Luận văn Định hướng giá trị của cha mẹ Đối với con lứa tuổi trung học phổ thông

Trước những biển đối về kinh tế - xã hội đang diễn ra nhanh chóng, nhiễu giá trị xã hội đang bị tác động ảnh bưởng mạnh bởi xu thổ toàn câu hỏa, trong đó có sự đàn xen giữa những giả trì

DAI HQC QUOC GIA HA NOI

‘TRUONG DAL HOC KHOA HOC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYEN TUAN ANH

DINH HUONG GIAO DUC GIA TRI CUA CHA ME

DOI VOT CON LITA TUOI TRUNG HOC PHO THONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

TIÀ NỘI —2014

DAI HQC QUOC GIA HA NOI

‘TRUONG DAL HOC KHOA HOC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYEN TUAN ANH

DINH HUONG GIAO DUC GIA TRI CUA CHA ME

DOI VOT CON LITA TUOI TRUNG HOC PHO THONG

Chuyên ngành: Tâm ly hoc

Mã số: 60 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS Trương Thị Khánh Hà

HA NOI -— 2014

LOT CAM DOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên củu của riêng tôi dưới sự hưởng dẫn của PGS.TS Trương Thị Khánh Hà Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung, thực và chưa được si công bỗ trong luận văn, luận án khoa học nào khác

1ã Nội, ngày 25 tháng 8 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Tuân Anh

TOT CAM ON

Sau một thời gian lãm việc lích cực và nghiém tie, Luan vin thac sf “Dinh hưởng giáo dục giả trị của chủ mẹ dối với con lửa tuôi trang học phố thông” đã dược hoàn thành Nghiên cửn này được tài trợ bởi Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) trong dễ tài mã số VIL1-2012-15

Lời dẫu tiên, tôi xin gũi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới PGS.TS

'Trương Thị Khánh LIá, người đã tận tỉnh chí bảo và hướng dẫn tôi trong suốt quả trinh

thực biện luận văn này

Tôi cũng xia câm ơn các thảy cô giáo trong Ban Chủ nhiệm Khoa Tâm lý hoc, cae thay cô giáo bộ môn dã đạy đỗ và truyền dại những trí thúc quý báu trong suối

những năm qua, để tôi có thế hoàn thành tốt khóa đão tạo cũng như hoàn thành Luận

van eda minh

Với sự nỗ lực và cỗ gắng cao nhất, ngày hôm may tôi đã hoan thành được Tuận văn nay, song do thời gian có bạn, trình độ năng lực của bản thin côn nhiều hạn chế

xiên Luận văn sẽ không tránh khỏi những thiểu sét Tôi rất mong nhận được những gép

ý, nhận xét của các thấy cô giá để tỏi có thể rút ra những kinh nghiệm và bài học trong những nghiên cửu sau đạt kết quả tốt hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

1à Nội, ngày 25 tháng Ñ năm 2014

Học viên

Nguyễn Tuân Anh

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

“Tổng cam các nghiền cửu về giá trị và giáo dục gia tn trong gia ditih

Một sở khái niệm cơ bắn

Giá trị Giáo dục giá trị

Đình hướng giáo dục giá trị Ha

Dịnh hướng giáo đục giá trị của cha mẹ đối với con

Đình hướng giao đục giá trị của cha re đối với con lửa tuổi THPT 12.6 Môtsó yêu tổ ảnh hưởng đến việc dịnh hưởng giáo dục giá trị của

cha mẹ đối với cơn lửa tuôi TLIPT

Chương 2 TÔ CHỨC VẢ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu

21 Đặc diễm mẫu khảo sát, Phương pháp nghiên cứu :

Chương 3 KÉT QUA NGIDEN cứu THỤC TIEN

31 Đình hướng giá tri ofa cha me

3.2 Giáo dục giả trị của cha mẹ đối với con

32.1 Những giá trị đích mà cha mẹ thường giáo đục cho con

Những giá trị công cụ (giá trị phương tiện) mỏ cha mẹ thường giáo

dục cho con

33, Phương pháp giáo dục giá bị của cha mẹ đổi với con

3.4 Những thuận lại và khó khăn trong quá hình giáo đục giá la của

cha mẹ dỗi với eoH

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

101 104

Đình hướng giá trị của cha mẹ (theo 10 nhóm giá trị đại diện)

So sánh định hướng giá trị giữa cha và mẹ

So sánh định hướng giá trị của các bậc cha mẹ phân theo tỉnh

hình kinh tế pủa gia đình (Theo Teat của Shwartz)

êm khích con cái rèn Tuyệt

Các nhóm giá trị cha mẹ thường xuyên khuyến khích con rèn luyện

Các nhỏm giá trị phương tiện (giá trị công cụ) má cha rac giáo duc cho con (So sánh giữa cha và me)

Các nhóm giá trị phương tiện (giá trị công cụ) mà cha mẹ giáo đụo cho

cơn (So sánh giữa thành thị và nông thôn) Phương pháp giáo dục giá trị cho con

Phân tích nhân tổ gác phương pháp giáo duc của bố mẹ Các nhỏm phương pháp cha mẹ thường ding dé giao duc con cai

So sánh các phương pháp giáo dục giá trị cho con thường sử đựng,

của người cha và người mẹ

Sơ sánh các phương pháp giáo dục giá wi cho con giữa các bậc cha mẹ phân theo tình hình kinh tế của gia đỉnh:

Những thuận lợi và khó khăn khi giáo dục giá trị cho con (%)

So sảnh định hướng giá Irị giữa cha và me

So sánh định hướng giá Irị của các bậc cha mẹ phân theo khu vực thành thị và nông thôn

Những giá trị quan trọng rà cha mẹ thường giáo dục cho con cải

So sánh việc giáo đực cáo giá trị đích cho con giữa cha và mẹ 8o sánh việc lựa chọn các giá trị đích để giáo dục cho con phân theo khu vực sinh sống (thánh thị và nông thôn)

'Việc tìm hiểu kiến thức và phương pháp giáo dục giá trị cho con cia cha me

Nguồn thông lim cha mẹ thường sử dụng đề tâm tiểu kiến thức

vả phương pháp giảo dục con cái

Mức dộ hải lòng của con cái với các phương pháp giáo dục giá trị của cha mẹ

MOPAU

1 Lý do chon dé tai

Đất nước ta dang trong thời ki đổi mới, hội nhập và phát triển Trước những biển đối về kinh tế - xã hội đang diễn ra nhanh chóng, nhiễu giá trị xã hội đang bị tác động ảnh bưởng mạnh bởi xu thổ toàn câu hỏa, trong đó có sự đàn xen giữa những giả trì truyền thống vả các giả trị hiện đại tạo nên cuộc đầu tranh trong quá trình tiếp nhận vả

tình thành nên hệ giá trị của mỗi cá nhàn cũng như của cộng đồng Do đó, việc định

thưởng giáo dục giả trị có vai trò hết sức quan trọng, đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, góp phân xây dựng lý tướng, niềm tin, hình thành đạo đức lôi sống, ý thúc

và trách nhiệm của mỗi cả nhân

Những biến chuyển về kinh tế, văn hoá, xã hội cũng tác động sâu sắc đến gia định, một thiết chế lâu đời và bên vững song cũng hết sức nhạy câm với mọi bién déi

xã hội Đời sống của mỗi cả nhân luôn được bắt đầu trước hết từ phạm vi gia đình và

suốt cuộc đời họ, gia đình là mỗi trường đóng vai tỏ hết sức quan trọng Nếu gia đình dược coi lá tế bảo của xã hột thì cha mẹ dược cơi là bạt nhân của tế bảo này Đồng thời, gia đình là nơi thực hiện quá trình xã hội hỏa cá nhân đầu liên, giúp cho cá nhân phái triển hoàn thiện vẻ nhân cách và thể chất, từ đó giúp cho cá nhân phát triển toàn diện Thực tế cho thấy, nhiều gia đình đang gặp lúng túng trong việc nuôi day cơn cải, một

bộ phận cha mẹ bắt lực, phó mặc cho xã hội, hoặc đạy con một cách tiêu cục Vi vậy, việc định hưởng giáo dục giá trị trong gia dinh hiện nay là một vấn để cấp thiết, là

nhiệm vụ quan trọng của sự nghiệp xây dụng va phát triển đất nước Trong Cương lĩnh

xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ riphữa xã hội (Bồ sung, phút triển tắm 2011), Dãng ta chỉ rổ: “Xây dung gia đình ấm no, tiễn bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ bào lành mạnh của xã bội, là môi trường quan trong, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình

thành nhân cách ”

Lửa tuổi trung bọc phỏ thông là giai doạn dang phái triển vẻ thể chất và nhân cách Thời ký này các em rất nhạy cắm với cải mới, đây nhiệt huyết, sôi nỗi, nhiệt tỉnh, song thiểu chin chắn, khả năng tự kiểm chế, cũng như việc chọn lọc, tiếp thu, lĩnh hội

trí thức gòn chưa cao, đời sống tĩnh thẳn biển động rửmnh Bên cạnh đó, một số

thuộc tỉnh tâm lý còn chưa hoàn toàn định hình Điều này dễ dẫn các em đền việc thực hiện những hành vi tiêu cục nếu không được giáo đục, định hướng Thực tế cho thây, thiểu em trơng lửa Mỗi mày mắc vào những lệ rạn xã hội, bạo lực học đường; không, kính trọng thầy cô, xem thường bạn bè, mọi người xung quanh, không hiểu thảo với ông bả cha mẹ, thiểu tỉnh nhân đạo, nghiên game, từ đó làm suy thoái những giá trị tốt đẹp của dân tộc Vì vậy việc định hướng giáo dục giá trị trong học sinh phổ thông là điều rất cần thiết, góp phần thie day sự hoàn thiện cả nhân nói riêng vả đầy nhanh sự phái triển của đãi nước rưới chưng

Từ những lý đo trên, tôi đã lựa chọn nghiền cứu để tài “Định nông giá trị của

cha mẹ dỗi với con lửa tudi trung hoc phố thông” Theo tôi dây là vẫn dề mang ý

nghĩa lý luận và thực tiễn cao, có vai trỏ quan trọng trong công tác giáo đục giá trị cho

họp sinh lửa mỗi tung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Tê tài nghiên cứu quá trình giáo dục giả trị của cha rnẹ đối với cơn lứa tuổi trung học phê thông, trên cơ sở dó dẻ xuất một số khuyên nghị nhằm giúp các bậc cha

1ne giáo dục giá trị cho con phủ hợp và đạt hiệu quả

3 Déi tượng, khách thể nghiên cứu

31 DẪi trợng nghiên cửa

Định hướng giáo đục giá trị của cha mẹ đối với con lứa tuổi trưng học phố thông

32 Khách thể nghiên cứu

300 bậc cha mẹ bao gồm: 150 người cha; 150 người mẹ

4 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

41 Phạm vi vé dja ban:

Nghiên cửa các bậc cha mẹ sông tại thành phổ Hà Nội

42 Đặc điễm khách thể nghiên cửu:

Các bậc cha mẹ cỏ con đang theo học trưởng THPT Yên Hỏa (Cầu Giấy, Hà

7

Nội) và THPT Thường Tín (Thường Tin, Ha Nội)

43 Phạm vì nghiên cửa LỄ nội dụng:

+ Nghiên cửu định hướng giá trị của cha mẹ biểu hiện trong việc lựa chọn các giả trị có ý nghĩa và quan trọng đối với bản thân họ

+ Nghiên cứu quá trình giáo đục giá trị của cha mẹ với con cái củatinfhoong, qua đánh giá những giả trị cha mẹ mong muốn cơn cái có; những giá tri ma cha ine khuyến khích rên luyện cho con cải; phương pháp cha mẹ định hướng giáo dục giá trị cho con

5, Giá thuyết khoa học

Các bậc cha mẹ coi trọng các giá trị truyền thông hơn các giá trị hiện đại vả có

xu hướng piáo đục giá trị cho cen cái của họ theo khuôn mẫu

Các phương pháp giáo đục giá trị phổ biến nhất của các bậc cha mẹ là giâng giải, phân tích, bão ban

6, Nhiệm vụ nghiên cứu

~ Nghiên cứu lý luận về giá trị, định hướng giả Irị và giáo đục giá trị

~ Nghiên cứu quá trình giảo dục giá trị của cha mẹ đối với cơn lửa tuổi trưng hoc 'phả thông

- Để xuất một số khuyến nghị nhằm giúp các bậc cha me giao dục giá trị chơ cơn phủ hợp và đạt hiệu quả

7 Phương pháp nghiên cứu

Z1 Phương pháp nghiên cửu tài liệu

Thương pháp này nhằm mục đích tìm hiểu về tình hình nghiên cứu vẻ giá trị, giáo dục giá trị và dịnh hướng giáo dục giá trị của cha mẹ dỗi với cơn cái lửa Ludi THPT bằng cách nghiên cửu, tổng hợp, phân tích, hệ thẳng hoá, thao tác hoá, khái quát hod, dun ra các kết luận Trên cơ số đỏ xác định cáo khái niệm và cơ số lý luận cơ bản

của dé tai

7.2 Phương pháp chuyên gia

Trong quả trình thực hiện Luận văn, dựa vào mục tiêu của từng giai đoạn nghiên

cứu, chúng tôi sẽ xin ý kiến tư vẫn, góp ý của một số chuyên gia, nha khoa học có chuyên môn, kinh nghiệm trong nghiên cứu về vận dé gid ini, gid dục giá trị, định hưởng giáo dục giá trị nhằm xây dựng cơ sở lý luận, phương pháp luận và lựa chọn

phương pháp nghiên cứu phủ hợp cho Luận văn

Z3 Phương pháp điều tra bằng bằng hồi

Chúng tôi sử dụng một phiêu hỏi đã được chuẩn hoá để thu thập thông tin định

tượng từ người trả lời Trong cuộc khảo sát này, chúng tôi phát m 300 phiểu hội trong đó: Có 150 phiến cho nguời cha và 150 phiêu cho người mẹ Sau khảo sát, chủng tỏi

thu về 300 phiêu hợp lệ Những phiếu hỏi này sẽ được liền hành xử lý bằng phân mềm

SPSS for Window 20.0.

Chuong 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Tổng quan các nghiên cứu về giá trị và gião dục giá trị trung gia đình

1.1.1 Cúc cũng trùk nghiên cửu ỡ nước ngoài + Từ thập ký 70 của thể ký XX đã xuất hiện những nghiền cửu thực nghiệm về

giả trị Những nghiên cứu này chi ra ring gia tri có thê biên đổi và những quan điểm về

sự biển đối lâu dài của giá trị được gợi là hệ khái miệm biển đổi giá trị Milton Rokench

(1973) danh mét mdi quan tâm dặc biệt trong việc nghiên cứu các giá trị con người và tao ra các lý thuyết về hệ thẳng niểm tin (Mayton, Ball-Rokeach va Loges, 1994) Rokcach cũng dã nêu bật sự khác biệt giữa các giá trị và các khái niệm khác như nhú câu, đặc điểm tỉnh cách, sở thích, chuẩn mực xã hội và thải độ Ông đã phát triển một

xô hình được gọi lì Khảo sát Giá trị Rokeach (RVS) để đánh giá hệ thống giả trị của

cả nhân Rokeach cho rằng con người có hai hệ thông giả trị là giả trị dịch và giả trị công cụ Giá trị đích là những gi

(dược Quỹ khoa học châu Âu lải trợ)

+ Nam 1986 — 1987, UNESCO da dé nghi The Club Rome tién hanh cuộc

điều tra quốc tế về giả trị đạo đúc của con người chuẩn bj bude vao thé kỉ XXI Mục

đích của cuộc nghiên cứu la hướng dẫn người làm công tác giáo đục các vẫn đề về giá

trị dạo đúc, dẻ nghị họ mở rộng diểu tra hơn nữa và sử dụng những điều đỏ vào hệ thống giáo dục của các nước, ở tắt cả những nơi mà lớp trẻ cần được giáo dục vẻ giá trị đạo đức một tài liệu đã được công bố nhờ kết quả khảo sát long 9 tháng của các chuyên gia xuất sắc trên 5 lục dại diện che, các luông tư tưởng khác nhau tham gia

Cho đến nay tài liệu đó vẫn con nguyên tính thời sự Các nước trong khu vực cũng rất

nhạy cảm với vấn để nghiên cứu giá trị, đưa những vẫn đẻ giáo đục giá trị vào trong,

xihà trường và toàn xã hội

* Ở các quốc gia châu Á — Thái Bình Dương đã có nhiều nghiên cứu về giá trị

Đảng chủ ý là “Cương trình giáo dục cho người Philippines” và tập tài liệu “Giá trị trong hành động” của Trung tâm cạnh tân và công nghệ giáo dục thuộc lố chức Bộ trưởng giáo dục Đông Nam Á (1992) nhằm dưa ra chương trình và cách giáo dục giả

trị vào nhà trường và cộng đồng các nước ông Nam Ả Thái Lan (1980) cũng đã tiến

trảnh nghiên cứu giá trị với raục đích xa hơn là phát triển chương trình giáo dục trên

phạm vi toán cầu

+ Raymond Beach khi nghiên cửu về vai trỏ của gia đình đổi với sy hinh thanh nhân cách nói elung và định hưởng giá trị trong gia đình nói riêng cho rằng, gia đình là nguốn gốc, là cải gút của mỗi sinh tổn cá nhân, cũng là chỗ rất lốt cho cơn người nay n@ déu dêu Chính gia dinh là chỗ bắt nguồn của tất cá các tế chức học dường, từ cấp thấp nhất đến cấp cao nhất Theo ông, văn hóa gia đỉnh nói chung, truyền thống gia định nói riêng ảnh hưởng dến toàn bộ đời sống lâm lý tĩnh thần của é em, lit giong nói, ảnh mắt, hành vi, cử chí, đến việc sắp xếp đổ dùng trong gia đính Mỗi gia định, theo ông có những riếp sống nhất định, tạo nên bức tranh truyền thông của giá đỉnh minh “fat cd nhiing cai do gdp sức vào sự huấn luyện trẻ con trong sự thì hành phận

sự và làm cho ý chú đầu tiên của nó đứng trong khuôn pháp "T39, tr.12]

* Jacques Satran nghién cứu về chức năng của gia đình đã cơi gia đỉnh nh

xuột xã hội vĩ mô, là cơ số, là điểm xuất phát của quả trình hình thánh lâm lý, nhân

cách cơn người Ông cho rằng:

Gia dinh là một xã hội vị mô dâu tiên dạy dỗ những hình thức của dời sóng vat chất đồng thời với những mã giao tiếp, bắt đâu từ ngôn ngữ, các biến hiện thái độ xúc căm, thúi độ thân xác và những giả trị tĩnh thân, trí tuệ và tư tưởng của môi trường mà gia định năm trong đỏ, cũng như của xã hội bao quanh nẻ [51, tr.195] Như vậy, theo

Jacques Satran, văn hóa gia đình có ảnh hưởng mạnh mẽ đến toàn bộ đời sống tâm lý

1

con cái trone gia đình, trong đó có định hưởng giả trị về đời sống vật chất, trị tuệ va

tinh than

* Haraven Tamara K nghién cứn về truyền thống của gia đình trong xã hỏi

Tiện đại (xã hội công nghiệp) cho rằng, công nghiệp hóa không phá vỡ Iruyền thống Hơn nữa, công nghiệp hóa chỉ có thể phát triển dược ở giai doạn dâu của nó với sự tác động tích cực của các yêu tổ truyền thống Trong công đồng công nghiệp, gia đình tiếp tue boat động như một đơn vị kinh tế Quan hệ họ hàng vẫn là tác nhân quan trong trong việc tuyển mộ, giúp đỡ lẫn nhau về nơi ở khi chuyển từ lao động nông nghiệp ở nông, thon sang lio động công nghiệp ở thành tu Các mỗ bình và giá trị gu đình tiên công nghiệp thâm nhập vào hệ thống công nghiệp, tạo ra sự liên tục quan trọng giữa dời sống nông thôn và đời sống thành thị Không phải là nạn nhân thụ động, trải lại gia đình như một Lắc nhân tịch cực của công nghiệp hóa ]51, tr 23]-

* Huler Moirk [51] nghiên cứm về truyền thống gia đình, đã nhìn yêu lố truyền thống, dưới con mất dộng Theo ông, truyền thông không phải là cải tĩnh tại như những, người theo chủ nghĩa truyền thống (cực đoan) vẫn tưởng, mà truyền thông là cái biển dỗi Giữa văn hỏa hiện đại và văn hóa truyện thống có sự tác động qua lại lẫn nhau, lao

ra cơ câu xã hội đặc thủ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và cuộc sống gia đinh: phương thúc làm kính tế, lỗi sống gia đình Như vậy, truyền thông gia đình là rnột trong những yếu tổ cơ ban anh hưởng dến sự phát triển tâm lý, nhân cách thế hệ trẻ, chi phái sự lửa chọn phương thức làm ăn, lỗi sống của trẻ trong gia đình Có thể nói rằng, truyền thông gia đình và ảnh hưởng của nó đến sự hình thành và phát triển tâm lý, nhân

cách con cái đã được nhiều tác giá quan tâm nghiên cứu Song những nghiền cửu nảy chủ yếu tập trưng vảo vị trí, chức năng xã hội của gia đỉnh và truyền thống gia đình đổi

với việu hình thành và phát triển lầm lý, nhân cách của cơm cái

Vấn dễ nội dung, mite độ cũng như các hình thức, con đường ảnh hưởng của truyền thông gia định đến sự hình thành vá phát triển nhân cách nói chung và định hướng giáo đục giá trị cho con cái tuổi trung học phố thông nói riêng chưa được nghiên cửu một cách có hệ thông,

12

1.1.2 Cac cing trink nghién cir @ trong mước + Năm 1998 2000, Trung tâm nghiên cửu têm lý học sinh ly học lửa tuổi đã

nghiên cửu đẻ tài cấp bộ mã số B98 — 49 — 5?: “Vác định mức độ tác động định hướng

ũa một số giá trị đối với hoạt động ở học sink THPT thude hai thanh phố Hà Nội và

Hải Phòng”, dễ tài dã dành giá thực trạng mức độ tác dộng dịnh hướng của một số giả tri theo nhôm giá trị vật chát và tình thân đối với hoạt động học lập va lua chon nghề nghiệp, xác dịnh các yếu tổ ảnh hưởng dến định hướng giả trí trong việc học tập và lựa chọn nghề của học sinh 'ïHPT

+ Dễ tài KX.07.10 “Aghiên cứu con người Liệt Nam trong kinh tế thị trưởng: các quan điền về phương pháp nếp cận”, áo Thái Duy Tuyên làm chủ nhiệm Để tài

đã tiền hành điều tra về giả trị nhân cách của 4.986 người thuộc ? nhóm xã hội học: học sinh, sinh viên, thanh niên, nông thôn, cổng nhân viên chức, cán bộ khoa học kỹ thuật tuổi lừ 15 đến 45, ở cã 3 miễn trong nước Kết quả nghiên cứu của để tài đã cho thay vẫn dễ giáo dục, niềm tim cho thế hệ trẻ trong thời kỷ dỗi mới thật có ý nghĩa hơn bao giờ hết Và vốn con người sêng nhiều năm trong cơ chê bao cấp, tập trung quan liêu, giáo dục nhân cách dang đại ra rất nhiều vẫn để vẻ các giả Wi sang tao, cai dep Kết quá của đề tài cũng cho thây, cân phái tiếp tục nghiên cứu lâu dải thang gid tri cua ngudi din chung ta, để từ đó đi đến định hướng giáo đục giá tri, theo yêu câu của nhà

nước và xã hội

+ Chương trình “Phát #riển văn hóa, xâu dựng con người trong thời kỳ công

nghiện hoá, hiện đại hoá” với ma sé KIEXILO4, trong dé có đề tài KIDXITĐ04 — 07

“Chiến lược phái triển con người Vit Nam trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” Một đề tài nhánh của đề tài chuyên sâu về phần đạo đức có thể cưng cấp một số số liệu giúp †a hiếu định hướng xã hội chủ nghĩa con người Việt Nam vào thể kỹ XX Để lải này da ding phuong pháp diều tra giả trị nhận cách như các công trình điểu tra đang dùng trên thể giới và ở nước †a, năm 1997 - 1998 đã hỏi 666

người, phản lớn là học sinh sinh viên Các số liệu điều tra cho thấy về ca bản thanh

miên của chúng ta đa số vẫn cỏ dạo dức tốt, vẻ cơ bản trong nhân cách của họ vẫn rõ tiết phẩm chất thê hiện dao ly lam người, tôn trọng các quan hệ người — người (kính

13

trọng, biết ơn thầy cô giáo, hiểu thảo với ông bà, cha mẹ )

+ Cuốn “VỀ phát triển văn hoá và xây dựng con người trong thời kỳ công

nghiệp hoá, hiện đại hoá" của tác giả Phạm Minh Hạo và Nguyễn Khoa Điểm đã dành

riêng một chương viết về Ihục trạng đạo đức, lỗi sống, tư tưởng chính trị của thanh

xiên hiện nay Trong đó các tác giá đã phân tích các sẻ liệu tổng hợp dược từ cuộc

khảo sát xã hội học về “Lối sông, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội mới” [S1] Trong

phân viết này các tác giả không chỉ đi sâu phân tích vai trò của lỗi sống dạo đức và các chuẩn giả trị mà cá những biểu hiện, sự biến đổ: của những yếu tỏ đó trong thanh niên tiện nay thông qua thải độ của thanh niên đối với một số giá trị cơ bản như tình Lương, thân tương ải, siữ chữ tín, yêu lao dộng, tự hào về truyền thống dân tộc Đây la những,

đữ liệu hữu ích cho tác giả của luận văn tiên hành so sánh đối với nhận thức và thái độ của thanh miên về một số giá trị truyền thông dân lộc hiện nay

® Một nghiên cứu khác được triển khai từ năm 3001 đến 2004 do Trung tam nghiên cửu tâm lý học sinh lý lửa tuổi thực hiện dưởi sự chỉ dạo của Trần Trọng, Thủy cũng đã cung cap một bức tranh chung về nhãn cách của học sinh Việt Nam (từ tiểu học dến trưng học phổ thông) khá thủ vị và thiết thực dối với công lắc giáo dục hiện nay, Kết quả nghiên cửu cho thấy việc định hưởng trong giáo dục giả trị có tương, quan với hứng thứ học tập Trên sơ sở những kết quả nghiên cứu, các tác giả đã đề xuất xột số kiến nghị nhằm nâng cao những phâm chất nhân cách nói trên vả phát triển con người hải hòa, toàn diện cả về mặt thẻ chất và tâm lý

~ Tác giả Dặng Cảnh Khanh với bài viét “Var trò của gia đình trong việc giáo dục các grá trị truyền thông cho thanh thiểu miền ” cùng với cuốn sách về “Gia đình, trẻ

em và sự kế thừa các giá tị truyền thẳng " đã tập trung phân tích các giả trị truyền thống nhưng ở một khía cạnh khác đó lả nhân mạnh tới vai trà của gia đình đối với việc giáo

dục gió trị tuyển thống Nghiên cứu này dì sâu nghiên cứu vị trí, vai trò của gia đình cùng với những môi quan hệ của nó tử truyền thống tới hiện đại Qua đó, tác giả lắm rõ

sự biển đối của gia đình và những chuẩn mục của gia đình đưới tác động của sự thay đôi

các diễu kiện kinh tế - xã hội Nghiên cửu không chỉ khẳng định vai trẻ to lớn trong việc bảo lưu, giáo dục giá trị nảy cho thanh thiếu niên mà cẻn đưa ra một số giải pháp

14

tăng cường vai trỏ của gia đình đối với việc giáo dục giá trị truyền thông, cho thanh thiêu

nién trong điều kiện hiện nay Miệt sô vẫn dé trong gia đình cũng những giải pháp giáo

duc mà tác giả để xuất rất hữu Ích cho vide tim kiểm các giải pháp giáo dục giá trị truyền thống trong gia đình và xã hội Tuy nhiên, nghiên cứu của tác giả Dặng Cảnh Khanh cũng chưa quan tâm nhiều tới thái độ và biểu hiện của nó trong kế thừa, phát huy các giá (ri truyền thống trong thanh miên hiện nay,

+ Cũng trong cuốn sách trên và cũng bản vẻ các giá trị gia dinh tác giả Nguyễn

‘Minh Tâm với bài viết “†hanh niên Việt Nam với việc giữ gìn và phát huy các giá trị gia đình” đã đi sâu phân tích môi số giả trị của gia đình như giá trị đạo đức (linh, biế

sinh viền đối với giá trị truyền thông trong lĩnh vực hoc tập — lĩnh vực hoạt động chủ

yêu của đời sông sinh viên

Nguyễn Khắc Viện |47| khi bản về ảnh hưởng của giá đình đến sự hình thành

tâm ly, nhân cách con cải, đã xác định các yêu tổ ảnh đến sự phát triển tâm lý nói chung và định hướng giá trị cuộc sống của con em trong gia đình Theo ông, có năm yêu lô cơ bản tác động Irực tiếp đến sự phát triển nói trên, đó là

1 Gia sản: là nói đến cơ sở vật chất (kinh tế) của gặa đình: giảu, trung bình, hay nghèo

2 Gia cảnh: là nội dễn cơ câu của gia dinh: đông dủ, neo dơn, ly tân ,

3 Gia thế: là nói dén thé dime xã hội của gia dinh: sang bay hèn, cao hay thấp,

có quyền hay không có quyền của bả mẹ hay cơn cái

4 Gia phong: là nội đến lỗi sống hàng ngày, đổi xử với nhau như thế nào: gia

trưởng, đân chủ, bình đẳng

15

5 Gia đạo: là nói đến đạo lý nuôi đạy con: theo tôn giáo nảo, quan điểm của

cha mẹ, ông bả về việc nuôi dạy con: nối nghiệp tá tông hay theo xu thời

Nghiên cứu này đã xây dựng chân dung của một gia đỉnh Chân đụng này được

tiểu hiện ở nếp nghĩ, giao tiếp ứng xử, lễ thời làm ãn của mỗi thành viễn long gia dinh, đặc buệt là thể hệ trẻ Tuy nhiên, ở dây, tác giả mới dưa ra quan diém tiếp cận Còn nội dung, cơ chế, mức độ ảnh hưởng của văn hóa gia đình nói chàng và truyền

thông gia định nói riêng đến sự phát triển tâm lý, nhân cách và dịnh hưởng giá trí của

cơn cái trong gia định chưa được giải quyết một cách thỏa dang

Dé Leng [3⁄4] khi nghiên cửu về quan hệ dòng họ vả cá nhân trong tâm lý nóng

dan cing dé cập đến truyền thống gia đình và ảnh hưởng của nó đến đời sông tâm lý tình thân của mỗi cả nhân trong gia đình Qua so sánh đặc điểm văn hỏa của gia định

truyền thẳng với gia đỉnh hiện đại, tác giả cho răng, trong đời sống tâm lý cá nhân, nhất

là lớp trế hiện nay, có sự pha trộn giữa cái cũ và cái mới Nhiều nét đẹp truyền thống

ội nguồn, tình cam gia

dược duy trị, khỏi phục, phát luy như nhu cầu hội hẻ, tìm vẻ

định, họ hàng, cộng đồng xóm giêng Bên cạnh đó, nhiêu nét tâm lý mới xuất hiện:

thủ tự lập (không phụ thuộc hoàn toàn vào ý kiến của gia đủ, công đồng thân tộc ), dám nghĩ, đảm làm, tư duy công nghiệp, tư tưởng lâm ăn lớn Döi khi cải mới lấn at cái truyễn thống, đặc biệt là rong quan hệ giữa người với người trong gia đình, công, dong

Ngô Công Hoàn [22] cing dé cập đến vấn để truyền thông gia dinh va anh

hưởng của nó đến đời sống tâm lý của mỗi thành viên trong gia đỉnh Tác giả tập trưng,

phân tịch các đặc trưng và nội dụng của truyền thống gia đình Theo tac giả, truyền thống gia đình có bốn đặc trưng cơ bản:

1 Tình ổn dịnh trong việc tỏ chức đời sống trong gia định

2, Sự bên vững của các kiểu hành ví ứng xử của các thành viên trong gia định,

3, Những quan điểm lớn vẻ thế giới quan, nhân sinh quan của các thành viên

về cơ bản là thống, nhật

4 Sự ấn định, bản vững về nhận, thức, thái độ, tính cảm, và hành vi ứng xử.

Về nội dung của truyền thông gia định, theo tác giả có một hoặc vải truyền

thông sau đây trang nét gia đình: truyện thêng nghề nghiệp, truyền thống văn hóa,

truyền thông giáo đục con cái và các thành viên trong gia đình; truyền thống sắp xếp,

tổ chức đời sống gia đình; truyền thống quan hệ thuận hỏa trong các thành viên của gia đình; truyền thống tế chức cưởi xin, ma chay, giỗ tết

Như vậy, lác giả đã chỉ ra phương pháp luận về cách tiếp cận tuyển thống gia định Tức là cản nghiên cứu truyền thông gia dình thông qua nội dung và dặc trưng của

nó

Lê Ngọc Văn khi bản vẻ chức năng của gia định cho rằng: “Gia định là cẩu

nỗi giữa cá nhân và xã hội, là khâu liên hệ giữa con cái với cơ câu xã hội Gia đình

tham sia vào tắt cả các giai đoạn xã hội hỏa trong chu trình sống của con người” [49,t 101] Theo ông, trong các lớp câu trúc nhân cách thì lớp căn bản có ý nghĩa tạo dựng được gợi là nhân cách cơ số (nhân cách gốc) được hình thành chủ yêu trong mdi trưởng gia dinh Lính cách của cả nhân dứa trẻ sau này khi lớn lên, phương thức ủng

xứ, thái độ với bạn khác giới, người lớn tuổi, đạo đức, tình cảm chịu ảnh hưởng rất lớn của nhân cách cơ sở (nhân cách góc) trong môi quan hệ gie đình mà cá nhân đã lớn lên và nhận sự giáo dục Nhân cách gốc của mỗi cá nhân phản ánh những truyền thống, của gia đit giao tiếp ứng xử, về học hành, về nghệ nghiệp Nghĩa lã, truyền thống gia định lá yếu tổ quan trọng tao nén nhân cách gốc của mỗi cả nhàn Đến lượt nó, nhân cách gốc này lại chỉ phổi đời sống tâm lý, tỉnh thân, lỗi sống và sự lựa chọn hệ thông giá trì của mỗi cả nhân

Lé Minh [35] đã phân tích nội đứng các mặt truyền thông giá đình: gia học,

ngoai chite năng "dạy chữ” còn giúp cho thế hệ trẻ học nghề “cha truyền, con nổi”; gia

giáo là hình thức giáo đục của gia đỉnh Nội dung cơ bản của gia giáo là giáo đục đạo

dite, gia 12 là lễ giáo trong gia dình, phân ảnh cách ứng xử, cách nói năng, cử chỉ, điệu

bộ, ăn mặc của mỗi thành viên trong gia đình, gia pháp là phép tắc của gia đình, một

mặt nó quy định những việc cân làm, phòng ngừa, uốn nắn, trừng phạt những việc làm

sai trải, gia phong là nề nếp, lễ thói của mọi người trong gia đỉnh theo một gương, một tiếp nào đó Tắt cả các nội dung nảy ảnh hưởng đến sự hình thành tâm lý, nhân

17

cách, lối sóng của mỗi thành vién trong ga dinh

Nguyễn 'thị Khoa [30] khi nghiên cứu về định hướng giá trị chất lượng cuộc

sống của gia đình nữ trí thức cũng đẻ cập đến truyền thống gia đình và những giá trị

truyền thông gia đình đổi với việc lựa chọn giá trị chất lượng cuộc sống gia đình của mỗi cả nhân như: Thế nảo lả gia đình hạnh phúc? Để năng cao chất lượng cuộc sóng, gia đình chúng ta phải làm gi? Van để giáo dục giá trị cho thể hệ tré? Tir do, tac gia xây dựng chuẩn giá trị về chất lượng cuộc sống của gia dình Việt Nam

Nhn chung, các công trình nghiên cứu về định hướng giá trị những năm qua là tiết sức phong phủ, phản ánh khá rõ về nội dung định hướng giáo dục giá trị cho con cái và các yếu tế xã hội ảnh hướng tới quá trình định hướng giáo đục giá tri cho ho

Hân hết các công trình nghiên cửu trên tập trung vào mây khía cạnh san đây:

- Vai trò của gia đình đốt với sự hình thành, phát triển tâm lý, nhân cách và

giáo dục giá trị cuộc sống cho con cái trong gia dình

- Sự biến dỗi, phát triển của gia dinh, và ảnh hưởng của nó dến sự phát triển nhân cách và giáo dục giá trị của con cái

Như vậy, có thể thấy các đề tải đã được điểm luận ở trên đã ít nhiên đề cập đến vai trò của cha mẹ trong việc giáo dục nói chung và giáo dục giá trị cho cơn nói chung nhằm hình thành ở con những giả trị tốt đẹp Song, vẫn đề định hướng giảo dục của cha

mẹ đối với con lửa tuổi trưng học phố thêng đến nay vẫn chua có công trình nào Trghiên cứu một cách hệ thống Trong bối cảnh các điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội đang thay đôi nhanh chóng thỉ việc tìm hiểu định hướng giảo dục giá trị của cha mẹ đối với cơn lứa Iiỗi trung học phố thông là việc lâm can thiết và cần tiếp tục được đây mạnh dễ giúp các bậc cha mẹ tìm ra được một nội đung và phương thức dịnh hưởng, giáo dục giá trị cho con cái phủ hợp giai đoạn hội nhập hiện nay

1.2.1.1 Khải niệm giá trị

18

« Giá tj la phạm trù được bản đến và sử dụng từ rất sớm trong lịch sứ từ

tưởng, bắt đần bằng quan niệm lợi ích của các nhà triết học có đại, như Xôcrát, Platôn,,

tiếp tục được phát triển ở thời kỷ trung có và cận đại Tuy nhiêu, phải đến lận nửa sau thé kỷ XIX những vin dé vé ban chát, cấu trúc của giả trị, vị trí của các gia trị trong hiện thực mới được nghiên cứu với tư cách là lý luận vẻ giá trị

Khải tiệm “giá tị” rong một số từ điển ö nước ngoài và trong nước thường

tập trung vào những nhận thức sau:

+ Ti điển Bách Khoa toàn thư của Nga dịnh nghĩa: “Giá #rị là sự khẳng dinh hoặc phú định ý nghĩa của các đối tượng thuộc thế giới xung quanh đối với con người, giải cấp, nhằm hoặc toàn xã hội nói chung Giá trị được xác định không phải bởi bản

thân các thuộc tỉnh tự nhiên mà là bởi tính chất cuốn hút (lôi cuỗn) của các thuộc tính

Ấw vào phạm vì hoạt động sống của can nguồi, phạm vì các hứng thú và nÏư cầu của

con người, các mỗi quan hệ xã hội, các chuẩn mực và phương thức đánh giá ý nghĩa nói trên, dược biểu hiện trong các nguyên tắc và chuẩn mực dạo đức, trong Íÿ tưởng

tâm thé va mục đích ” [24, tr 1462]

* Từ điển Hán — Việt của giáo su Nguyễn Tân nêu 3 nghĩa của giá trì

“1 Là phạm trà kinh lễ của sản xuất hàng hóa, biếu hiện số lao động trừu

tượng của xã hội dã phí vào sân xuất ra hàng hóa

+ là phần chất tôi hay xấu, lắc dụng lớn hay nh của sự vậi hoặc con người

+ Là phần chất tắt dẹp, tác dụng lớn lao” |31, 1.68]

Rõ ràng trong các từ diễn khác nhau, khái miệm giá trị cũng dược dịnh nghũa theo nhiều cách khác nhau Tùy theo những khía cạnh, góc độ khác nhau mả khi sử dụng người la đừng ngữ nảy hoặc nghĩa kìa cũa khối niệm giá trị

+ Trong xã hội học, khái niệm giá trị bao gồm các hiện tượng của một xã hội

cụ thể, trong một giai đoạn cụ thể Nhà xã hội học Mỹ J.H.Eichter cho rằng, giá trị là

“Tắt cả cdi gt cd loi, dang ham chuộng, đáng kính phục đối với cá nhân boặc xã hội

đều có mội giá trị” [12, tr.175]

19

+ Trong đạo đức học, nghiền cửu gid tri thuộc đời sông đạo đức trong phạm vi cáo quan hệ xã hội và cáo quá trình hình thành chuẩn mực quy tắc đạo đứo xã hội Dạo đức học quy định uác giá trị về lĩnh vực đạo đức Bởi bản thân đạo đứp là giá trì và giá

trị nào cũng được hình thành trong quan hệ đạo đức

+ 1rang tâm lý học, các nhà khoa học giải thích khái niệm giả trị với tư cách làm một hiện lượng có ý ngiữa về mặt nhân cách; các quan hệ giá trị có nguồn gốc xã hôi: tiểu chuẩn của giá trị có tính lịch sử cụ thể

Tác giả Lê Đức Phúc cho rằng: “Giá ứrị là cái gì dó có ÿ nghĩa cho tập thể, xế hội và cá nhân, phần ảnh mỗi quan hệ giữa chủ thể và khách thể đupc đánh giá xuất

phát từ những điều kiện lịch sử xã hội thực tả và phụ thuậc vào trình độ phái tiền

nhân cách Khi đã được nhận thức, đánh giá, lựa chọn, giá trị trở thành động lực thúc

con người theo một xu hướng nhất định" [37]

Tác giã Trần Trạng Thủy xem “i4 ?‡ là một hiện tượng điễn hình beieru thi

các sự vật, hiện tượng và các thuộc tính và quan hệ của các hiện lương, các be lưỡng,

chuẩn mực mục dịch, lý tưởng, các hiện tượng của tự nhiên và xã hội dược con người

lạa ra, nhưng đều phụ thuộc và sự tiên bộ của xã hội và phát triển của cá nhẫn con

người” |44]

Như vậy, giá trị dược hiểu rất rộng: Một số tác giả coi giá trị như là những động cơ và nhụ cầu cơ bản của con người; số khác coi là khuynh hưởng, định hướng ân đẳng sau nhu câu và động cơ, một số khác lại coi giá trị là những hoạt động có thể đo dược chứ không phải là xu hướng Tù các khái miệm và phản tích trên đây, với cách

tiểu của minh và phạm vi nghiên cứu của để tài, chúng tôi thẳng nhất cách hiểu: “Giá

trị là tắt cả những cái gì thuộc vỀ vội chất và tình (hân, nây sinh trong môi quan hệ với nhủ cẩu của con người má con người dang mong muốn chiếm lĩnh dễ thỏa mãn, ảnh hưởng tới hành vĩ lựa chọn của họ"

5 Giả trị ở đầy được hiểu theo nghĩa:

+ Giá trị là những đặc điểm, thuộc tính có nguồn gốc thuộc về các sự vật, hiện

tượng cũ vật chất và tỉnh thân

20

+ Nó xuất hiện trong phạm vi tổn tại mỗi quan hệ giữa chủ thể và khách thể

của quá trình hoạt động

| La cai od ý nghĩa đổi với con người nói chưng hoặc đối với cộng đồng, xuhớm xã hội hoặc cá nhân cụ thể (chú thể) và là đối Lượng của nhà câu, Joi ich

+Né dông vai trỏ định hướng, điều chữnh lrong quan hệ của con người dối với

sự vật, hiện tượng, Hay nói cách khác các giá trị khi được nhận thức trở thánh mục

đích có ý nghĩa, quy định phương thúc hoạt động thực tiễn của chủ thể

1.2.1.2 Đặc trưng của giá trị

= Giá trị được hình thành và tồn tại bởi hai yêu tô khách quan và chủ quan:

1 Mặt khách quan cũa giả trị thế hiện ở chỗ những đặc điểm, thuộc tỉnh của sự vật hiển tượng dỄ tạo nên giá tị tẳn tại khách quan trong bản chất của các sự vật hiện tượng, Chủ thê nhận thức có thể đánh giả những đặc điểm, thuộc tính đỏ mang mức độ

giả trì khác nhau nhưng về bản chải, những độc điềm thuộc tính đó vẫn Lồn tại k

quan, không thay dỏi trong câu trúc của sự vật hiện tượng dỏ

+ Mặt chủ quan của giá trị lại dược thể hiện rõ nét ở chỗ, giả trị được nãy sinh

và tên tại trong môi quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng khách quan với nhu cầu nào đó cửa cơn người, do đó một đặc điểm, thuộc tỉnh hoặc cã một sự vật, hiện tượng rày đối với người này thị cô giá trị nhưng đổi với người khác thì không có giả trị hoặc it giá trị hon Negay trong một chủ thê tủy vào như cầu và tâm trạng mãi lúc đến có sự biến đối khác nhau về giá trị

* Bất kỳ sự vật hiện Lượng nào đủ là vật thể hay plú vật thể cũng có thể dược xem lá cỏ giả trị miễn là sự vật hiện tượng ấy được con người thùa nhận lá có vị trí quan trong trong cuộc sống của họ vả họ cân nó như một ru cầu thực sự

= Không thé đánh đồng giả trị của sự vật hiện tượng với đặc tính bản chất của

nó bởi bản chất của sự vật hiện tượng, tên tại khách quan không, phụ thuộc vảo như cầu cửa con người côn giả trị của sự vật hiện tượng tổn tại trong mối quan hệ với nhu cầu

của con người Vì thể, có thê một đặc tinh của sự vật liện hượng có thể rất có giá trị đốt

21

với chủ thể trong thời điểm này nhưng lại không có giả trị trong thời điểm khác

+ Giá trị được tạo nên từ nhu cầu nảo đỏ của con người mả như cầu được xuất

phát từ thực tế đời sẳng của con người, bối thể thực tiến là tiêu chuấn của mọi giá trị

Vì vậy, việc đánh giá một giá trị nào đó phải gắn với nhụ câu của con người Tiêu chỉ

dễ dánh giá giả trị phải cân cứ vào các chuẩn rực xã hội, căn cử vào lý tưởng mà chủ thể đang theo đuổi để đánh giá giá trị này có ý nghĩa, giá Irị kia không có ý nghĩa

« Khi đã nhận thức một cách đây đủ, các giá trị sẽ trở thành những tiêu chuẩn

cho sự so sánh, dánh giá và sự lựa chọn của con người Giá trị là nguồn góc thúc dây cơn người hoạt động, lá cơ sở hình thánh định hưởng giá trị của con người vá chính cơn người lại là nơi sẵn sinh ra giả trị đồng thời cũng là nơi duy trị, truyền thụ và điều chỉnh các giá trị

+ Gia tri khong phải là bất biển mà mỗi gian đoạn, thời điểm lịch sử khác nhau

thì các giá trị cũng khác nhan, các giá trị cũng biên đổi cùng với sự biển đối của xã hội,

trong đỗ cỗ giá trị chung đối với xã hội và giá trị riêng đối với mỗi cá nhân cũng thay déi

1.2.1.3 Phân loại giả trị

Có nhiều cách phân loại giả trị tuỳ theo mục đích tiếp cận người ta dựa trên

những tiêu chuẩn, căn cứ nhất định dé phân loại các giá trị Nhin chung, mỗi phương

thức phân loại đều chỉ ra những thuộc tỉnh hay những hình thái mang ý nghĩa nhải định

» Năm 1986 - 1987, UNESCO tién hành chêu tra quốc tế vẻ giá Irị, qua đỏ đã chia hệ thống giả trị thành cac nhỏm: một là, giá trị cốt lði (hoa binh, tự do, việc lắm,

sức khỏe, ia đình, an toàn, Lự lrọng, sông lý, tình nga, sống có mục đích, riểm tin, Lue

lập, nghề nghiệp, học vấn); hai là, nhóm các giả trị cơ bản (sảng tạo, tỉnh yêu và cái đẹp), ba là, nhóm các giá trị không đặc trưng (địa vị xã hội [16]

* Dưới ánh sáng của chủ nghữa Mác- Lênin, chủng ta chỉa giá trị thành: giá trị

vật chất và giá trị tinh than [4, tr.119]

Giá trị vật chất, đứng vẻ mặt xã bội mà xét, Tà những giá trị được đánh giá Lừ

những sản phảm lao dộng phục vụ choanhu câu vật chất của xã hội như ăn, mặc,

nghí, ở nhu Angghen đã từng nói: “Lao động đã sáng tạo ra chính bản thân con người” [4, tr.641], thì lao động cũng là nguồn gốc đầu tiên của mọi giá trị

Giá tị tỉnh thần của xã hội bao gồm những giá trị khoa học, đạo đức, nghệ

thuật , đánh đấu sự phát triển về các mắtchân, thiện, mỹ của đời sống xã hội Đó là

những quan hệ tốt dẹp má xã hội dã dạt được nhằm phát triển và hoản thiện đời sống,

xã hội, như chủ nghĩa yêu nuớc, chủ ngiữa anh bùng, như độc lập tự đo, đân chủ, hòa bình, bình dẫng, công lý,

Những giả trị trên dây, dứng vẻ mặt cả nhân mè xét, là những thành tựu vật chat va tinh than ma con người đã đạt được ở chỉnh bản thân, như kiến thức khoa học, phẩm chất đạo đức tỉnh thân vị tha, tình câm yêu mước, nghị lực, tải năng, sức khỏe và cai dep của thân thẻ Đó là những giá trị má cả nhân tạo ra trong quả trình sản xuất,

chiên đấu, trong học tập và rèn luyện trên cả bón mặt #i, đức, thế, mỹ Tổng hòa

những giả trị ấy ở mỗi cá nhận, sẽ đem lại cho cá nhân ấy một bản lĩnh độc đáo, khiến cho cá nhân ấy trở thành một nhân cách độc dáo (personnalitẻ), vá tỏn tại như một giả trị Một người có hoài bão lớn bao giờ cũng phần đấu đạt tới những phẩm chất tỉnh thần cao quý, khiến cho chính cuộc sống của mình cũng có ý nghữanh uột giá lrị góp vào sự phát triển của lịch sử

+ Theo J.11 Fichter: Méi hiện tượng xã hội có thể được dùng làm khối điểm cho sự phân loại giá trị Ông đừng 3 căn cử đề phân loại giá trị: Khân cách, xã hội ; văn hoá [48, tr.57]

* MilLon Rokeach (1973) dã phát triển một mò hình dược gọi là Khảo sát Giá

trị Rokeach (RVS) dé đánh giá hệ thông giá trị của cá nhân Ông cho rằng cạn người

có tưai hệ thông giá trị là giá trị đích và giá trị công cụ Giá Irị đích là những giá trị mà chúng ta hướng tới trong cuộc sống, Giá trị công cụ là giá trị cần có dễ dạt được giá trị

đích [40]

- 18 giá trị đích bao gồm:

23

+ Lioàn cảnh tốt (thể giới, trong nước, cá nhân)

- 18 giá trị công sụ bao gồm:

+ Sủa chữa khuyết điểm

+ Dược xã hội công nhận

1 Nhận thức

+ Hình đẳng

I Tình thân độc lập

+ Tự do + Gia định hạnh phúc

| Sang tao

+Tutin

+ Thỏa mãn

+ Duy lý + Tự kiểm tra (tự kiểm chế)

I Kiên định, dũng cảm +Ý chi

+ NHẪn nai

+ Tâm nhìn xã trong rộng, + Thành quá

+ Tligu qua + Nhạy cảm

— Chúng tỏi khái quát hoá quan điểm của Rokeach khi nghiên cửu về giá trị như sau:

24

Rơ để nội dung các giá trị theo Rokeach

Giá trị dich Giá trị công cụ

(Những giá trị hướng đến, (Những giá trị cân có đề đạt

mong muốn đạt được) được những giá trị dich)

T 1

cá nhân xã hội đạo đức năng lực

Đây là hướng phân loại được sử dụng khá phổ biến trong nghiên cứn định

Trưởng gia trị của cá nhân, nhóm xã hội hiện nay Các liêu chuẩn để phân chữa cáo giá

trị này ở chỗ nó quy định phương thức hanh vị ửng xứ của con người Những giả trị

trang tính phương liện là phương thức ứng xử tương đổi ưu việt đổi với cá nhân và xã

hôi trong mọi tỉnh huỗng liên quan tới mọi đối tượng Những giá trị mang tỉnh mục đích là những mục đích cúa tên tại đáng để đạt được đổi với cả nhân và xã hội Giá trị mang tính mục đích và giá trị mang tính phương tiện tạo nên hai hệ thống riêng biệt mặc dủ có quan hệ với nhau vả có thứ bậc trong mức độ quan trọng, đối với cá nhân

+ Theo xu hướng nghiên cứu tiếp cần

chía theo cấp độ hệ giá trị của khu vực, vùng miễn hoặc lịch sử

hồng, ö mức độ rộng hơn người ta phân:

- Lái cắi thứ nhật:

+ 1Hệ giả trị phổ quát cửa nhân loại bao gồm:

1 Tièa Bình; 2 Tôn trọng; 3 Yêu thương; 4 Khoan dụng; 5 Trung thực; 6

; 7 Hợp tác; 8 Hạnh phúc; 9 Trách nhiệm; 10 Giân ái; 11.Tự do; 12, Đoàn

kết

25

+Hé gia trị của xã hội hiện đại

TÔỂ đáp ứng yêu cầu của sự phát triển xã hội vá phát triển nhân cách, con

người đang hướng tới những giá trị đặc trưng sau J Nhân văn, nhân bản, nhân ái; 2 Khoa học và duy lý; 3 Một nhân cách công dâm cô bản sắc riêng, có cá tính; 4 Có năng lực nghề nghiệp cao; 5 Có tính độc lập cao, tự chủ, tự giác, năng dộng , thích ứng cao

+ HỆ giá trị của xã hội thời kỳ quá độ

Trước 1986: con người Việt Nam có 6 đặc điểm đáng chủ ý: ! Í biết tinh

toán; 3, Chịu dung gian khd, it doi hai; 3 Kém nang dong thao vái trong sản xuất, ứng

tranh; 4 Hướng vào lợi ích cú nhân; 5 Chấp nhận sự phân hóa giàu nghèo; 6 Quan

hệ người — người dựa trên quan hệ kinh tế là chính; Dảm chấp nhận phiêu lưu mạo hiém

1 Hệ giá trị thời đại (thời đại phục hưng, thời hiện đại)

* Đối với mỗi dân Lộc rong những hoàn cảnh lịch sử và xã hội cụ thể đều tên tại hệ gid tri tông quátvà những hệ gid tri bộ phận Hệ gid wi tong quát bao gồm những giá trị chưng nhất, mang tỉnh phổ quát, có vai trò định hướng đổi với tư duy và trảnh động cửa cả công dòng Thí du, GS Trin Vin Gidu di néu 7 giá trị mang tính tổng quát nhất của dân tộc Việt Nam, đỏaglà : uêu nước, cân cù, anh hùng, súng tạo,

lạc quan, thương ngudi, vi aghia [8] Nghị quyết Trang ương, 5 nêu những, đức tỉnh nỗi

thật của ban sắc Việt Nam, cũng có thế hiểu đó là các giá trị của son người Việt Nam

“Tùng vên nước nâng nàn, ý chỉ tự cường dân lộc, tình thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - tỔ quốc, lòng khoan dung, trong nghia tinh đạo lý, tỉnh cần cù sáng tạo trong lao động, sự tình tệ trong ứng xử, tinh gidn di trong lắi sống” |9] Những thập miễn vừa qua người ta còn nêu hệ giá trị chung của Châu Á: Hiểu học, cộng đồng, can ct, huyét thong [38] Bên cạnh nhềng, giá trị tổng, quát

1ửnư vậy, lrong từng lĩnh vực của đời sống, hoại động của cơn người thì rugười 1a lại đúc

rút nên các giá trị, cd vai tro dịnh hướng trong từng lĩnh vực riêng lé dy Vi dy, “Mave, phân, cân, giống " là hệ giá trì trong canh tác nông nghiệp truyền thống của người nông, dân dòng bằng Bắc Bộ hay bê canh tác “uốn canh, hưu cảnh, xen canh, gối canh” của cư dân canh tác nương rầy ở miễn núi “Lấp nhu thẳng cương, lấy t† địch

nhiều, lây vễu thẳng mạnh, lẫy chí nhân thẳng cường bạa ° là hệ giá trị của sự nghiệp

chống ngoại xâm của đâu tc ta

Nhìn chung, việc phân loại giá trị hết súc đa dạng và phong phú Như trên đã

nêu, do mục đích khác nhau nên hướng tiếp cận đến các giá trị có sự khác nhan, vì vậy,

xnọi sự phân loại đều rang tỉnh chất lương đối Khi xem xét sự phân loại các giá trì, cân xác định mỗi giá trị trong, một cấu trúc, một hệ thông, có thứ bậc, dòng thời chú ý tính đa dang trong các biểu hiện sinh động của từng giá trị

Trong quá trình nghiên cứu của để tài, chúng tôi quan tâm nhiều đến cách phan loai theo Rekeach bai

ách phân loại này phù hợp với mục đích nghiên cứu của

Dé tai, mat khác day là cách tiếp cận mới khi nghiên cứu về định hưởng giá trị trong giai đoạn hiện nay,

4.3.1.4 Vai trò của giá trị

Giá trị là cái con người đang mong muốn chiếm lĩnh để thỏa mãn, ảnh hướng, clủ phối hoạt động của họ, cụ thể là giá trị có tác dụng như những quy tắc, chuẩn rực

và những yêu cầu để thúc đây và điều chính hoạt động của con người nhằm dat được mục tiểu

27

Giá trị là cơ sở cúa việc đánh giả thái độ và hành vị nào là đúng và nên có,

hành vị nào sai không nên có Khi các giá trị xã hội trong đối ồn định sẽ tạo nên sự

thông nhất về tâm lý, tình cảm, đạo đúc của cá nhân cũng như cộng đồng xã hội Ngược lại, khi có sự biển đổi về giá trị kéo theo sự biến động về tâm lý xã hội, thậm chí cấp đệ biên đổi lớn có thể tạo nên sự khủng hoảng xã hôi

Giá trị là lưng bậc, chuẩn hành vì để các thành viên trong xã hội so sánh, đổi

chiều, phản biệt dược hành động và suy nghĩ tốt dọp, tích cực hoặc tiều cực Các giá trị tích cực gớp phân hình thành ý thúc, thái độ và súc mạnh dư luận của đạo đức để đâu tranh, đối phó với những hành vì đi ngược lại với lợi ích xã hội

Đôi với sự hình thành vả phát triển nhân cách của mỗi cá nhân, giá trị là cơ sở cho sự hình thánh xu hưởng của nhân cách Xuất phát từ việc xác định giá trị, cá nhân tình thành một lập trung, tư tưởng trong đó đi kèm sự đánh giá, phê phán, lựa chọn Cúc giá trị được nhận thức chính là một bộ phận cũa ý thức, hay nói cách khác nó chính là dịnh hưởng giá trị của nhân cách - là cầu trúc của nhân cách

Giá trị thúc day hành vị, hoạt động của con người, bởi nó là dối tượng thỏa xuấn như câu, là động lực để cơn người phân đầu đại được những mục đích cụ thế nào

đó, và tất cả các mục dích riêng lẻ déu được đối chiếu với các giá trị dược định hình trong câu trúc nhân cách của znỗi cá nhân

1.2.1.5 Thang đo giá bị Khi nói đến thang đo giá trị là người ta muốn điễn tả sự sắp xép các giả trị đỗ Thợp các giá trị) theo một trật tự ưu tiên nhất định Chủ thể của sự sap xếp đánh giả này

là các công đồng, nhóm người và từng cá nhân trong một giai đoạn lịch sử nhất dịnh

+ Việc hình thành thang giá wị dược quy định bởi những chuẩn mực dạo đức,

lý tưởng má chủ thẻ (xã hội, cá nhân) theo đuổi Tuy nhiên, do các chuẩn mục dao duc,

lý tưởng của chủ thể có tính dn định Lương dối nên thang giá Irị của cũng chỉ ổn định

tương đối Thang giả trị được hình thành, thay đổi theo thời gian và không gian củng,

với sự hình thành, phát triển, biên đối của xã hội loài người, đân tộc, oệng đồng (quốc

gia, làng, xã ) và trong từng nhỏm giá đình, bạn bè và lừng cá nhân Sự thay đối

28

thang giá trị trong xã hội là quá trình kế thừa, chọn lọc và đầu tranh

+ 1rong một xã hội song song tổn tại các chuẩn mực thi chuẩn mực cả nhân

không thuân tủy là chuẩn mực nào của xã hội nhưng đưới sự ảnh hưởng định hướng,

của chuẩn mực xã hội thí gác chuẩn mực cả nhân phải được cắn cứ vào chuẩn mực xá hội Trong thang giá trị của mỗi nhóm cả nhân, cộng déng có những giả trị dược chủ thể xem như giá trị cốt lõi chi phối cá nhân, công đồng, ví dụ: giá trị yêu thương, kính trọng ông bà, cha mẹ Chuẩn mực xã hỏi lý tưởng só vai trò hết sức quan trọng hình thành nên thang giả trị xã hội tiền bộ, do đỏ vẫn đề định hưởng giả trị trong xã hội là van dé het site quan trong

* Thang gid ti 14 mét trong những động lực thôi thúc con người hoạt động

Con người tiên hành các hoạt động hợp quy luật và theo những nắc thang giá trị cụ thể

sẽ tạo nên những giá trị nhất định, phục vụ nhu cầu và lợi ích của con người Thang giá

trị được chủ thể (cả nhầu, nhóm, tập thể, cộng đồng) vận dụng vào để tạo lập một hành

vị dành giả hay tự dánh giả một hiện tượng xổ hội, một cứ chứ, hành động khi dó dược coi là thước đo giả trị

* TLang giá trị của cá nhân hay nhóm xã hội được hình thành có sự lương quan với hệ giá trị và chuẩn giá trị của cá hân hay nhóm xã hội do Hệ giá trị là tổ hợp các giá trị khác nhau được hệ thống lại theo những nguyên tắc nhất định, có tính toàn vẹn, thục hiện các chức năng đặc thủ trong việc đánh giá con người Còn chuẩn giá trị là những giả trị giữ vị trí cốt lỗi trong, thử tự ưu tiên các giả trị được sắp xếp theo hệ

Thông nhất định, là chuẩn mục chung cho nhiều người, chiếm vị trí thí bậc cao hoặc

then cha

Nhu vay, thang gid trị có vai trỏ ông cụ hết sức quan trọng đối với việc định hưởng và xây dựng một xã hội tiền bộ, văn mình,

1.2.1.6 Quá trình hình thành giả trị 'Thông qua quá trình xã hội hơá, con người lĩnh hội các giá trị từ nên văn hoá,

xã hội, lịch sử cùng với các kiến thúc, thái đóvả những tình cảm đã được xã hội hoá Cáo tổ chức xã hội có vai trò trong việc giữ gìu phố biến các giá trị là gia đình, hệ

29

thống, giáo dục và tắt cá các tổ chức hoạt động dưới danh nghĩa một hệ thống giá trị xác

định, truyền đạt các mong đợi từ phía xã hội tới các cá nhân Sự lĩnh hội giá trị của cá

xrhân phụ thuộc vào sức mạnh chuẩn mực của giá trị và sự hoà hợp giữa các tô chức xã hội truyền đạt giá trị Theo tài liệu chương trình giáo đục giá trị cho con người Philipin (1988), quá trình tạo nên giá trị có thể coi như qua 3 giai đoạn: Nhận thức, cấm xúc và hành vị

thông giả trị cho cơn người, đặc biệt là lửa tuổi bọc sinh Trong các trưởng

học, ngoài việc cung cấp các trí thức cho học sinh thủ việc giáo duc các giá trị đạo đức

rất dược coi trọng ”L71, Giáo dục giá trì mang lại cho học sinh các cơ hội phát triển trí

thúc, kĩ năng và thái độ, tương tp với các giá trị và hành vi biếu hiện các giả trị Ấy,

lập trưng ö niềm tin vào châu vả thiện |19

Giáo dục giá trị là một nội dụng nằm trong quả trình giáo dục, nhằm hình thành nhân cách con người từ tuôi thơ đến khi trưởng thành, có bản chất, mục dich, nghệ thuật, nội dung, phương pháp tương đổi độc lập của giá trị Bản chất của giáo dục giả trị là quả trình tổ chức, hướng dẫn, kích thích hoạt động tích cực của người dược giáo đục để họ lĩnh hội được các giá trị xã hội, hình thành nên hệ thông gia trị của cá nhân phù hợp với mong đợi của xã hội

1.3.2.2 Mục đích của giáo đục giá trị

Nâng cao din trí, đào tạo nhân lục, bồi đưỡng nhân lài, đảo lạo những con

người có kiến thức văn hoá, khoa học, có kinh nghiệm nghề nghiệp, lao động tự chủ, sáng tao va có ký luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu Chú nghĩa xã hội, sống lánh

mạnh, đắp ứng nhú cầu phát triển đất nước trong hiện tại và chuẩn bị cho Lương lai

1.3.2.3 Phương pháp giáo đục giá Đị

Phương pháp giáo đục giá trị là cách truyền đại, hướng đẫn, kích thích hoạt

động tích cực của trễ dễ trẻ lĩnh hội dượcagcác giá trị xã hội văn hỏa, hình thành nên

tệ thống giả trị của cá nhân, phủ hợp với niu cau ctia ban thin va mong doi ciia x4 h6i 1.2.3 Định hướng giáo đục gid tri

Định hướng giáo dục giá trị là sự hoạch định trước những phương pháp, cách Thức, mục tiêu, nội dung giáo đục giá trị ma chứng ta mong muốn một đổi tượng nào

đó hướng đến Sự định hướng này đã được suy nghĩ kỳ lưỡng trước khi dưa ra quyết định Kết quả của mục tiêu có đạt được hay không còn tuỳ thuộc vào nhiều yêu tổ khách quan và chủ quan Theo chứng tôi hiểu:

Định hướng giáo đục giá trị là quá trình sử dụng những phương pháp, cách thức dễ tạo cơ hội, tễ chức, hướng dẫn cho người được giáo dục có dược những nhận thức, thái độ và hành ví đúng đắn, phù bạp với hệ thống các giá trị mà họ cho là cần

thiểi, quan trọng, có ÿ nghĩa trong cuộc sống

1.24 Dịnh hướng giáo đục giá trị của chu mẹ đỗi vôi con

Gia đình là nền tảng cư bản cho việc định hưởng giáo duc các giả tị trong cuộc sống cửa mỗi cá nhân và cha mẹ có vai trỏ quan trọng nhất wong việc dịnh hùớng, giáo dục giá trị cho con cái trong phạm vi gia đình Chính quá trình xã hội hoá đầu tiền của các cín xây ra ngay từ nuôi rường gia đình, và quá trình xã hội hoá này là ruột quá trình liên tục điển ra trong suốt cuộc đời

Ngay tử nhỏ, con cải đã được cha mẹ giáo dục những phẩm chất tốt đẹp của cơn người như: lễ phép, cân củ, chăm chỉ, chậu khó cũng như giáo dục định hướng các giá trị, chuẩn mực xã hội Tuỷ vào từng hit tuổi mà cha mẹ có những dink hướng trong giáo dục ở mức độ khác nhau với những nội dung phủ hợp khác nhau Những, sự định hướng đó có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của mỗi cá nhận Có thể nói, cha mẹ vừa là thây, vừa là những người dẫu tiên vạch ra lỗi di cho con cái Do

đó, nêu cha mẹ định hướng giáo dục giả trị tét cho con cai thi sau nay con cai sé cd xu thưởng và nhiều điều kiện thuận kựi dễ trở thành những con nguời với những phẩm chat cao quý, tốt đẹp Thiết nghĩ, nêu mỗi bậc cha mẹ làm đúng các chức năng của mình

một cách phù hợp, có hiểu biết thì sẽ tạo điểu kiện tốt nhất cho sự hình thành và phát

triển nhân cách của son cát

31

'Tử những, phân tích nêu trên chúng tôi biểu: Định hướng giáo duc gid trị của

cha mẹ đối với con là sự hoạch định những phương pháp, mục tiêu, nội dung giáo dục

giả tri ma cha me muén can cái của họ hướng đếm

1.25 Định hướng giáo đực giá trị của cha mẹ đỗi với con lửa tuẫi THPT

1.2.5.1 Mật số dặc diém lâm ïÿ lửa tuổi trung học phố thông

a Sự phát triển ý thức và tự ý tước

Ý thức và lự ý thức của tuổi trung học phố thông (THPT) đã phát triển ở mức

độ cao và có nhiều khác biệt so với các lửa tuổi trước Diễu nảy bộc lộ qua sự ý thức về thân thể; sự tự đánh giá các phẩm chất tâm lý của cá nhân và tính tự trọng,

+ Hình Anh về thân thể Trong giai đoạn này, các em rất quan tâm đên các ván để liên quan đến thân thể mình, muốn biết hình ảnh của mình trong mắt người khác Một số cm xây dung và thực hiện nghiêm kế hoạch tập luyện đề tạo ra hình ảnh hấp dẫn, uy tín vá mến phục của bạn bẻ Nhiều trường hợp các em thẻ hiện thái quá qua các phản tứng tiêu cực về ăn suông (biếng än hoặc an qua nhiéu), vé hanh vi tng xử (lảm đàng quá mức),

* Khả năng tự đánh giá bản thâm

Tư đánh giá là một nét tâm lý điển hình của lửa tuổi THPT, thể hiện ở các dặc điểm:

+ 7hứ nhất: 'Tự đánh giả của các em có chủ kiến rõ ràng và đã có sự đôi chiếu

với các chuẩn chúng của xã hội Các em khi đánh giá bản thân thường chủ yếu đựa vào

nhận thức của minh Tuy nhiên do khả năng nhận thức vẻ bán thân chưa thực sự khái

quát vã sâu sắc nên nhiều em chia danh pia đúng, khách quan bản thân mình

1 7hứ hai: Nhu cầu tự phân tích bản thân, đặt ra những yêu câu cao đổi với Tbân thân, là Liên đề tự giáo dục có mục đích pùa các em và là đầu hiệu để xác định

sự phát triển về mặt nhân cách của lứa tuổi này,

+ Thi ba: `Lự đành giả của lửa tuổi THPT có chiều sâu và khái quát hơn nhiều

so với giai đoạn tuổi trước đó Các em, không chỉ ý thức và đánh giá vẻ

hiện thực (tôi là ai?) mả còn đánh giá “cái tôi lý tưởng” (tôi muốn trở thành người như thể nào?), “cái tôi” năng đóng (tôi sẽ cổ gắng trở thành người như thể nảo?) Mặt khác các em không của đánh giá tùng đặc điểm thể chất hay phẩm chất tâm lý riêng của xrủnh mà đã đánh giá khái quất vẻ thê chát, tâm lý và nhân cách của mình đụa trên co

sở phân tích và khái quát hóa các đặc trưng riêng Dù tự đánh giá của các em đã có tính độc lập, có chiều sâu và ruang tính khái quát nhưng đo iL dựa vào ý kiên của người khác nên không phải bao giờ cũng phù hợp với cái thực cỏ của mình Nhiễu em đánh giả quả cao bản thân mình dan đến tự cao, coi thường người khác hoặc đánh giá quá thấp coi minh la bất tải, vô dụng, Nhìn chung, yếu tó “lý tưởng hóa” văn phổ biển trong tự ý thức và tự đánh giá của thanh niễn

b Lý hưỗng sống và tính tích cục xã hội + Lý hướng sống

Lý tưởng sông được hình thành và phát triển mạnh mẽ ở lửa tuổi THPT Hình

1uấu lý tưởng không còn gắn liền với cá nhận cụ thể mã có tính khái quái cao về ác phẩm chất tâm lý, nhân cách diễn hình của nhiều cả nhân trong các lĩnh vực hoạt dộng, 1phê nghiệp được các em quý trọng và ngưỡng mô, nơi theo Tý tưởng nghề và lý tưởng dạo đức cao cả thể hiện qua mục dịch sống, qua sự say mê với việc học tập, nghiên cửu và lao động nghề nghiệp; qua nguyện vọng được tham gia các hoạt động mang lại giá trị xã hội lớn lao, được cổng hiến sức trẻ của mình Tuy nhiên vẫn còn một bộ phận các em bị lệch lạc về lý tướng sống Những em nảy thường tôn thờ một số

tính cách riêng biệt của các nhân cách xâu: ngang tảng, càn quây và coi đó là biểu

hiện của những nhân vật anh hùng , hão hán Vì vậy, trong quá trình định hướng giáo dục lý tưởng, cân đặc biệt lưu ý tới nhận thức và trình độ phát triển tâm lý của các em

Ổ lửa tuổi nảy, kẻ hoạch dường đời cũng như sự lựa chọn các vai trỏ trở nên

rõ ràng hơn Đến cuéi tudi nay mét trong vải phương án ban đầu sẽ trở thành lẽ sống, định hướng hành dông của họ.Vẫn để quan trọng nhất và bận tầm nhất của lửa tuổi THPT trong xây dựng kế hoạch đường đời là vấn dé nghề và chọn nghề, chọn trường,

học nghề

33

Về chủ quan, sự hiểu biết về nghề của các em còn hạn chế Nhiễu em chưa

thực sự hiểu rõ mạng lưới nghẻ hiện có trong xã hội, chưa phân biệt rõ sự khác nhau

giữa nghề và trường đáo tạo nghề nên íL em hưởng đến việc chọn nghề mà chủ yếu chọn trường để học Một số em chọn nghề không phải với tư cách là chợn một lĩnh vục việc làm ến định phủ hợp với điêu kiện và khả năng của mủnh, không phải chọn nghề

để mưu sinh mà chủ yếu chỉ là sự khẳng dink minh trước bạn bè hoặc chủ yếu là theo đuổi chỉ hướng có tính chất lý tưởng hỏa của minh

Vi vay, mặc đủ các em ý thức được tầm quan trong của chọn nghề nhưng bảnh

các cĩt vận cảm tính

vị lựa chọn

+ Tĩnh tích cực xã hội của thanh miền

So với các lứa tuổi trước, lửa tuôi THPT có tính tích cục xã hội rất cao và dược thể hiện qua nhiều khia cạnh như:

~ Nhụ câu tĩnh thân rất cao: Lửa tuôi này rất nhạy cảm với các sự kiện chính trị

- xã hội, kinh tế của đất nước Các em không chí quan tâm tới hoạt động chính lá học

{4p ma con quan lâm sâu sắc đến tình hình chính trị, kinh tẻ, xã hội, văn hóa trơng nuớc

và thể giới

- Liửng thủ nhận thức và hủng thú tham gia các hoạt động xã hội, văn hóa,

nghệ thuật, thế thao như đọc sách, xem phim, nghe nhạc, các điễn đản tuổi trẻ về mọi

lĩnh vực gủa đời sống xã hội đặc biệt là các vẫn để liên quan trực tiếp đến các em Cac

em tham gia các hoạt động chính trị xã hội với tỉnh thần lãng mạn vả nhiệt huyết của tuổi trế, dám nghĩ, đám làm, tauốn cổng hiển sức lực của mình cho sự nghiệp lớn lao mảo đỏ, Nhiều em đã làm dược những việc lớn, tay nhiên, do trình dé nhận thức vẻ

chính trị - xã hội của một số em chưa cao nên nhiều khi dẫn đến các hành động sai lầm

e Đặc điểm giao Hếp của lửa tuổi TIIPT Tuửa tuôi này là lứa tuổi mang tính tập thể nhất, Diễu quan trọng đối với các

em là được sinh hoạt với các bạn củng lứa tuổi, cảm thay minh cẩn thiết cho nhóm, có

vị trí nhất định trong nhỏm Ở lửa tuổi nay quan hệ bạn bè chiếm vị trí lớn hơn hẳn sơ

với quan hệ vải người lớn tuổi hoặc it tuổi, hơn Do lòng khát khao muốn có vị trí

binh đẳng trong cuộc sống ch phối Cùng với sự trưởng thánh về mọi mặt, quan hệ dựa

đấm, phụ thuộc vào cha mẹ dẫn đân cũng được thay thế bằng quan hệ bình đẳng, tự

lập.Trong hoàn cảnh giao tiếp tự đo, trong việc phát triển nhụ cần, sở thích, thanh miên

hoc sinh thường hướng sự quan tâm vào bạn bẻ nhiêu hơn hudng vao cha me Nhưng

khi bản đến giá trị sâu sắc hơn như chạn nghề, thể giải quan, những giả trị đạo đức thi lại cho thấy sự ảnh hưởng sâu sắc Lừ cha mẹ

Ở trường THPT, các em là dại biểu của một nhom xã hội đặc biệt dang trực tiếp trên hành hoạt động học và rên luyện nhằm tiếp thu hệ thống trí thức, kinh nghiệm

in rực về đạo đức của xã hội

xã hội trang bị cho hệ thông những trí thức cơ bản, dặt nên tăng có thể tiền hành những, hoạt động học tập và lao động ở cấp độ cao hon Dang thời các em cũng tham gia tích cực vào hoại động đa đạng có ích cho xã hội, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Do vậy, hơn ai hết, các em cũng có nhu cầu giao tiếp rất cao Các em hiên có nhí cẩu được học tập, tiếp xúc, tao đối, tâm sự với tắt cã mọi người đặc bột là giáo viên và bạn bê

Các em có nhú cầu trao déi tam tư, tình cẩm, tỏ chuyên vẻ các vấn dể như: học tập, phương pháp học tập, các hoạt đóng chính trị - xã hội, tình yêu tỉnh bạn; vẫn

đề chon ming, chon nghề, các lệ nạn xã hội và các vận để sinh hoạt hàng ngày Trong dỏ chủ đề chủ yếu là chủ dễ học tập Nhụ câu giao tiếp với những người xung, quanh ciing thể hiện sự chọn lọc, họ thống nhất với nhau ở các vẫn đề học tập, họ trao

Thạm vi giao tiếp của các em cũng khá rộng, ngoài bạn bẻ trong lớp, học sinh

có nhu cầu giao tiếp với nhiều đối tượng học sinh ở các khối lớp, các bạn bè ngoài xã

"hội Bên cạnh việc giao tiếp với bạn bẻ thì giao tiếp với giáo viên cũng là một nhu cầu

lớn của lửa tối này, các em muốn được tham khảo ý kiến giáo viên về mọi vẫn đề

trong cuộc sống cũng như những van dé liên quan đến học tập Tuy nhiên, có một thực

tế cho thấy giữa học sinh va giao viênvẫn còn có một khoảng cách nhất định, có

35

nhiều em không đám tâm sự một cách céi mé nhting van dé té nhi, khé khin cia minh với gián viên Thậm chí có nhiều em không đám nói chuyện với giáo viên

Cáo em luôn muốn được biểu biện những hành vi giao tiếp có văn hóa với mọi

gui va qua d6 ede ein cũng có mong muốn được mọi người gi xử với mình một cách vin minh, lịch sự với những cứ chí, tác phong, lời nói đúng mục, có văn hỏa Nó là động lục thôi thúc các etu luôn có những biểu hiện hành vị giao tiển vẫn hóa với mọi người Đây chính là diễu kiện quan trọng thúc dây các em hình thành những thỏi quen hành vị đạo đức vá hành vị nhủ cầu giao tiếp

Lava tudi nảy có nhụ cẩu trao đối những thông tín vẻ học tập, lỗi sông có văn hóa và những định hướng giá trị đạo đức, văn hóa của xã hội Các em có nhu câu chọn được những bạn tốt, có củng sở thích, thị hiểu, quan điểm vả có tác phong, cử chí, điệu

bộ, ăn nói giao tiếp với minh đúng mục, tế nhị, lịch sự, văn mình Với người lớn, các

Š cuộc sống

ein mong mudn ho phai 14 nhimg con người có hiểu biết, kinh nghiệm sâu vị

xã hội Họ phái là những tâm gương sáng vẻ dạo đức, lỗi sóng có văn hóa đẻ các em có thể học tập Các em có nhu câu mở rộng mỗi quan hệ với nhiều đổi tượng Tuy nhiên, những đói lượng này cũng dược các cm chọn lọc rất ngluêm túc Đó phải là những cọn người có lỗi sống lành mạnh, có đạo đức vá văn hóa Như vậy có thể thấy, nhu cầu giao tiếp và như cầu giao tiếp có văn hóa của thanh niền học sinh rất đa dạng và phong, phú với nhiều nội dung và đôi tượng khác nhau

d Đời sống tình cảm Đời sống tỉnh cảm cửa lửa tuổi THPT rất phong phú và mang nhiều 1uàu sắc

Die biét, tinh cảm của các em rất sâu sắc và bén vimg Dac điểm này thế hiện rõ nhất

trong lình bạn của các em Ở lửa tuôi rảy, nhủ cầu về bạn (âm tình cá nhân lăng lên rõ rệt, mức độ sâu sắc trong tình bạn cũng dược thể hiện dậm nét Đối với các em, tỉnh bạn là môi quan hệ quan trọng nhất của con người Bên cạnh sự hiểu biết vẻ nhau, tỉnh bạn của các cm cên mang tính xúc câm cao Bạn bẻ thường có ảnh hưởng lớn dến mọi hoạt động của các em Dặc biệt ở giai đoạn này quan hệ giữa học sinh nam vả nữ được

tích cực hóa một cách rẽ rệt Ở một số em đã xuất hiện những sự lôi œnốn đầu tiên kha imanh mé, nay sith nhú cần chân chính về ctình yên lứa đổi Đó là trạng Thái indi iné

nhưng rất tự nhiên trong đời sống tinh cam của thanh niên học sinh

'Tỉnh cảm của lửa tuổi này đối với cha mẹ, thây cô ngày cảng được cúng cổ

sâu sắc và bên chặt Vì v trong quyết định quan trọng, trong hành vi ứng xử các em

chịu ảnh hưởng đáng kể từ các thầy cô và những người thân trong gia đình Những biến doi dic trang cho sự trưởng thánh vẻ các mặt thẻ chất, trí tuệ và dạo dức dầu Hién quan và có ảnh hưởng đến cầm xúc, tỉnh cảm cửa cac em

Tỉnh bạn ở tuối này đã được nảng lên mức đồng chỉ, kháo với lửa tuổi trước

chủ yếu là đồng sở thích, tính cách, thói quen Tiêu chỉ kết bạn là sự tâm tinh, thin mật, tình cảm âm áp và củng chỉ hướng phẫn đấu vì giả trị nảo đỏ Do tự ý thức phát

triển mạnh, các em có như câu tìm kiểm cái tôi khác, ở bên ngoài tôi Nhu cầu này lần

đầu tiên xuất hiện trong cuộc đời cá nhân vẻ là cơ sở để các em thường dốc bằu tâm sự

với bạn, được chia sẽ những rung cảm của mình Tính chất và mức độ tâm tỉnh của các

em cổ sự khác nhau về giới Nhìn chung, uhu eau tình bạn thân mật ở các cm nữ xuất hiện sớm hơn các em nam Quan niệm vẻ tình bạn cũng cỏ phan khác biệt vẻ mặt ca nhân Một số cho rằng đã là bạn thân thì chỉ có một vài người, số khác có thể cỏ nhiều ban than,

Một trong những điểm nổi bật trong tình bạn lửa tuổi THPT là tính cảm xúc cao rong đa số trường hợp, tỉnh bạn khác giới có nhiều điểm của tỉnh yêu nam nữ cững say mê, nông nàn, sự trung thành, hy sinh, hạnh phúc, ghen tuồng va đau khổ khi chia ly

Nhìn chung tinh yêu ở lửa tuổi THPT về cơ bản là tink cảm lành ruạnh Vĩ vậy người lớn không nèn can thiệp thô bạo vào thể giới tỉnh cảm của các em, cảng không,

du, quở trách, cắm đoán trả niên trao đổi, tham vẫn và trợ giúp họ khi gấp

khó khăn Mặt khác, cũng cân khắc phực, hạn chế càc hiện tượng thiểu lành mạnh của mệt số em trong quan hệ nam - nữ nhật là trong điều kiên phương tiện thang tin phat triển nhanh và xu hướng thực dụng ngày cảng phổ biển

1.2.5.2 Khái niệm định hướng giáo dục giá trị của cha mẹ đối với con lửa tuổi

TIPT

37

Định hưởng giảo dục giả trị của cha mẹ đối với con bra tuổi THPT la su hoach

định những phương pháp, mục tiêu giác dục giá trị phủ hợp với đặc điểm tâm sinh lý

trế em lứa tuổi THPT mà cha mẹ muôn cơn cái của họ hướng đến

1.2.5.3 Các mặt biểu hiện định hướng giáo dục giá trị của cha mẹ đối với con

lửa tuôi trưng học phê thông

'Trong nghiên cửu nảy, chúng tôi sẽ đi từm hiểu sự định hướng giá trị của cha

mẹ với cơn lứa tuổi trung học phổ thông qua các mặt biểu hiện:

a Myc tiêu giáo đục giá tị Mục tiêu giáo đụe giá trị cho trẻ em trang gia đình chính là những giá trị mà cha mẹ mong muốn con họ hướng tới trong tương Tài, nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội trong thời đại mới

Để khảo sát các mục tiểu này, chúng tôi dựa vào lý thuyết Rokeach về cầu trúc trai hệ thống giá trị: hệ thống giá trị đích và hệ thống giá trì công cụ (1954) Bên cạnh

do, chủng tỏi dựa trên lý thuyết giá trị của Shalom H Schwartz (1992) về 10 giả trị đích đã được sử dụng rộng rãi trên thể giới hiện nay để khảo sát mục tiêu giáo dục giá trị cho trể cm lrong gia đình

Tử thuyết về á trị cơ bản của con người của Sehwarlz bao quát hấu hết các nhóm giả trị đích của con người Liên cạnh đó, lý thuyết nảy cũng thể hiện được sự đầu tranh giá trị giữa những giá trị truyền thống và hiện đại, giữa xu hướng sáng tạo,

chỗ động với xu hướng bão thủ, không muốn thay đổi, giữa xu hướng hướng thu ca

nhân với tỉnh thần cộng đồng vả lòng nhân ái, Tắt cá những mâu thuấn trong việc lựa chọn giá trị nêu trên phù hợp với bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang điễn

ra trén dat nude ta,

Schwartz dé tién hành nghiên cửu ở nhiêu quốc gia trên thẻ giới và xây dựng, một danh sách 10 giả trị địch (các giả trị thúc đây): 7 Quyền lực, 2.Thành đạt, 3.1lưởng thụ, 4.Năng động, sáng tạo, Š.Tự quyết định, 6Giá vị toàn câu, 7Tòng nhân từ,

8 Truyền thông, 9.Đúng mực, 10.An toàn Đày là những giá trì được công nhận rộng tất

ở mợi nên văn hóa, đựa trên các mục tiêu thúc đây đặc biệt làm nên cho mỗi giả trị

38