Luận văn quan niệm của ph Ăngghen về nhận thức trong tác phẩm chống Đuyrinh và Ý nghĩa của nó Đối với nhận thức khoa học hiện nay

'Với tài nghệ bút chiếu bậc thầy, đứng trên quan điểm của chủ nghĩa duy xật biện chứng để khái quất những thành tựn của khoa học tự nhiên và khoa học xâ hội đ ơng thời, Ph.Ăngghen đã t

ĐẠI HỌC QUỐC GIÁ HÀ NỘI 'TRIIỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

#*MKE—C———C

TRINH VU ONG CUONG

QUAN NIEM CUA PH.ANGGHEN VE NHAN THe TRONG TAC PHAM “CHONG DUYRINH” VA Ý NGHĨA

CUA NO DOI VG NHAN THUG KHOA HOC HIEN NAY

LUAN VAN THAC SI TRIET HOC

Chuyên ngành: Triết học

Mã số : 60 22 80

NgLời hứng dẫn khoa học: PGS.1% DỤ ÖÉNG VĂN THỊNH

MỔ ĐẦU

CIID ONG 1: QUAN NIEM CUA PILĂNGGIIEN VỀ NHẬN THỨC

LL Tlvan canh ra di, n6i dung cơ bản và ý nghĩa của Lác phẩm

“Chống Duyrinh” cia Ph.Angghen

1.2 Nội dung quan niệm của Ph.Ảngghen vẻ nhận thức

1.2.1 Quan niệm về nguồn gốc, bản chất của nhận thức

1.2.2 Quan niệm về biện chứng của quá trình nhận thức

1.2.3 Quan niệm về chân lý và tiêu chuẩn của chân lý

CHIƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CỦA NHẬN TIỨC KIIOA HỌC HIỆN NAY

VÀ Ý NGHĨA QUAN NIỆM CỦA PH.ÄNGGHEN VỀ NHẬN THỨC

ĐỐI VỚI NIIẬN THỨC KHOA HỌC HIỆN NAY

2.1 Dac diểm của nhận Lhức khua hục hiện nay

2.1.1 Tình thần cách mạng của khoa học

2.1.2 Về phong cách f- duy của khoa học

2.1.3 Quan mệm về sự phát triển các lý thuyết khoa học

2.2 Ý nghĩa quan niệm của Ph.Ängghen về nhận thức đối với nhận

- 69

2.2.1 Luận giải tính biện chứng của cuộc cách mạng trong khoa học tự

6u

thức khoa học hiện nay

2.2.2 Luan piai vai trò của ph- dng pháp luận duy vật biện chứng đối với

279)

90

sự phát triển của lý thuyết khoa học

92,

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MG ĐẦU

1.Lý đo chọn để tài

“Chống Đuyiinh” là mớt tác phẩm có vị trí quan trọng trong hệ thống

tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác Ở đó, thiên tài của Ph.Ängghen - cùng

với C.Mác là những ng ði sáng lặp chủ nghĩa cộng sản khoa học thể hiệu

không chỉ ở chỗ đã đập tan, quí sạch tận gốc rẻ toàn bộ hệ thếng triết học của

nh

Duyrinh, mot mớ hấu lấn chiết trung chủ nghĩa gồm những hệ thống s

khác nhan mà ông ta rên rao nh- một thứ ph- ơng pháp 1- dny mới, thực chất

là những bài vở của kẻ bán rung hệ © (-ỡng L sảu trong phong rào công nhân Hơn thế, đo yêu cầu và mục đích của việc viết tác phẩm, thiên bút chiến trở thành sự trình bày có hệ thống về ph- ơng pháp biện chứng và thế giới quan

cộng sản mà chính C.Mác và Ph.Ängghen làm đại biểu

'Với tài nghệ bút chiếu bậc thầy, đứng trên quan điểm của chủ nghĩa duy

xật biện chứng để khái quất những thành tựn của khoa học tự nhiên và khoa

học xâ hội đ ơng thời, Ph.Ăngghen đã trình bày khá toàn diện nh ng không

dần trải mà tập trung vào những vấn để cối lõi của chủ nghĩa duy vậi biện

chứng; bảo vệ nguyên tắc tính đảng trong triết học; thế hiện một cách sâu sắc quan điểm duy vật biện chứng trong việc giải quyết vấn để cơ bản cña triết

học; không chỉ luậu chứng rổ rằng mà còu d-a ra những định nghĩa kinh điển

về vậu động của vật chất; về phép biện chứng; các quy luật và các cặp phạm

trù; đồng thời phát triển một cách chính diện quan điểm của chủ nghĩa Mác về

những vấn đề có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc

Trong thời đại của khoa học và công nghệ hiện nay, sự phát triển với

tốc độ ch a từng thấy của nhiều ngành khoa học dã và đang làm nảy sinh

những khái niệm, phạm frù, quan niệm và ph- ơng pháp nghiên cứu hết sức

xmới mẻ và có tính chất cách mạng thực sự Sự phát triển nh- vũ bão của khoa

học cũng dang đặt ra hàng loạt vấn dé ảnh h-ởng đến những hoạt động rất

khác nhau của dời sống xã hội, đến việc áp dụng những thành tựn khoa học ấy

vì sự tiến bộ xã hội cũng nh- sự phát triểu của bản thân khoa học trong I-ơng lai Để có đ-ợc sự nhìn nhậu đúng đắn và giải quyết một cách hợp lý những

vấn để đo sự phát triển của khoa học hiệu đại đặt ra - thực tiễn lịch sử phát triển của khoa học kế từ khi chủ nghĩa Mắc xuất hiện đã chỉ rõ - nhất thiết

phải đứng trên lập fr- ờng thế giới quan và ph- ơng pháp luận của chủ nghĩa Mắc - Lênin mà cơ sở nền tảng của nó là triết học duy vật biện chứng lIlơn

nứa, “một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao khoa học nh Ph.Ăngghen

đã khẳng định không thể không cót duy lý luận” Songt duy lý luận chỉ là

một dặc tính bẩm sinh dưới dạng kha nang mà thôi, nên “nãng lực ấy cẩn phải d-ge phát triển hoàu thiện” và đế "hoàn thiện nó thì cho đến nay, không có một cách nào khác hơn là nghiên cứu toàn bộ triết học thời trước” [42, 478]

Hoe lập, nghiên cửu, ứng đụng và phát triển dĩ sản lý luận vô giá của nhà kinh điển mácxít vĩ đại Ph.Ăngghen thực tế đã trở thành yêu cẩu, đồi hỏi

cần thiết và th_ờng xuyên cho hoạt động nhận thức, cải tạo thực tiễn một cách khoa học và bài bản Việc làm rõ chức năng, vai trò ph ơng pháp luận của triết học Mác Lêuin nói chung, lý luận nhậu thức của chủ nghĩa Mác nói

riêng nhằm luận chứng cho cơ sở ph- ơng pháp nghiên cứu cũng nh- kiến giải

những thành tựu của khoa học 1ự nhiên liện đại thiết nghĩ là bổ ích và cầu

thiết Cũng dế góp phần nhỏ bé có tác dụng tham khảo dối với những ng- ði

của

mới học tập - nghiên cứu về triết học, tác giả đã chọn dễ tài: “Quan

Ph.Ängghen về nhận thức trong tác phẩm “Chống Đuyrinh” và ý nghĩa của nó

đối với nhậu thức khoa học hiện nay” làm để tài luận vău thạc sĩ

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Mặc dù ''Chống Đuyrinh” là tác phẩm auang tính chất bút chiếu, song

đã trình bày toàn điện và sinh động một cách có hệ thống 1-ơng dối dãy dủ thế

giới quan cộng sản khoa học Dạc biệt là Ph.Ăngghen đã phát triển một cách tài tình về những quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng chứa đựng

trong phan 26i dung triết học của tác phẩm Nghiên cứu và học tap toàn bộ nội

đung tác phẩm nói chung và phần triết học nói riêng là một công việc quan

trọng và cau thiết trong hoại động lý luận cũng nh- trong hoại động cải (ạo

thực tiểu hiện nay

Trên thực tế, lác phẩm “Chống Ðuyrinh” đã trở thành đối lượng nghiên

cứu của nhiều cơng trình khoa học ở những cấp độ và quy mơ khác nhau Những cơng trình ấy, ở ph- ơng diện nhất định, đã đĩng gĩp nhiều thành quả đáng kế, mang lại lợi ích thiết thực cũng nh- hàm chứa nhiều giá trị nhận thức

khoa học sâu sắc

Tr ớc hết, cĩ thể khẳng định do tính thời sự khơng hề cií của các quan

điểm đ- ợc các nhà sáng lập chủ nghỉa Mác — Lênin dễ xuất nên việc cân phải

quay lại tìm hiểu kỹ hơn, cĩ hệ thống hơn những quan diểm này là một sự cần thiết và cĩ ý nghĩa thực tiễn tơ lớn Nổi bật trong các cơng trình nghiên cứu về

tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác trong thời giam gần đây là cơng trình Vấn để triết học trong tác phẩm của C.Mác — Ph.Ăngghen, V.1.Lênin (Dộu

Chính và Định Ngọc Thạch đồng chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia 20U8

Cơng trình tập trung nghiên cứu, làm sáng tỏ những vấn dễ lý luận cốt lỗi thơng qua việc khảo sát các tác phẩm và bài viết t-ơng dối tiền biểu của các

nhà kinh điểu của chủ nghĩa Mác Luận văn này sẽ kế thừa nhiều kết quả nghiêu cứu tÌ cơng trình trên

Cũng nhằm l- ổng tới nghiên cứu dĩ său chủ nghĩa Mắc thơng qua các

tac phẩm quan trọng, một cơng trình khác cũng cĩ giá trị trong thời gian gần

đây là cơng trình Giới thiệu kinh điển triết học Mác - Lénin của tap thé gidng

viên Khoa triết học, Tr-ờng Đại học Khoa học xã hội và nhâu van Ha Noi,

Nxb Dai học quốc gia IIà Nội, 2007 Cơng trình tập trung làm rõ những nội

đung cơ bản, giá trị thực tiễn và khoa học nổi bật của các tác phẩm kinh điển

trên cơ sở sắp xếp theo trình tự thời gian, tiến trình lịch sử triết hoc cia chủ

nghĩa Mác, qua đĩ cho thấy ý nghĩa của triết học mácxíi trong lịch sử cũng,

nh của chủ nghĩa Mác đối với nhận thức, thực tiễn hiện thời

Bên cạnh các cơng trình di sâu nghiên cứu di sản kinh diển, cĩ thể kể

tới một số cơng trình để cập ít nhiều đến nội dung các tác phẩm chủ yếu của

các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác nh-: Triết ñọc Mác trích trong bộ Lịch sử

triết học của Viện hàn lâm khoa học Liên Xô, Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1963

Công trình tiếp cận các tác phẩm và những luận điểm đã trở thành kinh điển

trên bình diệu tổng thể, xem xét chúng trong bối cảnh, tiến trình lịch sử cụ thể, qua đó thấy d- ợc sự tiếp nối, kế thừa và phát triển trong những giai doạn

Tịch sử khác nhau

Một công trình khác là C.Mđác, Ph.Ăngghen, V.I Lênin: Về mái quan hệ

giữa triết học và khoa học tự nhiên, dịch giả Nguyễn Văn Nghĩa, Nxb Khoa

học xã hội, Hà Nội, 1973 Công trình lập trung vào những luận điểm chính

của các tác giả kinh điển của chủ nghia Mác Lênin về mối quan quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên, đặc biệt là các quy luật của phép biện

chứng đ ợc chọn từ góc độ biểu hiện của chúng trong khoa học tự nhiên Do

vậy, đây là tài liệu tham khảo khá gân gũi với luận văn của tác giả

Để cập đến mối quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên, không thể không nhắc tới công trình Vai trò ph- ơng pháp luận triết học Mác — Lénin déi

với sự phát triển của khoa học tự nhiên, Nguyễn Duy Thông chủ biên, Nxb

Khoa học xã hội Hà Nội, 1977 Công trình tập trung phân tích vai trò ph- dung,

hấp luận của triết học Mác — Lêuiu đối với sự phát tiểu của khoa học lự nhiên, đồng thời đặt vấn đề vẻ đánh giá ph ơng pháp khái quát của khoa học

hiện đại cũng nh vạch ra mối quan hệ của chúng với phép biện chứng duy

vậi Vấn để này đến nay vẫn còn giữa nguyên tính thời sự nống hổi

liên cạnh đó, có thể kể tới công trình ??té? học và các khoa học cụ thể,

do Việu triết học biên soạn và giới thiệu, Nxb Khoa học xã hội, 1972 Công

trình tập trung nhiều bài viết sâu sắc của các nhà nghiên cứu lên tuổi xoay

quanh vấn đề mối quan hệ giữa triết học và các khoa học cụ th, đặc biệt là vấn đề về chức năng ph ong pháp luận của triết học đối với các khoa học cụ

thể

Ngoài ra, cũng có thể kế đếu một còng trình ra mắt ch- a lâu bàn vẻ van l

dễ này: Khoa học cơ bản thế kỷ XX dâi vái một sở vấn để lớn của triể học, tác

giả Lê Văn Giang, Nxh Chính trị quốc gia, Hà Nội 2000 Công trình đem lại một cách nhìn 1-ơng đời loàu điện về những thành tựu của khoa học cơ bản thế kỷ XX; và đặc biệt là mới quan hệ 1-ưng hỗ giữa khoa bọc cơ bản và triết

học Qua đó khẳng định vai trò nên tang của triết học Mác — Lénin, điều này

ngày càng đ- ợc chứng mình bằng nhứng (hành tựu khoa học

Để cập đến khoa học hiện đại, đặc biệt là những vấn để vẻ nhận thức

khoa học hiện đại đang đặt ra, có thể kể đến một công trình nhận đ ợc khá

nhiều sự quan tâm của dông đảo cộng dỏng khoa học: (2ấu rúc của các cuộc

cách mạng khoa hoc cia Thomas 5 Kuhn, địch giả Nguyễn Quang A, Nxb

Trí thức, Hà Nội 2005 Đây là công trình vẻ triết học khoa học có nhiễn giá trị, phân tích cấu trúc của các cuộc cách mạng khoa học, về cộng đồng khoa

hợc cũng nh- sự phát triển khoa học dang phổ biến trong giới khoa học hiện nay

Tiên cạnh đó có thể kế tới lác phẩm Đạo cáa Vặt lý của Priljof Karga,

dịch giả Nguyễn T-ờng Bách, Nxb rẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2007 Tác

gid d-a ra một cái nhìu tổng thể về những thành tựu của vậi lý học, về những

vấn dể lớn hiện uay khiếu vật lý d- ng nh- dang bị chôn chân trong uột cuộc

khủng hoảng vẻ nhận thức luận Thông qua sự trình bày một cách cận kể, khúc chiết các vấn đề vật lý, tác phẩm này đồng thời đề cập đến những “mẫu

hình mới” trong tư đuy khoa học hiện nay với các tiêu chí cụ thể Chính vì

vay, Dao cia vat lý có ý nghĩa ở khía cạnh giúp chúng tỏi Tiếp cận với những

đặc điểm của (- duy khoa học hiệu đại trong tính thời sự của nó

Trên đây là những công trình cơ bảu có ảnh h- ởng đếu luận vân của tắc

giả Nhìn chung, các công trình đó, ở những ph ơng diện khác nhau đều có

đóng góp nhất định cho việc nghiên cứu di sản f + ởng của các nhà sáng lập

chủ nghĩa Mác trong bối cảnh khoa học hiện nay, song không có công trình nào để cập đến hệ thống quan niệm về nhận thức trong tác phẩm chống

Đuyrinh của Ph.Ảngghen nh- một dối t- ong nghiên cứu chủ đạo

Dựa trêu những nguồn tài liệu về triết hục macxil, ke thita cde cong

trình nghiên cứu đã đ- ợc công bố, thông qua lựa chọn để lài luận vău tác giá

cố gắng tầm hiểu, đi sâu và trình bãy có hệ thống quan niệm về nhậu thức cửa

Ph.Ăngghen trong tác phẩm “Chống Duyrinh” và ý ngiĩa của nó đối với nhận

thức khoa học hiện nay

Mặc dù cùng với bộ *T- Bản” của C.Mác, phải đếu tác phẩm “Biện chứng của tự nhiên” fhì toàn bộ sợi dây biện chứng xuyên suốt thế giới quan

cộng sản khoa học mới đ ợc gắn kết và hoàn thiện, song với hệ thống quan

diểm duy vật d- ợc trình bày và luận giải một cách khoa học, đặc biệt là quan niệm về nhậu thức trên lập tr-ờng của chủ nghĩa duy vật biệu chứng - trong bối cảnh khoa học hiện dại phát triển với tốc độ khôug ngừng, ngày càng có

ảnh h- ởng 1o lớn đến nhiều mại của đời sống xã hội và đặt ra hàng loại vấu để liên quan nh- nhiệm vụ, ph- ơug pháp nghiên cứu cũng nh- việc ứng dụng các

hành tựu của nó cũng đủ để nhân loại tiến bộ nhắc đến tác phẩm “Chống

Duyduh” nh một kho tàng hàm chứa một đỉnh thể giới quan khoa học và

cách mạng

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích: Nghiên cứn quan niệm của Ph.Ãngglen về nhận thức trong

tác phẩm “Chống Đuyrinh” từ đó làm rõ ý nghĩa ph ơng pháp luận của quan

niệm đó dối với nhậu thức khoa học trong giai đoạn hiện nay

Nh

những nhiệm vụ sau:

Nghiên cứu, phân tích những luận điểm của Ph.Angghen, làm rõ quan

niệm của Ph.Ăngphen về nhận thức trong tác phẩm “Chéng Đuyrinh”

vụ: để đạt đ-ợc mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết

- Khái quát đạc điểm của nhận thức khoa học trong giai đoạn hiệu nay Phan tích ý nghia ph ơng phấp luận quan niệm của Ph.Ängghen về

nhận thức đối với nhậu thức khoa học trong giai doạu hiện này

4 Đối (llợng và phạm vi nghiên cứu

- Dối L- ợng nghiên cứu của đề tài: Quan niệm nhận thức của triếi học Mác —

Lénio va ¥ nghĩa của nó đối với việc nhậu thức khoa học hiện nay.

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Quan niệm về nhận thức trong táo phiùm

“Chữứug Duyrinh” và ý nga của quan uiệm đó đối với nhậu thức khoa học

nói chung hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phÖơng pháp nghiên cứu

- Cơ sử lý luậu: Chủ nghĩa đuy vật biện chứng và chủ nghữa duy vật lịc

cơ sở lý luận của luậu văn

Ph ơng pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng chủ yếu ph ơng pháp kết hợp

sử là

phân tích và tổng hợp, so sánh; khái quát hoá và trừu f- ợng hoá dựa trên văn

bản trích từ tác phẩm “Chống Duyrinh” của Ph.Ăngghen và các tài liện thực tế

xế tình hình phát triển khoa học hiện nay

6 Những đóng góp của luận văn

- Trình bày một cách lệ thống quan niệm về nhận (hức của Ph.Angghen d- gc

dé cap trong tác phẩm “Chống Duyrinh”

- lmận giải những nội dung và đóng góp của quan niệm vẻ nhận thức của

Ph.Ängghen đối với nhận thức khoa lọc hiện may

7 Ý nghĩa lý Inặn và thực tiễn của luận văn:

- Ý nghĩa lý luận: Làm rõ vai trò của triết học Mác — Lênin, đặc biệt là vai trò

của lý luận nhận thức duy vật biện chứng đối với sự phát triển của khoa học tự nhiên giai đoạn hiện nay

'Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn góp phần dùng làm tài liệu tham khảo cho sinh

xiên, những ng- ời quan tâm tìm hiểu về mới quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên

8

Ngoài phần Mở đần, Kết luận và Tài liện thưm khảo, Nội dung luận văn

đ ợc kết cấu thành hai ch ơng, bốn tiết

t cấu luận văn

CHI ONG 1:

QUAN NIEM CUA PHLANGGHEN VE NHAN THỨC : 2 -

TRONG TAC PHẨM “CHONG DUYRINE”

1.1 Iloàn cảnh ra đời, nội dung cơ bản và ý nghĩa của tác phẩm

“Chong Duyrinh” cua Ph.Angghen

Tac phẩm "Chống ĐÐnyrinh”, còn có tên “Ông Oighcn Đuyrinh đảo lộn

khoa học” được Ph.Änghen viết trong khoảng thời gian từ tháug Š uãm 1876 đếu tháng 7 năm 1878 Bau đầu, tác phẩm này đ- ợc đãng thành từng phần trên

báo “Tiến lên” của Cơ quan Trung ương Đảng công nhân Dân chủ Xã hội Đức ở Lai pxích, đến đâu năm 1878 đ ợc xuất bản thành sách riêng, nh ng ngay sau đó đá bị cấm không đ ợc Ì u hành Tác phẩm “Chống Duyrinh” ra

đời trong bối cảnh lịch sử chính trị, xã hội n- óc Đức những năm 70 của thế kỹ XIX với những đặc điểm nổi bật d- ối đây

Phong trào dấu tranh của công nhân phái triển mạnh d-a dến việc hình thành Đảng dân chủ — Xã hội Đức dể lãnh đạo cuộc dấu tranh của công nhân Tuy nhiêu, chủ nghĩa cơ hội mà dại điện là Látxan dã phá hoại phong trào từ

bên trong LáIxan tự x-ng là học trò của Mác, nh- ng khi tuyên truyền vận

động công chúng ông ta không đi quá việc lập những hội sán xuất do nhà n- óc trợ cấp, nghĩa là ông ta chí muốn h- ớng phong trào cõng nhân theo chủ

nghĩa cải | ơng

Nam 1875, Oighen Duyrinh (1833 1921), giáo s cơ học tr ờng Đại

học Héclin, xuất hiện trên sân khấu triết học với tuyên bố về những khám phá mới của mình, dã gây sự chú ý từ các nhà hoạt động chính Hị và hoạt dộng

khoa học Nhà †- + ởng dại diện cho chủ nghĩa xã hội tiểu t- sản phản động dã

viết một loạt bài báo thể hiện những quan điểm sai lắm của ông ta về

kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã

xuất bản là “Bài giáng về triết học”, “Bài giảng về kinh tế chính trị và kinh tế

xã hội”, “Lịch sứ phê phán của khoa kinh tế chính trị và kính tế xã hội”,

tL hoc,

i Đặc biệt, trong bà cuốn sách đ ợc

10