Luận văn bước Đầu Ứng dụng mô hình quản lý sức chứa lac limits of acceptablechange giới hạn của những thay Đổi có thể chấp nhận Được trong phát triển du lịch tại vqg cúc phương ninh bình

PHAM MAI ANH BƯỚC ĐẦU ỨNG DỤNG MÔ IIÏNII QUẢN LÝ SỨC CIIỨA LAC {LIMITS OF ACCEPTABLECHANGE -GIỚI HẠN CỦA NHỮNG THAY DOI CO TIE CIIAP NIIAN ĐƯỢC TRONG PIIÁT TRIỄN DU 1ỊCH TẠI VỌG CÚC

DAI IIOC QUOC GIA ITA NOI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỌI VÀ NHÂN VĂN

_—

PHAM MAI ANH

BƯỚC ĐẦU ỨNG DỤNG MÔ IIÏNII QUẢN LÝ SỨC CIIỨA LAC

{LIMITS OF ACCEPTABLECHANGE -GIỚI HẠN CỦA NHỮNG

THAY DOI CO TIE CIIAP NIIAN ĐƯỢC) TRONG PIIÁT TRIỄN

DU 1ỊCH TẠI VỌG CÚC PHƯƠNG — NINH BÌNH

LUẬN VAN THAC SY DU LICH

TIà Nội — 2014

DAI IIOC QUOC GIA ITA NOI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỌI VÀ NHÂN VĂN

——oo

PILAM MAI ANII

BUGC DAU UNG DUNG MO HINH QUAN LY SUC CHUA LAC

(LIMITS OF ACCEPTABLECHANGE -GIOI HAN CUA NHUNG-

THAY DOI CO THE CHAP NHAN DUOC) TRONG PHAT TRIEN

DU LICH TAL VQG CÚC PHƯƠNG — NINH BÌNH

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VAN THAC SY DU LICH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KIIOA IỌC

PGS.T'S NGUYÊN 'THỊ SƠN

Hà Nội — 2014

MUC LUC

PHẢN MỎ ĐẦU ———————- —

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỂ LÝ LUẬN VÀ 'THỰC TIẾN VE SUC CHUA DU

LỊCII— —— —-— ————————————— — Drror! Bookmark not defined

1.1 Miột số vẫn dễ lý luận về sức chứa du lịchErrer! Bookmark not defined

1.1.1 Khải niệm sức chủa dụ lịch —— Error! Bookmark not defined

1.1.2 Một số công Điức tính sức chứa du lịchkrrorl Hookmark not defined

1.2 Phương pháp quản lý du lịch thông qua mô hình quản lý sức chúa du lịchError!

Bookmark not defined

1.2.1 Khải niém phuong phap mé hinh da lich sire chiza du lichError! Bookmark not

defined

1.2.2 Mé hinh quan ly size chiva du lich LACErvor! Bookmark noi defined

1.3 Hoạt động du lịch tại Vườn quốc gia và vấn đề quản lý sức chứa du lịch tại Vườn

Quấc Gia-

1.3.1 Khải niệm Vườn Quốc Gia

=——— Error! Bookmark not defined

Error! Bookmark not defined

1.3.2 Khaanh vùng sử dụng du lịch đối với Lườn quốc giaktrror! Bookmark not

defined

1.3.3 Tác động của du lịch túi Vườn Quốc GiaRiror! Bookmark not deñneä

1.4 Kinh nghiệm ấp dụng mô hình quản lÿ sức chứa du lịch LAC tại Hoa Kỳ

Trror! Bookmark not defined

CIIUONG 2: CAC DIEU KIEN ANITITGGNG TOL QUAN LY SUC CIIU'A DU LICH

vA BUOC DAU UNG DUNG MO HINH QUAN LY SUC CHUA DU LICH LAC TAL

VUON QUOC GIA CUC PIIVONG -

2.1 Các điều kiện và hiện trạng du lịch ứ Vườn quốc gia Cúc Phương ảnh hướng

— Trrorl Bookmark not defñned

đến quản lý sức chứa du lịch.-—-— Error! Bookmark not defined

3.1.1 Khải quát về Lườn quốc gia Cúc Phương òror! Bookmark not defined

2.1.2 Tài nguyên tự nhiên và tải nguyên nhân vãnError! Bookmark noi defined

3.1.3 Các diều kiện giao thông, cơ sở vật chất kỹ thuật và nguẫn nhân lực phạc vu de

lich -— -—-— -— -— - Error! Bookmark not defined

2.1.4 Hiện trạng hoạt động âu lich tai Veen quốc gia Cúc PhươngError! Bookmark

not defined

2.2 Bước đầu ứng dụng mô hình quản lý sức chứa du lịch LAC tại Vườn quốc gia

Cúc Phương Brerl Bookmark not dclined

2.2.1 Xée dinh mau thudn cén gidi quyét- Error! Bookmark not defined

2.2.2 Khoanh vùng để úp dụng và xây đựng một số tiêu chí đánh giá điều hiện dụ lịch

- Evror! Bookmark not defined

2.2.3 Xây dựng bằng hỏi diều tra ÿ kiển du khách về hiện trạng đu lịch tại tuyên

thăm quan cây Chò ngàn nằm ~— Error! Bookmark not defined

2.2.4 Phân tích ý kiển du khách về hiện trạng du lịch tại tuyến thăm quan cấp Chờ

Error! Bookmark not defined

CIIƯƠNG 3: ĐỊNII HƯỚNG ỨNG DỤNG MÔ IHTIÌNII LAC VA MOT SO KIEN NGIIL

CHO VLEC QUAN LY 8UC CHUA DU LICH TAL VUON QUOC GIA CÚC

PIUONG ——-—-—-_ — —— Irorl Bookmark noi defined

3.1 Định hướng ứng dụng mũ hình LAC ch việc quản lý sức chứa du lịch tại Vườn

quốc gia Cúc Phương.—-— -—-— —— Error! Bookmark not defined

3.2 Métsé kién nghj, ——-—— _- - Error! Bookmark not defined

KET LUAN ——-—-— - — Hnrorl Boakmark not defined

NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

DLST: Du lich sinh thái

TIDV: lIướng dẫn viên

LẠC Limits of acecptable change

Giới hạn của những thay đỗi có thể chấp nhận được

va: Vườn quốc gia

DANH MUC CAC BANG BLEU

Bang 2.1 | Đa đạng sinh học ở một số VQG khu vực lân cận 50

vực VQG Cúc Phương năm 2010

Bang 2.3 | Số lượng phòng nghỉ tại khu vực VQG Cúc Phương, 58

Bảng 24 | Số lượng khách thăm quan VQG Cúc Phương từ 60

năm 2008 đến nim 2014**

Bang 2.6 | Ý kiến của du khách về các hạng mục cần cấi thiện 81

DÁNH MỤC CÁC HÌNH

Tlinh 1.1 Biểu đề mãi liên hệ giữa mức độ sử dụng và tác động 16

môi trường, Hinh 1.2 9 bước thực hiện của LAC 24

Hình 1.3 Mô hình các vàng sử đụng du lịch cho một VQGŒ 35

Hình 21 Tỉ lệ khách thăm quan trung bình các tháng từ năm 65

2008 đôn năm 2013

Ilinh 2.2 Cơ cau doanh thu của Trung tâm DLST VQG Cúc 66

Phương từ năm 2008 đến năm 2014**%

PHAN MO DAU

1 Lý do chọn để tai

Ngày nay, di củng với sự phát triển của kinh tế văn hỏa xã hội, ngành kinh doanh du

lịch lữ hành được mở rộng và đạt được những kết quả ấn tượng Dường như, cuộc sống cảng

phát triển thì sự quan tâm của từng cá nhân và công đẳng dành cho du lịch cảng được dé cao

và trở thành một nhu cầu thường xuyên hơn Tuy nhiên sự phát triển của du lịch cũng di cùng với những tác động đa chiều không thể phủ nhận, từ đó dẫn đến việc cần phải đề xuất

ra những cách thức quản lý, điều phối hiệu quả nhằm hạn chế tác động tiêu cực và hướng tới

mục tiêu phát triển du lich bền vững Việc quản lý sức chứa du lịch có ý nghĩa quan trọng

trong cuộe nảy Du lịch là ngành mang định hướng tải nguyên rõ rột, khai thác các ưu thế cúa

tải nguyên để đưa vào sản phẩm của mình Bản thân các loại tài nguyên nảy thi lại mang những giới hạn tự nhiên và tính nhạy câm nên ảnh hưởng khả nhiễu tới mức độ khai thác du

lịch Nếu như việc khai thác du lịch vượt quá những giới hạn tự nhiên đó thì sẽ gây ra những

ảnh hưởng đôi khi là không thể khắc phục được

Trong nhiều nghiên cứu đã lửng được thực hiện, việc xác định sức chữa thường là việc

tỉm ra một con số xác định đuy nhất - dựa trên những tỉnh toán vật lý - dễ tạo ra một giới hạn

trong đón tiếp khách du lịch Việc tính toản xác định ra cơn số này dựa trên những giả

thuyết, những số liệu gỗ định và iL nhiều thiếu mật sự thích ứng lĩnh hoạt với sự thay dối liên tục của điều kiện mỗi trường — xã hội cũng như hệ thẳng tải nguyên du lịch Hơn nữa, những tính toán này chủ yếu xuất phát từ nhu cầu của nhà quản lý, mà không xét trên nhu cầu và dánh giá của du khách cũng như những yếu tố đặc biệt của tài nguyên tự nhiên, môi trưởng,

xã hội Vi thể đặt ra yêu cầu có một phương thức linh hoạt hơn, hữu hiệu hơn trong việc

quản lý sửc chứa tại điểm du lịch Thay vì bắt đầu việc quản lý sức chứa bằng câu hỏi :“Bao

nhiêu du khách đến đây là quả nhiễu?”, thì giờ đây câu hỏi đầu tiên được đưa ra sẽ là: “Điều kiện môi trường của điểm du lịch cần được duy trì ở mức độ như thế nào thì chấp nhận

được?” Từ đỏ, bản cha

an đề “dim bao sự bồn vững”

ễ được giải quyết theo hưởng đi lừ

việc dat được những mục tiêu tổng quát rỗi sau đó đi đến những yếu tố nhỏ hơn cụ thể hơn Dây chính lả phương pháp tiếp cận của các mô hình lập kế hoạch quản lý sức chứa nói chung

và sức chứa du lịch nói riêng Cáo mô hình lập kể hoạch quản lý sức chứa không dựa trên

các giả thuyết khoa học mả là sự kết hợp giữa khoa học, sự tham gia của cộng đông và kinh nghiệm của nhà quản lý Miột trong số những mô hình như thể được lựa chọn để giới thiệu

trong dé tai nay la LAC (viết tắt của Limits of acceptable change) Những giới hạn của thay

dỗi có thể được chấp nhận, không chỉ cung cấp những cầu trả lời dơn giản cho những câu hỏi phức tạp vả khó khăn mà phát triển du lịch bền vững dưa ra, mà cỏn giải quyết một phức hợp

những vẫn đề nhỏ để cùng hướng tới mục tiêu chung

Hệ thống quy hoạch theo phương pháp LAC ban dầu dược thiết kể dễ piải quyết các

vấn để quản lý du khách tại Hệ thống bảo tổn vùng hoang đã quốc gia Hoa Kỳ và là một sản

phẩm của nhận thức sâu rộng rằng việc đánh giá năng lựu chịu tải một cách máy móc đã thất

bại trong việc đặt được những mục tiêu của mỉnh Trong khi đó có rất nhiều lý do giải thích

tại sao mô hình năng lực chịu tải lại thất bại, và lý do co ban nhat được nhắc tới đó là nó đã

hướng các nhà quần lý theo một cầu hỏi sai “Bao nhiêu là quá nhiều?” Năng lựu chịu lãi về

bản chất là một thuật ngữ định lượng, nhưng nghiên cứu đã cho thấy rằng những vấn để của việc sử đựng tải nguyên cho hoạt động du lịch không liên quan quá nhiều về số lượng người,

mà về hành vị của họ Trong khí đó, phương pháp LAC giải quyết những cầu hỏi khác nhau

dang ké: “Diéu kiện tài nguyễn và điều kiện xã hội nào phù hợp (hoặc có thể chấp nhận

được), và lắm thể nào để chúng ta đại được những điều kiện đấy? Câu hỏi nảy thể hiện một cách tiếp cân căn bản khác dén tư duy vẻ các vẫn để sử dụng cho hoạt động du lịch, nhưng

đã thực sự liên kết chặt chế với công việc chính của các nhà quân lý hoạt động du lịch đó là

báo vệ các giá trị mà vì đó một khu vực được thành lập - hơn sơ với mô hình năng lực chịu tai

hận thấy đầy là một hướng mới, hữu ích trong việc giải quyết vẫn để quản lý phát triển

du lịch bền vững ở các vùng hoang đã, để tài dã mạnh dạn tiếp cận nội hảm của mô hình

LAO và bước đầu áp dụng những kiến thức đã tìm hiểu được đế nghiên cứu áp dụng tại một

địa điểm tại Việt Nam đó là VQG Cúc Phương, Ở Việt Nam nói chung và lạ VQG Cúc

Phương nói riêng, đã có nhiều công trình nghiên cử, định hưởng về phát triển du lịch sinh

thái du lịch bền vững, thể hiện sâu sắc mối quan tâm của chính phú và các nhà khoa học tới

vấn để này Với mứo độ phát triển ngay cảng mạnh mẽ của hoại động du lịch, càng cần có

thêm những công cụ tối ưu để quản lý việc phát triển sao cho đạt được hiệu quá cao nhưng vin mang tính bền vững Và LAC được kì vọng sẽ đóng góp hữu hiệu vào công cuộc này

2 — Lịch sử nghiên cúu để tài

Vào thang 1/1985, “Hệ thông giới hạn những thay đổi có thế chấp nhận được (LAC) đành

cho việc quy hoạch các vửng hoang đã” được Cục Kiểm lâm xuất bản [19] Vào tháng

4/1985, ứng dụng đầu tiên của Phương pháp LAC cho Khu té hop Hoang di Bob Marshall

— di được chimg minh bing {ai liệu trong 1 ban chinh sita quy hoach rimg Bao edo va quy

hoạch nảy là dinh cao của một nỗ lực, khởi nguồn từ đầu những năm 1980, để xây dựng và

thực hiện một phương pháp nhằm giải quyết vẫn đề năng lực chịu tải các hoạt động du lịch ở

các vùng hoang dã Tiền dễ cúa nỗ lực này bắt dầu từ những năm 1930 khi các nhà quản lý

lần đầu tiên khẳng định cần thiết phải giữ cho mức độ sử dụng cho hoạt động du lịch ở dưới

“năng lực chịu tải” hoặc ở “điểm bão hòa"

của một khu vực Từ năm 1985 đến nay, một số

phương pháp

DANII MUC TAI LIEU THAM KHẢO

* Tiếng Việt

1

tà

Lê Iuy Bá, Thái Lê Nguyên (2006), 2w lich sink thai, NXB Khoahoc

vả kỹ thuật, Hà Nội

Nguyễn Dinh Hòe, Vũ Văn Hiếu (2001), Du địch bên vững, Nxb Dai học Quốc Gia IIà Nội, TIà Nội

Nguyễn lhị Hải (2000), Xác định giá trị giải trí của VỌG Cúc

Phương bằng phương pháp chỉ phí du hành, Kỷ yếu hội nghị khoa

học nữ lần thứ S.tr 239-2444, NXP Đại học quốc giá Hà Nội

Phạm Irung Lương (2002), Du lich sinh thải — những vấn đề về lý

luận và thực tiễn phat triển ở Việt Nam, Nxb Giáo đục, Hà Nội

Phạm Trưng Lương, Đăng Duy Lợi, Vũ Tuấn Cảnh, Nguyễn Văn

Bình, Nguyễn Ngọc Khánh (2000), Tải nguyên và môi trường du lịch

Kiệt Nam, NX Giáo dục, Hà Nội

Quốc hội nước CHXHƠN Việt Nam (2003), Luật du lịch, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

Nguyễn Thị Sem (2001), Cở khoa học cho việc định hướng phát triển

du lich sinh thái ở LQG Cúc Phương, luận án Tiên si, Dai hoc suv

phạm 11ả Nội

Trần Đức Thanh (2005), Nhập môn khoa học du lịch, Nxb ĐHQG Hà Nôi, Hà Nội

Trân Đức Thanh (2006), Địa lý ẩn lịch, Tài liệu lưu hành nội bộ, Đại

học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội

Trung tâm đu lịch sinh thái và giảo đục môi trường VQG Cúc

Phương (2014), Báo cáo kết quả hoại động du lịch từ năm 2008 đến

tháng 8 năm 2013

Nguyễn Minh Tuệ, Vũ Tuấn Cảnh, Lê Thông, Phạm Xuân Hậu,

Nguyễn Kim Hồng (1997), Địa lÿ du lịch Nxb Thành phố Hỗ Chí

Minh

VQG Cúc Phương (2001), Báo cáo các ảnh hưởng về tác động môi

trường của đự dn dwong Hé Chi Minh doan di qua VOG Ctic

Phương, Ninh Bình

Hủi Thị Hải Yến (2006), huấn điểm du lịch Uiệt Nam, Nxb Giáo

duc, 114 Nội

* Tiéng Anh

14

20

21

tờ Đ

Barbara Rugendyke, Nguyen ‘hi Son (2008), Conservation cost:

Nature-based tourism as development at Cuc Phuong National

Park, Vietnam, Asia Pacific Viewpoint, Vol.46, No.2, pg 185-200

Chambeirlam K (1997), Carrying capacity, UNEP Industry and

Environment 8, Paris, UNEP

Luc Hens (1998), Yourism and Hmvironment, Free University of

Brussels, Belgium

Mathicson, A and Wall, G., Tourism: Physical Environmental, Economie and Social Impacts, Longman, London, 1982

Stophen F McCool (1996), Limits of acceptable change: A framework for managing national protected areas: Fixperiences

form the United States, paper presented at Workshop on Impact

management in Marine Parks, Malaysia

Stephen K McCool, Cole, David N Proceedings (1997), Limits of

Acceptable Change and Related Plarming Processes: Progress and

Future Directions, ntermontane Research Station General

“echnical Report 371, USDA Forest Service

Stephen F McCool, David WLime (2001), Tourism Carying Capacity: Tempting Mantasy or Useful Reality, Joumal of

Sustainable tourism, Vol.9, No.5, pg 372-387

Stophen F McCool, Roger N Clark, and Goorge H Stankey (2007),

An Assessment of Hrameworks Useful for Public Land Recreation Planning, Intermontane Research Station General Technical Report

371, USDA Forest Service

Robert Manning(2001), Visitor experience and resource protection:

A framework for managing the carrying capacity of National parks,