ĐẠI HỌC QUOC GIA IIA NOI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN VU THI HUYEN TRANG KHAO SAT GIA TRI LIEN KET VA NGU NGHIA cUA CAC TU NOI THEO PHAM TRU TUONG PHAN TRONG VAN BẢN T
Trang 1
DAI HOC QUOC GIA HA NOI
TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HO! VA NHAN VAN
VU THI HUYEN TRANG
KHẢO SÁT GIA TRI LIEN KET VA NGU NGHIA
CUA CAC TU NOI THEO PHAM TRU TUONG PHAN
TRONG VAN BAN TIENG VIET
(1rên cơ sở tư liệu truyện ngăn của ba tác giả Nam Cau, Nguyễn
Huy Thiệp, Nguyễn Ngọc Tm)
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
Hà Nội - 2014
Trang 2
ĐẠI HỌC QUOC GIA IIA NOI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
VU THI HUYEN TRANG
KHAO SAT GIA TRI LIEN KET VA NGU NGHIA
cUA CAC TU NOI THEO PHAM TRU TUONG PHAN
TRONG VAN BẢN TIENG VIET
(1rên cơ sở tư liệu truyện ngắn của ba tác giá Nam Cao, Nguyễn
Huy Thiệp, Nguyễn Ngọc Tm)
luận văn 'Thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học
Mã số: 60 22 01
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Tình
Hà Nội - 2014
Trang 3
MỤC LỤC
1 Lý do chọn đề tải wad
3 Nhiệm vụ của để tai iD
4 Phương pháp nghiên cứu 9
6 Bồ cục của luận văn "U PIIAN NOL DUƯNG Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN DEN DE TAL Error!
Bookmark not defined
1.1Đặt vấn dề - Error! Bookmark not defined
1.2 Các khái niệm liên quan Error! Bookmark not defined
1.2.1 Văn bản, phát ngôn Error! Bookmark not defined
1.2.2 Can va ngit tne thude Error! Bookmark not defined
1.3 Liên kết và mạch lạc Error! Bookmark not defined
1.3.1 Liên kết sen Error! Bookmark not defined
1.3.2 Mach lac a Error! Bookmark not defined
1.4 Phép nồi với tư cách là một phương tiện liên két Error! Bookmark not
delined
Error! Bookmark not defined
1.4.1 Khái mệm "
1.42 Phép nối lông và phép nối chặt Error! Bookmark not delined
1.5 Tiểu kết a Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 GIÁ TRỊ LIÊN KÉT CỦA CÁC TỪ NÓI THEO PHẠM
TRU TUONG PHAN TRONG CAC TRUYEN NGAN CUA NAM CAQ,
NGUYEN HUY THIEP, NGUYEN NGOC TU Error! Bookmark not
defined.
Trang 42.1 Các từ nối a Error! Bookmark not defined
2.1.1 Đặt vấn đề Error! Bookmark not defined
Error! Bookmark not defined
2.1.2 Tiéu chi phan loai tir néi
2.2 Danh sách các từ nổi theo phạm trù tương phan Error! Bookmark not
defined
2.3 Miéu 14 cdc tirndi thoo phạm trù tương phản trong sắc truyện ngắn
Error! Bookmark not defined
2.3.1 Các từ nổi tương phản Error! Bookmark not defined
2.3.2 Các từ nối dối lập Error! Bookmark not delined
2.3.3 Mô tả các từ nối qua bang sé liga Error! Bookmark not defined
2.4 Khả năng liên kết của các từ nổi theo phạm trủ tương phần với các
phép liên kết khác trong tiếng Việt Error! Bookmark not defined 2.5 Pham vi liên kết của các từ nối tương phan theo mối quan hệ giữa chủ
ngôn, kết ngôn Error! Bookmark not defined
2.5.1 CN: KN theo quan hé 1: 1 Error! Bookmark not defined
2.5.2 CN : KN theo quan hé 1 : n (> 2) Error! Bookmark not defined
2.5.3 CN KN theo quan hé n (n> 2): 1 Error! Bookmark not defined 2.5.4 CN : KN theo quan hé n : n (n> 2) Error! Bookmark not defined
2.5.5 Mô tả chủ ngôn, kết ngôn và mối quan hệ giữa chủ ngôn và kết ngôn
_ Errort Bookmark not defined
2.6 Tiểu kết keo BIEOFT Bookmark not dclincd
CHIƯƠNG 3 GIÁ TRỊ NGỮ NGIIĨA CỦA CÁC TỪ NÓI TIIEO PHẠM
TRU TUONG PHAN TRONG CAC TRUYEN NGAN CUA NAM CAO,
NGUYÊN HUY THIỆP, NGUYEN NGỌC TƯ VỚI SỰ HÌNH THÀNH
THONG CÁCHI TÁC GIẢ
Error! Bookmark not defined
3.1 Ngữ trực thuộc nối theo phạm trù tương phản Error! Bookmark not
deñned.
Trang 53.2 Giá trị ngữ nghĩa biểu hiện qua giá trị lập luận của gác từ nối tương,
3.3 Ngữ nghĩa biểu hiện của các từ nỗi theo phạm trủ tương phản va sự
hình thánh phong oách tác giả Error! Bookmark not defined
3.3.1 Ngữ nghĩa biểu hiện của các từ nỗi tương phan trong các van bản
truyện ngắn được khảo sát Error! Bookmark not defined
3.3.2 Hiệu quả tia cac từ nổi theo pham tni tuong phán trong việc hình
thành phong cách tác giả Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
NGUON XUAT XU TU’ LIEU Error! Bookmark not defined
THỰ LỤC - Error! Bookmark not defined.
Trang 6DANII MUC BANG Bảng 1.1: Các phương thức liên kết và phạm vi sử dụng của chủng Error! Bookmark not defined
Băng 1.2: Liên kết nội dụng và các phương thức hôn kết được gử dụng trong
hai binh diện của nó Error! Bookmark not dcfincd
Bang 2.1: Bảng phân loại khảo sát số lượng từ nối tương phản xuất hiện trong
các vẫn bản - Error! Bookmark not defined
Bang 2.2: Bang thống kê số trang khảo sát tác phẩm tác giả Error! Bookmark not defined
Bảng 2.3: Bang thống kê số phiéu/ tic pham/ tac gia Error! Bookmark not defined
Bang 2.4: Tần số xuất hiển của các từ nỗi thuộc phạm trủ tương phần Error!
Bookmark not defined
Bang 2.5: Bang t¥ 1é cia cdc ti ndi thuéc pham tri twong phan, ddi lap/ tac
Bang 2.6: lần số xuất hiện của các từ nối tương phản, đối lập Error!
Bovkmark not defined
Bảng 2.7: Mật độ phân bố của phát ngén/téc giả/ tác phẩm Krror! Bookmark
not defined
Băng 2.8: Tỷ lệ của cáo phát ngôn/lác phẩm/tác giả Error! Bookmark not
defined
Tiắng 2.9: Mỗi quan hệ giữa chủ ngôn va két ngém/tac gid/ac phim Error!
Bookmark not defined
Bang 2.10: Bang tan sé xuat hién dwa trén mối quan hệ chủ ngôn và kết
ngôn/các tác phẩm/các tác giá Error! Bookmark not defined
Bảng 3.1: Độ phan bé cdia tir ndi thudc pham tri tuong phan/tac phamtac gia
Error! Bookmark not defined
Trang 7
PHAN MODAU
1 Lý do chọn đề tài
Cơm người ngay từ buổi đầu sơ khái đã luôn có nhụ cầu giao liếp, trao đổi thông, ti Người ta có thể giao tiếp với nhau bằng nhiều phương tiện nhưng, phương, tiện cơ bàn vả quan trọng nhất 48 con người thực hiện chức nàng siao tiếp chính là
xugôn ngữ Đơn vị ngôn ngữ thực hiện chức năng giao tiếp không phải là một từ,
mét cau, hay những câu rời rạc mả bằng những phát ngôn có liên quan với nhau -
các phát ngôn tạo thành một văn bản Nói như ME A K Iailiđay, 1960: "Dem vị cơ bản khi chúng ta sử dụng ngôn ngữ, không phải là từ hay câu ma Ja vin ban”
Văn bản là đổi tượng nghiên cửu của bộ muôn ngôn ngữ học văn bán ra đời vào những năm 50 của thế kỷ XX Ké tir dé đên nay, linh vực ngôn ngữ học văn bản
luôn thu húi được sự quan tâm, chú ý của nhiều nhà ngôn ngữ học trên thế giới cũng
như ở Việt Nam, va đã đạt được nhiêu thành tựu rực rỡ Có thể kể ra những đại điện
tigu biéu nhu: MAK Halliday & RHasan (1976), L P.Gal'perin (1987), 0 L Moskal’skaja (1998), Trin Ngge Thêm (1985), Diệp Quang Ban (1994), Nguyễn Thị Việt Thanh (1999),
van bân là tỉnh liên kết Các câu
Một đặc nung cơ bản, quan trợng nhất
trong văn bản gắn bó với nhau theo những phương thức nhất dịnh và bằng những, phương tiện nhất định Có rất nhiều phép liên kết được sử dựng trong văn bắn như: pháp lặn, phán thế pháp nổi, phép đối, pháp tình lược,
Phép nổi là phép liên kết dùng các phương tiện nối cụ thẻ là các từ (cụm từ) nối để tạo nên môi liên hệ trên văn bản Các từ (cụm từ) nối này được phân loại theo nhiều phưm trù khác nhau: phạưm trừ hợp - buẫn, phạm trù nguyên nhân - kết quá, phạm trù thời gian - không gian, phạm trù thừa nhận - khẳng định, Việc
nhận diện dựa trên các từ (vả cụm từ nổi) tường mình trên văn ban
Quan hệ tương phân được hiểu như một cách nói thông thường trong đời sống hàng ngày Tiếng Việt thường nhân mạnh về thử hai trong mỗi quan hệ tương
phản Bai tam lý thích hoa mỹ, từ từ đi vào vấn để, cừng như cách điễn đạt "vòng,
vo, lam quốc" nên về thứ høi trong mối quan hệ tương phân này luôn đồng vai trỏ
Trang 8trung tâm và luôn được chủ trọng Chỉnh vì lẽ đó người Việt rất thích thao tác lập
luận theo hướng phản đề: tức nêu ra một ÿ kiến, sau đó lại đưa ra một ý kiến ngược lại - đó mới chính là dụng ý của người viết Mối liên kết ngữ nghấa giữa lập để - phan để dược thẻ hiện bằng các từ (cụm tử) nối theo phạm trủ tương phản Mỗi một
từ nói tạo ra các giá trị ngữ nghĩa khác nhau
Đề góp phần thu hiểu thêm về phép nổi, trong luận văn này, chúng tôi sẽ di vao tim hiểu một lĩnh vực nhỏ trong phương, thức liên kết nối, đó lá: "Giá trị Hên kẾt và giả frị ngữ nghĩa của các từ nối theo phạm trủ tương phần (trên cơ sở ft
liệu truyện ngắn của ba tác giả Nam Cao, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Ngọc
mì)", Có thể khẳng định tuy đã có một số công trình nghiên cửu đề cập tới phép
liên kết nỗi theo một phạm trủ nhỏ nhưng chưa cỏ công trình nào xem xét môi liên
kết ngữ nghĩa giữa các câu có chí các từ nối thể hiện ý nghĩa tương phần dt cach
hệ thông và chỉ tiết,
2 Mục đích, ý nghĩa đề tài
1.1 Mục đích
Chúng tôi thực hiện khảo sát các phép liên kết nổi má cụ thể lá các từ nỗi theo phạun trú lương phần trơng truyện ngắn cửa ba tác giả nhằm mục đích Gim tiểu cách thức sử dụng cũng như vai trò của các phương tiễn liên kết nổi wong van ban được kháo sót Qua đó thấy được giả trị liên kết và giá trị ngử nghĩa cũng như vai
trở của nó trong việc hình thành phong cách tác giã qua việp sử dụng từ nết theo phạm trủ này
2.2 Ý nghĩa
- Về mặt lý luận: Đê tài nghiên cứu về giá trị liên kết và giá trị ngữ nghĩa của các từ nỗi theo phạm trủ tương phản là một bộ phận rất nhó nằm trong phương thức
liên kết nồi nói riêng và hệ thông các phưong thúc liên kết nói chưng được sử đụng, trong việc tạo lập văn bản Ở một chừng mực rảo đó, luận vẫn của chứng tôi góp
thêm một tiếng nói nhằm hoàn thiện việc nghiên củu hệ thống các phương thức liên
*kết trang văn bản tiếng Việt
Trang 9~ Về mặt thực tiễn: Luận văn của chúng tôi sẽ giúp cho công tác giảng dạy vin ban va liên kết văn bản trong nhà trường hiệu quả hơn, trợ giúp giáo viên vận
dung đúng lý thuyết liên kết văn bản vào day liên kết câu cho học sinh thông qua việc xây dựng, thiết kế bải giảng thích hợp khi dạy các từ nỗi cụ thé Qua dỏ giúp cho người học nằm vững lý thuyết và áp dụng hiệu quả hơn vào quá trình tạo lập
văn bản (cả viel và mỏi)
3 Nhiệm vụ của dỄ tài
Dé tai của chúng tôi thực hiện những nhiệm vụ sau đây:
~ Xác định một số vấn đề lý luận có liên quan đến để tài để định hướng cho
việc nghiên cứu
- Khao sát các từ nỗi theo phạm trù tương phản trong từng tap truyện ngắn,
tiễn hành so sảnh và nhận xéi
- Tìm hiểu giá trị liên kết và giá trị ngữ nghĩa của cáo từ nổi thẻ hiện trong các truyện ngắn Qua đó rút ra những nhận xét về cách thức sử dụng các từ nói
trong việc hình thành phong cách tác giả
4 Phương phúp nghiên cứu
Trong liận văn này, chúng tôi chủ yêu sử dụng phương pháp thông kê - phân loại, phương pháp phân tích - mô tả, phương pháp phân tích so sánh - đối chiếu
- Phương pháp thống kê - phân loại: Chúng tôi sử dụng phương pháp nay để
thu thập các phát ngôn và các ngữ cảnh chữa từ nổi mà chúng tôi khảo sát trên lu
liệu truyện ngắn của ba tác giả Sau dó chủng tôi tiên hành phân loại chủng thành
từng nhóm
-Pương pháp phân tích - tống hợp: Chúng tôi sử dựng phương pháp phân tích
đã phân tích đặc điểm cửa từng nhóm từ nối theo phạm trủ tương phán Trên cơ sở
'phân tích đé chúng tôi sẽ tổng hợp số liệu đề có thế rút ra những kết hiận
~- Phương pháp so sánh - đối chiếu ngữ nghĩa: Chúng tôi sử dụng phương pháp so sánh để nêu lên thực trạng sử dụng tử nối theo phạm tri trong phan trong
cáo tuyến tập truyện ngắn của ba tác giã mà chúng tôi khảo sát.
Trang 105 Phạm vi nghiên cứu
"trong khuôn khế của luận văn nảy, chúng tỏi chí đề cập tới phương thức liên kết nối, cụ thể là các từ nối theo phạm trủ Lương phân dụa trên cứ liệu thống kê trong các văn bản truyện ngẵn của ba tác giả ở ba thời kỹ là Nam Cao, Nguyễn Huy
Thiệp, Nguyễn Ngọc Tư
6 Bỗ cục của luận văn
Bồ cục của luận văn ngoài phần mở đầu, phản kết luận và phần phụ lạc là tập
hợp các phát ngôn mả chúng tôi khảo sát có chúa các từ nổi theo phạm trủ tương,
phan trong cdc văn bản truyện ngắn thì phần nội dung chính gồm 3 chương được sắp xếp như sau
Chương 1: Cơ sở lý thuyết liên quan đến dé tai
Chương 2: Giá tị liên kết oũa các Lừ nối theo phạm ini Lương phân trong các truyện
Trgắn của Nam Cao, Nguyễn Iluy Thiệp, Nguyễn Ngọc Tư:
Chương 3: Giá trị ngữ nghĩa biếu hiện của các từ nếi theo phạm trù tương phán trong các truyện ngắn của Nam Cao, Nguyễn Huy Thiện, Nguyễn Ngọc Tư va sự
nh thành phong cách tác giã
TÀIT.IEU THAM KHẢO
PHỰ LỤC
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Diệp Quang Ban (2005), Vgữ pháp tiếng Việt, XXB Giáo đục, Hà Nội
2 Tiên Quang Ban (2009, tải bản), Văn bản và liên kết trong tiếng Việt, NXB Giáo dục, Hà Nội
3 Diện Quang Ban (2002), Giao tiếp, lăn bản, Mạch lạc, Liên kết, Đoạn văn,
NXE Giáo dục, Hà Nội
4 Diệp Quang Ban (2005), Vsf pháp tiếng Việt, NX Giáo dục, LÍà Nội
5 Diệp Quang Ban (1998), Về sạch lạc trong văn bản, Ngôn ngữ (1), tr.41-55
6 Diệp Quang Ban (1999), Hai giai doạn của ngôn ngữ học văn bản và lên gọi
“phân tích diễn ngôn”, Ngôn ngữ (2), tr.20-24
7 Diệp Quang Ban (2002), Ngữ pháp truyện và một vài biếu hiện của tính mạch lạc trong truyện, Ngôn ngữ (10)
S Dỗ Hữu Châu (2001), Dại cương ngôn ngữ học (tập 2), XE Giáo dục, Tà Nội
9 Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trong Phiên (1992), Cơ sở ngôn ngất học và tiếng Việt , NX Đại hoc & THCN, Hà Nội
10 Nguyễn Bức Dân, Lê Đông (1985), Phương thức liên kết của từ nối, Ngôn ngĩt
(1), tr 32-39
11 Nguyễn Đức Dân (1999, tai bin), Logie va tiéng Viét, NXB Giáo dục, Hà Nội
12 Lương Đình Dũng (2005), Phép nổi và mdt vai suy nght vé phương pháp đạy pháp nội trong tiếng Việt, Ngôn ngữ (6), tr.38-47
13 Dinh Van Đức (1986), Wsữ pháp tiếng Việt (từ loại), NXE Đại học & THƠN,
Tả Nội
14 Nguyễn Thiện Giáp (chủ biên), Đoàn Thiện Thuật, Nguy
.ẫn luận ngôn ngữ học, NXH Giáo dục, Lá Nội
15 Nguyễn Thiện Giáp (2000), Dụng bọc Liệt ngữ, NXB Đại học Quốc gia Hà
Minh Thuyết,
Nội