỹ, làm giảm khả năng cạnh tranh của các nhà cung cấp.
Các công ty EU như ArcelorMittal và Thyssenkrupp phụ thuộc vào xuất khẩu sang Bắc Mỹ, nơi USMCA áp dụng các quy tắc hiện đại về luồng dữ liệu xuyên biên giới và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ số Tuy nhiên, các quy định này khác biệt đáng kể so với Quy định Bảo vệ Dữ liệu chung (GDPR) của EU, vốn yêu cầu tiêu chuẩn bảo mật dữ liệu nghiêm ngặt hơn Sự khác biệt này tạo ra rủi ro pháp lý cho các công ty EU tại Bắc Mỹ, đặc biệt là các công ty công nghệ và thương mại điện tử như SAP và Deutsche Telekom, buộc họ phải đầu tư nhiều hơn vào việc điều chỉnh chính sách bảo vệ dữ liệu và quản lý rủi ro pháp lý.
Thứ sáu, ảnh hưởng địa chính trị và chiến lược kinh tế
USMCA không chỉ là một hiệp định thương mại mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược địa chính trị và kinh tế của Mỹ, nhằm củng cố ảnh hưởng tại Bắc Mỹ và toàn cầu Mỹ thiết lập khu vực thương mại với tiêu chuẩn cao hơn để giảm phụ thuộc vào đối tác bên ngoài và tăng cường gắn kết kinh tế với Canada và Mexico Điều này có thể tạo ra thách thức cho EU trong việc duy trì lợi thế thương mại tại Bắc Mỹ, đặc biệt nếu các quốc gia khác gia nhập USMCA USMCA cũng phản ánh xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, với chính sách "nearshoring" của Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng dài EU cần có chiến lược linh hoạt để bảo vệ lợi ích kinh tế, bao gồm tăng cường quan hệ với các nền kinh tế đang phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ và ASEAN, cũng như đẩy mạnh đàm phán các hiệp định thương mại tự do mới để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
3.2.2 Tác động của USMCA đến Châu Á
Thứ nhất, USMCA ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu
USMCA có thể tạo ra sự thay đổi lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là trong ngành ô tô, khi các điều khoản về tỷ lệ nội địa hóa cao hơn khuyến khích các công ty chuyển sản xuất từ châu Á sang Bắc Mỹ Một trong những điểm quan trọng của USMCA là quy định các yêu cầu thương mại mới cho ô tô, nâng tỷ lệ nội địa hóa từ 62,5% lên 75% Bên cạnh đó, USMCA cũng quy định mức lương tối thiểu cho công nhân trong ngành ô tô, yêu cầu 40-45% công việc phải được thực hiện với mức lương ít nhất 16 USD mỗi giờ Những thay đổi này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến các quốc gia châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và các nước Đông Nam Á như Việt Nam và Thái Lan, vốn phụ thuộc vào xuất khẩu sang thị trường Bắc Mỹ.
Các ngành công nghiệp xuất khẩu chủ yếu của châu Á như dệt may, linh kiện điện tử và ô tô có thể bị ảnh hưởng tiêu cực bởi USMCA Sự gia tăng sản xuất nội địa tại Bắc Mỹ có thể dẫn đến giảm nhu cầu nhập khẩu từ châu Á Tuy nhiên, một số quốc gia châu Á có thể tìm thấy cơ hội cung cấp các mặt hàng thay thế nếu Mỹ giảm nhập khẩu từ Mexico hoặc Canada.
Thứ hai, hiệp định còn làm gia tăng cạnh tranh thương mại
Việc hình thành khu vực thương mại tự do USMCA đã tạo ra môi trường cạnh tranh khốc liệt hơn trên thị trường toàn cầu, khiến các quốc gia châu Á phải đối mặt với thách thức duy trì khả năng cạnh tranh Tổng kim ngạch thương mại của Bắc Mỹ đã tăng 50% kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực vào tháng 7 năm 2020, với trao đổi hàng hóa giữa ba quốc gia thành viên đạt 1,88 nghìn tỷ đô la vào năm 2023 Mexico và Canada đã thay thế Trung Quốc trở thành đối tác thương mại hàng đầu của Hoa Kỳ lần đầu tiên sau hơn hai thập kỷ Xuất khẩu nông sản của Mỹ sang Canada đã tăng từ 20 tỷ đô la vào năm 2020 lên 28 tỷ đô la trong ba năm tiếp theo nhờ vào việc mở rộng thị trường Bắc Mỹ, với lợi thế trong ngành công nghiệp ô tô, đã sản xuất hơn 16 triệu chiếc vào năm 2023, trong đó Mexico chiếm 24,8% và Hoa Kỳ 65,6% Điều này yêu cầu các nước châu Á điều chỉnh chiến lược thương mại, nâng cao năng lực sản xuất và tìm kiếm thị trường mới để bù đắp sự sụt giảm xuất khẩu.
Thứ ba, USMCA còn ảnh hưởng đến các hiệp định thương mại khác
USMCA có thể là hình mẫu cho các hiệp định thương mại tương lai, đặc biệt trong các điều khoản về lao động, môi trường và sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi Các quốc gia châu Á cần theo dõi sát sao diễn biến của USMCA để đưa ra quyết định phù hợp trong các cuộc đàm phán thương mại của họ.
USMCA có thể tạo ra sự cạnh tranh với các hiệp định thương mại khu vực khác như CPTPP, theo WTO Center CPTPP thể hiện cam kết đối với tự do hóa thương mại, dựa trên quy tắc và minh bạch, nhằm xây dựng một khối tự do thương mại rộng lớn trên nhiều châu lục Ngược lại, USMCA phản ánh chính sách "Nước Mỹ trước tiên" của Donald Trump, tập trung vào lợi ích của Mỹ và có tính chất khép kín, với các điều khoản hạn chế đàm phán với các nền kinh tế phi thị trường.
Và cuối cùng là những tác động của điều khoản "chống Trung Quốc" tới FDI và một số ảnh hưởng của hiệp định tới Việt Nam
