Luận văn nhận thức thái Độ và hành vi của học sinh trung học phổ thông về bạo lực học Đường qua nghiên cứu trường hợp trường thpt lương ngọc quyền và thpt dương tự minh tp thái nguyên tỉnh thái nguyên

Các nghiên cửu được trình bảy trong tài liệu này cho thấy sự cần thiết phải có các chương trình giảng đạy chống bạo lực dựa trên bằng chứng tiểu học [7| Công trỉnh nghiên cứu oủa Wang Ï

DẠI HỌC QUỐC GIA HA NỘI

TRƯỜNG DẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LAI PHUONG DUNG

NHAN THUC, THAI BO VA HANH VI

CUA HQC SINH TRUNG HOC PHO THONG

VE BAO LUC HOC BUONG

(Nghiên cứu trường hợp trường THPT Lương Ngọc Quyền và trường THPT Dương Tự Minh, TP Thái Nguyên, Thái Nguyên)

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

TR Nội —2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUONG BAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN

LAI PITUONG DUNG

NHAN THUC, THAI DO VA HANH VI

CUA HOC SINH TRUNG HOC PHO THONG

VE BAO LUC HOC DUONG

(Nghiên cứu trường hợp trường THP1 Lương Ngọc Quyền và

trường THPT Dương Tự Mình, TP Thái Nguyên, Thái Nguyên)

Chuyên ngành: Xã hội học

Mã số: 60.31.30

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Kim Hoa

Hà Nội - 2014

1 Tính cấp thiết của để tài Š

3.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 8 3.2 Tình hình nghiên cứu ớ trong mước - - 19

3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn - 24

5 Đổi tượng, khách thé va phạm vĩ nghiên cứu - 26

%3 Phạm vi nghiên cứn

8 Phương pháp nghiên cứu 27

5, Khung lý thuyết KHI hệ TH Hit 29

CHUGNG 1 CG 86 LY LUAN VA THUG TIEN CUA DE TAL 30

CIIUONG 2 VAN DE BAO LỰC HỌC ĐƯỜNG TAI TRUONG TRUNG

2.1 Nhận thức của học sinh trung học phổ thông về bạo lực học đường 47

2.1.1 Nhận thức về hình thức và đốt tượng của bạo lực học đường 47

2.1.2 Nhận thức về nguyên nhân của bạo lực bọc đường - 51 2.1.3 Nhận thức về hậu quả của bạo lực học đường „ SỐ 2.1.4 Nhận thức về các biện pháp phòng ngửa -ŠÖ 98

2.3.3 Nguyên nhân và hậu quả của bạo lực học đường - T9

3.3.4 Một số yếu tô tác dộng dên bạo lực học đường - 82

DANH MỤC BAN!

‘Bang 2.1: Nhận thức vẻ hình thức bạo lực ở học sinh trung học phổ thông

Bảng 22: Nguyên nhân trục tiếp dẫn dến bạo lực ở học sinh trung học phô thông

Bang 2.3: Nguyên nhân gián tiếp dén dén bao Inc é hoc sinh trung học phố thông

Bảng 2.4: Hậu quá của các vụ bao lực ở học sinh trung học phổ thông

Bang 2.5 : Biện pháp phòng ánh bạo lục học đường

Hãng 2.6: Biện pháp ngăn ngửa tinh trạng bạo lực ở học sinh

Bang 2.7: Thái độ về bạo lực ở học sinh trang học phổ thông

lắng 2.8: Thái độ đối với bạo lực học đường theo gidi tinh

Bang 2.9: Hành vi bạo lực của học sinh trung học phế thông

Bang 2.10: Môi số đặc điểm về cá nhân của chủ thể gây ra bạo lực

Bảng 211: Nghề nghiệp của bó mẹ chủ thể gay ra bạo lực

Bảng 212: Một số đặc điểm cá nhân của nạn nhân của hảnh vị bạo lực

lắng 2.13: liệu quả của hành vị bạo lực

DANH MỤC BIẾU BỞ

liễu 2.1: Tương quan về hánh vĩ bạo lực theo trường

Biểu 2.2: Các hình thức cụ thể của bạo lực trong nhà trường,

Biểu 2.3: Nguyén whan gây ra bạo lực

Điều 2.4: Mức độ quan tầm của cha mic đối với cơn gái

no 3

9

¬ 3

PITAN MO DAU

1 Tinh cấp thiết của dễ tài

Trường học lả một trong những môi trường xã hội hóa quan trọng của

cá nhân, là nơi trang bị những kiến thức khoa học cư bản về lự nhiên và xã

hội và những kiến thức văn hóa chủ yếu lam nên tảng cho cuộc sống sau nay Tuy nhiên hiện nay, môi trường học đường đang bị “ô nhiễm” nghiêm trọng

Tiện tượng bạo lực học dường xuất hiện ngảy một nhiều và phd biển trong

môi trường học đường Dây là một vấn để nhức nhối không chỉ với nền giáo

đục Việt Nam mà còn với nhiều nền giáo dục trên thế giới

Trên thể giới, bạo lực học đường được nhiều người cơi là đã trở thành

một vấn dé nghiém trong trong những thập kỹ gần dây Theo thẳng kể, mỗi

năm có 6 triệu em trai và 4 triệu em gái có liên quan trực tiếp đến bạo lực học

đường Tại Nam Phi, Cao uỷ Nhân quyền Nam Phi dã thấy rằng 40% trẻ cm được phỏng vấn nói rằng chúng từng là các nạn nhân của tội phạm tại trường

học Tại Anh, năm 2007 có hơn 7,000 trưởng hợp cảnh sát được gọi tới để giải quyết các vụ bạo lực trường học Những nghiên cứu gần dây ở Mỹ cho thấy cứ 7 phút lại có một trẻ em bị bắt nạt Cử 4 trẻ lại có một trẻ thừa nhận

đã bị bắt nạt Và cứ 5 trễ, có một trẻ thừa nhận đã từng bắt nạt những trẻ khác

Một cuộc thăm dỏ thực hiện ở trẻ có độ tuổi 12-17 cho kết quả các em đễu

thừa nhận bạo lực đang gia tăng ở trưởng học của mình [29]

Những năm gần đây ở Việt Nam, đư luận xã hội lên tiếng khá nhiều về

bạo lực học đường với những lo ngại về sự đa dạng và mức độ nguy hiểm của hành vi này Bạo lực học đường không phải là một vẫn để mới nhưng càng

ngày, mức độ và tính chất của hành vi này càng nguy hiểm, phức tạp hơn

"Theo báo cáo của Hộ Giản dục và Dao tao (BA GD á& 171) từ năm 2003 dến

2009 có hơn 8.000 học sinh tham gia đánh nhau, bị xử lý ký luật |30 Trong một cuộc khảo sát do trường Đại học Khoa học Xã hội và nhân văn (Đại học

Quốc gia HIà Nội) thực hiện vào năm 2008 tại 2 trường Trung học phổ thông

(THPT) thuộc quận Đồng Đa (Hà Nội) về tỉnh trạng bạo lực ở nữ sinh đã cho thấy nhiều kết quả đáng lo ngại 96,7% số học sinh trong mẫu được hỏi cho

rằng ở trường các em có xảy ra hiện tượng nữ sinh đánh nhau Xiức độ bạo

lực trong nữ sinh là 44,7% rất thường xuyên, 38% thường xuyên và 17,39%

không thường xuyên Những dẫn chứng trên cho thấy thật đáng lo ngại về tỉnh trạng bạo lực trong học đường hiện nay

Thái Nguyên là một tỉnh ở đông bắc Việt Nam, là một trung tâm kinh tế

- xã hội lớn của khu vực đông bắc hay cả vùng trung du và miễn núi phía bắc

Về lĩnh vực giáo dục, tỉnh Thái Nguyên được coi là một trung tâm đào tạo

nguễn nhân lực lớn thứ ba cã nước với nhiều trường đại học, cao đẳng và chỉ

đúng sau hai thành phố lớn là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh Dố với

giáo dục phố thông, bên cạnh những thành tích đạt được, hiện nay ngành giáo

dục "Thái Nguyên cũng đang phải đương đầu với nạn bạo lực học đường Năm

2011, hàng loạt những đoạn video quay lại cảnh ân đả của nhóm nữ sinh trung

học cúa trung tâm giáo dục thường xuyên huyện Đồng Hỷ (Thái Nguyên)

đang rất được sự quan tâm của xã hội Nhớm nữ simh nảy không những đấm,

đá và tát vào mặt bạn mả còn dùng giày đánh vào mặt và đầu khiến nạn nhân

bị thương khá nặng |31| Không chỉ dừng lại ớ những vụ bạo lực giữa học sinh với nhau, năm 2012, báo chí đã đăng tải hàng loạt bài điều tra về vụ việc

một thầy giáo đủng roi đánh học sinh tại Trung tâm bồi dưỡng kiến thức cấp 2

trên địa bản thành phố Thái Nguyễn Trung tâm này coi việc dùng rơi đánh

học sinh như một hình thức hiệu quả để dạy chơ các em đang theo học ở đây

tiến bộ [32] Trên đây chỉ là hai vi dụ về hiện tượng bạo lực học đường ở

trung tâm giáo dục thường xuyên vả trung tâm bồi đưỡng kiến thức tư nhân,

côn đổi với những trường THPT trên địa ban thành phố Thái Nguyễn có xây

ra hiện tượng bạo lực học dường không?

Hiện nay, hiện tượng bạo lực học đường đã được để cập ở trên các phương tiện thông tin đại chứng nhưng chủ yếu chỉ trên phương diện các bài

báo, phóng sự Việc nghiên cứu vẫn dể bạo lực học dường một cách bản chất,

toàn diện còn Ít công trình để cập Do đó, việc nghiện cứu nhận thức, thái độ

vả hành vi của học sinh TIIPT về vẫn đề bạo lực học đường là cân thiết và có

ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn Vì vậy, tôi triển hành nghiên cứu dễ tải

“Nhận thúc, thái độ và hành vì của học sinh THPT về bạo lực học đường”

(Nghiên cứu trường hợp tường THPT Dương Tự Minh và THPT Lương Ngọc

Quyén, TP Thdi Nguyên) Trên co sé dé đề xuất những kiên nghị, giải pháp

nhằm ngăn chặn và đây lủi hiện tượng bạo lực trong nhà trường

2 Tổng quan vẫn để nghiên cửu

2.1 Tình hình nghiên cửa ở mước ngoài

tê bạo lực ổ giới trê

Theo báo cáo của Tổ chức y tế thể giới, bạo lực ở giới trẻ là một trong

những hình thức bạo lực dễ thấy nhất trong xã hội và ngày uàng gia lăng trong

những thâp niên gần đây lrên thể giới, bảo chí và các phương tiện truyền

thông để sập hàng ngày thông tìn về bạo lực sủa các băng nhóm, trong trường,

học và của giới trẻ trên dường phổ Các nạn nhân vả thủ phạm chỉnh của bạo lực ở khắp mọi nơi, có thể là trẻ vị thành niên hoặc thanh thiếu niên trẻ tuỗi

Những cái chết hoặc những cuộc lấn công liên quan đến bạo lực đã góp phần lâm pia tăng tỉ lệ chết trễ, bị thương vả tản tật trên toàn cầu

Bao lực ở giới trẻ liên quan đên những hành vi có hại có thể bắt đầu từ rat sớm vả tiếp tục vào tuổi trưởng thành Một thanh niên có thể là nạn nhân,

là người phạm tội hoặc người chứng kiến bạn lực Bạo lực ở giới trẻ bao gồm

các hành vi khác nhau Chẳng hạn như bắt nại, tát hoặc đánh, có thể gãy ra thiệt hại về tình cảm nhiều hơn thiệt hại về mặt thể chất Một số hành vi khác

hư cướp hoặc sử dụng vũ lực (có hoặc không có vũ khí ) có thể dẫn đến chin

thương nghiềm trọng hoặc thậm chỉ tử vong,

Bao Ine dẫn dến tử vong

Giai đoạn từ năm 19§5 đến năm 1994, bạo lực dẫn đến tử vong tăng

nhanh ở nhiều nơi trên thê giới, đặc biệt ở độ tuổi từ 10-24 tuổi Nghiên cửu của WHO đã chỉ ra một số đặc trưng sau: hiện lượng này xây ra ở độ tuổi từ

15-19 và 20-24 nhiều hơn là độ tuổi từ 10-14 tuổi, xây ra ở nam nhiễu hơn

nữ; xuất hiện ở các nước đang phát triển và có những thay đỗi vẻ tỉnh hình

kinh tế xã hội Một ví dụ về nguyễn nhân do những thay đổi về tỉnh hình kinh

tế xã hỗi, đó là trong khi tỉ lệ tử vong do bạo lực ở giới trẻ ở các nước Đông

Âu và Liên bang Xô Viết đặc biệt tăng nhanh sau sự sụp đỗ của chủ nghĩa

công sẵn giai đoạn cuối những năm 1980 đến đầu những năm 1990 thi tỉ lệ

nảy ở các nước Tây Âu nhìn chung vẫn thấp và én định Ở Nga, giải đoạn 1985-1994, tỉ lệ nay & độ tuổi từ 10 — 24 tuổi tăng hơn 150%, tỉ lệ là từ 7

người/100.000 đân lên dến 18 người/100.000 dân [23]

Một chú ý nữa đó là tí lệ gia tăng từ vong do bạo lực ở giới trẻ liên

quan đến gia tăng sử đựng súng Sự khác biệt đáng chú ý trong xu hướng giết người ở thanh niên trong giai đoạn 1985-1994 đã được quan sát trên khắp lục

dia Hoa Kỳ Tại Canada, nơi só khoảng một phân ba số vụ tử vong ở giới trẻ

liên quan đến súng, tỉ lệ này giảm 9,59%, trung bình từ 2,1 người chết 100.000

dân- 1,9 người/ 100.000 dân Tại Hoa Kỷ, xu hướng lại ngược lại, với hơn

70% số vụ giết người ở độ tuổi thanh thiểu niên liên quan đến súng và ở giai

đoạn nảy có tốc độ tăng là 77%, từ 8,R người100000 dân đến 15,6

người/100.000 đân |23|

Nam 2000, ước tính có 199.000 thanh thiếu niên Wé bi gidl trên toàn thể

giới (9,2 ngườu100.000 dân) Hay nói một cách khác, trung bình có 565 trẻ

em, trẻ vị thành niên hoặc thanh niên trẻ tuổi từ 10-29 tuổi chết mỗi ngày do hậu quả của bạo lực giữa các cá nhân Tïỉ lễ người chết khác nhau giữa các khu vực, từ 0.9/100.000 dân ở những nước có thu nhập cao như Châu âu và một phần của Châu Á Thái Bình Dương đến 17,6/100.000 đân ở Châu Phi và

36.4/100.000 dân ở các nước Mỹ La tinh [23]

Tinh đơn vị từng nước, ngoại trừ Mỹ, phần lớn những nước có tỉ lễ tử

vong do bạo lực cao (từ 10/100.000 dân trở lên) chủ yếu là các nước đang phat trién hoặc những nước có những biến động về kinh tế và xã hội (8alvado

ti 18 nay Ja 84,4/100.000 dân, ở Pueto Rico la 41,8/100.000 dan, Nga Ja

18/100.000 đân và ở Mỹ là 11/100.000 dân) Những nước có tí lệ tử vong do

bạo lực thấp chủ yếu ở Tây Âu (Pháp là 0.6/100.000 dân, con số này ở Đức là

0,8, ớ Anh là 0.9) Còn ở Châu Á có Nhật Ban (0,4/100.000) Ở những nước này có íLhơn 20 vụ giết người một năm Nghiên cứu này cũng cho thấy những

cái chết liên quan dén bạo lực xây ra ở nam nhiều hơn với nữ giới

Bên cạnh những hậu quả dẫn dễn chết người, bạo lực ở giới trẻ cũng,

xây ra ở những hành vi như bắt nat, tat, hoặc sử dụng vũ lực dẫn đến bị

thương Ở trường hợp này, bạo lực xảy ra ở nam giới nhiều hơn nữ giới Một nghiền cứu ở Hldoret, Kenya cho thấy tỉ lê nạn nhân là nam giới so với nữ giởi là 2,6:1 Một nghiên cứu khác ở Jamaica là 3:1 và ở Na UW là 4,5:1 Tỉ lệ

bạo lực gay chẩn thương có xu hướng lăng nhanh ở độ tuổi từ thanh thiếu

niên đến thanh niên Một cuộc điều tra ở Johannnesburg, Nam Phi cho thay 3,5% nạn nhân của bạo lực ở độ tuổi 13 hoặc ít hơn trong khi ở độ tuỗi từ 14-

21 lả 21,9% và từ 22-35 tuổi là 52,3% Tí lệ nảy cũng tương tự ở Brazil, Chile, Colombia, Costa Rica, El 5alvador và Venezuela Nghiên cứu cũng

10

cho thấy ở hành vi bạo lực này ít sử dụng đến súng ma chủ yếu sử dụng nắm

dấm, đá hoặc vũ khi thô sơ như dao hoặc gay, dui cui |23]

Vấn đề bạo lực ở giới trẻ không thế nhìn nhận tách biệt với các vấn đề

về hành vi khác Bạo lực ở thanh thiếu niên thường có đầu hiệu vi phạm pháp

luật ở một phạm vĩ nào đó Chứng thưởng dồng thời thể hiện các tệ nạn khác

ở giới trẻ như: bỏ học, sử dụng chất kích thích, đua xe và tỷ lệ mắc bệnh lây

truyền qua đường tinh duc cao Mac di vậy, không phải thanh thiểu niên nào

tham gia bạo lực cũng dều cỏ mắc các tệ nạn và ngược lại không phải tất cả

thanh thiếu niền có các vấn đề trên nhất thiết có sử dụng bạo lực[17]

Có mối liên quan mật thiết giữa bạo lực ở giới trẻ và các loại bạo lực khác Ví dụ như việc chứng, kiến bạo lực ở ga đỉnh hoặc lả nạn nhân của các

vụ lạm dụng tình đục hay thân thể sẽ khiến trẻ em hoặc trẻ vị thành niên dễ

chọn giải pháp bạo lực để giải quyết vấn đề trong cuộc sống [18] Cac quốc

gia xây ra các cuộc xung đột vũ trang kéo dải hoặc tình hinh kinh tế xã hội

không ễn định thường dẫn đến tý lệ bạo lực ở thanh thiếu niễn gia ting [19]

Trong các địa điểm xây ra bạo lực ở giới trẻ, trường học là nơi phổ biến thứ hai sau nạn bạo hành ở gia đình với trẻ em [20]

.Ảnh hướng của bạo lực ở giới trẻ đến sức khỏe

Tử vong do bạo lực ở giới trẻ chỉ là một phần của vẫn đề Nhiều người

trẻ cần chăm sóc v LẾ cho những chấn thương liên quan đến bạo lực Những, chân thương có thể bao gồm vết bằm tủn, gãy xương, mễ và vết thương đo súng gây ra Một số thương tích như những vết thương do đạn bắn có thể dẫn dén khuyết tật lâu dài Bạo lực cũng có thể ánh hướng dến sức khỏe của công,

đồng Nó có thể làm tăng chỉ phí chăm sóc sức khỏe, giảm giá trị tài sản và

làm giản đoạn các dịch vụ xã hội

11

Một nghiên cừu của Trung tâm kiểm soái vả ngăn chăn bệnh tật của Mỹ

chỉ ra một số yếu tổ có thể làm tlng nguy cơ một thanh niên tham gia vào bạo

lực, cụ thể bao gồm: Đã có tiền sử về bạo lực; nghiện ma túy, nghiện rượu

hoặc hút thuốc lá; có liền quan đến những nhóm phạm pháp; thiếu sự quan

tâm của gia đình; thành tích học tập không tốt và hoàn cảnh gia đình nghèo khó [15]

Nghiên cứu của WHO cho thấy những cuộc đánh nhau bằng chân tay

xây ra phố biến ở trê em độ tuổi đi học ở nhiễu nơi trên thể giới Khoảng một

phần ba học sinh cho biết có tham gia vào cáo cuộc đánh nhau, tỉ lễ này ở nam

gap 2-3 lần nữ giới Bắt nạt cũng là phố biển ở trễ em độ tuổi đi học Irong một nghiên cứu về hành vi sức khôe ở những trễ em trong độ tuổi ở 27 nước,

da sé trẻ ð dộ tuổi 13 tuổi ở hầu hết các nước đã tham gia vào bắt nạt ít nhất

ant vai ln Ngoài các hình thức tấn công, bắt nạt và đánh nhau cũng có thế

dẫn dến các hình thức nghiêm trọng hơn cúa bạo lực Việc mang vũ khí là

một hành vi có nguy cơ dẫn đến bạo lực và dây còn là một hoạt đồng chủ yếu

của nam thanh niền trong độ tuổi đi học Ở Cape Town, Nam Phi, 9,8 % học

sinh nam và 1.3 % học sinh nữ trong các trường trung học cho biết có mang,

đao đến trường trong vòng 4 tuần trước Ở Scotland, 34.1 % nam giới và W,6

% nữ giới trong độ tuổi 11-16 nói rằng hẹ đã mang theo vũ khí ít nhất một lần

trong suốt cuộc đời của họ và đối với những người nghiện ma túy có nhiều

kha năng hơn người không sử dụng ma tay O Ha Tan, 21% học sinh trung

học cơ sở thừa nhận sở hữu 1 vũ khí và 8% đã thực sự mang vũ khi đến

trường Tại Hoa Kỳ, một cuộc khão sát quốc gia dối với học sinh từ lớp 9-12 thì thấy rằng 17,39 đã mang theo một vũ khí trong vòng 30 ngày trước và

tăng 6,9% đã mang vũ khí đến trường học [23]

Theo thống kê của Trung tâmkiểm soát và ngăn chặn bệnh

trường học ít hơn 2% và tỉ lê nảy cũng khá ổn định trong vòng 1 thập kỹ qua

Trong năm 2010, có khoảng 828.000 vụ bạo lực không gây tử vong điển ra ở

trường học giữa các học sinh từ 12 đến 18 tuổi Khoảng 7% giáo viên cho biết

họ đã từng bị đe doa tấn công bởi hoc sinh trong trường lrong năm 2009,

khoảng 20% học sinh lứa tuổi 12-18 cho biết các bằng nhóm đã có mặt lại

trường của họ trong năm học vừa qua[16]

Ironp một cuộc điều tra toản quốc với mẫu đại điện lâ thanh niễn từ

lớp 9-12 năm 2011, thu được kết quả sau:

» 12% cho biết là đã tham gia một cuộc đánh nhau (bằng chân tay) ở trường trong khoảng thời gian 12 tháng trước khi diễn ra điều tra

* 5,994 cho biết họ đã không di dén trường một hoặc nhiều ngày trong vòng 30 ngảy trước khi cuộc diễu tra bởi vì hợ cảm thấy không an toàn ở

trường hoặc trên đường đến trường

49 cho biết có mang theo vũ khí (súng, đao hoặc gậy) đến trường

một hoặc nhiễu ngày trong 30 ngày trước cuộc điều tra

13,

» 7,49% được báo cáo là bị đe dọa hoặc bị thương do vũ khỉ trong khuôn

viên trường một hoặc nhiễu lần trong 12 tháng trước điều tra

* 20% cho biết bị bắt nạt tại trường học và 16% cho biết bị bắt nạt qua

các phương tiện điện tử trong 12 tháng trước điều tra

* 12% cho biết đã tham gia vào một cuộc đánh nhau trông khuôn viên

trường trong 12 tháng trước cuộc điều tra

» 5.9% cho biết rằng họ đã không đi đến trường trên một hoặo nhiều

ngày trong vòng 30 ngày trước khi cuộc điểu tra bởi vì họ cảm thấy không an

toàn ở trường hoặc trên đường đến hoặc Lừ trường

» 3,4% cho biết đã từng mang theo vũ khí (súng, dao) một hoặc nhiêu

ngày trong 30 trường ngày trước cuộc diễu tra

* 7.4%: cho biết đã bị de đọa hoặc bị thương do vũ khí tại kbuôn viên

trường một hoặc nhiều lần trong 12 tháng trước điều tra

» 20% cho biết đã từng bị bắt nạt tại trường học và 16% cho biết bị bắt

nat trén mang trong 12 tháng trước điều tra

Ở Châu Âu, vấn đề ngăn chăn bạo lực học đường được quan tâm Lừ rất

sớm Hiện tượng bạo lực học đường xảy ra thường xuyên ở trưởng tiểu học, liên quan tới khoảng 15% học sinh Ở trưng học cơ sở, tở lệ học sinh bị bắt nạt là 3-10% với mức độ cao đột biển ở độ tuổi 13-14 Đến cấp THPT, nan

bạo lực học đường bắt dầu có xu hướng giãm đi [25]

Ở Vương Quốc Anh, trung bình một ngảy xảy ra khoảng 40 vụ gây gỗ

buộc cảnh sát phải can thiệp Trong năm học 2007, cảnh sát buộc phải xuất hiện tại trường học hơn 7300 lần nhưng thực sự trên toản nước Ảnh, bạo lực

học đường có thể lên đến hơn 1000 vụ đo khoảng 1⁄3 nhân viên cảnh sát quên

cập nhật dữ liệu Đó là kết quả của cuộc khảo sát gần đây do Đảng Bảo thủ

14

công bố trong lúc lo ngại về nạn nhân bạo lực học đường đang Lăng cao SỐ liệu trên dược tổng hợp từ 25/39 dồn cảnh sát trung tâm của nước Anh

Không chỉ có vậy, số học sinh bị đuổi học vì bạo lực học đường cũng gia

tăng Năm 2006, hơn 1000 trẻ chỉ mới $ tuổi hoặc ít hơn bị dudi hoc vi bao lực gia tăng Tính tổng cộng, số học sinh dưới 16 tuổi bị đuổi học vì tấn công

bạn cùng trường là 65390 vụ, tầng khoảng 2720 vụ chi trong 1 năm [3]

Ö Đức, trung binh mỗi ngày các trường học ở nước nảy xây ra khoảng

50 vụ gây gỗ, buộc cảnh sát phải can thiệp Số học sinh bị đuổi học do đánh

nhau cũng gia tăng Năm 2008, có khoảng 60.000 học sinh tham gia, ting 2.500 em so với năm trước IIơn thê, “bạc lực băng đảng” trên đường phố

cũng dang ngắm dẫn vào các trường học Năm 2002, một va nd sing ở trường,

học cướp đi mạng sống của 14 giảo viên, 2 học sinh và I cảnh sát tại thành

phế Erfurt Thang 7/2003, một học sinh 16 tuổi bắn một thầy giáo trước khi tự

sắt tại môt trường học 6 thanh phé Coburg ‘Thang 11/2006, một cựu học sinh

18 tuổi cũng nỗ sung trong một trường học ở thành phế Iimsdetten, làm ít nhất 11 người bị thương [24]

Bao lực học đường khâng chỉ dừng lại ở hinh thức học sinh với học

sinh, giáo viên cũng phải đối mặt với gây hấn thể chất từ phía học sinh Ở

Anh, trong năm 2007, một cuộc khảo sát 6000 giáo viên của công đoàn giáo

viên (NASUWT) phát hiện thấy có hơn 16% giáo viên bị học sinh hành hung

Ở xử Wales, một cuộc khảo sắt năm 2009 cho thấy 2/5 giáo viên cho biết bị hoc sinh hanh hung trong lớp học và có 49% giáo viên bị đo dọa hành hung

Nghiên cứu của Bi cho thay bạo lực thường xây ra đối với giáo viên nói tiếng

Tháp, điều này khiển cho nhiễu giáo viên quyết định bỏ nghề dạy học Ở

Bungari, trong năm 2009, Bộ trưởng Bộ Giáo dục đưa ra quy dịnh chặt chế về hành vi người học, bao gầm cả việc ăn mặc không thích hợp, say rượu va

mang điện thoại di động vào lớp Giáo viên dã được trao thêm quyền hạn dễ

trừng phạt những học sinh gay rd G Ba Lan, trong năm 2006, Bộ trưởng Bộ Giáo dục đưa ra một chương trính cái cách không khoan dung Theo kế hoạch

nảy, giáo viên sẽ có tư cách pháp lý để giải quyết tỉnh hình tội phạm học

đường và trừng phạt nghiêm khắc hơn những tội phạm bạo lực chống lại giáo

viên Tại Mỹ, trong năm 2003, có 7% giáo viên (ở đô thị là 10%) là đối

tượng của bạo lực, 5% giáo viên tại các trường trong đồ thị bị tấn công [8]

Ở Châu Á, bạo lực học đường cũng trở thành vấn đề nhức nhối của

nganh giáo dục nói chung và toản xã hội nói riêng Ở Hản Quốc, thống kê

cũng cho thấy gần 13,2% học sinh nam và 5,8% học sinh nữ từ lớp 4 đến lớp

12 bị các bạn củng lép đánh hoặc lam tén thương Tháng 2 năm 2007, Bộ

Giáo dục Hàn Quốc cho biết nạn bạo lực học đường đã gia tăng ở nước này,

15,9% học sinh thú nhận từng "nếm mùi” bạo lực ở trường học 5o với năm

2003, tý lộ học sinh bị bạn hạc đo đọa, trấn lột hoặo bất nạt đều cao hơn gấp

2-3 lần Dễ ngăn ngừa nan bao lực học đường cùng với việc thi hành luật,

người dân nước nảy cũng đã tham gia nhiều cuộc vận động nâng cao nhận

thức về bạo lực học đường, tư vẫn cũng như các biện pháp khác nhằm hỗ trợ

các nạn nhân là học sinh Hệ thống cảnh sát học đường cũng được tăng cường

để chống lại nạn bạo lực trường học đang gia lắng và ngăn chặn tôi phạm vị

thành niên Công viêc của những cảnh sát nảy là giám sát bạo lực trường học,

tư vấn cho học sinh, phụ huynh và giáo viên, đồng thời bảo vệ các nạn nhân

Hơn 70 trường học Hản Quốc đã áp dụng hệ thống này nhằm xóa số bạo lực

học đường [§]

'Tại Nhật, theo một nghiên cửu của Chính phủ Nhật Bản, nạn gây hân

với bạn trong cáo trường học Nhật Bản đã tăng hơn 59% trong năm 2003 so

với năm trước do Sach trắng về thanh thiểu niễn thông kê 23.351 vu bat nat

trong các trường tiểu học và trung học công lập củng với trường khiếm thính,

khiểm thị vả khuyết tật khác trong năm 2003 Con số này vượt hơn năm trước

16

1.046 vụ, tăng 5 16% Các vụ bắt nạt trong trưởng học lên Lới đính điểm vào

năm 1995 với 60.069 vụ Trong một cuộc khăo sát của Bộ Giáo dục Nhật

Tần, báo cáo đã chỉ ra rằng học sinh ở các trường công lập tham gia vảo một

số lượng ký lục các sự cổ bạo lực trong năm 2007 là 52 756 trường hợp, gia ting 8.000 va so với năm trước Trong đó, giáo viên lả mục tiêu của gần 7000

cuôc tấn công Tỉnh đến thời điểm năm học kết thúc vào ngày 31/3/2008, số

vụ bạo lực do học sinh gây ra ở nước này dã tăng 18%, nâng tổng số vụ bao

lực học đường lên 53.000 vụ, trong đó số vụ liên quan tới học sinh tiểu học tăng 37%, nâng tổng sẽ vụ bạo lực học đường ở học sinh tiểu học lên tới

5.124 vụ [26]

Trước tình hình bạo lực học dường diễn ra ở nhiều nơi trên thể giới, đã

có nhiều nghiên cứu về vấn để này

Năm 2008, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật tại Mỹ đã tổ

chức một cuộc khảo sát mang tên: "Hiểu biết về bạo lực bọc đường" Nghiễn

cứu đã chỉ ra rằng, thực trạng quy mô bạo lực học đường diễn ra tại các

trường TIIPT trong những giai đoạn khác nhau ở Mỹ, đặc biệt từ năm 2005-

2007 Qua những số liệu thu dược từ kết quả nghiên cứu, Trung tâm kết luận

rằng tỉnh trang bao lực học đường tai My dang ngay càng gia tăng và mức đô

nguy hiểm, tỉnh trầm trọng ngày cảng cao Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra những nhân tố nguy hại tới tội phạm bạo lực ở giới trẻ, đó là nhân tổ cá nhân,

các mỗi quan hệ thân cận và nhân tổ xã hội, cộng đồng Nghiên cứu cũng chỉ

ra những tác động trước mắt và lâu dai ciia bao luc học đường đến học sinh

'THPT nói riêng và toàn xã hội nói chung [16]

Một công trình nghiên cứu khác của Glew GM và các công sự tiến

hành năm 2005 trên 3530 học sinh lớp ba, lớp bốn, lớp năm tại Mỹ với đề tài

“Bắt nạt, tâm lý xã hội điều chính và kết quả học tâm ở trường tiểu học" với

mục tiêu xác định tỷ lệ bắt nạt trong trưởng tiểu học và mối liên quan của nó

với nhà trường, thành tích học tập, hành dông ký luật và cảm giáo của bản

thân: cảm giác buổn, an toàn va phụ thuộc Kết quả nghiên cửu cho thấy 23%

trẻ em được khảo sát đã từng tham gia bắt nạt hoặc đã từng là kế bắt nạt, nạn

nhân hoặc cả hai Nạn nhân và kẻ bắt nạt là nạn nhân có thánh tích học tập

thấp hơn so với những ngoài ngoài cuộc Tất cả 3 nhóm trên đều có cẩm giác

không an toản khi ở trường học hơn so với những dứa trẻ ngoài cuộc Tác giả

đã kết luận rằng, tỉ lệ bắt nạt thường xuyên của học sinh tiểu học là đáng kể Đồng thời, mỗi liên hệ giữa hành vi bắt nại đã chỉ ra rằng đây là một vấn đề nghiém trong trong trường tiếu học Các nghiên cửu được trình bảy trong tài liệu này cho thấy sự cần thiết phải có các chương trình giảng đạy chống bạo

lực dựa trên bằng chứng tiểu học [7|

Công trỉnh nghiên cứu oủa Wang Ï và cộng sự năm 2009 được tiễn

hành tại Mỹ với đề tài " Bắt nat trường học trong thanh thiểu niên tại Hoa Kỷ:

thể chất, bằng lời nói, quan hệ và mạng" đã nghiên cứu bến hình thức của

hành vi bat nat trong trường học ở nhóm thanh thiếu niên Mỹ và mối liên

quan với các đặc điểm vẻ mặt nhân học xã hội, hỗ trợ của cha mẹ và bạn bè

đã được khảo sát Kết quả gủa nghiên cứu cho thấy tý lệ về hành vi bal nat

người khác hoặc đã từng bị bắt nạt ở trường học ít nhất một lần trong 2 tháng

gần đây là 20,8% về mặt thể chất, 53,6% bằng lời nói, 51,49% về mặt xã hội

và 13,6% trên intermel Các bạn trai dính liu nhiều hơn vào bắt nạt thể chất

hoặc bằng lời nói, trong khi các bạn gái thường liên quan đến các kiểu bắt nạt khác Các bạn nam có xu hướng là người đi bắt nạt qua mạng, trong khi các

bạn gái có xu hưởng là nạn nhân của hiển tượng bit nat do Thanh thiểu niễn

Mỹ gốc Phi đã tham gia bắt nạt nhiều hơn về mặt thân thể, lời nói hoặc qua mạng nhưng lại ít trở thành nạn nhân của những bắt nạt bằng lời nói Nghiên

cứu cho thấy nếu có sự hỗ trợ nhiều hơn của cha mẹ thì thanh thiếu niên ít

18

đính iu dén tat cd céc hành vi bắt nạt nói trên Ngoài ra, việc thanh thiểu niên

có nhiều bạn bẻ sẽ liên quan dến việc bắt nạt nhiều hơn và cũng ít bị bất nạt hơn về những hình thức như thế chất, bằng lời nói và quan hệ trừ hình thức bắt nạt qua mạng,

Qua những nghiên cứu trên cho thấy bạo lực học đường thực sự dã trở

thánh vấn nạn trên thé giới Hình thúc của nó có thé là bạo lực về mặt tỉnh thần hoặc bạo lực về mặt thể chất, ở đây có thể là nhữmg cuộc đánh nhan băng

tay chân hay có thể có vũ khí thô sơ hoặc thậm chỉ cả súng Hậu quả để lại có

thé là gây thương tích trên cơ thể Một số các thương tích là tương đối nhỏ, bao gầm như vết bầm tím, xây xát hoặc gây xương Một số thương tích khác

nặng hơn như vết thương do dạn bắn và chấn thương dầu, nghiêm trọng hơn

có thể dẫn đến tàn tật vĩnh viễn hoặc tứ vong Tuy nhiên, không phải tất cả chấn thương có thể nhìn thấy Bạo lực ở giới trẻ cũng như ở trường học 06 thé

dẫn đến một loạt các biểu hiện và hậu quả sức khỏe tiêu cực, bao gồm cả việc

sử dựng rượu, ma túy vả Lự tử Trầm cảm, lo lắng và nhiễu vẫn đề Lâm lý kháu (bao gồm sợ hãi) có thể dẫn đến từ bạo lực học đường

Nhìn chung, các nghiên cửu đã chỉ ra thực trạng bạo lực hạc dường

trong nhà trường trung học phố thông, các hình thức của bao lực học đường

đưa ra những nguyên nhân và giải pháp đến đẩy lùi nạn bạo lực ra khỏi môi trường giáo dục

2.2 Tình hình nghiên cửu ở trong nước

Mặc dù Việt Nam là nước dầu tiên ở châu Á phế chuẩn Công ước Liên

THIệp Quốc về quyền trễ em năm 1990 vả thời gian qua đất nước ta có nhiều

thành tựu qua việc đổi mới quấn lý giáo dục, môi trường giáo dục hiện nay

vẫn phải đổi mặt với nhiều vin dé, trong đó phải kế đến hiện tượng bạo lực

học đường xáy ra ngày cảng nhiễu và pho biển hiện nay

19

Năm 2010, một cuộc khão sát được tiễn hành boi Bao Tháp luật thành

phố Hề Chí Minh với 100 giáo viên và 250 học sinh đến từ 10 trưởng tại

thành phổ TIŠ Chí Minh cho thấy 57 % giáo viên nghĩ rằng bạo lực học đường

là tăng lên, trong khi 22 %4 coi nó như là hiểm 686 giảo viên cho rằng sự gia

tăng nạn bạo lực học đường đã được phóng đại hởi phương tiện truyền thông

Tuy nhiên, trong câu trả lời cho câu hồi "Dạn đã nhìn thấy những cuộc đánh

nhau giữa nữ sinh trong nhà trường không ?" thì 64 % các sinh viên trả lời

rằng họ đã chứng kiến điều nay [4]

Theo Bảo cáo của Bộ GD&DT, trong năm 2009-2010, trên toàn quốc

đã xây ra khoảng 1598 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoải trường

học Các nhà trường đã xử lý kỷ luật, khiển trách 881 học sinh, cảnh cáo 1558 học sinh, buộc thôi học có thời gian học có thời hạn (3 ngày, 1 tuần, 1 năm

học) 735 học sinh [5]

Thực tế cho thấy, trên các phương tiện truyền thông hiện nay dễ cập

nhiêu đến số lượng các trường hợp bao hye hoc đường và mức độ nguy hiểm

ngay một gia tăng, thậm chi bao gồm cả giết người

Theo số liệu của Ban chỉ đạo Đề án IV “Đấu tranh phòng, chỗng tội

phạm xâm hại trẻ em và tội phạm trong lứa tuổi chưa thành niên”, từ nắm

2007 - 6/2013, toàn quốc phát hiện gần 63.600 vụ, gồm hơn 94.300 em vi tphhạm pháp luật hình sự Số vụ phạm pháp tăng gần 4.300 vụ, bằng 6,72% so

với 6,5 năm trước dó Như vậy, trong 6 năm qua, bình quân mỗi năm có trên 19.000 vụ án, với hơn 15.000 đối tượng la trẻ vị thành niên phạm tội Binh

quân mỗi ngày xáy ra trên 30 vụ an với gần 40 đối tượng Con số này cũng

tương đương với số vụ tai nạn giao thông và số người chết vì tai nan giao

thông hàng năm và hàng ngày Can theo thống kê của Tổng cục Cảnh sat Thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp (Bộ Công an), từ năm 2002 dến tháng

20

6/2013, 4 trưởng giáo dưỡng gồm Trường giáo dưỡng số 2 - Ninh Bình, số 3 -

Đà Nẵng: số 4 - Đông Nai vả số S - Long An đã tiếp nhận 21.836 người chưa

thành niên vi phạm pháp luật Tỉnh đến hết tháng 6/2013, 4 trường giáo dưỡng nói trên dang quán lý 2.834 học sinh, trong dó có TÔ om là nữ Trong,

số những học sinh vi pham pháp luật nói trên, có tới 40,7% các em đã từng bị

nhà trường thi hành kỷ luật cảnh cáo hoặc đuổi học, hơn 85% số em nghiện

thuốc lá, thuốc lào, gần 60% thích xem phim dồi tray, phim den, 33% em

thích uống rượu, bia [27]

Trước tình hình đó, bên cạnh những thông tim về bạo lực học đường

được để cập nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng, cũng đã có một

số nghiền cửu, các bài báo khoa học quan tâm nghiên cửu về vẫn dễ này

Bài viết của tác giả Phan Mai Hương về ”/hực trạng bạo lực học

đường hiện nạp” đăng trong kỹ yếu hội thảo khoa học quảc †ế (tháng 8/2009)

đã trình bảy khảo sát của tác giã về thực trạng bao lực học dường bằng

phương pháp phân tích tài liệu và các tải liệu thứ cấp được công bồ trên diễn

đản Qua phân tích tải liệu, tác giả đã chỉ ra ring bạo lực học đường ngày một

gia tăng, không chỉ ở các thành phố lớn mả ph biến trên khắp các tỉnh thành

trong cả nước Dỗi tượng của bao lực học đường ngày càng đa dang, bao gồm

nam sinh, nữ sinh và cả thầy cô giáo Tiạo lực học đường ngày một đa dạng về

kiểu loại và phong phú về biểu hiện Ngoài ra, bài viết cũng đưa ra một số

nguyên nhân và giải pháp nhằm đầy lài tình trạng bạo lực như sự quan tam

của phụ huynh hos sinh Wrong việc giáo dục con cái, của nhà giáo dục trong, 'việc rèn luyện kỹ năng sông

Năm 2008 PG8.15 Hoàng Bá Ihinh, Chủ nhiệm Bộ môn Giới và Gia

đình, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn — Đại học Quắc gia Hà Nội cùng

công sự dã tiến hành nghiên cứu về hành vi bạo lực của nữ sinh trung

21

học, khảo sát 200 phiểu tại hai rường THPT thuộc Quận Đống Đa (Ha Nội)

Tiết quả cho thấy có dến 96,7% số hoc sinh dược hỏi cho rằng ở trường cán

em học có xảy ra hiện tượng nữ sinh đánh nhau Kết quá khảo sát cũng cho

biết có tới 643 các cm nữ thừa nhận từng có hành vi danh nhau với các bạn

khác 'Trong các em nữ từng đánh nhau thì số nữ sinh một lần đánh nhau là

12,7%, 2-3 lần: 20,7%, 4-5 lần: 10,7% và 19,3% đánh nhau từ năm lần trở

lên Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy nhận thức về bạo lực của nữ

sinh cũng như nguyên nhân xuất hiện bạo lực, đồng thời, nghiên cứu cũng chỉ

ra một số yêu tố tác động đến hành vi bạo lực trong học sinh, sinh viễn Đá là

yếu tố gia đình và cắc phương tiện truyền thông đại chủng và sức ép tâm lý và

bắt mãn xã hội Từ kết quả nghiên cứu trên, tác giả cũng đưa ra một số kết

luận, kiến nghị nhằm giám thiểu, ngắn chặn hành vi bạo lực học đường

Một nghiên cứu của PGS.TS Trần Thị Tú Anh (Trưởng ĐH Sư phạm

Huế) về hành vị bạo lực học đường của 200 học sinh trung hoc cơ sở (LHCB)

thành phế Iuế cho thấy hành vì bạo lực học đường là khá phổ biến theo đánh giá của học sinh 'IYong đó, hành vĩ bạo lực về tỉnh thần có mức độ biểu hiện

cao hơn hành ví bạo lực thể chất Tỉ lệ học sinh chứng kiến hành vi bạo lực

học đường cao hơn nhiều so với Lí lệ học sinh thực hiện hoặc là nạn nhân của

hành vi này Khi có hành vi bạo lực học đường xây ra, học sinh THC§ có

những phản ứng khác nhau, bên cạnh những phản ứng tích cục là tìm kiếm sự

hỗ trợ của người lớn, các cm cũng có những phần ứng tiêu cực, có thể gây tốn hại đến các em và lâm trằm trọng thêm tỉnh trạng bạo lực học đường Nghiên

ctu cing đưa ra một số biện pháp nhằm ngăn chặn tinh trạng bạo lực học

đường như nâng cao nhận thức của học sinh về vẫn dễ nảy: xây dựng môi

trưởng sống lành mạnh, ít bạo lực; học sinh cần được học kỹ năng sống để có

những cach img phó hiệu quả khi xây ra hành vi bạo lực

Tác giả Lê Thị Hồng Thắm, Tô Gia Kiên với nghiên cứu về “Nguyên

nhân dẫn dén bạo lực học đường” tại trường THƠ§ T.ê Tai, Quận 8, TP Hà Chí Mũnh đã chỉ ra nhận thức của các em học sinh TIICS về hành vi bạo lực

Các đối tượng nghiên cửu đều cho rằng hành vì bạo lực học đường là những

hành vị như kết thành nhóm, de doa bạn bè, đánh nhau hay đánh nhan có sử

dụng hung khí, Đa số các đối tượng cho ring hành vi chửi nhau, hanh vi hiép

dim không phải là bạo hzc học dường Ngoài ra, các đối tượng nghiền cứu

cho rằng bạo lực học đường ảnh hưởng đến thể chất như gãy tay, gẫy

chân và ảnh hưởng đến tỉnh thần và xã hội của nạn nhân như lo lắng, sợ sệt,

tư tưởng không ỗn định Qua nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng các em có hành

ví bạo lực luôn muốn chứng tổ mình Ba mẹ các em thường la rầy, đánh đập

mỗi khi cáo œm sai phạm và ba mẹ có thái độ xúi giục cáo om thực hiện hành

vi bạo lực khi bị người khác xúc phạm, anh chị thi không quan tâm đúng cách

đến gác em Nhà trường ohưa tổ chức được chương trình phòng chống bạo lực học dường và không ding nhất trong cách xử lý các hành vì sai phạm của các

em, đôi khi nhà trường còn dùng hành vị bạo lực đôi với các em

Một nghiên cứu khác của tác giả Ông Mai Thương đã tiến hành nghiên

cứu về “Hành ví bạo lực trong nữ sinh THPT” năm 2008 khảo sát trên 200

học sinh tại 2 trường thuộc quân Dễng Da, Hả Nội Dề tài nghiên cứu đã chỉ

ra nhận thức của học sinh về vấn đề bạo lực và nguyên nhân xuất hiện bạo

lực Nghiên cứu cũng chỉ ra một số yếu tố tác động dến hành vi bạo lực của

học sinh như thiểu sự quan tâm của gia đình, ảnh hương của phương tiện truyền thông đại chúng Đến năm 2012, tác giả tiếp tục nghiên cứu vấn dé

nay ở khia cạnh “Tác động của các nhóm không chỉnh thức dẫn hành vì bạo

lực thễ chất trong học sinh THPT” & trường THPT trên địa bàn thành phố

Vinh, Nghệ An Nghiên cứu đã mô tả chân dung xã hội của các nhém học

sinh cá biết có hành vị dánh nhau dang học tại trường Điểm chung nỗi bật

23

của các đổi tượng trong nhóm nảy lả thiểu sự quan tâm của cha mẹ Bên cạnh

đó, nghiên cứu đã mô tả các hoạt động thường ngày của nhóm học sinh này

vả nhận thấy nhóm học sinh này biết cách kiếm tiền để phục vụ nhu cầu chỉ

tiêu từ khi bước vao bac THPT vả những công việc dỏ không phủ hợp với độ

tuổi, thậm chí là những công việc bắt hợp pháp Ngoài ra, nghiên cứu cũng,

đua ra một số khuyến nghị, giải pháp nhằm ngăn chặn bạo lực xảy ra trong

môi trường học dường

Tóm lại, những nghiên cửu trên đây dã chỉ ra những khia cạnh khác

nhau của bức tranh về nạn bạo lực học đường đang xây ra trong nhà trường

TIIPT hiện nay Các nghiên cứu đã để cập đến thực trang nguyên nhân và

một số giải pháp để ngăn ngừa hảnh vi bạo lực Tuy nhiên, cũng chưa có

nhiêu để tải nghiên cứu tổng thể từ nhận thức đến thái độ và hành vi của học sinh THPT về vấn đề này để thấy được sự tác động ảnh hưởng của một quá

trình logic từ nhân thức đến hành đồng của học sinh ‘HP

3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

3.1 Ý nghĩa khoa học

Vận dung lý thuyết xã hội học (lý thuyết hành dộng xã hội, về xã hội hóa) tìm hiểu thực trạng nhận thức, thái độ và hành v¡ của học sinh 'THPPL về

bạo lực gia đình đồng thời cũng làm rõ nguyên nhân dẫn đến hiện tượng bạo

lực học dường trong học sinh 'THPT

3.2 Y nghĩa thực tiễn

Nghiên cửu dễ tải “Nhận thức, thải đồ và hành vị của học sinh THPT

về bạo lực học đường” sẽ là một đóng góp tuy nhỏ nhưng có ý nghĩa thục tiễn

tích cực trong việc

24

Tim hiểu, đánh giá những quan niềm, thái độ và bành vì gúa học sinh

THPT về vấn dề bạo lực học đường, tìm hiểu những nguyễn nhân dẫn dến

hảnh vi bạo lực của học sinh TIIPT

Kết quả nghiền cửu giúp gia định, nhà trường và cộng đẳng xã hội hiểu

xổ vai trò quan trọng của mình trong việc giảo dục nhận thức cho học sinh THPT, giúp các nhà quản lý, nhà khoa học tham khảo, đưa ra những biện

pháp cũng như phương án ngăn ngừa hiện tượng bạo lực học đường, giúp học

sinh THPT có kiến thức toản diện hơn về vẫn dễ này

Kết quả nghiên cửu dễ tài này cũng là tải liệu củ giả trị tham kháo cho

những người đang quan tâm tới vấn dé bạo lực trong học đường và việc bảo

đường, từ đó đưa ra những giải pháp trong công tác quản lỷ, giáo đục nhận

thức, lỗi sống cho học simh THPT

42 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đánh giá nhận thức của học sinh THPT về bạo lực học đường

Tìm hiểu thái độ của học sinh TIIPT đối với hiện tượng bạo lực học đường Tim hiểu hình thức, nguyên nhân vả hậu quả của bạo lực học đường

Xây dựng mệt số khuyến nghị về định huớng giáo đục cho học sinh

THPT vả các nhóm biện pháp về gia đình, phương tiện truyền thông, quăn lý nhằm giảm hiện tượng bạo lực học đường

5 Déi tuong, khach thé va phạm vi nghiên cứu

5.1 Déi trọng nghiên cứu

Thận thức, thái dé va hanh vi cia hoc sinh THPT về bạo lục học đường 5.2 Khách thể nghiên cứu

Học sinh THPT

Phụ huynh học sinh

Cần bộ quản lý trường

5.3 Pham vì nghiên cứu

Phạm vi khảo sát: Học sinh 2 trường THPT tại TP Thái Nguyễn

"Thời gian khảo sát: 2 thang

6 Cau hỏi nghiên cứu

Nhận thức, thai độ của học sinh TITPT về bạo lực hiện nay như thế nào?

Củ xáy ra hiện tượng bạo lực học dường không? Nếu có thì xây ra

những hình thức bạo lực như thể nàn?

Các yếu tố như gia đình, nhà trường và các phương tiện truyền thông

đại chúng có tác dộng gì dến hành vi bạo lực học dường không?

7 Giả thuyết nghiên cứu

Các em đã có nhận thức khá đầy đủ về bạo lực học đường bao gồm cả

bạo lực về thể chất và bạo lực về tỉnh thần Phần lớn các em không đẳng tỉnh

với những hành vỉ bạo lực học đường

Có hiện tượng bạo lực học đường xảy ra trên địa bàn khảo sát Hình

thức bạo lực học đường rất đa dang, phức tạp nhưng hình thức chủ yếu quan

sát được là bạo lực thể chất

26

Hành vi bạo lực của học sinh THPT chịu ánh hưởng bởi những đặc

điểm về gia đỉnh, nhả trường vả các phương tiên truyền thông dại chúng,

8 Phương pháp nghiên cứu

81 Phương pháp phân tích tài liệu thử cấp

Thương pháp nảy chủ yếu dựa trên các tải liệu từ nhiều nguần có sẵn

tư hệu, số liệu thống kê, các báo cáo kết quả nghiên cứu khoa học, điều tra,

khảo sát, đánh giá liên quan đến nội đung bạo lực học đường

82 Phương pháp trưng cầu ÿ kiển bằng bảng hôi tự ghỉ

Nghiên cứu chủ yếu sử dụng phương pháp điều tra khảo sát qua phiếu

trưng cầu ý kiến bằng băng hối tự ghi với kích thước mẫu là 200, nghiên cứu được tiên hành đối với học sinh lớp 10, lớp I1, lớp 12 của 2 trường THPT Lương Ngọc Quyến vả trường THIPT Dương Tự Minh Cách chụn mẫu là ngẫu nhiên thuận tiện Mỗi khối chọn đại diện 3 lớp +3 tài sử dụng các thông,

†in định lượng thu được tử bảng hỏi dưới dạng thông tin đã xử lý băng chương

trinh SPSS 13.0

Cơ cấu mẫu của để tải cu thể như sau

Truong hoc: (don vị: 26)

- "Trường THPT Lương Ngọc Quyền: 100 (chiếm 50%)

- Trường THPT Dương Tự Minh: 100 (chiếm 50%)

- Hoc sinh lép 11: 66 (chiém 33 %)

- Ile sinh ldp 12: 64 (chiém 32 %)

83 Phương pháp phông vẫn sâu

Thương pháp nảy được thực hiện để thu thập những thông tin định tính

nhằm làm phong phú thêm cho những thông tia định lượng Việc chọn đối tượng để phông vấn là có chủ định, đó là những người có liên quan đến mục

tiêu, nội dung nghiên cứu Trong quá trình phỏng vấn, cả nhân nào am hiểu về

vấn để, nội dung nào trong nghiên cứu thi điều tra viên sẽ hỏi sâu về vấn đề

đỏ Đối tượng thu thập thông tim của phương pháp phỏng vấn sâu bao gồm: 06

học sinh, 01 giáo viền, 01 phụ huynh học sinh

28

9 Khung lý thuyết

DIEU KIEN KINI! TE,

VĂN HÓA, XÃ HỘI

BAO TIỰC

THẺ CHẤT

ĐẠO LUC TINH

29

PHAN NQI DUNG CHINH

CHUONG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CUA DE TAI

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Một số khải niệm công cụ

1.1.1.1 Nhận thức

Theo Đại từ điển tiếng việt (Nguyễn Như Ý chủ biên, NXH Văn hóa

thông tin, 1998), nhận thức là quá trình hoặc kêt quả phản ánh vả tái hiện hiện

thực vào Lrong tư duy

Theo nghĩa triết học, nhận thức là quá trình phản ánh và tái tạo lại hiện thực ở trong tư duy của con người, được quy định hởi những quy luật phát triển xã hội và không thể tách rời với thực tiễn Mục tiêu của nhận thức là đạt

đến chân lý khách quan Quá trình nhận thức: thu thập kiến thức, hình thành

khái niệm về hiện tượng thực tế giúp con người hiểu biết về thể giới xưng, quanh Quả trình nhận thức là để tích luỹ tri thức, tích luỹ kinh nghiệm từ đó

cái lạo thể giới

Như vậy, nhận thức là sự phản biện biện chứng thể giới khách quan vào

trong bộ óc của con người, lả quá trình xâm nhập ý chí con người vào hiện thực làm cho hiện thực chịu sự chỉ phối của chủ thể và quá trình nhận thức chỉnh là

quá trình con người làm phong phú thêm trị thức bằng những tri thức mới

Nhận thức nảy sinh, bộc lộ và phát triển trong sự tương tác piữa chủ thể

thận thức và khách thể nhận thức trong quá trình phản ánh hiện thức khách quan

Chủ thễ nhận thức là con người, trong tính hiện thực của nó, mà bản chất con người là tổng hoà các mỗi quan hệ xã hội Con người với tư cách là

chủ thể nhận thức, nhận thức của con người bị chỉ phối bởi các yêu tổ sau:

30

" Nhu cầu lợiich: mỗi cá nhân, nhóm người đều có những nhu cầu

loi ich nhất dịnh

'Iruyền thống văn hoá dân tộc và điều kiên kinh tế xã hội khác nhau được phần ánh khác nhau ở những người khác nhau

Các trị thức của thể hệ trước để lại đối với tong cá nhân có sự kế

thừa hay bác bộ ảnh hưởng rất lớn tới nhận thức của họ

Đặu điểm tâm sinh lý oũa từng người: Vì chủ thé nhận thức là con

người nên phu thuộc nhiều vào đặc điểm sinh hoc di truyền, bầm sinh

‘Trinh dé phat trién cu thé của mỗi cá nhân về mặt sinh học

Khách thê nhận thức: Là đỗi tượng mà nhận thức hướng vào, khách thể nhận thức không đồng nhất với thể giới vật chất vì khách thể nhận thức không những chỉ hướng vào thể giới vật chất mà côn hướng vào thể giới tỉnh thần

Khách thể nhân thức của nghiên cứu nảy lả bạo lực học dường trong

trường THPT

Trong quá trình nhận thức thể giới, con người có thể đạt tới mức độ nhận thức khác nhau Lừ thấp đến ơao, từ đơn giản đến phức tạp Mức độ thấp

là nhận thức cảm tính, đó lả cảm giác, trì giác, trong dé con người nhận biết

được những cái bên ngoài của sự vật hiện tượng đang trực tiếp tác động tới

giác quan của con người, mức dộ cao hơn là nhận thức lý tính, còn gợi là quá

trình tư duy, con người nắm được bản chất bên trong, những mỗi quan hệ có

tính quy luật, bản chất của sự vật hiện tượng Các quá trinh này ba sung cho

nhau, chỉ phối lẫn nhau trong củng một hoạt động nhận thức thống nhất của

con người

Nghiên cứu này vận dụng những lý thuyết trên để tìm hiểu sự hiểu biết

của học sinh TIIPT về bạo lực học đường và từ đó dẫn đến hiểu được thái độ

31

cũng như lả xu hướng hành vi của học sinh THPT đối với hiện tượng bạo lực trong học đường hiện nay

1

2 Thái độ

“Trong tử điển tiếng Việt, thái độ được định nghĩa là: “Cách nhìn nhận,

thành động của cá nhân về một hướng nào đó trước một vấn đề, một tình

huồng cần giải quyết Đó là tống thể những biểu hiện ra bên ngoài của ý nghĩ,

tinh cảm của cá nhân đối với cơn người hay một sự việc nào đó”

1Trong từ điển Anh- Việt, “thái độ” được việt là “Atttude” và được định

nghĩa là “cách ứng xử, quan điểm của một cá nhân”

Từ điển xã hội học do Nguyễn Khắc Viện chủ biển cũng nhân

mạnh: “tâm thếthái dộ-xã hội dã dược củng cố, có cấu trúc phức tạp, bao

gồm các thành phần nhận thức, xúc cảm, hành v1”

Còn trong từ điển các thuật ngữ 1âm lý và Phân tâm học xuất bản tại

New York năm 1996 thì lại cho rằng: "Thái độ là một trang thái ổn định bền

vững do tiếp thu được từ bên ngoài, hướng vào sự ứng xử một cách nhất quán đối với một nhóm đối tượng nhất định, không phải như bản thân chúng ra sao

xà chúng được nhận thức ra sao Một thái độ được nhận biết ữ sự nhất quản

của những phản ứng đối với một nhóm đỗi tượng rang thái sẵn sảng có ảnh

hướng trực tiếp lên câm xúc và hành động có liên quan đến đối Lượng”

Như vậy, các từ điển khi định nghĩa về thái độ đều cho răng đó là “cách

tửng xử của cá nhân dối với các tình huống, các vấn dé của xã hội” Nó thúc

đẩy, tăng cường tỉnh thần sẵn sàng của những hành vi, phản ứng của cơn

người tới đối tượng có liên quan

Từ những định nghĩa trên đây, nghiên cứu này muốn tìm hiểu quan điểm của học sinh THPT về bạo lực hoc đường, đó là sự ủng hỗ, khẳng định hay sự

thờ ơ, phủ định của học sinh đổi với hiện tượng bạo lực trong trường học

1.1.1.3 1Jảnh vĩ

Theo từ điển tiếng Việt thì hanh vi là “phản ứng của con người hoặc

động vật do tác động của cơ thể với môi trường xung quanh”

Theo quan điểm của Thuyết hành vi thì hành vi là tổ hợp các phản ứng

của cơ thể trã lời các kích thích tác đông vào cơ thể

Ở nghiên cứu này, hành vi được hiểu là những hành động diễn ra trên thực tế phản ánh mức độ hiểu biết và thái độ của học sinh về vấn dé bạo lực

xây ra trong học dường,

Nhận thức, thái độ và hành vị là một quá trình liên hệ logic với nhau

Bằng việc nghiên cứu từ quá trình nhận thức, đến thái đô và cuối cùng là hành

vị đổi với vấn để bạo lực học đường, chúng ta có thế nắm một cách tổng thể vấn đề bạo lực học đường đang xây ra trong nhà trưởng 'THPI' hiện nay, đặc

biệt là trên khía cạnh từ chính các em học sinh, từ đó sẽ đưa ra những giải

pháp hữu ích nhằm phòng trảnh tình trạng bạo lực học đường

1.1.1.4 Bạo lực

Theo Lic dién bach khoa Loàn thư mỡ, bạo lực là hành ví sử dụng sức

mnạnh thể chất với mục dích gây thương vong, tổn hại một ai đó

Theo đại từ điển tiếng việt, bạo lực là sức mạnh dùng đế trấn ấp, chống

lại lực lượng đối lập hay lật đỗ chính quyền

Tuy nhiên không phải mọi hình thức bạo lực trong xã hội đều có mục

dích lật dỗ Trong cuộc sống thường ngảy, con người có thể dùng bạo lực vì

rất nhiều lý do khác nhau

33

Đạo lực không chỉ đừng lại ở việc dùng sức mạnh thể chất mà còn thé hiện về mit tinh thin Trong cuốn “Bao lực trên cơ sở giới” của T8 Vũ Mạnh

Lợi cho rằng bạo lực là những hành động có tỉnh thỉnh thoảng gây ra tổn

thương nghiêm trọng về sức khóc hay tâm lý

Theo dinh nghĩa của Liên Hiệp Quốc, bao lực là “Việc cố ý sử dụng

hoặc đe dọa sử dụng vũ lực hoặc quyển lực đối với bản thân, người khác hoặc

một nhóm người, cộng đồng, dẫn đến hậu quả hoặc nguy cơ dẫn đến chin

thương, tử vong, tổn hại về tâm lý, ánh hưởng dến sự phát triỂn hoặc gây ra

các tổn hại khác” [22]

Theo tế chức Y tế thể giới (WHO, 1996) hành vi bạo lực là hành vị cố ý

dùng sức mạnh thể chất hoặc uy quyên để dc dọa hoặc thực hiện hành vị chống lại bản thân, người khác hoặc một nhớm người hay một sông đẳng, làm

gây ra hay làm gia tăng khả năng gây ra tốn thương, tử vong, tốn hại về tâm

lý, ảnh hưởng dến sự phát triển hay gầy ra mắt mát

Năm 1996 khi bản nghị quyết WHA 49.25 tuyên bố bạo lực lá một vẫn

để quan trọng của y tế công cộng toàn thế giới, cuộc họp của Hội đồng Y tế

Thể giới đã kêu gọi tổ chức y tế thế giới phải hệ thống hóa các hình thức của bạo lực bằng cách phân loại vả mỗ tả rõ đặc điểm của từng loại bạo lực cùng

với mối liên kết giữa chúng Tổ chức Y tế thể giới đã chia bạo lực ra làm 3

Tĩnh vực chính tùy thuộc vào đặc điểm hành động của bạo lực

Bao lye cả nhân: Bao lực cả nhân dược chia làm 2 loại chính là hành vi

tự sát và tự hành hạ bản thân Loại thứ nhất bao gdm các hành vị nghĩ dến tự

sắt, cố gắng tự sát nhưng chưa thành vả tự sát thành công Loại thứ hai là các

hành động tự hành hạ bản thân

34

Bao luc tap thé, gim 2 low:

Đạo lực gia đình và bạo lực tỉnh đục: Hinh thire bao lye này rat phd

biến giữa các thành viên trong gia đình, với đổi tác quan hé tinh duc va thường xây ra trong nhà Loại bạo lực này bao gồm các hình thức như lạm

dụng trẻ em, bạo lực tỉnh dục, hành hạ người cao tuôi

ạo lực công đồng: Đây là kiểu bạo lực › y r4 giữa các cả nhân không,

có mỗi quan hệ ruột thịt, họ có thể quen biết nhau hoặc không quen biết nhau

trước đây Kiểu bạo lực này thường xây ra ở ngoài công đồng; bao gầm bạo

lực ở giới tr, các hành động bạo lực ngẫu hứng, hiển dâm hoặc quấy rỗi tình

đục và các hành động bạo lực xảy ra ta1 các cơ quan như trường học, công sở,

nhà tủ

Bao hire chung

Tạo lực này chia làm 3 loại là bạo lực xã hội, bạo lực chính trị và bạo

lực kinh tế Không giống với 2 loại bao lực ở trên, các loại bạo lực này thường có động cơ rõ ràng bởi số lượng lớn các cá nhân hoặc của một tổ chức

mào đó Chính vì hành động bạo lực này gây ra bởi nhiều oá nhân nên hình thức và diễn biến vô củng phức tạp,

Theo từ điển xã hội học của Gunter Endruweit và Gisela Irommsdorff, bạo lực là cáo hành vì có khuynh hưởng hủy điệt như một phương tiện tối hậu

để thực thị quyền lực trong khuôn khổ quan hệ trên — đưới một chiều dựa trên

uuu thé bên ngoài, không có sự thừa nhận của người yếu thế

Tưới góc nhìn xã hội học, bạo lực được cơi là một hiện tượng xã hội, là một phương thức hành xử trong các mối quan hệ xã hội vả tổn tại từ rất lâu

trong lịch sử Với bản chất như vậy, bao lực cũng có thể là những hình thức

chém giết, đánh đập, hành hạ về mặt thế xác nhưng cũng có thể là trần áp, đe

đọa, gầy sức ứp vỀ mặt lâm ly, tinh than [13]

LLLS Bạo lực học đường

Hanh vi bao lực học đường là một phần cúa hành vi bạo lực, dùng để

chỉ những hành vi bạo lực trong môi trường hoc đường hoặc những hành vi

bạo lực của lứa tuổi học đường,

Các hành vi bạo lực học đường thế hiện đưới nhiều hình thức khác nhau với những mức độ khác nhau, từ lời nói, cử chỉ mang tính miệt thị, de

doa, gây tốn thương tỉnh cảm đến những hành vi sử dụng vũ khi gây thương

tích sơ thể, thậm chí đến lử vong Ở nghiên cử này tôi lập trưng nghiên cửu vào hình thức bạo lực về mặt tinh thần vả bạo lực về thể chất

Bao lực về mặt tinh thần: là sự xúc phạm nhân phẩm như: chữi rủa, dự

doa, cd lap, khéng chế gây nên sự sợ hãi, đau đớn về tỉnh thần,

Bao lực về mit thé chat: la hành vi sử dụng vũ lực, tác động trực tiếp

lên thân thể, gay dau don hoặc thương tích cho người bị hại

1.12 Phương pháp luận

Để tài lay chủ nghĩa đuy vật lịch sử và chủ nghĩa đuy vật biện chứng của

Chủ nghĩa Mác-I.ênin làm cơ sở phương pháp luận nghiên cứu Đây là cơ sở

phương pháp luận có tính nguyên tắc Trên cơ sở đó trong suốt quá trình nghiên

cứu của đề tài cần nhải tuân thủ một số nguyên tắc sau đây

- Nguyên tắc dám bảo Linh khách quan, nghiên cứu bản thân sự vật,

hiện tượng như chúng đang tồn tại trong thực tế, không phán doán chủ quan,

các kết luận phải được phản ánh tử thực tế

- Nghiên cứu sự vật, hiện tượng trong sự phát triển: Mỗi sự vật, hiện

tượng trong tự nhiên, xã hội đều cỏ quá trình nãy sinh, vận động va phát triển

của nó Vỉ vậy, khi nghiên cứu cần nhìn nhận sự tồn tại của sự vật trong một giai đoạn cụ thể và trong cá quá trinh vận động, phát triển của nó

36

- Nguyên tắc nghiên cứu sự vật trong một chính thể toàn vẹn

Trong đề tải nghiên cứu này, chúng 1a nhải đặt hiện lượng bạo lực trong

học đường trong, bếi cảnh nên kinh tế -xã hội nước ta hiện nay, trong điều kiện Thả nước đang tắng cường hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, hoàn thiện hệ

thống pháp luật, Lăng cường thông tin dại chúng vả các hình thức tác động khác nhằm ngăn ngừa bạo lực học đường

1.1.3 Mật số lỷ thuyết xã hội học

1.1.3.1 Lý thuyết hành động xã hội (k4 Weber)

Các lý thuyết về hành động xã hội có nguằn gốc Lừ Parelo, M Weber, E.Zaniccki, G.Mcad, T.Parsons và các nhà xã hội học khác Các ông, déu coi

hành động xã hội là cốt lõi của mỗi quan hệ giữa con người và xã hội, đồng

thời là cơ sở mỗi quan hệ của đời sống xã hội va con người

Theo Weber, hành động xã hội là một hành vi mả chủ thể gắn cha ý

nghĩa chú quan nhất định Weber đã nhắn mạnh đến “động cơ bên trong” của chủ thể như là nguyên nhân của hành động Và cải “ý nghĩa chú quan” chính

lêu được minh thể hiện hành

là ý thức, lá những hoạt động có ý thức, chủ

động gì và sẽ thực hiển nó như thể nảo khác hắn với những bản năng sinh học Ilảnh động xã hội được Weber tổng quát định nghĩa là hành động được

chủ thể pắn cho nó một ý nghĩa chú quan nảo đỏ có tính đến hành vì của

người khác và vì vậy có định hướng tới người khác trơng đường lối, quá trình

của nó Như vậy, hành động xã hội thường gắn với các chú thể hành ding là

các cả nhân Hành động xã hội có những dặc trưng sau

- Có sự tham gia của yếu tố ý thức

~ Là hành đông hưởng đến người khác

~ Có tính định hướng mục đích.

- Phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh, môi trường của hành động

Weber phan loai hanh déng xã hội thành bốn loại như sau

Thứ nhất, hành động hợp lý so với một mục đích là hành động được

thực hiện với sự cân nhắc, tính toán, lựa chọn công cụ, phương tiện, mục đích

sao cho có hiệu quả cao nhất (Ví dụ rõ nhất là hành động kinh tế)

"Thứ hai, hành động hợp lý so với một giá trị là hành động được thực

hiện vi bản thân hành động (mục đích tự (hân) Thực chất loại hành động này

có thể nhằm vào mục đích phi lý nhưng lai được thực hiện bằng những công

cụ, phương tiện duy lý như hành vi tín ngưỡng

"Thứ ba, hành động duy cảm (xúc cảm) là hành động do các trạng thái

xúc cảm hoặc tình cảm bột phát gây ra mà không có sự cần nhắc, xem xót,

phan tích mỗi quan hệ grữa công cụ, phương tiên và mục đích hành động như

hành động của đám đông quá khích, hành động do tức giận gây ra

Thi tư, hành động truyền thống là loại hành động tuân thủ theo những thói

quen, nghỉ lễ, phong tục, tập quán đã được truyền lại từ đời này qua đời khác

Nhin tir póc độ lý thuyết của Max Weber ta thây những hảnh vị bạo lực

học đường là những hành động xã hội Những hành vi đó khi thực hiện mang

định hướng hành vì của người khác Đó là sự định hướng tiêu cực, tác động

xấu đến tình cảm, tâm lý, và các hành vi chuẩn mực của các em học sinh

TIIPT Hiểu được vai trò, ý nghĩa của lý thuyết nảy càng cần phải nâng cao

hơn về mặt nhận thức và ý thức hơn về vai trò, trách nhiệm của gia dình, cộng, đồng và xã hội đối với giáo dục học sinh

1.1.3.2 Thuyết xã hội hóa

Theo Neil Smelser (nhà xã hội học Mỹ) cho rằng: “Xã hội hóa là quá

trình mà trong đó cá nhân học cách thức hành động tương ứng với vai trỏ của

38

mình để phục vụ tốt cho việc thực hiện các mô hình hành vi lương ứng với hệ thống vai trỏ mà cá nhân phải dóng trong cuộc đời mình”

Lý thuyết của ông ít để cập đến tính chủ đông của cá nhân trong quá

trình thu nhận kinh nghiệm xã hội Các cá nhân đường như bị khuôn vào các

chuẩn mực khuôn mẫu một cách Lự nhiên mà không chống dối lại được Nói

cách khác, mỗi cá nhân được xã hội “mặc” cho một “chiếc áo văn hóa” phù

hợp với từng nơi, từng thời điểm, từng giai đoạn của cuộc sống mà cá nhân

không có quyển tự lựa chọn chiếc đo văn hóa đó cho mình Ví dụ, một đứa trẻ

được cha mẹ dạy cho cách ăn uống (tư thế ngồi ăn phù hợp) hoặc cách giao

tiếp khi gặp người lớn tuấi hơn (phải chảo) Nếu đứa trẻ không làm đúng

lời dạy bảo thì sẽ bị khiển trách Lý thuyết trên cơi vai trỏ của cá nhân trong,

quá trinh xã hội hỏa chỉ giới hạn trong việc tiếp nhận các kinh nghiệm, giá trị,

chuẩn mực xã hội đã có từ trước mà chưa đề oập tới khả năng cá nhân có thê

tạo ra những giá trị, kinh nghiêm, chuẩn mực để xã hội học theo Nghĩa là

dường như cá tính của con người bị tan biến vào những đặc điểm xã hội mà

cá nhân tiếp thu được

Tuy nhiên, cần nhận thấy rằng, khi cá nhân phát triển dến một lúc nào

đó, cá nhân không chỉ tiếp thu những kinh nghiệm xã hội mà cỏn tham gia

vào quá trình sáng tạo ra các kinh nghiệm xã hội Điều này được khẳng định

qua thực tế, không những vậy, lịch sử đã có những nhân cách lớn tạo ra hàng,

cá thể giới, đó chính là các nhà chỉnh trị gia, các nhà khoa học, các nhả văn

hóa, nỗi tiếng thế giới

1heo kịchter (nhà xã hội học Mỹ) thì: “Xổ hội hóa là một quả trình

tương tác giữa người này và người khác, kết quả là mội sự chấp nhận những

khuôn mẫu hành dộng, và thích nghỉ với những khuôn mẫu hành déng db”

39

Fichter đã chủ ý hơn tới tính tích cực của cá nhân trong quá trình xã hội

hóa, thể hiện ở chỗ ông cho rằng gả nhân không chỉ tiếp nhận khuôn mẫu xã

hội đã có từ trước mả cỏn tiếp nhận và thích nghỉ với khuôn mẫu hành vi của các cả nhân khi họ tương tác với nhau

Điều đó có nghĩa ngay trong quá trình tương tác xã hội hàng ngày, mỗi con người đều có những điểm mà đổi tác của họ có thể học tập

Con theo G.Andreeva (nha khoa hoc người Nga), có hai mặt của quá

trình xã hội hóa: “Xử hội hóa là quả trình hai mối MộI mặt, cá nhân tiến

nhận kinh nghiệm xã hội bằng cách thâm nhập vào môi trường xã hội, vào hệ

thống các quan hệ xã hội Mặt khác, cá nhân tái sản xuất một cách chủ động

hệ thông các mỖi quan hệ xã hội thông qua chính việc họ tham gia vào các

hoạt dộng và thâm nhập vào các môi quan hệ xã hội”

hư vây, cá nhân trong quá trình xã hội hóa không đơn thuần thu nhận

kinh nghiệm xã hội, mà còn chuyển hóa nó thành những giá trị, tâm thế, xu

hướng của cá nhân dễ tham gia tái tạo, “tải sẵn xuất” chứng trong xã hội Mặt

thứ nhất của quả trình xã hội hóa là sự thu nhận kinh nghiệm xã hội thé hiện sự

tác động của môi trường tới con người Mặt thứ hai của quả trình nảy thể hiện

sự tác động của con người trở lại môi trường thông qua hoạt dộng của mình

Xã hội hỏa trước hết là quá trình tương tác giữa cá nhân và xã hôi, qua

đó cả nhân học hỏi, lĩnh hội, tiếp nhận nền văn hóa của xã hội như: khuôn

mẫu, tác phong, chuẩn mực, giá trị văn hóa xã hội để hỏa nhập vào xã hội Đẳng thời, trong quá trình đó cả nhân cũng thể hiện tỉnh tích cực, sáng tạo

của minh bằng cách tham gia tái tạo các kinh nghiệm xã hội, các giá trị, chuẩn rnực xã hội Chính quả trình xã hội hóa tạo cơ sở cho việc hình thành nhân cách con người Thực tế, tính tích cực của cá nhân cớ giới hạn nhất định, vì vậy để hoàn thiện nhân cách, cá nhân phải chấp nhận học hỏi, lĩnh hội kinh