Luận văn chính sách an ninh của mỹ Đối với khu vực Đông nam Á dưới thời tổng thống barack obama 2009 2012

Trước dây, chỉnh sách châu Á cúa Mỹ chủ yêu tập trung ở các khu vực: Dông Bắc Á - Nhat Ban, Trung Quốc, Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên, việc chính quyền Obama thúc đây can dự đôi với khu vự

° _ ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỀ

TRƯỜNG DẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

‘TRAN TH] HUYEN TRANG

CHINH SACH AN NINH CUA MY ĐÓI VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á DƯỚI THOT TONG THONG BARACK OBAMA (2009-2012)

T.UẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế

Hà Nội-2014

BAI IIO’ QUOC GIA IIA NOI TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN

TRAN TH} HUYEN TRANG

CHÍNH SACI AN NINII CUA MY

DOL VOI KHU VUC DONG NAMA

DUGI THOI TONG THONG BARACK OBAMA (2009-

LOT CAM ON

Lời dau tiên, em xin git léi cam on PGS.TS.Hoang Khac Nam, Traéng Khoa Quéc

tế học, Dai hoc Khoa học xã hội và nhân văn, về sự piúp đỡ và hướng đẳn tận tình của Thầy

trong snét quá trình em thực hiện luận văn tốt nghiệp

Tâm lỏng biết ơn sâu sắc của em cứng xin gửi tới toán thể các thầy cô giáo của Khoa

Quốc tế học, các anh chị đang công tác tại phòng lợp tác quốc tế, Học viên Chính trị khu

vực 1 và các thành viên trong gia đình đã tạo điền kiện để cm tập trung hoàn thành nghiên cứu của mảnh

Em xin chân thành cảm un!

1.1.1.2.Xu thể hướng về Lâng Nam Á của các cường quốc trên thể giới 21

1.1.2 Déng Nam A trong chính sách an ninh châu Á-Thái Bình Dương

1.2.2.Can thiệp quân sự nước ngoài

CIIVONG 2: NOI DUNG CIINII SACII AN NINIL CUA MY DOI

VOI KHU VUC DONG NAM A DUOT THOT TONG THONG

2.1 Mục tiêu của chính sách

2.2 Các công cụ thực hiện chính sác|

3.3, Các hiện pháp triển khai chính sách

2.3.1 Các tuyên bê muc dich

2.3.6.3 Các vẫn dễ an nành cấp tiểu khu vực 88

CHƯƠNG 3: DANII GIA TAC BONG CUA CIINIT SACIT AN NINIT

BONG NAM A CUA MY TRONG NITIEM KY 1 CUA TONG TIIONG-

DANH MUC CAC TU VIET TAT

Chồng tiếp cận và xâm nhập khu vực

Diễn đàn lTợp tác kinh tế châu 4Á - Thái Bình Dương AFP Amny Force of the Philippines

Lực lượng Quân dội Philippines

Tác chiến Không - Biên

Hiệp bội các Quốc gia L2ông Nam Á

ASEAN | 1(ASEAN - Trung Quéec)

ASKAN+3 (ASHAN - Trung Quée - Nhật Ban - Han Quốc)

ASEAN | 6 (ASEAN - Trung Quốc - Nhật Bản - Ân Dộ

New Zealand - Australia)

Viện Nghiên cứu chiễn lược Úc

ARE ASEAN Regional Forum

Dién dan khu vc ASEAN

Khu vực mậu dich ty do trung Quéc—ASHAN

Cooperation Afloat Readiness and Training

Hop téc và sẵn sàng ứng phó trên biển

Center for Strategic and Inlemational Studies

rung tâm Nghiên cứu chiến lược Mỹ

Tlumaniltarian Assistance and Disasler Relief

HG tre whan dao va khdc phuc thẳm họa European Union

Liên minh châu Âu

Foreign Military Financing

Viện trợ quân sự nước ngoài

Free ‘Irade Area

Khu vic mau dịch tự do North American Frev Trade Arca

Khu vực mậu dich ty do Bac My

National Aeronautics and Space Administration

Cơ quan làng không và vũ trụ Mỹ

North Adantic Treaty Organization

16 chức lliệp uớc Đắc Đại Tây Dương

Lower Mekong Initiative

Sdng kién hạ lưu sông Mê Kông

Outside the Continental United States Bén ngoái lục địa Mỹ

People’s Liberation Army

Quân dội giải phóng nhân dân Trung Quốc

Southeast Asian ‘Ireaty Organization

T6 chite Iiép uéc Dong Nam A

Scarch and Rescuc

Công tác lừa kiếm và cứu hộ

‘Treaty of Amity and Cooperation

Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Trans Pacific Partnership

Quan hệ đổi tác xuyên Thái Hình Dương

United State Dollar

Đô la Mỹ

Regional Comprehensive Fconomic Partnership

Hiệp định đối tác kinh tế toàn điện khu vực

The Rim of the Pacific Exercise Tập trận vành dai Thái Bình Dương

MO DAU

1 Timh cap thiết của để tài

Năm 2009, Barack Obama trở thành vị TỔng thông thử 44 của nước

MẸ Việc đối chủ của Nhà Trắng kéo theo hệ quả muốn phân biệt bản thân và

những chính sách của người chú mới với chỉnh quyền tiền nhiệm Khi Tổng

thống Goorpc.W Bush bước chân vào Nhà Trắng, ông tuyên bố “không chơi

quả bỏng nhỏ”, thực thi “chiến lược biến đổi cách mạng” và “sẽ thay đổi

phương hưởng của lịch sử”, iện sự khác biệt sơ với chính quyền Bill

Glinton Đến nay, lịch sử pần như lặp lại, khi chính quyền mới không những

đại điện cho sự chuyển giao quyền lực giữa những người chủ của tòa Bạch Öc

ma còn dại điện cho một sự thay dỗi trong quyền kiểm soát hai Đảng của Nhà

Trắng

Nước Mỹ bước vảo thập kỷ thứ hai của thế kỷ XXI, gặp phải những

thách thức lớn ở trong nước của thời kỳ hậu khủng hoảng tải chinh kinh tế

2008, cũng như ở bên ngoài khi môi trường an ninh quốc tế bị dc dọa, thách

thức vị trí số một thế giới của My Một trong những giải pháp quan trọng của

Mỹ là thực hiện chiến lược chuyển hướng về châu Á, còn gọi là chỉnh sách

“chau A-Thai Bình Dương” Trước dây, chỉnh sách châu Á cúa Mỹ chủ yêu

tập trung ở các khu vực: Dông Bắc Á - Nhat Ban, Trung Quốc, Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên, việc chính quyền Obama thúc đây can dự đôi với khu vực

Đông Nam Á là một điểm mới của chiến lược “tái cân bằng” Tuyên bổ “guay

trở lại" của Tổng thống Obama đã làm sống lại các quan hệ với Đông Nam Á

Việc Mỹ chuyển trọng lâm sang châu Á được đánh giá nhằm mục đích tìm

kiếm nguồn lực để lẫy lại sức mạnh và củng cố vị thể đồng thời kiểm chế sự

banh trưởng ảnh hưởng của Trung Quốc Chiến lược nay được triển khai dựa

1 Bany Wain (2010), “ASEAN caught in a tight sport”, The Straits Times (Singapore), Septembcr 16, 2010

trên nhiều lĩnh vực, trong đó có những vấn đề về kinh tế, được thực hiện phần nảo thông qua việc đám phán ký kết Hiệp định Đổi tác kinh tế chiến lược

xuyên Thái Bình Dương - TPP và tăng cường quan hệ kinh tế với các nước

trong khu vực; những vấn đề về an ninh quân sự với việc điều chuyển 60%

lực lượng quân sự (Mỹ) sang châu Á-Lhái Binh Duong va lam sau sắc hơn

quan hệ với các đồng mảnh và sắc đối tác quan trong, trong đó có Việt Nam Tuy nhiên, sự can dự của Mỹ tạo ra cả cơ hội và thách thức Hợp tác với Mỹ

sẽ giúp cho các quốc gia khu vực, trong đó có Việt Nam “lột xác” hoặc trở

thành nạn nhân của “trỏ dùa với lửa”? Thực LẾ này dã phán ánh tỉnh hai mặt

trong quan hệ quyền lực với các nước lớn Việc nghiên cửu chính sách an

ninh của Mỹ đối với khu vực Đông Nam Á dưới thời Tổng thống Barack

Obama là một lựa chọn cần thiết, phủ hợp trong bối cánh quốc tế và khu vực hiện nay, khi Irung Quốc tiến hành xâm lược lãnh hải, thém lục địa Việt

am, gây căng thẳng va bất ấn định an ninh biển nói riêng và an ninh khu vực

và thể piới nói chung Nghiên cứu tìm hiểu về dễ tài: “Chính sách an ninh: của

A4ỹ đối với khu vực Lông Nam Á dưới thời Ống théng Barack Obama (2009-

2012)" sẽ mang lại cái nhìn loàn điện và cụ thể hơn về chính sách can dự của

Mỹ cùng những hệ quả của chính sách đối với khu vực và Việt Nam

2 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luan van là một công trình nghiên cứu về chính sách an ninh của Mỹ

đối với khu vực Đông Nam Á giai đoạn 2009 - 2012 dưới góc độ nghiên cứu

của Việt Nam hông qua việc nghiên cứu, tác giả mong muốn tìm hiểu

?Năm 2010, một bai viét trên từ Hoàn cầu thời báo, Trung Quốc đ# trích lời giáo sự Zhang Zhaozhong,

chuyên gia quân sự lại Học viện Quốc phòng rung Quốc, che rằng việc Mỹ gửi lủu USS George

‘Washington viếng thăm Việt Nam là một động thải nhấm khiêu khích Trung Quốc Quan điểm của bai vite cũng đã cáo bude Viet Nam không nên đùa với lứa nếu không muản trở thành nạn nhân cửa trỏ chơi quyền lực giữa các nước lớn

những ý đồ thực sự của Mỹ trong việc điều chỉnh chính sách an ninh đổi với khu vực Đông Nam Á, sự điều chỉnh này tạo ra những thay đổi địa - chính trị

như thế nảo cũng như tác động của chỉnh sách can đự Mỹ đối với lựa chọn

chính sách tủa cáu nước trong khu vue?

Với quan điểm nghiên cứu nhấn mạnh vai trỏ của Trung Quốc trong

việc diều chỉnh chính sách của chính quyền Obama dối với khu vực Đêng

Nam Ả luận văn tập trung nghiên cứu tác động của quan hệ 1rung - Mỹ đối

với cde méi quan hệ giữa các quốc gia trong khu vực và chính sách cân bằng

quyền hực của các thánh viên ASHAN Những tác đông này có ảnh hưởng trực

tiếp đến Việt Nam Thông qua việc nghiên cứu, tác giả mong muốn hệ thống

được các quan điểm nghiên oứu, các chỉnh sách và các biện pháp phát triển

phù hợp nhằm tận dụng những lợi thê của Việt Nam mà không làm ảnh hưởng

đến quan hệ với các nước lớn cũng như giữ vững được chủ quyền an ninh

quốc gia

Tiên cạnh đó, luận văn cũng phục vụ chu công tác giảng day va nghiên

cứu của cá nhân tác giả tại Học viện Chính trị khu vue |

Đi tượng nghiên cứu

Đổi tượng nghiên cứu cúa luận văn gồm gó

+ Quan điểm chính sách của chính quyền Obama đối với khu vực Dông Nam A trong lĩnh vực an ninh - quân sự Nhiệm vụ nghiên cứu này có liên quan dén các nội dung: Chiến lược điều chuyên lực lượng quân sự Mỹ Lại khu

vực Dông Nam A, tăng cường can dự với các thé chế khu vực, mở rộng quan

hệ đổi tác và những điều chỉnh trong chính sách tiếp ận vá (ham gia giải

quyết các thách thức an ninh khu vực,

1 Quan điểm của các quốc gia Đông Nam Á đối với sự can dự của Mỹ

duc thời Tổng thống Obama (2009-2012), trong đó tập trung ớ ba nhóm

Nhóm đồng minh, nhóm các đối tác chiến lược và các đối Lác chiến lược tiểm năng của Mỹ Đối với nhóm đẳng minh, luận văn nghiền cứu chỉnh sách tiếp

cận của Mỹ đối ¡ hai đồng minh hiệp ước: Thái Lan và Philippines; nhóm

đối tác chiến lược và chiến lược tiềm năng gồm có 4 quốc gia: Singapore,

Indonesia, Malaysia va Viét Nam;

+ Yếu tổ Trung Quốo đối với chỉnh sách an ninh của Mỹ đối với khu vực Đông Nam Á đưới thởi Tổng thống Obama: Yếu tổ Trung Quốc đã dược

để cập trong toàn bộ quá trinh nghiên cứu và được cơi là một yếu tố địa chính

trị có ảnh hưởng căn bản tới diễu chính chỉnh sách của chính quyền Obzma đổi với khu vực Đông Nam Á (2009-2012),

Phạm vị nghiên cửu

Về không gian, luận văn nghiên cửu sự điều chính trong chỉnh sách an

ninh của MIỹ đối với khu vực Đông Nam Á nói riêng và khu vực Châu Á~hái

Binh Dương nói chung Việc nghiên cứu chính sách châu Á-Thái Binh Dương

là cần thiết vì sự diều chính của chinh quyén Obama déi với khu vực Đông

Nam A nam trong tổng thể nội dung của chiến lược “xoay trục” sang châu A-

Thái Bình Dương,

Về thời gian nghiên cứu: Ð3Š tài lựa chọn phạm vi thời gian nghiên cứu

1†ừ năm 2009 đến năm 2012

Về mặt nội dung: Luận văn đề cập đến ấn đề an mnh mả nước Mỹ

quan tâm đến khi điều chỉnh chính sách an ninh đối với khu vực Dông Nam

.Á Cụ thể, đó là các vẫn để nỗi ôm như: đảm bảo an ninh hàng hải, kiềm chế

Trung Quốc, can dự dối với các thể chế khu vực, thúc đây dân chú và nhân

quyền Ding thời, tác giả cũng đánh giá những tác động của sự điều chỉnh

dối với các quốc gia ASEAN và các quan hệ hợp tác của khu vực Đông Nam

A

3 Lịch sử nghiên cửu

Mỹ là siêu cường thể giới, việc điều chính chính sách đổi ngoại của Mỹ

là một vấn để nghiên cứu được quan tâm bởi nhiễu học giả trên thế giới cũng

như tại Việt Nam

Dôi với các công trình nghiên cứu nước ngoài, phải kế đến các nghiên

cứu của: Trung tâm Nghiên cừu chiến lược Mỹ (C74), Tổ chức nghiên cứu phi chinh phi MY (RAND), Trung tam Fast - West Center (Mf#), Viên Nghiền

cứu chiến lược Úc 1SPD, cơ quan ngôn luận Trung Quéc (Global Times,

Chíng Daily) và một số công trình cá nhân của các học giả: Lesek Rusgpmski

(Đại học Quấc gia Úc), Christopher J Pehrson (lung tả của Không lực

Tloa Ky), Jame J Prsustup (Viện nghiên cứu quấc gia, My}, Julio Amando

HI (Vién ngoai giao Philippines)

Nam 2008, nim trong khuôn khổ một hội thảo quốc lễ, báo gán gủa

CSTS co tén: “Out of Shadows: 1.8.Athances and Emergimg Partnership in

Southeast Asia” đã đưa ra những đánh giá về thực trạng mỗi quan hệ của Mỹ

dỗi với hai đồng mình hiệp ude (Thai Lan, Philippines) va bén quốc giá mới

nổi của khu vực (Singapore, Indonesia, Malaysia và Việt Nam) Từ đó, bảo

cáo tiếp theo (đầu năm 2009) đã đề cập tới những khuyến nghị cụ thể đối với

chính sách đối ngoại của chính quyển mới, trong đỏ só nhiều diễm tương

đồng với nội dung chính sách “xoay trục” của chính quyên Obama Có thể coi

đây là một trong những công trình nghiên cứu sớm và đầy đủ nhất về chính sách an ninh Đông Nam Á của Mỹ dưới thời Tống thông Obama nhiệm kỳ

2009 - 2012 Báo cáo năm 2012, CSIS, “U.S Force Posture Strategy in the

Asia Dacrie” đã đưa ra những đánh giá độc lập về quá trình điều chính lực

ikhu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có sự điều

lượng quân sự Mỹ tạ

chỉnh lực lượng quân sự tại khu vưc Đông Nam Á

ến cạnh các báo cáo của CST8 là các công trình nghiên cửu của Piện

Nghiên cứu chiến luge Ue: “Southeast Asia: Patterns of Security of

Cooperation” (2010), Trung tâm nghiên cứu phi chinh phit Mf RAND:

“Entering the Dragon’s Lair: Chinese Anti-access strategy and their

implications for the United States” (2007), “ ‘Ihe role of Southeast Asia in US

stralegy toward China” (2001), Trung tâm Bust-West Center, “Meeling the China Challenge: ‘The U.S in Southeast Asian Regional Security Strategies”

(2005) cũng đi sâu tìm hiểu về chính sách của Mỹ đối với khu vực Dông Nam

A

Các công trình nghiên cứu cá nhân, phải kế đến “String of Pearls:

Meeting the Challenge of China’s Rising power Across the Asian littoral”

(2006) cha Christophe.J.Pehrson đã đưa ra những đánh giá về đông thái tăng

cường quân đội và dự báo việc mỡ rộng khả năng kiểm soát trên biển của

'Trung Quốc, trên một khu vực rộng lớn từ đảo Hải Nam (Hiển Đông) kéo đài

đến Án Độ Dương Ông gọi đó là “chuỗi ngọc trai" của Trung Quốc, và xem

xót đây là một dấu hiệu quan trọng của sự trỗi dậy về quân sự Trung Quốc,

đồng thời đề xuất những điều chỉnh trong chính sách của Mỹ nhằm đối phó

với Trung Quốc Nghiên cứu của Leszek Buszynski, “The South China Sea

Oil, Maritime Claims, and U.S - China Strategic Rivalry” (2009), “Rising

Tension in the Southchina Sea: Prospects for a Resolution of the Issue”

(2010) đã đưa ra những đánh giá vị các tranh chấp trên biển Đông va di thea hướng nghiên cửu tranh chấp trên biển Đông lả cuộc cạnh tranh quyền lực

giữa Trung Quốc vả Mỹ trong việc kiểm soát và sử đụng quyền lực biển

Jame ] Przystup, trong bai viét trén to Strategic Forum sé 239, “The United

States and the Asia Pacific Region: National Interests and Strategic Imperative” (2009) d3 có những phân tích về các lợi ich chiến lược của Hoa

Ky tại khu vực châu Á-Thái Binh Dương đồng thời đánh giá những yêu cầu

chiến lược đổi với sự điều chỉnh trang chính sách chau A của chính quyền

'Tếng thông Obama Các nghiên cửu cla Julia Amando i, nha nghién cứu

người Philippines “ASEAN in the Power web” đăng trên tờ The Diplemat số

ra ngảy 25 tháng 3 năm 2013, “The US Rebalance and ASEAN Regionalism”

(Sigur Center for ASEAN Studies, 2013) tập trung nghiên cửu tác động của

chính sách an nính Mĩỹ đôi với chính sách cân bằng của ASEAN và các thành viên trang khu vực

Nghiên cứu về sự điều chỉnh cua Téng thống Obams đối với khu vue

châu Á - ‘Thai Binh Duong néi chung va Déng Nam Á nói riêng, cần phải kế

đến các bài viết phản ánh quan điểm của các học giả và các nhà hoạch định

chính sách cúa Trung Quốc Một trơng số các công trình tiêu biểu lả tác phẩm

“Giác mơ Trung Quấc” của Lưu Minh Phúc, một Dại tá đã về hưu và là cửu

giáo sư cúa trường Đại học Quốc phỏng Đắc Kinh Đây là tác phẩm đầu tiên

công khai mục tiêu thay Mỹ lãnh đạo thể giới, chiến lược của Trung Quốc dễ

giành vị trí siêu cường số một cũng như nhấn mạnh tầm quan trọng của việc

thay ddi và trỗi dậy của Trung Quốc Bên cạnh đó, các bài viết trên một số cơ

quan ngôn luận chính thức của rung Quốc như: ‘le Global Times, China

Daily, Tạp chi Ngoại giao Trung Quắc cũng cho thấy quan điểm đánh giá của

Trung Quốc đối với chính sách an ninh của Mỹ Sở dĩ, tìm hiểu quan diém

của Trung Quốc có ý nghĩa quan trong trong nghiền cứu chính sách của Lông

thống Obama, vì chiến lược "tái cân bằng” được đa số các học giả cho rằng

đó là một chiến lược nhằm kiểm chế ‘Trung Quéc ‘lim hiéu quan điểm của

Trung Quốc là một cách “tiếp cận chéo” để có một hình dung cụ thể hơn về

chiến lược điều chỉnh của Tổng thống Obama đối với khu vực châu Ả và Đông Nam Á

Tại Việt Nam, nghiên cứu về chỉnh sách của Mỹ chú yếu lả các công

trình, các bải báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngảnh như: Tạp chí

Nghiên cứu Quốc tế, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam A, Tap chí Nghiên cứu

Trung Quốc, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay Tạp chỉ Aghiên cứu Quốc tế số 1

(92), tháng 3/2013 có bài viết “Chính quyền Obama đối với Irung Quốc

trong lĩnh vực an ninh - quân sự” (Nguyễn Thị Thanh Thủy”) đã lập trung

nghiền cứu chính sách của Mỹ trên khía cạnh đánh giá vai trỏ của lrung

Quốc đối với sự điều chỉnh chính sách an ninh - quân sự của chỉnh quyền

Obama, đồng thời cỏ sự so sánh với chỉnh sách của Tổng thồng

George W.Bush để thay được những khác biệt giữa hai giai đoạn Nghiên cứu

của Trần Khánh", “Xu hướng và bản chất của quan hệ Mỹ - Trung thời kỳ sau

chiến tranh lạnh”, Tạp chí Nghiên cứu Quốc !ễ số 1(963, 3/2014 đã khải quát

xu hướng tiễn triển trong quan hệ Mỹ - Trung, trong đó đề cập nhiều đến triển

vọng G2 và quan hệ “nước lớn kiểu mới” và bắn chất của mỗi quan hệ này Các nghiễn cứu của Nguyễn Vũ Tủng”, đăng trên Tap chi Châu Ä4P ngày nay,

“Cuộc thảo luận về sức mạnh thông minh và ảnh hưởng của nó tới chính sách

đổi ngoại của Mỹ dưới chính quyền Obama”, (số 02, năm 2009}; “Chiến lược toàn cầu của Mỹ sau chiến tranh lạnh” (số 4, năm 2008) đã đưa ra những đánh

giá về đường lối ngoại giao của chính quyền Obama, phân tích những điểm kế

thừa và phát triển tronp chính sách cia Obama va chinh quyền tiền nhiệm Lê

Đình 1ĩnhế, trong khuôn khổ bải viết “Đông Nam Á và chiến lược “tái cân

bằng” của Mỹ”, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, số 3 (94), 9/2013 đã có những

^PG8.T§, Chủ nhiệm Bộ môn Châu Mỹ học, Khoa Quốc tế học, Dai học Khoa học xã hội và Nhân văn,

DHQGHN

*PGS.TS Viện Nghiên cứu Đồng Nam Á, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam

* PGS.15., Viện Nghiên cứu Chiến lược Ngoại giao, Học viện Ngoại giao

5 Phó Viện trường, Viên Nghiên cứu chiến lược, Học viện Ngoại giao

đánh giá chứng mình vì sao Mỹ quan tâm hơn tới khu vực Đông Nam Á, điều chỉnh chiến lược của Mỹ bao gồm những nội dung nào và điều nảy tác động

za sao đến lựa chọn chính sách của các nước trong khu vực

Nhằm mục tiêu phát triển một chuyển để nghiên cứu chuyên sâu về

chính sách an ninh của Mỹ đối với khu vực Đông Nam Á dưới góc độ nghiên

cứu của Việt Nam, trên cơ sở các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước

đã được công bồ, tác giả lựa chọn đề tài “Chính sách an ninh của A4ỹ đổi với

khu vực Dông Nam Á dưới thời Tông théng Barack Obama 2009 - 2012” là

để tài luận văn tốt nghiệp,

4 Phương pháp nghiên cứu

Với đặc thủ của để tải là nghiên cứu các vấn đề quốc tế liên quan đến

lĩnh vực chỉnh trị và an ninh, các biện pháp nghiên cứu được sứ dụng trong

quá trình thực hiện luận văn gồm có:

- Phuong pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế

Thương pháp nghiên cứu quan hệ quốc LẾ giúp tác giá nắm bất được các

quan điểm nghiên cứu mới, phù hợp với góc độ nghiên cửu của Việt Nam Từ

do, 6 thể hệ thống được các quan điểm nghiên cứu và đưa ra được những

phân tích, đánh giá chính sách can dự của Mỹ dối với khu vực

- _ Phương pháp nghiên cứu so sánh

Trong quả trình tác giá thực hiện nghiên cứu, tồn tại nhiều quan điểm

tương đồng và khác biệt trong đánh giá sự điều chỉnh chính sách của chính

quyền Obama đối với khu vực Dông Nam Á Do đó, trong quả trình nghiên

cứu, bên cạnh việc thu thập và xử lý các nguồn tải liệu của các học giả, các nhà chính sách Mỹ, tác giả dã tập trung tìm hiểu các công trinh nghiên cứu,

các bài viết khoa học, các bài bảo, tạp chỉ của một số quốc gia như: Trung

Quấc (Tờ Hoàn sầu thời bảo), Australia (các công trình của A§8PI), Indonesia

(Tờ 1akarta Post) từ đó, có những so sánh nhất định để đưa ra những phân

tích và đánh giả có cơ sở

-_ Phương pháp nghiên cứu lịch sử

Phương pháp này có vai trỏ định hướng cho tác giả tìm hiểu những văn

băn, chính sách thể hiện quan điểm vững như phương thức tiến hành chính sách của giới lãnh đạo Hoa Kỳ dối với khu vực khu vưc Đông Nam A

Phương pháp lịch sử đã bỗ trợ tất nhiều cho phương pháp nghiên cứu sảnh

Qua việc thu thập, phân tích và xử lý các nguồn tải liệu, có thể thấy chỉnh sách an ninh Đông Nam Á dưới thời Tổng thing Barack Obama có cùng một

mạch tiếp xúc với chính sách châu Á - Thái Binh Dương Đó đều là sự xem

xét trở lại chính sách ngoại giao và chính trị cường quyền của chủ nghĩa dơn

phương thời Lỗng thông George.W.Bush, trong đó nhắn mạnh hợp tác, ngoạt

giao, coi trọng việc tiếp xúc hiểu biết lẫn nhau và nhân mạnh việc phát triển

cơ chế đa phương, không đơn thuần dựa vảo liên minh quân sự song phương

Tuy nhiên, thừa nhận vũ lực là biện pháp cuối cùng, M¥ vin theo đuối tham vọng bảo vé site manh toan cau hùng mạnh nhất thể giới “Các lực lượng vũ

trang (Mỹ) sẽ luôn luôn là hèn đá tảng của an ninh” vả “chúng cần phải được

tăng cường, bố sung” (N88 - 2010) Vì thể, nghiên cứu sự điều chỉnh chính sách can dự của Tổng thống Obama dối với khu vực Đông Nam Á giai đoạn

2009 - 2012 cần đặt trong phạm vi nghiên cứu trước và sau nhiệm kỳ đầu của

chính Tổng thông để có thể đánh giá được những ý đồ thực sự và tác động của

sách can dự Mỹ dối với khu vực Đông Nam Á trong nhiệm kỳ 1 của Tổng

thống Obama

- Phuong pháp nghiên cứu phân tích và tổng hợp

10

Tiên cạnh việc trình bảy gác nội dung chính sách, tác giả luận văn mong

muốn có thể phát triển để tài theo chiều sâu l2o đỏ, phương pháp nghiên cứu

phân tích và tong hợp đã giúp cho tác giả hệ thông được các quan điểm đánh

gid, Wr dé đưa ra được những phân tích vá đánh giá của cả nhân về sự điều

chỉnh của Lồng thông Obama đổi với khu vue Déng Nam A

ã Cầu trúc luận văn

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tải liệu tham khảo va

phẫn Phụ lục, nội đung của luận văn tập trưng ở 3 chương,

Chương 1: Nội dung nghiên cứu trong chương 1 là các cơ sỡ cho thay

sự thay đỗi về quan điểm của Tổng thống Obama trong chỉnh sach an ninh đối

với khu vực Đông Nam Á (2009 - 2012) Các nguyên nhân chủ quan bao gồm tác động của cuộc khủng hoảng kinh lế tài chính (2008) dẫn tới nhân thức về

sự suy giảm vai trò đầu tàu của nước Mỹ cùng hệ lụy từ cuộc khủng hoảng tài

chính, nhiễu quốc gia khác trên thế giới cùng gánh chịu hậu quả khủng hoảng

kinh tế như Mỹ, khiển kinh tế đối ngoại Mỹ pầp nhiều khó khăn, an ninh quốc

tế của Mỹ bị thách thức Bên cạnh đó, việc MIỹ cơ bản giải quyết các vẫn đề

can thiệp quân sự nước ngoài trong hai cuộc chiến tranh ở Iraq va Afghanistan da tao diéu kiện cho chinh quyan Obama tip trung lực lượng

sang các khu vực khác Các nguyên nhân khách quan gồm có sự thay đổi của

khu vực châu Á-Thái Bình Dương, sự trỗi đậy của Trung Quốc, vai trỏ của

ASEAN, tim quan trong về an ninh của khu vực Đông Nam Á đối với Mỹ là

các cơ sở cho sự điều chỉnh chính sách của chính quyền Obama đối với khu vực Đông Nam Ả

Chương 2: Phân tích nội dung của chỉnh sách an ninh Mỹ dối với khu vue Dong Nam A dưới thời Tổng thống Barack Obama (2009 - 2012) trên các khía cạnh: đục liêu của chính sách, Các công cụ thực hiện chính sách, Các

11

bién phap trién khai chink sdch Trong tam nghién viru trong chương nà

phan tích cách thức triển khai chính sách an ninh Đông Nam Á của chính

quyền Obama, tìm hiểu về những điểm kẻ thừa và phát triển so với chính sách của chính quyền tiền nhiệm George W.Bush, tir dé đưa ra được những đánh

giá về sự can dự của Mỹ dối với khu vực Một số điểm khác biệt nỗi bật đã

được khai thác trong chương 2 của luận văn là: việc chính quyên Obama tăng cường can dự với ASBAN (Ky két TAC, tham gia EAS), 4p dụng mô hình

hợp lac “Place, not base” đối với các dối tác chiến lược và dối tác chiến lược tiém nang, cu thé: Singapore, Indonesia, Malaysia va Viét Nam: kế hoạch cân

chỉnh lực lượng quân sự theo hưởng hợp tác với các quốc gia thân hữu để sử

dung các phương tiện quốc phòng sẵn có tại các quốc gia này, nỗ lực tái thiết

lập sự hiện diện quân sự MỸỹ (trên sơ sở luân phiên) tại các cần cử quân sự của

các đổng minh; Tham gia giải quyết các thách thức an ninh néi côm của khu

vue: vấn đề biển Đông; vấn để Myanmar, các vấn để an ninh cấp tiêu khu vực

(vấn đề sông Mê Công)

Chương 5: Đánh giá tác dộng của chính sách an ninh của Mỹ dối với

khu vực Dông Nam Á trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Obama Việc chỉnh quyền Obama điều chính chính sách đổi với khu vực Đông Nam A, cho

thay su tăng cường mức độ hợp tác giữa M các quốc gia khu vực, đặc biệL

trong lĩnh vực an ninh - quân sự Xét trên một số khía cạnh, điều nảy góp

phân cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc khi Trung Quốc liên tục có những

động thái cứng rắn đe dọa tới tỉnh hình an mình khu vực Nhận thức về sự can

dự của Mỹ như một yếu tế nhằm kiềm chế Trung Quốc sẽ là một van dé gay

chia rẽ đổi với ASEAN, tạo ra những thách thức đối với các quan hệ bên

trong khu vực Đối với Việt Nam, việc được chú ý trong chiến lược “xoay

trục” vừa là cơ hội, song cũng là thách thức Việc cãi thiện và phát triển quan

hệ Việt - Mỹ là phủ hợp với nhụ cầu an ninh và tỉnh hình phát triển của cả hai

nước Tuy nhiên, đo những yếu tố địa chính trị, quan hệ Việt Nam - Ilaa Kỳ

sẽ lả một mối quan hệ quan trọng nhưng phức tạp trong thời gian tới

12

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH AN NINH CỦA

MY DOL VOL KHU VUC DONG NAM A DUGI THO! TONG THONG

BARACK OBAMA (2009-2012)

1.1 Cơ sở khách quan

1.1.1 Sự thay đỗi của bỗi cảnh khu vực 1.1.1.1 Thể kỷ châu A-Thdi Binh Duong

Trong cuén “The Post American World”, tac gid Fareed Zakaria cho

rằng chứng ta dang sống trong một công cuộc chuyển giao quyển lực thứ ba

thời hiện đại với “sự trỗi đậy của phần còn lại” (The rise of the rest)’ Mac du,

tác giả khẳng dịnh, nếu gợi cuộc chuyển giao này bằng cái tên “sự trỗi dây của châu Ả” thi sẽ không miều tả dầy dủ và toàn diện, nhưng không thé phủ

nhận “sự trỗi dậy của phương Đông” đang là điều không thể tưởng tượng nỗi

ơn 20 năm qua, sự thống trị của Mỹ là vô tiền khoáng hậu và gần như không

có đối thủ thi nay, một củ trượt điểm của chứng khoán Irung Quốc cũng có thể làm ảnh hưởng đến nền kinh tế thế giới Chỉ riêng tăng trưởng của Trung,

Quốc cũng dã giúp cho hơn 400 triệu người thoát khỏi dói nghẻo Cũng giống

như Irung Quốc, quy mô khổng lề của Ẳn Dộ, với hơn 1 tỷ người, đồng

nghĩa với việc một khi Ân Độ cựa mình, đất nước nảy sẽ phủ một cái bóng

dai trên khắp toàn câu"

Tự báo thế kỷ XXI được coi là kỷ nguyên Châu Á-Thái Bình Dương

Sau cuộc khủng hoảng tải chính toản cầu năm 2008, châu Á-Thái Bình Dương được đánh giá là khu vực dẫn đầu thế giới về sự phục hỗi kinh tế So với không khi am đạm của tình hình kinh tế châu Âu, và những bất én chính trị tại Bắc Phi, khu vực nảy đã trở thánh dông lực chỉnh cho nền kinh tế chính

7 Fureed Zakaria (2008), 2hé gidi hữu Mi Nxb TTn thức, Hà Nội, tr 5-7

* Farced Zakaria (2008), tldd, tr.5-7

13

trị toàn cầu Trải dài từ tiểu lục địa Ân Độ đến bờ biển phía Tây của Mỹ, châu Á-Thái Bình Dương là khu vực rộng lớn, năng động và đang có nhiều thay đổi Sáu trên mười thị trường xuất khẩu lớn phát triển nhanh nhất của Hoa Kỳ

là ở châu Á, và 60% hàng hóa Mỹ xuất ra nước ngoài đi đến khu vực này”

Ngoài ra châu Á-Thái Bình Dương là nơi có năm trong số tám quốc gia so

hữu vũ khi hạt nhân (Hoa Kỳ, Trung Quốc, Bắc Triều Tiên, Ấn Đô,

Pakistan}!', ba quốc gia có ngân sách quốc phòng lớn nhất và sáu trong số

các quốc gia có lực lượng quân đôi lớn nhất thế giới (Hoa Kỳ, Trung Quốc,

Việt Nam, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc, Ân Ðộ) Hai khu vực xung đột từ thời

chiến tranh lạnh (Eo biển Đài Loan, Hàn Quốc - Bắc Triều Tiên), căng thẳng

tiếp tục giữa Ấn Độ và Pakistan và tranh chấp lãnh thổ kéo dài từ vùng lãnh

thổ phía Bắc của Nhật Bản qua biển Đông cho tới Nam Á!? Trong bốn thế

kỷ, châu Á đã trở thành đối tượng của ảnh hưởng phương Tây, nhưng ngày nay, các sự kiện ở châu Á đang góp phần quan trọng xác định an ninh và thịnh vượng của thế giới nói chung Công chúng Mỹ hiểu những xu hướng này, Mỹ định nghĩa châu Âu là khu vực quan trọng nhất đối với Hoa Kỷ trong

các cuộc thăm dò dư luận được đưa vào chính sách đổi ngoại cho đến năm

2011 Kế từ đó, các cuộc thăm dò cho thấy công chúng Mỹ đã xác định châu

Á là khu vực quan trọng cho lợi ích của Mỹ'

* Brock R Williams (2013), “Trans-Pacific Partnership (TPP) Countries: Comparative Trade and Economic Analysis", CRS Report for Congress, Congressional Research for Congress, June 10

hitps://www fas.org/sgp/ers/row/R42344 pdf

' Federation of American Scientists(2012), “Status of World Nuclear Forces 2012"

hitp :/;www fas org/programs/ssp /nukes/nuclearweapons/nukestatus htm!

4 The Intemational Institute for Strategist Studies (IISS), “Military Balance 2012” ranks the top 10 defense budgets of 2011 as follows (number in billions USD): 1 United States: 739.3, 2 China: 89.8, 3 United

Kingdom: 62.7, 4 France: 58.8, 5 Japan: 58.4, 6 Russia: 52.7, 7 Saudi Arabia: 46.2, 8 Germany: 44.2, 9

India: 37.3, 10 Brazil: 36.6

hitps://www iiss org/en/publications/military%20balance/issues/the-military-balance-2012-77da

'* CSS (2012), U.S force posture strategy in the Asia-Pacific region: An Independent Assessments,

Statement before the House Armed Service Committee Subcommittee on readiness, August

‘/Jesis.ora/files/publication/120814 FINAL PACOM optimized pdf

BCSIS (2012), tldd

14

Tổng thống Obama thừa nhận thực tế cơ bản này khi ông nói về sự cần

thiết phải tái cân bằng lực lượng Mỹ trên toàn cầu để phản ánh tầm quan trọng ngày cảng gia tăng ở châu Á Mỹ cũng tìm thấy sự đồng thuận mạnh mẽ và

tổng thể trong chính sách châu Á trong nội các của mình Mỹ cần tái cân bằng

lực lượng vì một điều rất rõ ràng thế kỷ XXI là thế kỷ của châu Á Giữa lúc

xảy ra hai cuộc chiến, một nền kinh tế bị chao đảo bởi cuộc suy thoái nghiêm trọng, hệ thống tài chính trên bờ sụp đổ, một chính phủ ngập trong nợ nan,

Hoa Kỳ đứng trước đòi hỏi cần phải thay đổi, cần phải thông minh và hệ

thống về nơi đầu tư thời gian và năng lượng, để có thể đặt mình vào vị trí tốt

nhất để duy trì sự lãnh đạo của Mỹ, lợi ích của Mỹ và thúc đẩy các giá trị của

Mỹ Châu Á - Thái Bình Dương là nơi chứa đựng những thách thức đối với

địa vị số một của Mỹ Sự trỗi dậy của Trung Quốc, khả năng phục hồi của

Nga, các nguy cơ xung đột và tiềm năng phát triển kinh tế của khu vực là các nguyên nhân khiến Hoa Kỳ cân nhắc lại chính sách “ưu tiên châu Âu trước

nhât

và cũng là cơ sở để Nhà Trắng tin rằng thế kỷ châu Á - Thái Bình

ết định tai châu A, không phải là Afghanistan hay Iraq, và Hoa Kỳ hoàn toàn đúng đắn khi ở trung tâm

Sau cuộc chiến tranh Việt Nam, Mỹ rút khỏi Đông Dương và đến năm

1992 Mỹ tiếp tục rút khỏi hai căn cứ quân sự của Philipines 1a Clark va Subic

Sự vắng mặt này đã tạo ra “khoảng trồng quyền lực” tại khu vực

Khoảng trống quyền lực mà

ÿ bỏ ngỏ đã tạo cơ hôi cho nhiều quốc

gia bày tỏ tham vọng muốn lap đầy nó, tiêu biểu nhất là Trung Quốc Chiến

`* Remarks by Hillary Clinton, America’s Pacific Century, Foreign Policy, Oetober 11, 2011

hitp:/;www.foreignpolicy.comv/articles/2011/10/11/americas pacific century

15

lược ngoại giao của Trung Quốc ở Đông Nam Á thay đổi nhiều từ sau cuộc

khủng hoảng kinh tế tài chính Đông Nam Á 1997 Về kinh tế, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành đối tác thương mại lớn thứ ba của ASEAN, sau Nhật

Ban va EU" Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc - ASEAN do Trung Quốc

va 5 quéc gia ASEAN (Singapore, Indonesia, Philipines, Malaysia va Thai

Lan) dé xướng chính thức đi vào hoạt đông thang 1 nim 2010, 14 khu vue mậu dịch tự do lớn nhất thể giới xét về diện tích và dân số (1,9 tỷ người, trong

đó Trung Quốc là 1,3 tỷ người) và đứng thứ ba về tổng thu nhập quốc dân sau khu vue mau dịch tự do Bắc Mỹ và khu vực mâu dịch tự do châu Âu!ế Về

chính trị, Trung Quốc củng với ASEAN đã thiết lập “mdi quan hé đối tác

chiến lược” hướng tới hòa bình và phát triển cùng ký kết hàng loạt văn kiên

pháp lý mang tính ràng buộc như: “Tuyên ngôn hành vi ứng xử của các bên ở

biển Đông "3, “Tuyên bố chung về hợp tác và an ninh phi truyền thống Trung Quốc - ASEAN”, “Hiép ước hợp tác hữu nghị Đông Nam Á"29

Không chỉ Trung Quốc mà nhiều quốc gia khác cũng chú ý tới khu vực

Đông Nam Á Bên cạnh sự xao nhãng của Mỹ, là “Chính sách hướng Đông"?!

'® China overtakes Japan as world’s second biggest economy, Bloomberg Bussiness News, August 16, 2010 http://www bloomberg, com/news/2010-08-1 6/china-economy-passes-japan-s-in-second-quarter-capping- three-decade-rise html

16 China-ASEAN Trade Deal Begins Today, The Jarkata Globe, January 1,2010

http :/Awww thejakartaglobe comvarchive/china-asean-trade-deal-begins-today/

` Joint Declaration on the ASEAN-China Strategic Partnership for Peace and Prosperity 2003, Aseansec, October 8,2003

4 Joint Declation of ASEAN and China on Cooperation in the field of Non-Traditional Security Issues,

của Ấn Độ được để ra từ những năm 90 của thế kỷ XX với kết quả đến nay đã

bước vào hoàn thiện giai đoạn đầu tập trung tăng cường quan hệ trên mọi lĩnh vực với Đông Nam Á, tiến tới mở rộng quan hệ với các nước còn lại tại

khu vực châu Á - Thái Bình Dương bằng không “khó mà thực hiện ước mơ

của nước lớn Đối với Nhật Bản, đó là là xu hướng “thoát Mỹ - Âu nhap A”,

với chủ trương lấy Đông Nam Á làm nơi bắt đầu tham vọng chuyển đổi “sức

mạnh khổng lŠ về kinh tế” thành “sức mạnh của chính trị và ngoại giao” Doi

với Nga, là *Ý đồ tái khám phá châu Á"?* với lời khẳng định chắc nịch chưa

bao giờ rời bỏ khu vực này Đối với EU, là một chiến lược toàn diện cho mối

quan hệ Liên minh Châu Âu với khu vực Đông Nam Á?+

Sự chú ý của các cường quốc đổi với Đông Nam Á báo hiệu sự thay đổi trong tương quan lực lượng tại khu vực, đồng thời nảy sinh một yêu cầu mới: cân bằng quyền lực Đông Nam Á đã cảm thây những tác động của các

cường quốc đang nổi lên ở châu Á Trong khi các quốc gia giàu có và hùng

mạnh của thể giới tăng tốc để tiến gần hơn với khu vực, các thành viên

ASEAN cũng tìm cách duy trì “một trạng thái cân bằng năng động” cho phép

họ lợi dụng và quan lý những cường quốc đang kình địch?' Ngày nay, Trung Quốc là quốc gia thường xuyên duy trì các cuộc gặp gỡ cấp cao đối với ting lớp lãnh đạo của các nước Đông Nam Á, đồng thời là quốc gia có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất ở khu vực Tuy nhiên, quan hệ Trung Quốc và các nước láng

® Russian President to visit Vietnam in 2010, Look at Vietnam, January 29,2010

Nicola Casarini (2012), “EU Foreign policy in the Asia Pacific: Stricking the right balance between the

US, China end ASEAN’, Institue for Security Studies, European Union, September 7, 2012

http :/Awww iss.europa.eu/publications/detail/article/eu-foreign-policy-in-the-asia-pacific-striking-the-right- balance-between-the-us-china-and-asean/

% Carly A Thayer (2010), Southeast Asia: Patterns of Security Cooperations, Autralian Strategist Policy

Institue (ASPI), September 2010

17

gitng bat dau cé nhing ran nit bi dudmg 14i ngoai giao “nude lớn” và cường quyền của Irung Quốc một vài năm trở lại đây

So với chính quyền tiễn nhiệm, Tổng thống Obama thể hiện mỗi quan

†âm mạnh mẽ trong khỏa lấp chỗ trắng quyển lực tại Đông Nam Á, khi ông

coi mình là “Tổng thống châu Á-Thái Binh Dương” đầu tiền của nước Mỹ,

tham gia ký kết AC và tham dự Hội nghị thượng đỉnh HAS Việc Mỹ chú ý

nhiễu hơn tới Dong Nam A Ja cần thiết trong bối cảnh khu vực có khuynh

hướng trở thành “sân sau” của Trung Quốc Đối với Mỹ, lợi dụng mâu thuẫn giữa các quốc gia tông Nam Á và 'IYung Quốc là mục tiêu quan trọng của

chính sách can dự khi chiến lược “tái cân bằng” có nhiều lý do để hiểu rằng là

chiến lược nhằm kiềm chế Trung Quốc Đông Kam Á có thể trở thành mat

trung tâm địa - chính trị trong thời gian tới Khu vực nảy không còn là một

tiểu vùng riêng biệt và bị cách ly, đồng thời ngày cảng quan trọng trong cán cân quyền lực rộng lớn ỡ châu Á?5 Chỉnh sách châu Á của Mỹ, với lối tư duy

truyền thông thời hậu thuộc địa tách Dông Á ra khỏi Nam Á đã không còn

Tên gọi Đông Nam Á được cáu nhà nghiên cứu chính trị vả quân sự

đưa ra từ những năm dâu khi nỗ ra Thế chiến thứ hai, nhưng chính thức đi vào

lịch sử với ý nghĩa là một khu vực địa - chính trị và quân sự kế từ khi Mỹ và

% Curly A Thayer (2010), Southeast Asia: Patterns of Security Cooperalions, Anlralian Siralegist Policy

Tnstitne (ASPD), September 2010

7 Bmcst Z Bower, China's activities in Southeast Asia and Implications for U.S Interests, tldd

18

Anh nhất trí thành lập Bộ chỉ huy tối cao quân déng minh 6 Déng Nam A** Xét trên góc độ kinh tế, Đông Nam Á nắm giữ nhiều tuyến đường biển huyết

mạch, quan trọng bậc nhất trên thể giới, duy trì hoạt động buôn bán và vận

chuyển năng lượng của nhiều quốc gia thuộc khu vực châu Á - Thái Bình

Dương Do vị trí địa lý nằm giao nhau trên con đường hàng hải nối liền giữa

An Độ Dương và Thái Bình Dương, Đông Nam Á là cầu nối giữa Trung

Quốc, Nhật Bản với Ân Độ, Tây Á và Địa Trung Hải Eo biển Malacca, nằm

giữa bán đảo Sumatra, Indonesia và Malaysia có tầm quan trọng ngang hàng với kênh đào Suez và Panama Khu vực biển Đông được đánh giá có các nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, trong đó có nguồn dầu mỏ và các nguồn sinh học đa dạng Đông Nam Á cũng là khu vực có nhiều biển động chính trị Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, nơi đây được coi là chỉ nhánh thứ hai của chủ nghĩa công sản và là một trong những trung tâm trong chính sách Viễn Đông của Mỹ Đến thời George.W.Bush, chủ nghĩa khủng bố, sự “va chạm” giữa các tôn giáo, sự nồi lên của các nhóm vũ trang khiến khu vực này trở thành “mặt trận thứ hai” của cuộc chiến toàn cầu chống khủng bố do Mỹ phát động

Đối với Mỹ, kể từ khi kết thúc Chiến tranh Lạnh, Đông Nam Á không còn là trọng tâm của chính sách đối ngoại Khi chính quyền George.W.Bush quan tâm trở lại Đông Nam Á, các chương trình nghỉ sự chủ yếu tập trung vào

van dé chéng khủng bố Chính sách tiếp cận của Mỹ đối với châu Á tập trung

ở các khu vực: Đông Bắc Á - Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và Bắc Triều

Tiên?" Tuy nhiên, dưới thời chính quyền Obama, những lo ngại mới đối với sức mạnh của Hoa Kỳ đã xuất hiện, trong đó thách thức lớn nhất là sự trỗi dây

> Khu vực Đông Nam Á, wikipedia tiếng Việt

về quân sự của Trung Quốc Các mối quan tâm và ảnh hưởng của Trung Quốc

ngảy cảng gia tăng từ vùng biển Đông qua Ân Độ Dương và tiến vào vinh A Rap, trong dé Déng Nam Ala trung tâm của “chuỗi ngọc trai” mà mỗi “viên

ngọc” là một mối liên hệ đến ảnh hưởng địa - chỉnh trị hay hiện diễn quân sự

của Trung Quốc Đảo Hải Nam, vừa mới nâng cấp các cơ sở quân sự là một

“vién ngọc trai” Việc nâng cấp phi đạo trên đảo Phú Lâm nằm trong vùng quần đảo Hoàng Sa là một “viên ngọc trai” Một cơ sở làm công ten nơ cho tảu thủy tại Chittagong, Bangladesh lả một “viên ngọc trai” Xây dựng một cảng nước sâu tại Sitwe, Myanmar là “một viên ngọc trai” và cũng như thể với việc xây dựng một căn cứ hải quân tại Gwadar, Pakistan*°, Đông Nam Á

là bộ phận của chuỗi đảo thứ nhất vả việc khống chế các tuyến đường biển

của khu vực sẽ giúp lực lượng pháo binh có căn cứ ở ven biển, không quân và

hải quân của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) có thể đầy lùi

một cuộc dàn quân nhanh của các lực lượng Mỹ ở Thái Bình Dương trong trường hợp xảy ra xung đột Yêu sách đường gãy khúc chín đoạn mà Trung Quốc tuyên bố, chiếm giữ 80% diện tích biển Đông thực tế là chiến lược

nhằm đẩy hải quân Hoa Kỳ ra khỏi vùng biển mà Trung Quốc coi là có quyền

lợi cốt lõi như biển Đông

Với chiến lược “tái cân bing”, chính sách châu Á của chính quyền Obama bao gồm ít nhất hai lĩnh vực: một là điều chỉnh lực lượng toàn cầu,

thu hẹp lực lượng quân đội (Mỹ) tại châu Âu và chuyển sang châu A; hai la

phân bổ sức mạnh tại châu Á để cân bằng lực lượng trong khu vực” Một

phan do hạn chế của các căn cứ tại Nhật Bản và Hàn Quốc, Mỹ cần thiết lập

quan hệ quốc phòng mở rộng với các đối tác châu Á khác ngoài các đồng

` CHristopher J Pehrson (2006), String of Pearls: Meeting the challenge of China's rising Power Across the Asian littoral, July, 2006

hitp:/www.strategicstudiesinsttute army milipdffiles/pub721_pdf

¥ Double Intensions of Obama's Pacific Rebalance, Chinausfocus.com, December 12, 2013

hitp:/;www.chinausfocus.com/foreign-policy/double-intentions-of-obamas-asia-pacific-rebalance!

20

minh truyền thống? Điều này đã dẫn các nhà hoạch định chính sách của Mỹ

tìm kiểm mô hình chỉnh sách liên kết trong đó các mối quan tâm mới được

thướng về Dông Nam Á, Nam Ả, Ân Dộ Dương và Thái Bình Dương”*, Trọng

tâm của nỗ lực này được thực hiện ở Đông Nam Á vi sự cần thiết trong kha

năng tiếp cận linh hoạt đổi với các tuyên đường biển chién lược di qua khu

vực cũng như nhằm mục liêu hoàn thiện các căn cứ quân sự cố định ở Đông

ắc Á*“ Duy trì sự hiện diện quân sự tại khu vực nảy, các lực lượng của Hoa

Kỳ có thể đi chuyến nhanh chóng về phía Bắc để hỗ trợ việc triển khai tại các

căn cử của Nhật Bản và Hàn Quốc hoặc về phía Tây dễ hỗ trợ dự phòng cho khu vực Ấn Độ [Dương”"

Là quốc gia duy trì lợi ích tại nhiều khu vực, sự trỗi đậy mạnh mẽ oủa

'Irung Quốc đã báo hiệu những quan ngại mới đối với sức mạnh của Hoa kỳ

ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương Vĩ

chỉnh quyền Obama tăng cường can dự đối với Đông Nam Á là diễm mới của chiến lược “tái cân bằng” dồng

thời phân ánh tim quan trong ngày càng gia tăng của khu vực Dông Nam Á

Đời các yếu tố địa chính trị, Đông Nam A dang chứng kiến những dao đông

vả thay đổi Các thách thức an ninh nay sinh là nguyên nhân khu vực Đông

am Á có những liên đới với các phần còn lại của châu lục Đối với Mỹ, việc

chủ ý nhiễu hơn tới khu vực Đông Nam Á là cần thiết Theo như phân tích của Hrnest Bower, “một chiến lược châu A toàn diện và khôn ngoan không

® Richard Weitz, Grading the US Rebalance, The Diplomat, June 25, 2012

‘http /Ahediptomal com’201 2/06¢how-succcasful-is-the-rebalance/

9 Roberi.G.Suller (with co-ordinators), Balancing acis: The US Rebalance and Asia Pacific Stability, Sigur Center for Asian Studies, Augnst 2013

thể thiểu một chiến lược lâu dài, nghiêm túc và én định tại khu vực Đông Nam Á”%

1.1.22.Yêu tô Trung Quốc

Sự lớn mạnh của Trung Quốc đã không chỉ làm nên “sự trỗi dậy của phương Đồng” mà còn định hình nên những tháy dỗi trong tương quan lực

lượng tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương Xét trên góc độ kinh tế, Trung

Qué

và xây dựng ở nước ngoài liên quan đến năng lượng tiếp tục tăng lên Bắc

đã vươn cánh tay nổi dài đến hầu khắp các châu lục Sự can dự, đầu tư

Kinh đã xây dựng hoặc đẫu tư vào các dự án năng lượng ở hơn 50 nước, trải

pẦn như khắp mọi lục dịa”

Với những thành tích vượt trội trong phát triển kinh tế, Trung Quốc đã

tăng cường hiển đại hỏa lực lượng quân sự và không ngừng gia tăng ngân

sách quốc phòng Ngày 4/3/2012, Bắc Kinh thông báo tăng 11,2% ngân sách

quân sự hảng năm lên khoảng 106 tỷ USD Con số này, thơo ước tỉnh của Bộ

Quốc phòng Mỹ không bao pằm một số khoản chỉ phi lớn như việc mua sắm

ở nước ngoài, và nếu có tổng chỉ phi có liên quan đến quân sự của Trung

Quốc năm 2011 là từ 120 tỷ USD dến 180 tý USD*$ Trong vòng hai thập kỷ,

Trang Quốc đã dều đặn biến một quân đội dược trang bị nghèo nản, dược tập

trung vào lục quân trở thành một lực lượng hiện đại, có khả năng thực hiện

các sử mệnh đa dạng vượt ra ngoài bờ biển Trung Quốc Bất chấp những

khoảng cách tiếp tục trong một số lĩnh vực chủ chốt, số lượng lớn vũ khí cũ

kỹ và thiếu kinh nghiệm tác chiến, PLA đang đều đặn rút ngắn khoảng cách

về công nghệ với các lực lượng vũ trang hiện đại Năm 2010, Irung Quốc đã

mest Z Bower, China's activities in Southeast Asia and Implications for U.S Interests, Ibid

noe in Trp on 201,808 ode stay hg OTT, S10, EVN 8

* Bộ Quốc phòng Mỹ (2012): Báo cáo hàng năm trước Quốc hội vẻ phát triển quan su va an ninh của Công hòa nhân dân Trung Hoa 2012, Tải liệu tham khảo đặc biệt chuyên để 10-11, TTXVN

22

có những tiền bộ hướng tới việc triển khai một tên lửa đạn đạo chồng hạm tác

chiến, tiếp tục tiến hành chương trình tàu sân bay và hoàn thành nguyên mẫu

máy bay tàng hình đầu tiên” PLA cũng đã giảm bớt sự phụ thuộc vào việc

mua sắm vũ khí nước ngoài khi các cơ sở công nghiệp quốc phòng và nghiên

cứu của Trung Quốc phát triển Mới đây nhat, tap chi Jane’s cho biét vé tinh

Mỹ đã chụp hình nhà máy đóng tàu ở Trường Hưng, Trung Quốc va phát hiện giữa các tàu dân sự có một đối tượng đặc biệt là một phần chiếc tàu sân bay mới do nước này tự đóng!°

Đối với Mỹ, sự trỗi dậy về quân sự của Trung Quốc đã tạo ra quan ngại cuộc canh tân lực lượng quân đội (Trung Quốc) sẽ phục vụ một tham vọng lớn trong cuộc cạnh tranh quyền lực Nam 2013, dai dién cho thé hệ lãnh đạo

mới, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã kêu gọi việc thực hiện “Gide

mông Trung Quốc” So với chủ trương cũ “giấu mình chờ thời” và “trỗi dậy

hòa bình”, việc thực hiện “giác mộng Trung Quốc", có nghĩa Trung Quốc sẽ

không tiếp tục trò chơi quan hệ quốc tế kiểu Mỹ Trong lịch sử, Trung Quốc

đã nói bóng gió về một số sự kiên hoặc điều kiện có thể khiến cho nước này phải sử dụng lực lượng quân sự trong việc theo đuổi chính sách chủ quyền

của mỉnh (như chính sách đối với Đài Loan và biển Đông) Việc Trung

Quốc theo đuôi nhiều hệ thống chiến tranh trên không, trên biển, ngầm dưới

biển, trong không gian và chồng hoạt động không gian như hiện nay đã bộ lộ

tham vọng cải cách năng lực của giới quân sự Trung Quốc Thực tế nay gia

tăng lo ngại của Mỹ trước khả năng Trung Quốc mở rộng phạm vi hoạt động tác chiến ở các vùng biển như Hoa Đông vả biển Đông nhằm đẩy lùi sự hiện

diện quân sự Mỹ và loại trừ khả năng ran đe của lực lượng quân đội Mỹ đối

Với quân đội Trung Quốc

Trước một Trung Quốc quyết đoán mới, chính quyền Obama đã có

những điều chỉnh chính sách đối với các địa bàn thân cận của Trung Quốc,

trong đó có khu vực Đông Nam Á Nếu như một điểm mới trong cuộc cạnh

tranh ảnh hưởng là sự xâm nhập không hề e dẻ vào các địa bàn “sân sau” của

nhau, thì cũng có thể nói Đông Nam Á là một khu vực như vậy" Đông Nam

Á là khu vực có ý nghĩa đặc biệt đối với chiến lược năng lượng của Trung

Quốc bao gồm các tuyến đường vận chuyển sinh tử đến nước này từ Trung

Đông, Châu Phi và My Latin’ An ninh năng lượng của Trung Quốc được

biết đến dễ tổn thương vì sự phụ thuộc vào một tuyến đường cụ thể như eo biển Malacca Ngoài ra, những căng thẳng trong khu vực, liên quan tới các tranh chấp lãnh thổ, tài nguyên và năng lượng báo hiệu những dấu hiệu sự trỗi

đây của Trung Quốc không còn “lành tính” và “hòa bình” như đã từng tuyên

bố Vì lẽ đó, Đông Nam Á có thể chứng minh là một trong những nơi thử

nghiệm quan trọng cho lựa chọn thứ ba của Mỹ trong đối phó với sức mạnh

đang lên của Trung Quốc, đó là một mặt tìm cách tích hợp Trung Quốc vào hệ thống quốc tế, mặt khác tìm cách kiềm chế quốc gia nảy nhằm sẵn sàng trước

bắt kỳ thách thức nào!

Chiến lược hiện đại hóa quân đôi của Trung Quốc đã tạo ra những thay đổi trong tương quan lực lượng quân sự, từng bước khắc phục những hạn chế

và thu hẹp khoảng cách của lực lượng quân sự Trung Quốc so với Mỹ và các

đồng minh Các nhà quân sự Trung Quốc ý thức Mỹ là mối đe dọa đối với hòa

** Đỗ Sơn Hải, Giữa cuộc cờ nước lớn, Báo Nên đâu, số 21/6/2013, tr.29-30

** Xuegang Zhang(2008) “China's Energy Corrisdors in Southeast Asia”, Jametown pat,

hitp://frankhaugwitz convdoks/security/2008 01 China Energy Corridors Southeastasia Jamestown pdf

RAND (2013), “The Role of Southeast Asia in U.S Strategy Toward China”, RAND Coporation, August 16,2013

http:/Avww.rand org/pubs/monograph_reports/MR1170.html

24

bình và sự trỗi dậy của Trung Quốc, vì vậy, Trung Quốc đã thực hiện xây

dựng một lực lượng quân đội mạnh** Với thực lực kinh tế mạnh, mục tiêu

chiến lược của Trung Quốc hiện nay là chuyền hóa các "túi tiên” thành “túi

đạn” nhằm đối phó với Mỹ*° Tuy nhiên, từ mục tiêu phòng thủ “không để bị

Mỹ đánh”, Trung Quốc đã mở rộng sự xâm lắn đối với các lợi ích của Mỹ tại

khu vực châu Á-Thái Bình Dương Vì vây, chính quyền Obama đã đây mạnh các điều chỉnh trong việc đổi phó với Trung Quốc Khi Washington bàn về cac lwa chon Can du (Engagement) hoac Ngan chan (Containment) Trung Quốc, một chính sách tiếp cận hỗn hợp đã hình thanh “Congagement”, phản ánh mối quan hệ vừa mang tính đối xứng vừa mang tính phụ thuộc giữa hai nước Việc Mỹ quay trở lại châu Á-Thái Bình Dương đã làm nỗi bật khía

cạnh “kiềm chế” trong chiến lược tổng thể “can dựtngăn chặn” Trung Quốc

của Mỹ" Trước đây tư tưởng chỉ trích việc Mỹ xa rời khu vue Dong Nam A

là khá nhiều, song đến nay sự trỗi dậy của Trung Quốc đã trở thành cơ sở để chính quyền mới điều chỉnh sư mắt cân bằng trong chiến lược ở châu Á-Thái Bình Dương

1.3 Vai tro cha ASEAN

Với lịch sử hình thành và phát triển thông qua đối thoại chính trị và xây dựng lòng tin, sự ra đời của ASEAN đã hạn chế căng thẳng và đối đầu bạo lực

từ khi tổ chức này được thành lập hơn ba thập niên trước** Từ một liên minh

biểu thị tỉnh thần đoàn kết của các quốc gia thành viên, ASEAN đã xây dựng

mô hình hợp tác tiêu biểu, bao gồm những liên kết nội khối và những liên kết

uyén Thị Thanh Thủy (2013), *Chinh quyền Obama đối với Trung Quốc trong lĩnh vục an ninh-quan

sự", Tạp chỉ Ajgliềw cửa quốc tế, số 1 (93), 3/2013, tr.114

*% Lưu Mình Phúc (2009), Giấc mơ Trung Quốc Nxb Thời đại, Hà Nội, tr.515-526

7 "Quasi- Cold War between China and the US: Characteristics, Causes China, Chinarkaly Forum, May 7,2013

hitp://blog.chinadaily.com.cn/blog-1057682-9645.html

+ Overview of Association of Southeast Asian Nation, Geograpiy Intern, October 3.2008

htp/ee about.conn/od/politiealze /a/asean htm,

25

mở rộng giữa ASEAN và các đối tác ngoài khu vue ASEAN đã trở thành chủ

thể chính trị trung tâm tại khu vực, đóng vai trò trung tâm trong nhiều sân

chơi quốc tế như: Diễn đàn kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Diễn

đàn khu vực ASEAN (ARE), và cũng là trục chính trong những mối quan hệ

tay đôi, tay ba và đa bên với các cường quốc của thế gidi (ASEAN+1,

ASEAN+3; ASEAN+6) Trong bối cảnh kiến trúc an ninh khu vực xuất hiện

ngày càng nhiều những “kiến trúc sư" mới, công đồng các quốc gia Đông Nam Á nỗ lực không ngừng để nâng cao sức mạnh thể chế và chính trị của mình ASEAN để ra mục tiêu xây dựng Công đồng kinh tế ASEAN vào năm

2015 cũng như bày tỏ tham vọng tiến tới Hiệp định thương mại tự do Đông Á (ASEAN+3) hay đối tác kinh tế toàn diện Đông Á (ASEAN+6) sau hàng loạt

những FTA mà ASEAN đã ký kết với 6 đối tác là Trung Quốc, Hàn Quốc,

Nhật Bản, Australia, New Zealand va An D6” Hiến chương ASEAN, nền tảng pháp lý giúp ASEAN thích ứng với những cơ hội mới và đối phó với những thách thức trong bối cảnh hôi nhập vả toàn cầu hóa có hiệu lực từ ngày

15 tháng 12 năm 2008, đánh dấu bước trưởng thành quan trọng của

ASEANP

Bên cạnh những thành tựu đạt được, ASEAN còn ton tại nhiều hạn chế

“Thành tích hợp tác rõ nét nhất cla ASEAN là xây dựng và phát triển quan hệ

hợp tác với Trung Quốc Năm 1998, sách Trắng Quốc phòng Trung Quốc

công bố “khái niệm an ninh mới” (New security concept) đề cập đến 5 nguyên

tắc chung sống hòa bình và cân bằng an ninh kinh té Trung Quéc*! Trung

“ Chairment’s Statement of the First East Asia Summit Kuala Lumpur, Website ASEAN, December 14,2005 http:/;www.asean org/news/iten/chairman-s-statement-of-the-first-cast-asia-summit-kuala-humpur-14~

december-2005-2

°° ASEAN Charter comes into force, The Jakarta Post, December 15, 2008

http /swww thejakartap ost.conv/news/2008/12/1 S/asean-charter-comes-force html

51 Bejing (1998), White Paper: China’s national defense, information Office of the State Coucil of the

People's Republic of China, July 1998

htp://www.china,org.cn/e-white/S index.htm

26

Quốc đã đấy mạnh hợp lác với ASHAN từ rất sớm với mục tiêu thay thế ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực Irung Quốc và ASHAN đã ký kết AC năm 2003

Nam 2010 là năm điễn ra sự “bủng nỗ

Xhi khu vực mậu dịch tự do song phương Trung Quốc - ASEBAN chính thức đi

của quan hệ Trung Quéc - ASEAN

vào hoạt động Với lượng dân phục vụ là 1,9 tỷ người (trong đó Irung Quốc

là 1,3 tý), CAETA là khu vue mau dich ur đo lớn nhất thế giới xét về điện tích

và dân số, dứng thứ ba về tổng thu nhập quốc dân, sau khu vực mậu địch tự

đo Bắc Mỹ và khu vực mậu dịch tự do châu Âu Tuy nhiên, bên cạnh những

thành tựu kinh tế, ảnh hưởng chính trị của Trung Quốc đối voi ASEAN rat lớn Bắc Kinh đã nhiều lần thao túng chỉnh sách của các thành viên ASEAN

để phục vụ các ÿ đồ của minh Trung Quấc đã hậu thuẫn chính trị cho chính

quyền quân sự Myanmar Bất chấp sự phản dối mãnh mẽ của người dân, chính phủ thân Irung Hoa đã chấp thuận đề nghị của Hắc Kinh xây dựng hệ

thống đường ống đẫn dầu đài 1.094 km, nếi từ tỉnh Côn Minh (Trung Quốc),

qua cảng Kyaukpyu ra ngoài khơi Myanmar"? Năm 2012, khi Campuchia giữ

chức Chủ tịch luân phiên ASEHAN, quan hệ gần gũi giữa Bắc Kinh va

Phnompenh, là nguyên nhân ASHAN không ra được Tuyên bố chung sau hơn

40 năm thành lập Trung Quốc cũng gây sức ép đối với ASHAN trong tim kiếm biện pháp giải quyết căng thẳng ở biển Đông Một mặt từ chối đàm phán

đa phương và sự can thiệp của quốo tố, mặt khác Trung Quốc di theo quan

điểm: “tranh chấp trên biến Dông là tranh chấp giữa rung Quốc và các quốc

gia láng giểng, trong đỏ một sẽ là thành viên của ASEAN, khong phải là tranh

chấp giữa Trung Quốc và khối ASEAN”®, do dỏ Bắc Kinh đề xuất cơ chế

sơng phương và không có thiện chí hợp tác voi ASEAN trong việc giải quyết

các tranh chấp

*°'Phe Chim Myanrner sỉ! and naưal gan pipelines, Ä7gua, Jan 21,2013

Aittp: (news xiahuanet.com/Tnglish/china/2013-01/21/c 132116981 btm

*3 Phát biểu của Bộ trưởng Trung Quốc Duøng Khiết Trì

27

Với chiến lược “xoay trục”, vai trò của ASEAN được đề cao trong

chính sách đối ngoại của Mỹ Việc chính quyền Obama day mạnh can dự đối

với ASEAN dựa trên nền tảng ASEAN là đối tác kinh tế và đối tác chỉnh trị

quan trọng với 2/5 đồng minh châu Á của Mỹ là thành viên ASEAN Ngoài

ra, ASEAN là thị trường tiềm năng cho hàng hóa và dịch vụ của Mỹ; Mỹ là

thi trường lớn nhất của ASEAN và ASEAN là thị trường lớn thứ tư của Mỹ

sau NAFTA, EU và Nhật Bản Bên cạnh những thể mạnh, hạn chế của

ASEAN cũng là nguyên nhân Mỹ đây mạnh chính sách can dự châu Á Việc Trung Quốc lợi dụng quan hệ gần gũi với ASEAN đã đe doa ảnh hưởng của

Mỹ ở Đông Nam Á Trong bối cảnh quan hệ Trung Quốc - ASEAN xuất hiện những căng thẳng, một trong những mục tiêu hàng đầu của chiến lược “tái

cân bằng” là tăng cường quan hệ hợp tác Mỹ - ASEAN ASEAN là nơi các

cường quốc quan trọng nhất ở châu Á-Thái Bình Dương gặp nhau và cạnh tranh, Mỹ không thể rút lui hay đánh giá quá thấp những lợi ích căn bản ở khu

vực quan trọng này"! Sự lớn mạnh của ASEAN dư báo khả năng chuyển hóa

dần từ một Hiệp hội lỏng lẻo sang một cơ chế gắn kết, có mức độ ràng buộc

pháp lý cao hơn, tiếp tục là một mô hình hợp tác khu vực mở đóng vai trò

quan trong ở châu A-Thai Bình Dương**

1.2 Cơ sở chủ quan: Những thay đổi của nước Mỹ từ sau

sự kiện 11/9 và quan điểm đối ngoại của Tổng thống Obama

1.2.1 Tác động của cuộc khủng hoảng tài chính

Bảy năm sau sự kiện 11/9/2001, vết thương chính trị chưa lành da,

nước Mỹ tiếp tục phải đổi mặt với cuộc Đại suy thoái lớn chưa từng có

** EmestZ.Bower (2010), tldd

'* Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á, Công thông tin điện từ Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam, 28 tháng 11 năm 2013

http://www chinhphu vn/portal/page/p ortal/chinhphu/NuocCHXHCN VietNanv/ChiTietVeT oChucQuocTe?di plomacyOrgld=124

28

Khủng hoảng tài chính đã khiến Mỹ rơi vào bế tắc trong việc giải quyết các

van dé: vách đá tài chính, thất nghiệp, nợ công và an sinh xã hội Tỷ lệ nợ

công năm 2008 lên tới trên 13.000 ty USD (gần bằng 90% GDP của cả nước

Mỹ)'° Cuộc khủng hoảng đã làm giảm tốc độ phát triển cũng như vị thế chính

trị và niềm tin của dư luận đối với sức mạnh Mỹ Năm 2008, Trung tâm

nghiên cứu Pew công bố kết quả điều tra về quan điểm của công chúng Mỹ đối với ảnh hưởng của các nước lớn trên toàn cầu, 41% người Mỹ được hỏi cho rằng Mỹ chiêm địa vị chủ đạo trong nền kinh tế thế giới, ở thời điểm đó chỉ có 30% người coi Trung Quốc là lực lượng chủ đạo Con số này đến năm

2011, gần một nửa (47%) người Mỹ được hỏi cho rằng Trung Quốc trong khi chỉ có 31% cho rằng Mỹ là lực lượng chủ đạo Môt cuộc điều tra của Gallup

cũng đã phản ánh xu thế như vậy Trong năm 2012, 53% dân chúng Mỹ được

hỏi cho rằng Trung Quốc đang phát huy vai trò lãnh đạo trong các công việc kinh tế thế giới, chỉ có 33% người Mỹ cho rằng Mỹ phát huy vai trò lãnh đạo

trong các công việc kinh tế thế giới và 7% cho rằng là Nhật Bản“

Trong khi Mỹ là tâm điểm của cuộc khủng hoảng thì khu vực châu A- Thái Bình Dương chứng tỏ khả năng phục hồi nhanh chóng Mức tăng trưởng chung của khu vực này dự báo vượt tốc đô tăng trưởng của nền kinh tế thế giới nhờ nhu cầu nội địa và thương mại nội khối tăng giúp bù đắp sự suy giảm

xuất khẩu sang các nền kinh tế phát triển"* Riêng khu vực châu Á chiếm khoảng 1⁄4 GDP toàn cầu và dự kiến sẽ tăng lên 30% vào năm 2015, chiếm

50% tất cả các tăng trưởng toàn cầu bên ngoài nước Mỹ trong năm 2017

*#'“Trần nợ công và nguy cơ nước Mỹ vỡ ng”, Nidn dén dién tir, ngay 02 tháng 8 năm 2013

http://esis.org/files/attachment: 1 Donilon Statesmens Forum TS.pdf

5 Speech Thomas Donilon (2012), dd

29

Trong ngắn hạn, thương mại Mỹ - châu Á sẽ giúp phục hồi nền kinh tế Mỹ,

trong đó việc day mạnh đầu tư sang châu Á sẽ giữ vai trỏ quan trọng trong kế

hoạch phát triển kinh tế dài hạn của nước này Khoảng 2.4 triệu người Mỹ đã

có công ăn việc làm nhờ sự hỗ trợ xuất khẩu sang châu Á và con số nảy tiếp

tục gia tăng Là bộ phân năng động và phát triển ồn định của châu Á, Đông

Nam Ả đang trở thành một thị trường tiềm năng đối với Mỹ Tăng trưởng năm 2013 của ASEAN đạt mức 5% và dự báo tiếp tục tăng 5.4%, 5.5% trong

hai năm 2014 và 201559 Sự tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi đã thúc

day sự chú ý của Mỹ đối với khu vực Đông Nam Á Chính quyền Obama đã quyết định gia nhập TPP và khuyến khích mở rộng số lượng thành viên ASEAN tham gia hiệp định Ngoài Singapore và Brunei là hai trong số bốn thành viên sáng lập, Việt Nam vả Malaysia đang trong quá trình đàm phán để trở thành thành viên của TPP

Bởi tác động của cuộc khủng hoảng tài chính, Mỹ có xu hướng tăng

cường hợp tác kinh tế đối với châu Á Năm 2012, sản lượng xuất khẩu của

Hoa Kỳ sang châu A-Thai Bình Dương đã tăng thêm 320 tỷ USD sau khi tăng

8% năm 20085! Trong khi Mỹ quyết định duy trì sự hiện diện lâu dài ở châu

A, thie day quan hệ kinh tế hai chiều là một nội dung của chiến lược “tái cân bằng” nhằm đối phó với ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc Kinh

tế Mỹ sẽ không được thúc đây bởi sự tăng trưởng nồi bật của kinh tế và sức

mạnh quân sự Trung Quốc®? Vì lẽ đó, đây mạnh hợp tác kinh tế khu vực châu

Á không những giúp Mỹ khắc phục các hậu quả trước mắt của cuộc khủng

hoảng tài chỉnh mà còn nhằm kiềm chế Trung Quốc Tỉnh đến thời điểm hiện

ICAEW (2013), “Economic Insight: Southeast Asia", Quarterly Briefing, 2/2013

Robert G.Shutter (2013),Balancing Acts: The U.S Rebalance and Asia-Pacific Stablility, Sigur Center for Asian Studies, The George Washington University, August

hitp:/Wwww2.gwu.edu/~sigur/assets/docs/BalancingActs Compiled! pdf

Richard Weitz (2012),Pivot out, Rebalance in, The Diplomat, May 03,2012

hitp:/hediplomat conv2012/05/pivot-out-rebalance-in/

30

tại, Trung Quắc chưa gia nhập TPP Về cơ bản, TPP sẽ trở thành tiêu điểm

cạnh tranh giữa các mô hình do Trung Quốc và ASHAN làm đại diện

(GAFTA; RCEP) với mô hình khác do Mỹ đứng đầu"? Một số quốc gia Dông

Nam A số đóng vai trò nỗi bật trong việo xây dựng quan hệ kinh tế chiến lược

xuyên Thái Bình Dương Dây 1a một trong những cơ sở để chính quyển

Obama thúc đây chính sách can dự Đông Nam Á

1.2.2 Can thiệp quan su nuwdéc ngodi

Chỉ phí cho hai cuộc chiến tranh tại Traq và Afaanistan được coi là một

trong những gánh nặng lớn nhất cho nền kinh tế Mỹ trong hơn một thập kỷ

qua Mặc đủ, Mỹ tìm mọi cách biên minh cho ý nghĩa của hai cuộc chiến nảy

bằng những lời ca tụng về chiến thắng của mình trong cuộc chiến khủng bố

toàn cầu, cũng như sứ mệnh lịch sử của quấc gia về một giải pháp hòa bình

cho Trung Đông bằng việc dựa các quốc gia “cứng dầu” trở lại dúng quỹ dạo

'Tuy nhiên, Mỹ đã thành công trong việc ỗn định lraq, nhưng rất ít Mỹ cũng

không có khả năng đưa ra giải pháp cho Trung Đông, lái tạo môi trường bên

ngoài bằng vũ lực" Đi lại chỉ phí của các cuộc chiến tranh lraq và

Afganistan khiến ngân sách thâm hụt nặng nễ và tạo ra một làn sóng nợ nần

chưa từng thấy trong các hộ gia đình Trong năm tải khóa năm 2008, bội chỉ

ngân sách của Mỹ là 459 tỷ LL§D nhưng đến năm 2011 đã tăng lên 1340 tỷ

8D, chiếm 8,9% GDP của năm đó"

Suy thoái kinh tế và những kết quả không như mong đợi trong việc mở

rộng cáo sứ mệnh được giao phó cho quân đội Mỹ tại một số chiến trường

'# Báo cáo Đánh gid “Tinh hinh an ninh fang giéng 2010 và đối sách của Trung Quốc”, TTXVN, Số (MS, Thức

bảy ngày 19/2/2011

** Bình luận của lacques Sapir, giám đốc nghiên cứu thuộc Trường nghiên cứu cao cấp khoa học xã hội Pans trên tạp chỉ Teuae Aiữique, Tài liệu tham khảo chuyên để tháng 3/2012, TTXVN

#5 Phản tích sự điều chỉnh chiên lược quản sự của Mỹ, Tạp chí Hòa bình và phát triển, Trung Quốc số 5/2012,

"Tài liệu tham khảo chuyên để tháng 5/2013, TTX"

31