Luận văn giải pháp Đưa thông tin khoa học và công nghệ Đến nông dân

qua tinh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay của nước t2 vì hàng hóa sẵn xuất của nông dân khó có cơ hội cạnh tranh trên thị trường quốc tế, nên việc đưa thông tin đến nông đân là vấn để

DAI HOC QUOC GIA HA NOI

TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN

NGUYEN CONG UAN

GIẢI PHAP DUA THONG TIN KHOA HOC VA CONG NGHE DEN NONG DAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

DAI HOC QUOC GIA HA NOI

TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN

NGUYEN CONG UAN

GIẢI PHÁP ĐƯA THÔNG TIN KHOA HOC VA CONG NGHE DEN NÔNG DÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CHUYEN NGANH QUAN LY KHOA HOC VA CONG NGHE

Mã số: 60.34.72

3 Mục tiêu va nội dung nghiền cut 13

4 Đối tượng va pham vi nghién cứu - 13

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN - 16

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.2 Dặc điểm của thông tin khoa học và công nghệ

1.3 Vai trò cúa thông in KH&CN đối với sự phát triển kinh tế- xã hội 25

1.3.4 Thông tin trong sự phảt triển của khoa hợc - 27

1.3.6 Thông tin dỗi với sự phát triển của quản lý - 2E

1.3.7 Thị trường thông tin và kinh tế thông tin 29

1.4 Phát triển thông tin KH&CN để trở thành nguồn lực - 30

1.5.1 Đặc điểm nhu cầu thông tín trong giai đoạn hiện nay - 33

1.5.2 Quan điểm phát triển thông tin KIL@CN - 33

1.5.4 Nội dung phát triển thông tin KH&CN 35

1.6 Các yếu tô chính ảnh hưởng đến tổ chức triển khai thông tin khoa học và

1.6.1 Tâm lý nông dân - 38

Chương 2 THUC TRANG HOAT DONG THONG TIN KHOA Hoc VA

CONG NGHE TAI TIEN GIANG 46

2.3.2 Kết quả thu nhận - 60

2.3.3 Ban luan két qua khdo sét 67

2.4 Thực trạng hoại dộng thông tin khoa học và công nghệ - 69

2.4.1 Hệ thống théng tin KH&CN quéc gia 69

2.5 Các mô hình cung cấp thông tin KII&CN 86

2.6 Nhận xét, đánh giá việc triển khai thông tin khoa học và công nghệ đến

3.1 Dịnh hướng phát triển thông tìn KH&CN 93

3.1.1 Xúc tiến và phát triển thị trường công ngh 93

3.1.2 Nâng cao nhận thức và phe b biến KH&CN trên các hương tiện thông,

3.1.3 Tổ chức lưu giữ và sử dung ké kết quả đề tải, dự án - 93

3.1.5 Đào tạo chuyên viên thông lin KIL&CN - 4

3.2.2 Xác dinh nguồn thông Im KH&CN 95

3.2.3 X4y dymg mé hinh chuyén giao 9 thông tin, tiến bộ KH&CN xuống

3.2.4, Déi mới cơ chế quần lý thông un khoa hoc va cng nghệ 99

3.2.6 Phát triển tiềm lực thông tin khoa học công nghệ - 101

DANH MUC CAC CHU VIET TAT

CNH-HĐH: Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa

CSDL: Cơ sở dữ liệu

ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long

GAP: Thy hành sân xuất nông nghiệp tốt

TITTT: Hệ thống thông tin

Thank you for evaluating AnyBizSoft PDF

Merger! To remove this page, please

register your program!

+ Select specific page(s) to merge

v Extract page(s) from different PDF

files and merge into one

DANH MUC CAC BANG, BIEU

Biểu 2.1 Nhu cầu về nội dung thông tin

Biểu 2.2 Phương tiên thông tin

Bang 2.3 [linh thức thông tim

Biếu 2.3 Hình thức thông tin

Bằng 2.4 Cấp tổ chức triển khai

Bany 2.5 Cách trình bày và nội dung thông tin

Băng 2.6 Mức độ nắm bắt thông tin chính sách, pháp luật, chương trình hỗ

Biểu 2.6 Mức độ nắm bắt thông tin chính sách, pháp luật, chương trình hỗ trợ

Bang 2.7 Đánh giá sự phối hợp giữa các cơ quan thông tin KH&CN

Biểu 2.7 Danh gid sy phối hợp giữa các cơ quan thông tin KII&CN

Hình 3.1 Mô hình thông tin KH&CN địa phương,

MO BAU

1 Lý du chon dé Gi

ghi quyết Trung ương 5 khỏa IX về “Dây mạnh công nghiệp hóa, hiện

dại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001-2010”, có nêu “Đẩy mạnh việc

nghiên cứu và chuyển giao công nghệ cho sản xuất, coi đây là khâu đột phá quan trọng nhất để phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn” Nghị quyết

Trung ương 7, khỏa X về nông nghiệp, nồng dân vả nông thôn chỉ rõ nông

nghiệp vả kinh tế nông thôn 14 bộ phận quan trọng của nên kinh tế quốc dân

Chính phủ có cä Chương trình hành động số 24/2008 về nông nghiệp, nông

dân vả nông thôn Như vậy hiện nay nông nghiệp, nông thôn và nông dân

nước ta là vấn đề có ý nghĩa quan trong trong sự nghiệp công nghiệp hỏa,

hiện đại hóa Hội nhập kinh tế quốc tổ tạo ra nhiều cơ hội cũng như thách thức

mới đối với nông thôn và tác đông đến sự phát triển bền vững đất nước

Thông báo số 196/TB-VPCP ngay 09 tháng 7 năm 2009 của Văn phòng

chính phủ về kết luận của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân tại cuộc họp

bản về việc đưa thông tin đến người din & cấp xã, thôn đã cho thấy tầm quan trọng uúa việu đưa thông un đến nông dân

Về đây manh công nghiệp hóa, hiên đai hóa trong sản xuẤt nông nghiệp

va phat triển nông thôn Ủy ban nhân đân tỉnh Tiền Giang có kế hoạch

171/KH-UBRND ngày 24/12/2008 thực hiện chương trình hành động của Tỉnh

ủy về thực hiện Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 của Ban Chấp hành

TW Đảng khỏa X về nông nghiệp - nông dân - nông thôn

Tiền Giang là một tỉnh nông nghiệp với số lượng nông dân chiếm hơn

80% đân số của tỉnh Hiện nay vấn để cấp bách của nông dan la von, thi

trường tiêu thụ vả thông tin nói chưng, thông tin khoa học và công nghệ nói riêng Đặc điểm của nông dân hiện nay là sản xuất nhỏ, manh man, chi ya

đựa vào kinh nghiệm Điều này gây không ít khó khăn cho nông đân trong

qua tinh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay của nước t2 vì hàng hóa sẵn xuất

của nông dân khó có cơ hội cạnh tranh trên thị trường quốc tế, nên việc đưa

thông tin đến nông đân là vấn để hết sức bức thiết, trong đỏ có thông tin khoa

học và công nghệ giúp nông dân thay đổi tập quan thỏi quen sản xuất, nâng

cao năng suất, cải tiến chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu góp

phần nâng cao giá trị sẵn phẩm giúp nông dẫn cải thiện đời sống và phát triển

kinh tế xã hội nông thôn

Hiện nay có rất nhiều nguén tin vả phương tiện thông tm tuy nhiên van

dễ đặt ra lá việc chọn lọc thông tin tin cây, cung cấp thông tin phủ hợp, kịp

thời đúng dối tượng, vận dụng được dé phục vụ phát triển sản xuất vẫn còn là một vấn đề hết sức phức tạp nhất là đối tượng sử dụng tin là nông dân Vì lý

do trên dây tác giả chọn để tài “Giải pháp dưa thông tin khoa học va công nghệ đến nông dân" làm để tài nghiên cứu của luận văn cao học này Từ

những thực tiễn trên để tài nghiên cứu nhằm để xuất những giải pháp đưa

thông tin khoa học và công nghệ dến tay nông dân sao cho có hiệu quả và thiết thực

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Dén nay trong nước có một số công trình khoa học về tổ chức công tác

thông tin phục vụ nông thôn

Đề tải “Iriển khai mô hình cung cấp thông tin khoa học và công nghệ

phục vụ phát triển kinh tế -xã hội nông thôn, miền núi tại các huyện”, năm

2000, của Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia (nay là Cục

'Thông tín Khoa học và Công nghệ Quốc gia) được tiến hành nhằm xây dựng

†ại mỗi huy ện một t Š chức thông tin khoa học và công nghệ được trang bị đồng bệ

I Các thiết bị công nghệ thông tin - truyền thông tiên tiến (máy vi tính,

may in Laser, máy ảnh số, đâu đọc I3VI2, bô 'LV, Internet tốc đô cao (ASI3L.),

máy sao chụp (Photocopy), )

+ Thư viện điện tử vả áo CSDL với nội dung thông tin phong phú, thiết

thực dưới nhiều hình thức thuận tiện đã được số hóa về tất cả các lĩnh vực liên

quan đến phát triển kinh Lễ xã hội tuyến huyện như kinh tế (nông-lâm-ngư

nghiệp, công nghiệp, thú công nghiệp, dịch vụ), xã hội y té, giáo dục, báo vệ

môi trưởng, phát triển làng nghề, văn hóa, văn minh, đưới các đạng tải liệu

phim khoa học vá công nghệ, văn bản pháp luật, tiêu chuẩn, kếi quả nghiên cứu, nhãn hiệu hàng hóa, phủ hợp với trình độ dân trí tại dịa bản

! Khả năng truy cập và khai thác trực tuyến Chợ Công nghệ vả Thiết bị

trên mạng (htlp:⁄www.tcchmartvictnam.com.vn) Mang thông tin khoah oc

và công nghệ Việt Nam (htlp://www.vista gov vn) và hàng loạt các nguỗn tin

khoa học vả công nghệ khác trên internet , như www.apTovietLgov.vn,

'wWw SÍp pov.vn,

- Xây đựng vả phát triển trang điên tử giới thiệu vả quảng bá các thánh

Intemet,

- Xây đựng cơ chế trao đối thông tín đa chiều tử trên xuống,, từ đưới lên

vả trao đổi thông tin thoo chiều ngang giữa

ác địa phương,

~ Phát triển đội ngũ cán bé khoah ọc và công nghệ tại chỗ đủ năng lực

tiếp nhận, triển khai vả phát huy lâu đài hiệu quả của dự án — để phổ biến trí

thức và chuyển giao công nghệ phục vụ phát triển kinh tế -xã hội trên địa bản

Tê tài: “Nghiên cứu cơ sở khoa học xây dựng mạng thông tin khoa học

và công nghệ khu vue ding bằng sông Cửu Long” của Trường Đại học Cần

‘Tho được tiễn hành nhằm mục tiêu:

¡ Phục vụ phát triển sẵn xuất và đời sống cho nhân dân khu vực nông

thân vùng DBSCI.,

+ Tăng cường trao đổi, chia sẻ thông tin trong công tác quản lý KH&CN

giữa các Sở Khoa học và Công nghệ,

+ 'Tạo cầu nỗi gắn kết chặt chẽ các hoạt động chuyên ngành của các Sở KH&CN tại các địa phương, phát huy được thế mạnh của vùng nhất là lĩnh

vực quán lý, nghiên cửu vả ứng dụng KH&ƠN,

+ Cung cấp thông tin KH&CN phục vụ phát triển kinh tế xã hội nhất là

dia bản sản xuất nông nghiệp và nông thôn khu vực ĐBSCL thông qua xây

đựng hệ thống thông tin và mạng thông tin KH&&CN pha hợp với nhu cầu và

trình độ của nhân đân trong ving;

+ Tăng cường sự hiểu biết và ửng dụng công nghệ thông tin trong nhân đân nhất là khu vực nông thôn,

| Tao điều kiện kết nễi, rút ngắn khoảng cách về trình độ KII&CN giữa

các khu vực, giữa nông thên và thành thị,

+ Nâng cao năng lực người dân, hỗ trợ người dân học tập vả ứng dụng

KII&CN phục vụ phát triển sẵn xuất và đời sống bằng phương tiện công nghệ

thông tin truyền thông,

Tiên Giang là một tỉnh vừa thuộc các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long,

vừa nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phia Nam, nông nghiệp đóng vai trò

quan trong song cho dén nay trong tỉnh chưa có để tài nghiên cứu về lĩnh vực

nảy Mặc dù hiện nay có các tổ chức khuyến nông, khuyến ngư, khuyến công,

Phong Thông tin khoa hợc và công nghệ của Sơ Khơa học và Công nghệ tỉnh

triển khai việc đưa tin khoa học và công nghệ đến nông dân Tuy nhiên chưa

có sự kết hợp giữa các tổ chức này thành một hệ thẳng và cũng chưa có đánh

giá toàn diện về hiệu quả ứng dụng của các thông tin nay đến hoạt dộng san

xuất của nông dân.

3 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu

3.1 Mục tiêu

Mục tiêu nghiên cửu của luận văn nhằm:

- Nghiễn cứu những vấn dễ lý luận và thực tiễn tổ chức thông lin phục

vụ nông thôn đồng bằng sông Cửu Long:

- ĐỀ xuất các giải pháp thích hợp cho việc tổ chức triển khai thông tin

khoa học và công nghệ đến nông dân trên địa bản tỉnh Tiền Giang

3.2 Nội dụng

Vai trỏ của thông tin dối với phát triển xã hội nói chung và với nông

thôn nỏi riêng,

Xác định đặc điểm nhu cầu vả nội dung sử dụng tin của nông đân theo

địa bản, khả năng tiếp nhận thông tin,

Tiện trạng tổ chức đảm bảo và phục vụ TT cho nông dân,

Đề xuất các giải pháp và mô hình IITTT khoa học và công nghệ nhằm

nâng cao năng lực đảm báo ‘I'l phục vụ nông dân đáp ứng nhu cầu CNH-

TIPII nông nghiệp, nông thôn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động đảm báo vả cung cấp

thông tin khoa học và công nghệ đến nông dân trên địa bàn đồng bằng sông

Cứu long

Pham vi nghiên cứu: trong tinh Tiền Giang tử năm 2000 đến 2010

5, Mau khao sat

Chuyên viên sở, ngành cỏ liên quan đến thông tin khoa học và công nghệ

đến nông dân

Lãnh đạo xã, hợp tác xã, nông dân, xã viên

Lãnh đạo sở, ngành có liên quan đến thông tin khoa học và công nghệ

đến nông dân

Cụ thể như sau:

Đối tượng chuyên viên sở, ngành gửi email và nhận 30 phiểu trả lời của

chuyên viên Sở Nông nghiệp và PTNN 15 phiếu, Chi cục Quản lý HTX 8

phiếu, Sở Khoa học và Công nghệ 7 phiếu

Đối tượng lãnh đạo xã, hợp tác xã, nông dân, xã viên gửi phiếu điều tra

qua chuyên viên phụ trách KH&CN của HTX và huyện nhận về 130 phiểu trong đó 50 phiếu của xã viên HTX Nông nghiệp Quyết Thắng vùng chuyên

canh khóm (dứa) huyện Tân Phước, 50 phiếu của nông dân tự do của xã Bình

Nhì, huyện Gò Công Tây, 30 phiếu lãnh đạo xã Bình Nhì, lãnh đạo HTX Nông nghiệp Quyết Thắng, lãnh đạo HTX Nông nghiệp Bình Tây.(Xem Phụ lục)

6 Câu hỏi nghiên cứu

Làm thể nào để đưa thông tin khoa học và công nghệ đến nông dân đồng bằng Cửu Long có hiệu quả?

7 Giả thuyết nghiên cứu

“Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về đặc điểm nhu cầu thông tin

và tổ chức thông tin cho nông dân đồng bằng Cửu Long tác giả đưa ra ý tưởng

khoa học của luận văn:

Tổ chức thông tin KH&CN theo kiểu “kinh viên“ và “hàn lâm" không

phù hợp và từ đó không thể đáp ứng nhu cầu thông tin của nông dân, nông thôn đồng bằng Cửu Long trong sản xuất, kinh doanh tạo ra hiệu quả kinh tế-

xã hội

Tổ chức thông tin đến với nông dân đồng bằng Cửu Long cần phải có cách làm riêng, hữu ích đáp ứng các yêu cầu của thực tế

14

8 Phương pháp nghiên cứu

Diễu tra xã hôi học: Gồm 3 nhóm đối tượng điều tra: Nông dân tại Hợp

tác xã nông nghiệp, nông đân xã; Chuyên viên quản lý hợp tác xã/xã, Chuyên

viên làm công tác thông tin (bao gồm quản lý, kỹ thuật vả chuyên viên thông

tin)

Hội tháo giữa Ban chủ nhiệm HTX, Hội nông dân, nông dân và các đơn

vị cung cắp thông tin

Thảo luận nhóm thực hiện (các cộng tác viên thực hiện)

Phóng vấn, lẫy ÿ kiến chuyển gia của các dơn vị liên quan như Sở Khoa

học và Công nghệ, Sở Nóng nghiệp, Phát triển nông thôn; Trung tâm Khuyến

nông, ngư, Trung tâm IIễ trợ nông dân-IIội Nông dân, Liên minh IITX, Chỉ

cục Phát triển nông thôn

Nghiên cứu tải liệu

9 Kết cầu của Luận văn

Ngoài phân mở đầu, kết luận, khuyến nghị và danh mục tải liêu tham

khảo, nội dung của luận văn bao gồm ba chương,

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Thực trạng hoạt động thông tin KH&CN tại Tiên Giang

Chương 3: Định hưởng và các giải pháp

Chuong 1 CO SO LY LUAN VA THUC TIEN

1.1 Các khái niệm cơ bản

Thuật ngữ “Thông tin” (gốc La tỉnh là Informatio - có nghĩa là diễn giải, thông báo, lý giả) là thuật ngữ thông dụng nhất, được sử dụng rộng rãi trong,

mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Trong đời sống hàng ngày, thông tin được

hiểu là tin tức về các sự kiện diễn ra trong thế giới xung quanh Trong các lĩnh

vực khoa học khác như triết học, Loán học, vật lý học, điểu khiển học, đi

truyền học khái niệm thông tia được sử dụng nhưng có nội dung rất khác

nhau, không giếng như cách hiểu trong đời sống hàng ngày

Theo quan điểm diéu khiến học: ' hông tin là tỉnh trật tự của các đối

tượng vật chất có những môi liên hệ biện chứng

Theo quan điểm hệ thẳng: Thông tin là sự hạn chế tỉnh đa dạng của mỗi

hệ thông sự vật đối với môi trường

Theo quan điểm triết học: Thông tin là một phạm trù triết học phản anh

sự vận dộng và tương tác của các hiện tượng, sự vật của thể giới tư nhiên, xã

hội và tư duy

Theo tiêu chuẩn Việt Nam 5453 - 1991: Thông tin là các đữ liệu, tin tức

được xem xét trong quá trình tằn tại và vận đông trong không gian và thời

gian Như vậy, khái niệm thông tin được hiểu là các tỉn tức, đữ liệu phần ánh

các hiện Lượng, sự vật của thê giới Lự nhiên, xã hội và tư duy được xem xét

trong quá trình tổn tại và vận động của chúng trong không gian và thời gian

Theo Nghị định 159/2004NDCP của Chính phủ ngày 31/8/2004 phần

giải thích thuật ngữ:

- "Thông tin khoa học và công nghệ” là các dữ liệu, số liệu, dữ kiện, tin

tức, trí thức khoa học và công nghệ (bao gồm khoa học tự nhiên, khoa học công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn) được tạo lập, quản lý và sử dụng,

nhằm mục đích cung gấp dịch vụ công, phục vụ quân lý nhà nước hoặc đáp

tửng nhu cầu của tổ chức, cá nhân trong xã hội

- "Hoạt động thâng tin khoa học và công nghệ" là hoạt động nghiệp vụ

về Lm kiếm, thu thập, xử lý, lưu trữ, phổ biến thông tin khoa học va céng

nghệ, các hoạt động khác có liên quan trực tiếp và phục vụ cho các hoạt động

nghiệp vụ thông tin khoa học và sông nghệ

~ "Tài liệu" là dạng vật chất phi nhân những thông tin dưới đang văn bản,

âm thanh, đỗ hoạ, hình ảnh, phim, video nhằm mục đích bảo quản, phố biển

và sử dụng

- "Vật mang tin” là phương tiện vật chất dùng dễ lưu giữ thông tin gầm

giấy, phim, băng từ, đĩa từ, đĩa quang và các vật mang tin khác

- "Nguôn tin khoa học và công nghệ" bao gầm sách, bảo, tạp chỉ, cơ sở

đữ liệu, tài liệu hội nghị, hội thảo khoa hạc, báo cáo kết quả thực hiện các

nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tài liệu về sở hữu trí tuệ, tài liệu về tiêu chuẩn, do lường, chất lượng, luận văn, luận án sau đại học và các nguẫn tin

khác được tổ chức, cá nhân thu thập

- "Tổ chức dịch vụ thông in khoa hục và công nghệ" là đơn vị sự nghiệp

thực hiện chức năng cung cấp dịch vụ thông tin khoa học vả công nghệ do co

quan nhà nước hoặc tổ chức, cả nhân thành lập theo quy định của pháp luật

Theo hilp:(Ai.vilipedia.org:

"Thông tin là sự phản ánh sự vật, sự việc, hiện tượng của thé giới khách

quan và các hoại động của con người trong đời sống xã hội Điễu cơ bản là con người thông qua việc cắm nhận thông tin lâm tăng hiểu biết cho mình và

tiến hành những hoạt động có ích cho cộng đồng

Thông tin dược lưu trữ trên nhiều dạng vật liệu khác nhau như được

khắc trên dá, dược phi lại trên piẫy, trên bìa, trên băng từ, dĩa từ Ngây nay,

thuật ngữ "thông tin" (information) được sử đụng khá phổ biến Thông tín

chính là tắt cả những gì mang lại hiểu biết cho con người Cơn người luôn cố

nhu câu thu thập thông tin bằng nhiều cách khác nhau: đọc báo, nghe đài, xem

truyền hình, giao tiếp với người khác Thông tin làm tăng hiểu biết của cơn

người, là nguồn gỗo của nhận thức và lả cơ sở của quyết định trong quản lý

Môi trường vận động thông tin là môi trường truyền tin, nó bao gồm các

kônh liên lạ tự nhiên hoặc nhân tạo như song am, lia sang, day dan, sing am

thanh, sóng hình Kênh liên lạc thưởng nối các thiết bị của máy móc với

nhau hay nổi với con người Con người có hình thức liên lạc tự nhién qua

tiếng nổi và cao cấp là qua chữ viết Ngày nay nhiều công cụ phổ biến thông tin dã xuất hiện: bút viết, máy in, diện tỉn, diện thoại, phát thanh, truyền hình,

phim ảnh v.v

Về nguyễn tắc, thì bất kỳ cấu trúc vật chất nao hoặc bất ky ding năng

lượng nào cũng có thế mang thông tin ác vật có thé mang thông tin được

gọi là giá mang tin (container) Thông tin luôn mang một ý nghĩa xác định

nhưng hình thức thể hiện của thông tin thì rõ rằng mang tính quy ước Chẳng

hạn kỹ hiệu "V" trong hệ đêm La XIã mang ý nghĩa là 5 đơn vị nhưng trong

hệ thông chữ La tỉnh nó mang nghĩa là chữ cái V Trong máy lính điện tử,

nhóm 8 chữ số 01000001 nếu là số sẽ thể hiện số 65, còn nếu là chữ sẽ là chữ

"An

Trên đây lá các khái niệm liên quan đến phạm trủ thông tin, tuy nhiên để

hiểu rõ về đổi tượng được thông tin là khoa học vả công nghệ cần phải phân biệt khái niệm khoa học, khái niệm công nghệ, khai niệm khoa học kỹ thuật,

và khái niễm khoa học công nghệ

Khái niệm khoa học: Hiện nay, người ta để cập đến khái niệm khoa học

ở ba khia cạnh sau

| Khoa hoc 1a hé théng nhiing hidu biél hoặc trì thức của con người về

tự nhiên - xã hội - tư duy, nó tồn tại dưới dạng các lý thuyết, định lý, quy luật,

nguyên tắc, phạm trủ, tiên đề

+ Khoa học là một hình thái ý thức - xã hội thể hiện tổn tại xã hội trong

nội dung, mục đích vả các chuẩn mực giá trị, các nguyên lý thể giới quan

trong triết học và bức tranh chung về thể giới

+ Khoa học là một đạng hoạt động lao động của con người, nó ra đời

trong quá trình chỉnh phục giới tự nhiên vả khoa học giúp nâng cao hiệu quả

hoạt động của con người Đó lả một hình thức hoạt động đặc thủ, lả hoại dộng

nhận thức Nó ra đời chỉ ở một giai đoạn phát triển nhất dịnh của lịch sử:

Tir ba khia cạnh trên, chúng ta có thế định nghĩa, khoa học là hệ thống

các kiến thức về các quy luật của tự nhiền, xã hội vả tư duy dựa trên những

phương pháp được xác định để thu nhận kiến thức

Theo Cẩm nang chuyển giao công nghệ khái niệm kỹ thuật và công

nghề

Kỹ thuật: là một kỹ năng cần thiết để thực hiển một số nhiệm vụ đặc thù

(thường là kỹ năng cụ thể) Ví dụ : người thợ han, nha quan ly, người chủ

bút

Công nghệ: Là hệ thống thông tin trọn gói và các bí quyết cần thiết để

sẵn xuất một sản phẩm hoặc thựo hiện một số nhiệm vu Vi du công nghệ hàn

kỹ thuật cao bao gồm các kiến thức khoa học cụ thể về kim loại ở nhiệt độ

áu vết nứt nhỏ

cao, về hồ quang điện và khí, về kiểm tra bằng ta X đối

cũng như kiến thức về kỹ thuật vật lý về hàn Sự chuyển giao piữa hai công ty

luôn luôn là sự chuyển giao công nghệ, không bao giờ chỉ là chuyển giao về

kỹ thuật

‘Theo Luật Chuyển giao công nghệ

BÍ quyết kỹ thuật là thồng tin được tích luỹ, khám phá trong quá trình

nghiền cứu, sân xuất, kinh doanh của chủ sở hữu công nghệ có ý nghĩa quyết

định chất lượng, khả năng cạnh tranh của công nghệ, sản phẩm công nghệ

Công nghệ là giải pháp, quy trình, bị quyết kỹ (huật có kẻm hoặc không

kèm công cụ, phương tiện dùng để biển đổi nguồn lực thành sản phẩm

Chợ công nghệ, hội chợ công nghệ, triễn lãm công nghệ, trung lâm giao

địch công nghệ là nơi trưng bày, giới thiệu, mua bán công nghề, xúc tiến

chuyến giao công nghệ và cung cấp các dịch vụ khác về chuyễn giao công

nghệ

Hé thdny théng tin (Information system): Trong xã hội phát triển thông

tin đã trở thành một nguồn tải nguyên quan trong va to lớn cân được tạo lập,

xử lý và khai thác bằng những phương pháp vả công cụ thích hợp Từ đó xuất

hiện khải niệm Hệ thống thông tim mả ngày nay nhắn mạnh tới việc sử dụng

công cụ mảy vi tinh và mạng truyền tin bằng hệ thông mạng intemet để xử lý,

Iưu trữ và phể biển thông tin

"Trong HTTT có các khải mệm sau:

Dit liu (Data): biểu diễn một tập hợp các giá tri ma khé biết được sự

liên hệ giữa chúng (Ví dụ: Nguyễn Văn A, 003737, 01002, 30/11/60, IL,

v.v ) I3ữ liêu là các mẫu thông tin thô chưa được xử lý Như vậy, khái niệm

đữ liệu hẹp hơn khái niệm thông tín, đữ liệu có thể biểu điển dưới nhiều dang

khác nhau (văn bản, âm thanh, hình ảnh, v.v )

Thông tín (Information): hông tin luôn mang ¥ nghĩa và gồm nhiều giá

trị dữ liệu, nghĩa là những dữ liệu được sắp xếp lại thành từng tổ hợp có cấu

trúc, có ý nghĩa, có nội dung thì trở thành thông tin Ví dụ về dữ liệu trên có

thông tim như sau:

Nguyễn Văn A: số hiệu công chức 003737, chuyên viên chính, sinh ngay

30/11/1960 tại Hà Nội

20

thập

"Thông tin giả trị có các đặc điểm

Hệ thống thông tin là tập hợp người, thủ tục và các nguồn lực để thu

xử lý, truyền, và phát thông lin trong một Lỗ chức

Hệ thống thông tin có thể là thủ công nếu dựa vào các công cụ như giấy, bút, hiện đại là hệ thống tự động hóa dựa vào máy tỉnh (phan cứng, phần mém) và các công nghệ thông tin khác Miệt hệ thống thông tin hiện dại pm

có phần cứng, phần mềm, đữ liệu, con người và quy trình xử lý

phần

Các

TITT

hành

TIệ thống thông tin được xây dựng trong các tổ chức là tẤt cả các thành

và những tài nguyên cần thiết dễ truyền và xử lý thông tin cho tổ chức

loai hé thống trong hệ thống thông tin hiện đại Nên tảng kỹ thuật của

T là công nghệ thông tin (TT) — các công nghệ cần thiết cho hệ thông vận

Xót theo đặc điểm của thông tin và tính chất xử lý người ta chia HƯL

Thành:

TP§—Transacuon Prucossing 8ystom: Hệ thông xử lý giao dịch/ giao Lác

MIS—Management Information System : Hệ thống thông tin quản lý

D8S-Decision Support System: [16 théng hé trợ ra quyết định

FIS-Exccutive Information System: Hé hé tro anh dao

ES Expert System: Hé chuyén gia

KMS-Knowledge Management System: Hé quan by kién thite

DW-Data WareHouse: Kho dữ liệu, sử dụng các công cụ khai thắc dữ

liệu để rút ra tri thức

21

Trí thức: Thông tìn sau khi được thu thập, xử lý để nhận thức Khi tiếp

thu và xử lý thông tin, con người có những hiểu biết về đối tượng, về quy luật

vận động và tương tác của đối tượng đó đối với thế giới vật chất xung quanh

Những hiểu biết đó được gọi lả trí thức

Giữa thông tin và trì thức đổi khi không có ranh giới rõ ràng lễ phân

biệt thông tin và trị thức la ó thể hình dụng mối quan hệ giản dị: thông tin là

“cai của người” cỏn trí thức lả “cái của mình” Trỉ thức có tỉnh cách cá nhân,

nó bao gồm tất cả những hiểu biết của một người, nó tồn tại dưới nhiều hình

thức như “biết”, “biết cái gì”, “biết như thế nào” “biết làm thể nào”

Phân biệt trí thức dược hệ thẳng hóa với trí thức tiềm ẩn là diều quan

trọng Trị thức được hệ thống héa là trì thức được chuyển thành thông tin để

có thể dễ dàng truyền dạt, trao dấi, phổ biến rộng rãi dến mợi người Tri thức dang tiềm ẫn như năng khiếu, khó có thể hệ thống héa để trở thánh thông tin,

vỉ vậy khó có khả năng truyền đạt, trao đổi, phd biến rộng rãi cho người khác

"Tri thức tiềm ẩn thường gắn với chủ thể - cá nhân con người, tổ chức, dân tộc,

đất nước cụ thể

Phân loại thông lin:

'Tương ứng với các khái niệm đã định nghĩa ở phần trên có thông tin

tương Ứng

Thông tin khoa học: là thông lin về lý thuyết như các quy luậL, học thuyết

Thông tin kỹ Huật: Chủ yếu là gác (hông kỹ năng, thiết bị, máy móc,

công cụ, một phần của công nghệ

Thông iin công nghệ: là thông tin các giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ

thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện Thông tin công nghệ bao

pm các loại thông tin chủ yếu sau

+2

Thông tin về chính bản thân công nghệ bao gồm các yếu tố như day

chuyển công nghệ, các đặc trưng kinh tế- kỹ thuật,

Thông tín kinh tế thị trường công nghệ, sản phẩm hàng hóa do công

nghệ lạo ra;

'Thông tin về tiềm năng sán xuất, các doanh nghiệp sản xuất;

Thông lim về chuyên gia thực hiện thúc đây và triển khai công nghệ, tư vấn, đánh gia, la chon công nghệ vá chuyển giao công nghệ;

Thông tin về luật lệ, quy định liên quan đến sở hữu trí tuệ, chuyển giao

các dồi tượng quyền sở hữu lrí Luệ

Ngoài ra để triển khai được hoạt động thông tin khoa hoc va công nghệ

cũng cần phân loại và bề trí nhân sự thông tin:

Chuyên viên kỹ thuật thông tin (Information tcchnicans): chuyên viên

nảy có kiến thức và kỹ năng tác động vào cầu trúc và tổ chức của thông tin trong sự tổn tại và vận động của chúng Chuyên viên có nhiệm vụ như định

chỉ số, biên mục, mã hỏa, hưu trữ, tìm kiếm và trong giai doạn hiện nay là xây

dựng tệp tin, tạo dựng và quản trị các cơ sở dữ liệa, hiệu đính trực tuyến, tim

tín qua hệ thông máy lính

Chuyên viên thông tin (Hditor}: Chuyên viên sử dụng các phương pháp

trình bảy và biến đổi liên quan nhiều đến phần nội dung và cầu trúc của thông

tin với mục đich làm “trồi” lôn giá trị gia tăng

Giám đốc théng tin(C1Q): quan ly va điều hành hoạt động thông tin của

mội lỗ chức

Trong luận văn này chủng tôi tập trung làm rõ các vẫn để thông tin theo

nội dung khoa học và công nghệ trong đó đặc biệt chú ý đến thông tin tiến bộ

kỹ thuật và thông tin công nghệ dến nông dân

* Nguyễn Hitt Himg- Vin &t dio tạo cần bộ vÈ khoa học thông tin và quản trị thông tin

23

1.2 Đặc điểm của thing tin khoa học và công nghệ:

Bang 1.1: 8o sánh khoa học và công nghệ

Quả trình rúi ro Quá trình tin cậy

Hoạt động không lặp lại Hoạt động theo chu kỳ

Từ những đặc điểm khác nhau giữa khoa học và công nghệ dẫn tới sự

khác nhau trong tổ chức thông tin Irong thông tin khoa học, thư viên là

nguồn chính, đó là nơi các nhà khoa học, nhà nghiên cứu thường lui tới vi các

nhu cầu thông tin cần hiểu biết của họ

"Trong thông tin công nghệ thư viên không phái là nguồn chính, vi lẽ đó những người dùng thông tin công nghệ ít lới thư viện Quá trình hoạt động,

thông tin công nghệ chỉ điễn ra khi có yêu cầu của người sản xuất, nhà đầu

tư và đáp ứng yêu cầu của họ Vi vậy việc tạo nguồn thông tin công nghệ

hướng nhiễu vào việc chuẩn bị và bao gói thông tin và đáp ứng yêu cau tin

hon là mở rộng và bảo trì một thư viện dưới dạng truyền thống

'Yêu cầu của người dùng tin công nghệ là khá đặc biệt Họ cần thông tin

cụ thể để làm như: một quy trình công nghệ cụ thể, sử dụng một loại nguyên

liệu với một khoản tiền tương đối rõ ràng đắp ứng sản phẩm đầu ra ốn định Những yêu cầu như vậy không thể đáp ứng chỉ bằng cách mô tả đại cương có

thé tim thấy trong sách báo kỹ thuật mà chủ yếu bằng các thông tin chỉ tiết từ

các nơi làm ra công nghệ hoặc từ các nguồn thông tin công nghệ

3 Vũ Cao Đăm- Phương pháp luận Khoa học và Công nghệ

24

Ngudn théng tin céng nghé rat phong phú và đa dang Đó là những tổ

chức hỗ trợ phát triển, bao gồm cả các tổ chức tải chính, các tổ chức khuyến

khích áp dụng công nghệ, triển lãm, chợ công nghệ, các hiệp hội, các sứ quán

nước ngoài, oáo tổ chứ thương vụ nước ngoài, oáo oalalô công nghiệp, đữ

liệu patent

Trong lĩnh vực quản lý người ta cho rằng thông tin không phải chỉ là nội

dung mả cũng không phải chỉ là ý nghĩa Thông tin ít liên quan đến những gi

chúng ta đã biết ma liên quan rat nhiễu đến những gì chúng ta chưa biết, mặt

khác, thông un không dỗng nhất với dữ kiện Bản luận sâu hơn, từ ý nghĩa của thông tin ta có thể rút ra các đữ kiện, một đữ kiện có phải là thông tin

hoặc không côn tuỳ thuộc vào ngữ cảnh và con người cụ thể tiếp nhận chúng

Một số dữ kiên nói lên những gỉ chúng ta đã biết thì các đữ kiên dó không

phải là thông tin Thông tin được sử dụng để làm gia tăng sự đúng đắn trong,

xọi hoạt động của con người vì vậy chất lượng và tính kịp thời của thông tin

là yếu tổ rất quan trọng

1.3 Vai trở của thông tin KH&CN đối với sự phát triển kinh tế- xã hội

1.3.1 Thông tim la nguẫn lực của sự phút triển xã ii

Ngày nay, cách mang khoa học công nghệ dang diễn ra với quy mô lớn -

nhân tế quan trọng quyết định sự Lần Lại và phát triển của mỗi quốc gia Khoa

hoc công nghệ đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp của xã hôi thì thông,

tin khoa học công nghệ được trở thành nguồn lực tạo nên những ưu thế về

kinh tế và chính trị cho mỗi nước Tiềm lực khoa học và kỹ thuật là điễu kiện

để nâng cao năng suất, hiệu quả của nên sản xuất xã hội thì thông tin khoa học

công nghệ được coi là yếu tố cấu thành rất quan trọng của tiềm lực khoa học

kỹ thuật

Thờ có thông tin mà có sức cạnh tranh trong việc đề các nhà sản xuất tạo

ra sản phẩm có giá thành thấp nhưng trình độ tiền tiển hơn Thông tin là nên

tăng phát triển khoa học công nghệ: để có sản phẩm mang tính cạnh tranh phải đổi mới công nghệ, đối mới sản phẩm để phát triển sức cạnh tranh của

mỗi doanh nghiệp nói riêng và quốc gia nói chung Mặt khác, thông tin là tiền

đề để phát triển khoa học quy luật phát triển khoa học lả tính kế thửa mà

thông tin với vai trò là bộ nhớ và đường dẫn đưa các thành tựu trước đây truyền qua không gian, thời gian được loài người tích luỹ trổ thành cái mới

Thông tin rút ngắn khoảng cach về thời gian vả áp dụng cho cái mới Thông

tin giúp khoa học phát triển, lả nền tảng để phát triển công nghệ mới, đối mới

sẵn phẩm và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hoá, dịch vụ Thông tin là lài

sản kinh tế , là nguồn lực phát triển của mỗi quốc gia Trước dây, mọi nền

kinh tế đều dựa vào các nguồn tải nguyên thiên nhiên Việc sở hữu, sử dựng

và khai thác thông tin dã vả dang dem lại hiểu quả về kinh tế rất lớn cho đời

sống xã hội trong khi tài nguyên thiên nhiên khó có thế mở rộng phát triển

không ngừng

Khả năng mở rông của thông tin thể hiện ở chính các thuộc tỉnh của

thông tin:

~ Thông tin là nguồn lực vô hình và không bị hạn chế,

- 'Thông tin thường lan truyền một cách tự nhiên,

- Thông tin không bao giờ cạn đi mà trải lại cảng trở nên phong phú do

đó được tái tạo và bỗ sung thêm cáo nguồn thông tín mới,

~ Thông tin được chia sẻ, nhưng không mất đi trong giao dịch

1.3.2 Thông 8n trở thành cơ sở cha nhiều hoạt động xã hột

Khả năng truyền với tốc độ cao và khả năng đem lại ưu thế cho người

dùng tin, thông tin đã thực sự đi vào hoạt động tích cực cho các ngành, các cơ

quan nghiên cứu khoa học, cơ sở giáo dục đào tạo, hoạt động xuất bản, tiếp

thị và hoạt động chính trị

26

Mối quan tâm của xã hội đối với việo sử dụng gó hiệu quả các nguồn tải

nguyên thiên nhiên đã được mở rông, đặc biệt trong việc quản lý và khai thác

các nguồn tài nguyên thiên nhiên Thông tin về kinh tế đem lại sự én định cho

thị trường; thông tin chính trị và thời sự giúp cho các thành viên trong xã hội

có thái độ về chất lượng xã hội đúng đắn, thông tín về thời tiết đấm bảo an

toàn cho người sản xuất

13.3 Théng tin trong hoạt động kinh 26 va sẵn xuất

Thông tín là yếu tổ không thể thiểu rong hoạt đồng kinh tế và sản xuất

bởi:

~ Nhu cầu của khách hàng luôn thay đi liên tục

- Khuynh hướng thi trường ngày cảng mở rộng

- Các vật liệu sản xuất mới đang xuất hiện

- áo thiết bị mới với khá năng kỹ thuật cao thay dồi liên tục

- Các công nghệ mới được triển khai áp dựng thường xuyên

Từ giữa thế ký XX, nền sản xuất công nghiệp và kinh tế hàng hoá phát

triển mạnh mẽ, nhu cầu thông tin và xứ lý thông tin mới nảy sinh nhanh

chóng Sản xuất đời hỏi thông tin: nhu cầu, giá cả và kỹ thuật đáp ủng kịp thời, do đó vai trò của thông 1in ngày cảng quan trọng

1.3.4 Thông tin mong sự phát triển cũa khoa học

Vai trò của thông tin thể hiện trong chính quy luật nội tại của khoa học -

là tính kế thừa và tính quốc tế của nó Một phát minh khoa học là sản phẩm lao động của nhiều người, nhiều thể hệ chứ không phải một cả nhần nao dé

inh nado dé Issac Newton đã nói: “Nêu tôi có nhìn

trong một thời điểm nhất

xa hơn một người khác một phần nảo đó là do tôi đứng trên vai những người

khổng lễ” Tính kế thừa là yếu tổ quan trọng thúc dẩy nhanh tiển bệ khoa học

và kỹ thuật Thê hệ sau chọn lọc, hệ thống hoá thành quả của người ởi trước,

phát triển ra nhiều quy luật mới Quy luật mới này là sản phẩm khoa học,

27

cing la thông tin khoa hoe méi [oat động nghiên cứu khoa học là loại hoạt

động đặc thủ của cơn người nhằm thu hút nhiều thông tin khoa học mới trên

cơ sở những thông tin mả xã hội loài người đã tích luỹ được Hoạt động

nghiên dứu khoa học ôn là hộ thống có sự đầu Lư vật chất và tiếp nhận thông

tin để tạo ra những thông tin mới hiếu thông tin là nguyên nhân dẫn đến yêu

kém về khoa học kỹ thuật của cả nước

1.3.5 Thông tin mong phát triển giáo duc

Trong thiết chế của xã hội người ta cho rằng giáo dục là hoạt động xã hội

nhằm thực hiện chức năng chuyển giao thông tin giữa các thế hệ Do đó, giáo

đục lá nhân tô hàng đầu cua sự phát triển Nguồn thông ứn trước hết là những

kho tải liêu, các hoạt đông khai thác và phát triển tri thức của các tri thức,

thông tin thư viện và các hoạt động giảng dạy, học tập, tự đào tạo có vai trỏ

quan trong trong quá trình giáo dục truyền tái trì thức, nâng cao đời sống vat

chất và tỉnh thần của cơn người Thuộc tính cơ bản của thông tin là độc lập và

tắt định và ngẫu nhiên nó cũng phản ánh cái xác định và trật tự trong các mỗi

quan hệ của sự vật, hiện tượng Vì vậy, thông tin đứng đắn và chính xác dơm

lại trật tự và sự bn định của tổ chức giáo đục và đời sống cộng đồng

1.3.6 Théng tin déi với sự phát triển của quản lý

Quan lý là sự tác động có ý thức của chú thể quản lý lên khách thể quản

lý, nhằm đạt được mục dích của nhà quản lý Quản lý là hoạt động tương tác

liên kết của con người với môi trường xung quanh nhằm đạt được mục tiêu

trên cơ sở sử dụng tài nguyễn: con người, trị thức, kinh phí, vật chất, năng lượng và không gian, thời gian Đây chỉnh là nguồn nhân lực, vật lực, trí lực

Chính vi vậy trong quần lý thông tin là yếu †ố quan trọng nhất mà thiểu nó thì

không thể có bất kỳ một hệ thống quan ly nao trong hệ thống tổ chức của xã

hội Do vậy, nêu thông tin chính xác, tốt, cập nhật chắc chắn nhả quân lý sẽ đưa ra quyết định sáng suốt và ngược lại

28

1.3.7 Thị tường thông tin và kinh tế thông tin

Trong nền kinh tế quốc dân đã hình thành một bộ phận mới đỏ lâ khu

vực địch vụ thông tin Khu vực này ngày cảng tạo ra nhiều sản phẩm và dịch

vụ thông tin đa đạng, đồng gỏp một tỉ trọng đáng kể trong nên kinh tổ quốc

dân Thông tin trở thành hàng hóa và hình thành các thị trường thông tim cing

với các khu vực kinh tổ nông nghiệp, kinh tế công nghiệp, khu vực kinh tế thông tin đã hình thành và cỏ sức phát triển nhanh chóng Khổi lượng, chất

lượng các sản phẩm và dich vụ thông tin đã trở thành tiêu chỉ đánh giá trình

Công nghệ thông tin là một ngành công nghiệp phát triển mạnh mẽ, tạo

ra nhiều việc làm mới và làm thay đổi đáng kế nhiều ngành công nghiệp hiện

có Trong xã hội thông tin, thông tin là yếu tổ làm tăng giá trị và tắng hiệu quả

sản xuất, có giá trị trao đổi vả trở thành hảng hoá Giá trị của thông tin được

đặc trưng bởi lợi ích kinh tế có được do sử dụng thông tin đưới mọi dang dich

vụ cung cấp nội dung có thể truy gập: thư viện, viên bảo tảng,

khu vực thông tin đang trở thành một yếu tố xuất khấu quan trọng,

Trong nên kinh tế thông tin, thông tin và hàng loạt những dịch vụ liền quan

tới nó có thể trở nên xuất khẩu vả nhập khẩu được Nhờ khả năng hỗ trợ đỗi mới công nghệ và phát triển sản phẩm, nền kinh tế thông tin đang trở thành

một thành phần quan trọng nhất và đồng thời lá một động lực hội nhập vào

nên kinh tế toàn cầu hoá "Irong xã hội thông tin, các mạng máy tính, các công

nghệ truyền thông và viễn thông là những yếu tố chủ chết có tính chiến lược bởi vi thông qua chúng, nguồn nhãn lực có kỹ năng sẽ tiến hành quá trình sản

xuất thông tin và trao đổi các nguồn thông tin khoa học công nghệ và kiến

thức hiện dược coi là nguồn lực trọng yếu dối với nên kinh tế quốc gia và

quốc tế

29

Vai trò của thông tin vô cùng quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội,

không có thông tin thì không thể có tri thức Tất nhiên đôi khi có thông tin mà

vẫn không có tri thức Năm 1996 nhà tương lai học người Anh John Naisbet

đã cảnh báo: “Chúng ta đang chìm ngập trong thông tin mà vẫn thiếu tri thức " Thông tin trong thời đại ngảy nay có tốc độ gia tăng, lan truyền và

được phổ biến rất nhanh, gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất và đời sống xã

A Schematic Representation of the Components of Technology

Nguén: Asia and the Pacific Asian and Pacific Centre for Transfer of Technology (APCTT)

1.4 Phát triển thông tin KH&CN để trở thành nguồn lực

Cách mang khoa học và công nghệ đỏi hỏi áp dụng nhanh chóng các

thành tựu khoa học vào đời sống thực tiễn Nhưng quá trình này không xảy ra

một cách tự động, nó đòi hỏi những cố gắng thường xuyên của toàn bộ hoạt

động thông tin trong xã hội

Hiện nay, trên thê giới đang tồn tại một sự khác biệt rất lớn giữa các khu

vực và giữa các nước về hai tham số co bản là: trình độ khoa học — giáo duc

và khả năng với tới thông tin — trị thức 90% số nhà khoa học trên thể giới

hiện đang làm việc ở khoảng 20 nước công nghiệp phát triển, 93% số bằng

phát minh sáng chế dược ghỉ nhận lả của các nước này Trong khi đó tại 150

quốc gia còn lại tiềm lực khoa học chỉ chiểm có chưa diy 10% Day la sw mat

cân dối chính và phản ảnh tính không đồng đều trong quả trình phát triển Vi

vậy, nhiêm vụ dược đặt ra cho từng nước là phải có các chiến lược thích hợp

để củng cổ tiềm lực khoa học của minh, hoàn thiện hệ théng và chương trình

giáo dục - dào tạo, đặc biệt là đảo tạo đại học vá sau dại học, tạo lập hệ thống,

đối mới đáp ứng với yêu cầu phát triển và hội nhập

Thế giới đang diễn ra quá trình tiến vào “xã hội thông tin toàn cầu”

Trong bếi cảnh đó, việc hướng tới sự định hình một xã hôi thông tin ở từng,

nước đã đặt ra yêu cầu đối với việc khai thác và sử dụng thông tin như một

nguồn lực cơ bản và quan trọng để phát triển quốc gia Hơn 40 năm trước, nhà

nghiền cứu chiến lược Hoa kỷ I3 Bell (1973) đã tiên liệu về vị trí và vai trà

của nguồn lực thông tin và trị thức sẽ thay chỗ của nguồn lực lao động và

tiền, vấn đã ngự trị hơn hai thế kỷ trong xã hội công nghiệp” Là loại lài sản

vô hình, thông tin và tri thức khác với các nguồn lực vật chất truyền thống ở

những đặc điểm nỗi trội, ví như: không bị giới hạn về trữ lượng, trong quả

trình sử dụng giả trị của thông tin không bị “hao mòn” hoặc bị mắt đi thâm

chí có thê được lâm giàu hơn, tức là thông tin có khả năng tải sinh, tự sinh sản

và không bao giờ cạn kiệt KẾ từ khi nền khoa học thể giới trưởng thành với

3 Daniel Bell sinh

Harvard 10/5/1919 tai TP New York, la nia xa bdi hoc néi tiếng, GS Đại học

31

thẩm quyền là “khoa học lớn” (Theo Derek J đe Solla Price), lượng thông tỉn

của nhân loại phát triển theo tốc độ hàm mũ Với sự phát triển của mạng Internet, không gian thông tin của nhân loại được mở rộng và lớn hơn rất

nhiễu Ngày cảng có nhiều trang Web được xây dựng trên mọi lĩnh vue để

đăng tải và truyền thông tín Các bản tin, các loại an pham, các cơ sở đữ liệu,

các cuộc thảo luận và tham vấn được xuất hiện trên mạng Internet Moi heat

động trong xã hội hiện dại diều phái đựa trên thông tin Ngày nay, ching ta

Cybernetics (didu khién học) cách đây nửa thế ký, “Cuộc sống có chất lượng,

là cuộc sống với thông tin” rong thời dại thông tin, lợi thể so sánh sẽ thuộc

về quốc gia nào có năng lực tổ chức khai thác với hiệu quả cao nhất các

nguồn thông tin vả trị thức hiện có của nhân loại Ở Nhật Ban, nhiều doanh

nghiệp đều thẩm thía phương châm *l3oanh nghiệp là con người và chiến

lược của đoanh nghiệp là chính sách thông tin”

‘Tai Hoa ky, 70% lao động xã hội dang làm việc trong khu vực thông tín,

và chính khu vưc thông tin di tao ra 74% gid tri GDP tai nude này Nguyên Thủ tướng đảo quốc Singapore, ngai Goh Chok Tong, trong bite thong diép

gửi tới toàn dân nhân ngây quée khénh nim 1993 di khing dinh: “Truong lai

a thaac wh cde aude mia mà ở đó a dan bidt ef 4 biển quả thê

sẽ thuộc về các quốc gia mà ở đó người dân biết sử dụng có hiệu quả thông

lin, trí thức và công nghệ Đây chính là các nhân lỗ chủ

hứ không phải

là tài nguyên thiên nhiên, để phát triển kinh tế thắng lợi” Rõ ràng, trong thời

đại thông tin, nguỗn tài nguyên quý giá và trọng tâm cạnh tranh để giành ưu thể trên thể giới của một quốc gia đã dược chuyển tử các nhân tổ hữu hình cỏ

tính vật chất sang phương thức kiểm soát, thu thập, xử lý và khai thác các

nguồn thông tin quốc gia vá quốc tế ĐỂ có sức cạnh tranh trong mỗi trường

của nên kinh tế tri thức, diễu cốt yêu cho mỗi quốc gia là phải có nẵng lực tiếp

†hu thông tin, dựa trên thông tin sáng tạo ra nhiều tri thức và tích cực đỗi mới

3

1.5 Chính sách phát triển nguồn luc thông tin khoa hục và công nghệ

Chính sách phát triển các nguồn lực khoa học và công nghệ bao gồm

chính sách phát triển nguằn nhân lực KH&CN, tải chính KH&CN, thông tin

KH&CN Như đã nêu trong chính sách phát triển nguồn lực KH&CN thì

thông tin KH&CN là một trong ba nguồn lực không thể thiếu của Chính sách

phát triển các nguồn lực khoa học và công nghệ

1.5.1 Đặc điểm như cầu thông tin trong giai đoạn hiện nay:

Thu cần trên là căn cứ quan trọng để xác lập chính sách thông tin duoc

đúng hướng Đặc điểm định hướng nhu cầu tin trong giai đoạn hội nhập hiện

tại được đặc trưng bằng:

- Tỉnh tống hợp, đa ngành và liên ngảnh được quy định bởi sự gia tăng

gắn kết giữa khoa học, kinh LẺ và xã hội, bởi xu thể xuất hiện và phát triển các

ngành khoa học và lĩnh vực công nghệ chứa đụng nhiều phẫn giao nhau của các lĩnh vực cụ thể Đặc điểm nảy đỏi hỏi cần phải xây dựng một số ngân

hàng đữ liêu có tỉnh da ngành, liên ngành, tổng hợp

- Su bùng nễ về nhu cầu thông tin chỉ dẫn và định hưởng Khả năng truy

nhập tới các nguần tin càng được mổ rộng cảng đỏi hỏi phải có công cụ và

biện pháp đáp ứng nhu cầu tin một cách hiệu quá

- Xu thế toàn cầu hóa đòi hỏi việc cung cấp thông tin phải được nâng cao

chất lượng Tính cạnh tranh của sản phẩm đỏi hỏi dich vụ thông tin ở mức

cao, nhanh chóng và kịp thởi

1.5.2 Quan điểm phát triển thing tin KH&CN

- Thông tin KII&CN là chìa khóa của mọi hoạt động sáng tạo, là yếu tố

cần thiết của năng lực đổi mới, cạnh tranh và phát triển Công tác thông tin

KH&CN gin kết mật thiết với sự nghiệp công nghiệp hóa — hién đại hóa đất

33

nước, lẫy việc đáp ứng nhu câu tỉn của công cuộc đổi mới lả mục tiêu và động

lực phát triển công tác thông tin trong thời gian tới

- Công tác thông tin phải đáp ứng cung cấp thông tin cần thiết, đây đủ,

chính xác, kịp thời và hiện đại Dịch vụ thông tin công nghệ phải trở thành nội

dụng trọng tâm của hoạt động thông tin KH&CN

- Nhà nước đóng vai trỏ chủ đạo trong phát triển công tác thông tin

KH&CN trên cơ sở tích cực, chú dông sử đụng thông tm KH&CN trong hoạt

động sáng tạo, đầu tư phát triển các nguồn lực thông tỉn, cung cấp các sản

phẩm và dịch vụ thông tin cần thiết cho xã hội

1.5.3 Mục tiêu tăng cường công tác thông n KII&CN

Mục tiêu tổng quát đến năm 2020:

Tăng cường và phát triển hạ tầng cơ sở thông tín KH&CN của đất nước

nhằm đáp ứng một cách có hiệu quả nhu cầu thông tin của công cuộc công

nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phân đưa nước ta thành một nước công nghiệp thát triển, hội nhập hiệu quả vào xã hội thông tin toàn cầu

Hạ tầng cơ sở thông tin (quốc gia) là một hệ thông thông nhất các mạng,

truyền thông, các máy tính, các cơ sở dữ liệu vả các phương tiện điện tử dân dụng, sẵn sàng dé mọi người có thể truy nhập tới những lượng thông tin to lớn

đưới mọi hình thức, vào bất kế lúc nào, bất cứ nơi nảo, bởi vậy, nó sẽ mang,

lại phương thức mới cho việc học tập lao động, giao lưu

Giải đoạn trước mất:

- Xây dưng hệ thống thông tia KH&CN quốc gia dat trình đô trung bình của các nước ASEAN và APEC trên một số phương điện chủ yếu

~ Phát triển mạnh các mạng thông tin theo các lĩnh vực trọng điểm và ưu

tiên phát triển của đất nước

- Mớ rộng và phát triển thư viện điện tứ ớ các quy mô và các cấp khác

nhau

34

- Thúc đẩy va tạo điều kiện để doanh nghiệp coi trọng sử dụng và phát triển thông tin KH&CN như một sức mạnh và công cụ hữu hiệu trong hoạt động sản xuất, kinh doanh

- Tạo điều kiện để số thư viện, trường học va thu viện công cộng quan

trọng từng bước trở thành trung tâm thông tin, điểm truy nhập của đông đảo

dân chúng vào các mạng trong và ngoài nước

1.5.4 Nội dung phát triển thông tìn KH&CN

Kiện toàn cơ câu tệ chức Hệ thông thong tin KH&ACN quéc gia:

- Điều chỉnh và củng cố mạng lưới của các cơ quan thông tin KH&ƠN

theo hướng năng động hóa, thích nghỉ cao đối với những đòi hỏi đa dạng của công nghiệp hóa, hiện đại hỏa và hiện đại hỏa théng tin;

- Tăng cường, hiện đại hóa các cơ quan thông tin KH&CN trọng điểm

nhà nước; dây mạnh điều hòa, phối hợp hoạt động thông tin trong cá nước,

- Thúc đây xây dựng vá khai thác mọi nguồn lực thông tin phục vụ các

mục tiêu kinh tế-xã hội,

- Tăng cường gông tác chỉ đạo nghiệp vụ, tiêu chuẩn hóa nhằm đảm bảo

nguyên tắc hệ thống mở và nâng cao trình độ công nghệ của hệ thống thing tin KH&CN tại địa bản trọng điểm

KH&CN:

Ngân hàng dữ liệu quốc gia là thước đo tài nguyên thông tin của một

quốc gia về các mặt quy mô, cơ cấu, nội dung, chất lượng và khả năng trao

dỗi thông tin Các nội dung cần tập trung,

- lăng cường công tác đăng ký, thu thập các tư liệu liên quan đến

chương trình, đề tải, dự án nghiên cứu, sản xuất thử, thử nghiệm, các luận án,

luận van,

- Quần lý hiệu quả công tác tổ chức hội nghị, hội thảo khoa học quốc tế, quốc gia, thu thập và ph biển rộng rãi các tải liệu hội nghị, hội thảo, các bảo

cáo khoa học trong các chương trình hợp tác quốc tế,

- Quần lý chặt chẽ và sử dụng hợp lý cáo số liệu điều tra cơ bắn về tải

nguyên thiên nhiên, về tình hình kinh tế xã hội và tiềm lực KH&CN;

- Đẫy mạnh cong tac tw lidu hóa uác nguồn tin liên quan tới sáng kiến cải

tiến, các thành tựu mới trong lĩnh vực hoạt động

- Xây dựng và phát triển các công cụ tra cứu chỉ dẫn phản ánh các nguồn

tin quan trọng hiện có trong nước và các nguồn tin hữu quan trên thế giới,

- Nghiên cửu, thích ứng và phát triển các giao điện thần thiện người

đùng tin Việt Nam để tận dụng va phát huy các dich vy théng tin trén intranet,

internet

- Điều hòa và phối hợp bố sung các nguẫn tin piữa các cơ quan thông tin,

thư viện và lưu trữ hiện có trên địa bản thích hợp

+ ˆ Tiên kết mạng giữa các cơ quan thông tin KHECN:

Trên cơ sở công nghệ thông tin hiện dại (internet) tham gia chia sé

nguồn lực thông tin qua các hệ thống thông tin trong nước và quốc tế Nguồn

lực thông tin KH&CN dưới các dạng khác nhau có thể dược nhân lên và phát

huy tối da vai trỏ của chúng nếu dược tổ chức chia sẽ và khai thác rộng rãi

trong xã hội Liên kết mạng trong hệ thống thông tin KII&CN và các mạng

khác hiện có trong nước và trên thể giới lá tiền dé và phương thức hoạt động,

thông tin chủ yếu trong những năm tới Việc xây dựng các CSDL, các ngân hàng dữ liệu cần được tiển hành đồng thời với việc liên kết mạng trên các quy

mô khác nhau Các trung tâm thông tin KH&CN Ion can gap nit triển khai các

mạng cục bộ (LAN) tương ứng để phát huy tác dụng các CSDL đã có Các cơ quan thông tin KII&CN trong cùng mội lĩnh vực hoặc trên cùng một địa ban cần xúc tiến triển khai các mạng diện rông (WAN) hoặc mang internet phà

36

hợp với năng lực và quy mô hiện có Các mạng théng tin KIT&CN hién có

cẦn sớm kết nối với nhau tạo thành mạng liên kết của nhiều mạng khác nhau

để tạo nên một hạ tầng cơ sở thông tin KH&CN đủ mạnh có thể đáp ứng hiệu

quả các nhu cầu thông lin KH&CN trên quy mô toàn quốc, tiến tới liên kết

Tạng quốc tế

© Dâi mạnh các dịch vụ thông in KH&CN:

Sức mạnh của cơ quan thông tin KII&CN là ở khả năng tổ chức và cung

cấp các dịch vụ thông tin theo yêu cầu vả khả năng tạo ra các sẵn phẩm thông,

†ỉn có giá trị gia tăng cao được người dùng tin chấp nhận

Tu liền phục vụ và cung cấp các dịch vụ thông tin KII&CN cho các đối

tượng dùng tin sau

ngành:

-_ Các nhà doanh nghiệp, các cơ sở sản xuất, kinh doanh có nhu câu đối

mới céng nghé, Lăng cường và duy trì sức cạnh tranh hàng hóa và

dịch vụ trên thị trường,

-_ Đông đảo quần chủng nhân đân có nhu cầu nắm bắt vả tiếp thu thông tin về các thành tựu tiễn bộ KHá&&CN nhằm áp dụng vào dời sống,

hàng ngày và nâng cao văn hóa KII&CN

-_ Tăng cường các dịch vụ thông tin có thu phí trên cơ sở cung ấp các

địch vụ có giá trị gia tăng

đùng tin của từng loại đối tượng sử dụng,

ø _ Tăng cường công tác phỏ biến, tuyên truyện, phỗ cập kiến thức

KH&CN góp phẩn nâng cao dân trí xã hội:

37

Mục đích chủ yếu của công tác phổ biến, tuyên truyền, phố cập kiến thứu

KH&CN là góp phần nâng cao dân trí, thúc đẩy việc áp dụng rộng rãi các thành tựu KH&CN vào sản xuất và đời sông cũng như tạo tiễn đề để thực hiện

thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Công tác nảy

cân kết hợp chặt chẽ với hoạt động khuyến khích, thúc đẩy áp dụng rộng rãi

các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống Làm lốt công tác nói

trên có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc dây hình thánh va phát triển nền

văn hóa KH&CN

«5.4.6 Tặng cường công tác cảnh báo công nghệ, phái triễn và quén bf

tốt mạng lưới thụ thập, xử [ÿ thông tin KH&CN nước ngoài:

Lả nội dung có tính xung kích vả đột phá trong công tác thông tin

KII&CN trong bối cảnh nền kinh tế đang được toàn cầu hóa, cảnh báo công

nghệ vừa là phương thức vừa lả ông cự thông tin cho phép hoạch định và

duy trì chiến lược phát triển trong thế giới đây biên động hiện nay

Các nguồn nhan thong tin cong nghệ giúp cho công tác cảnh bảo

~_ Bổ sung có chọn lọc thông tin KH&CN của thể giới theo con đường

truyền thống (mua, trao đi )

- _ Triển khai mạng lưới tày vién KH&CK tại nước ngoài

- Tổ chức mạng lưới công nghệ

1.6, Các yếu tố chính ảnh hướng đến tô chức triển khai thông tin khoa

hục và công nghệ đến nông dân

1.6.1 Tâm lý nông đân

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nồng nghiệp và nông thôn là cuộc cải

biến cách mạng sâu sic, triệt để về mọi mặt, nhất là trong đời sông tâm lý của

người nông dân

38

Có thể nói rằng, nền kinh tế tiểu nông đã tồn tại hàng ngàn năm ở Việt

Nam củng với chế độ phong kiến, chế độ thuộc địa nửa phung kiến và văn

thỏa làng xã đã góp phần tạo nên tâm lý da dang, phong phú và phức tạp của

người nông dân

~ Tỉnh yêu quê hương đất nước, gắn bỏ với quê cha đất tổ là một trong

những biểu hiện nỗi bật của người nông dân Việt Nam Trải qua hàng ngắn

năm dựng nước vả giữ nước, người nông dân vửa phải chẳng chọi với thiên

nhiên và chống giặc ngoại xâm, dù trong hoàn cảnh nao ho van bam tra qué

cha dất tổ với tình thần “Một tắc không đi, một ly không rời” Đối với nồng đân, quê cha dất tổ là "thánh địa linh thiêng”; vì vậy hàng năm cử đến ngày

mang mười tháng ba là tất cả moi người đều thấp nén nhang hướng về Phong

Chau dễ giỗ tổ vua Hùng,

- Cuộc sống lao dộng ở làng xã đã tạo ra sự đoàn kết gắn bó công đồng,

yêu thương đàm bọc lẫn nhau, tình nghĩa thuỷ chưng đã trở thành lẽ sống của

người nông dân Chính công việc cầy cấy hàng ngày và sinh hoạt trong hợ

hàng, làng xã đã làm cho cuộc sống của người nông dân "tôi lửa tắt đèn có nhau”, yêu thương đàm bọc lẫn nhau, củng nhau chia sẻ ngọt bủi đẳng

cay Điền đó, được thể hiện không chỉ trong hoạt động hang ngay ma con

được khái quát trong ca dao tục ngữ: “Nhiễu điều phủ lấy giá gương, người

trong một nước thì thương nhau ùng”, “Một cây làm chẳng nên non, bá cây

chụm lại nên hỏn núi cao”, “Lá lành đàm lá rách”,v.v

- Việt Nam có vị trí địa lý thuận lợi nằm ở giữa đầu mdi giao lưu văn hóa

“Bắc — Nam” và “Đông — Tây”, cho nên người Việt Nam xưa nay có diễu

kiện giao lưu học hỏi, tiếp thu cải hay, cái đẹp của người để biển chúng thành

cái của riêng mình Chỉnh diều đó góp phần làm nên cái thông minh, sảng tạo

và lạc quan yêu đời của người dân Những câu chuyện về những ông lrạng

"Việt Nam (Trạng Quýnh, Trạng Lợn ) và những cầu tục ngữ ca dao như;

39

“Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chéo” đã là những mình chứng sinh động

cho điều đó

- Tư đuy manh mún, tản mạn là một biểu hiện tâm lý nỗi bật của nồng

dân Sống khớp kin sau lũy tro làng, canh tác trên mánh đất bạc màu, những

thửa ruộng nhỏ, lẻ với công cụ thô sơ “Con trâu đi trước cái cày theo sau” dựa

trên những thói quen, tập quán nhiều đời - hoàn ảnh đó đã làm nấy sinh và

nuồi đưỡng tư duy manh mún, tắn mạn (ít khả năng khải quát, tổng hợp) của

người nông dân Chính vì vậy mà họ “chỉ thấy lợi trước mắt, không thấy lợi

lâu dài, chỉ thấy lợi cá nhân, không thấy lợi ¡ch tập thể ”

- l2o tư duy manh mnún, tân mạn nên sinh ra thỏi “lười biếng” suy nghĩ và

tính toán so đo, tính ý lại và bảo thủ, sự sùng bái kính nghiệm vả “coi thường”

lớp trẻ Đó cũng là sẵn phẩm lâu đải của nền kinh tế tiểu nông mà dù muốn hay không người nông dân vẫn bị ảnh hưởng 'Irong nền kinh tế tiểu nông,

kiểu “Lão nông trí điền", “Sống lâu nên lão làng", “Đất lề quê thói”, “Phép

vua thua lệ làng” đã trở thành thói quen làng xã phổ biến ở người nông dân

Hơn nữa, sống trong chế độ phong kiến dưới sự thống trị của chế độ đẳng cấp, lôn ti, trật lự Nho giáo, người nông dân thường có cai nhin it ton trong

đối với lớp trễ và coi cố gắng đối mới của họ như là ý đồ muốn “lrứng khôn

hơn vịt" Trong khi nói về những điều cần khắc phục trong tâm lý néng dan,

Hồ Chỉ Minh đã chí rõ: “ nông dân thưởng có tính thủ cựu, roi rac, tur

hữu ”

~ Thái quen tự do, thiếu kỷ luật lao động và “thừa” tính để ky, ganh ghét,

cục bê, bắn vị, địa phương cũng là một biểu hiện tâm lý phức tạp của nông

đân Người nông dân (tư hữu nhỏ) sản xuất phụ thuộc vào thiên nhiên “ning

xnưa bất thường” và “tủy hứng” cá nhân đã trở thành thỏi quen phổ biển ở làng xã Việt Nam I3o bị quy định bởi tính chất tư hữu nhỏ, bởi trình đê nhận

thức và điều kiện kinh tế - xã hội, người nông đân tuy cần cù, thông minh