TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐHỒ CHÍ MINH TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN ĐỂ XÂY DỰNG CƠ CẤU XÃ HỘI – GIAI CẤP VÀ Ý NGHIA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT H
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH
TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN ĐỂ XÂY DỰNG CƠ CẤU
XÃ HỘI – GIAI CẤP VÀ Ý NGHIA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA THANH NIÊN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Giảng viên hướng dẫn: ThS Trần Thị Phương
MÃ HỌC PHẦN VÀ MÃ LỚP: LLCT120405 NHÓM THỰC HIỆN: 02B Thứ 2 - tiết: 3-4
Tp Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2025
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH
TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN ĐỂ XÂY DỰNG CƠ CẤU
XÃ HỘI – GIAI CẤP VÀ Ý NGHIA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA THANH NIÊN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Giảng viên hướng dẫn: ThS Trần Thị Phương
MÃ HỌC PHẦN VÀ MÃ LỚP: LLCT120405 NHÓM THỰC HIỆN: 02B Thứ 2 - tiết: 3-4
Sinh viên thực hiện: Huỳnh Hồ Trung Hậu 23161256
Huỳnh Lê Thiên An 23157001
Huỳnh Thị Kim 24136043
Lam Tường Vân 24109148
Trang 3Khuất Duy Thiên Lộc 24144214
Tp Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2025
DANH SÁCH NHÓM THAM GIA VIẾT TIỂU LUẬN
HỌC KÌ II, NĂM HỌC: 2024-2025
Nhóm 2B Thứ 2 tiết 03-04
Tên đề tài: Phương hướng cơ bản để xây dựng cơ cấu xã hội - giai cấp và ý nghĩa vấn đề nghiên cứu đối với việc phát huy vai trò của thanh niên trong quá trình phát triển kinh tế
-xã hội ở Việt Nam hiện nay
STT
HỌ VÀ TÊN SINH
MỨC ĐỘ HOÀN THÀNH
KÝ TÊN
16 Huỳnh Hồ Trung Hậu 23161256 5
17 Huỳnh Lê Thiên An 23157001 5
20 Khuất Duy Thiên Lộc 24144214 5
Nhận xét của giảng viên:
Hình thức:
Nội dung:
Tổng điểm:
Ngày 18 tháng 4 năm 2025
Giảng viên:
Trang 4Trần Thị Phương
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
4 Phương pháp nghiên cứu 2
5 Kết cấu đề tài 3
CHƯƠNG I: PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN ĐỂ XÂY DỰNG CƠ CẤU XÃ HỘI – GIAI CẤP 4
1.1 Khái niệm và đặc điểm của cơ cấu xã hội - giai cấp 4
1.1.1 Khái niệm cơ cấu xã hội - giai cấp theo quan điểm Mác-Lênin 4
1.1.2 Vai trò của cơ cấu xã hội - giai cấp trong phát triển kinh tế - xã hội 5
1.2 Quan điểm của Đảng về xây dựng cơ cấu xã hội - giai cấp 6
1.2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp ở Việt Nam 6 1.2.2 Phương hướng của Đảng về xây dựng cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 8
CHƯƠNG II: PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA THANH NIÊN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 10
2.1 Đặc điểm cơ cấu xã hội - giai cấp ở Việt Nam hiện nay 10
2.2 Thực trạng vai trò của thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay 11
2.2.1 Thực trạng nguồn nhân lực thanh niên Việt Nam 11
2.2.2 Những đóng góp của thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội 12
Trang 52.3 Giải pháp phát huy vai trò của thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam 16KẾT LUẬN 19TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Cơ cấu xã hội - giai cấp là một trong những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Lênin, có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn trong quá trình xây dựng chủnghĩa xã hội ở Việt Nam Nghiên cứu cơ cấu xã hội - giai cấp giúp chúng ta hiểu đượcbản chất của các mối quan hệ xã hội, từ đó có cơ sở để hoạch định những chính sách phùhợp, thúc đẩy sự phát triển hài hòa, bền vững của xã hội Trong bối cảnh đẩy mạnh côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế sâu rộng, cơ cấu xã hội - giai cấp ởViệt Nam đang có những biến đổi sâu sắc Sự phát triển của nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa đã làm cho cơ cấu xã hội - giai cấp trở nên đa dạng và phức tạphơn, đòi hỏi phải có những phương hướng cơ bản để xây dựng cơ cấu xã hội - giai cấpphù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới
Mác-Thanh niên là lực lượng xã hội đặc biệt quan trọng, chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấudân số Việt Nam Họ không chỉ là nguồn nhân lực dồi dào cho sự phát triển kinh tế - xãhội mà còn là những chủ thể tích cực tham gia vào quá trình xây dựng cơ cấu xã hội - giaicấp mới Thanh niên có mặt trong tất cả các giai cấp, tầng lớp xã hội, đặc biệt là trong giaicấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Với sức trẻ, nhiệt huyết và khả năngtiếp thu nhanh những thành tựu khoa học - công nghệ tiên tiến, thanh niên đang đóng vaitrò ngày càng quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hộinhập quốc tế Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0,thanh niên cũng đang đứng trước nhiều thách thức về việc làm, học tập, phát triển kỹ năng
và hội nhập với thị trường lao động quốc tế
Chính vì vậy, tôi chọn đề tài "Phương hướng cơ bản để xây dựng cơ cấu xã hội giai cấp và ý nghĩa vấn đề nghiên cứu đối với việc phát huy vai trò của thanh niên trongquá trình phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay" nhằm làm rõ những vấn đề lýluận và thực tiễn về xây dựng cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
-xã hội ở Việt Nam, đồng thời phân tích ý nghĩa của vấn đề này đối với việc phát huy vaitrò của thanh niên trong sự nghiệp phát triển đất nước Nghiên cứu đề tài này có ý nghĩaquan trọng trong việc góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về xây dựng cơ cấu xã hội - giai
Trang 7cấp phù hợp với điều kiện Việt Nam; đề xuất những giải pháp thiết thực nhằm phát huyvai trò của thanh niên trong các giai cấp, tầng lớp xã hội; và cung cấp những luận cứ khoahọc cho việc hoạch định chính sách thanh niên, chính sách phát triển nguồn nhân lực chấtlượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở làm rõ cơ sở lý luận về cơ cấu xã hội - giai cấp và vai trò của thanh niêntrong phát triển kinh tế - xã hội, phân tích thực trạng cơ cấu xã hội - giai cấp và vai tròcủa thanh niên ở Việt Nam hiện nay, đề tài hướng tới việc đề xuất phương hướng cơ bảnxây dựng cơ cấu xã hội - giai cấp và giải pháp phát huy vai trò của thanh niên trong quátrình phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là cơ cấu xã hội - giai cấp và vai trò của thanhniên trong phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay
Phạm vi nghiên cứu:
Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về cơ cấu xãhội - giai cấp và vai trò của thanh niên; thực trạng cơ cấu xã hội - giai cấp và vaitrò của thanh niên ở Việt Nam; phương hướng cơ bản xây dựng cơ cấu xã hội - giaicấp và giải pháp phát huy vai trò của thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội ởViệt Nam
Về không gian: Nghiên cứu được thực hiện ở Việt Nam
Về thời gian: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ khi tiến hành đổi mới (1986)đến nay, với trọng tâm là giai đoạn 2011-2023
4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam vềvấn đề giai cấp và vai trò của thanh niên
Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng trong đề tài bao gồm:
Phương pháp phân tích và tổng hợp: được sử dụng để tổng hợp, hệ thống hóa lýluận về cơ cấu xã hội - giai cấp và vai trò của thanh niên
Trang 8 Phương pháp lịch sử và logic: được sử dụng để phân tích quá trình phát triển vàbiến đổi của cơ cấu xã hội - giai cấp ở Việt Nam.
Phương pháp thống kê: được sử dụng để thu thập, xử lý số liệu về cơ cấu xã hội giai cấp và thanh niên Việt Nam
-5 Kết cấu đề tài
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài gồm 3chương:
Chương 1: Phương hướng cơ bản để xây dựng cơ cấu xã hội – giai cấp
Chương 2: Thực trạng cơ cấu xã hội - giai cấp và vai trò của thanh niên trong pháttriển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay
Trang 9CHƯƠNG I: PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN ĐỂ XÂY DỰNG CƠ CẤU XÃ HỘI –
GIAI CẤP 1.1 Khái niệm và đặc điểm của cơ cấu xã hội - giai cấp
1.1.1 Khái niệm cơ cấu xã hội - giai cấp theo quan điểm Mác-Lênin
Cơ cấu xã hội là một khái niệm cơ bản trong khoa học xã hội, đề cập đến toàn bộ
hệ thống các cộng đồng người và những mối quan hệ xã hội được hình thành thông qua sựtương tác giữa các cộng đồng đó Các cộng đồng xã hội hình thành dựa trên nhiều tiêu chíkhác nhau, bao gồm các mối quan hệ hữu cơ như huyết thống, địa bàn sinh sống, hoặc cácmối quan hệ chức năng như nghề nghiệp, địa vị xã hội, hay giai cấp Trong nghiên cứu xãhội học, người ta phân biệt hai loại cộng đồng: các cộng đồng khách quan hình thành mộtcách tự nhiên không phụ thuộc vào ý chí con người, và các cộng đồng chủ quan đượchình thành có chủ đích từ nhu cầu, mục tiêu của con người
Cơ cấu xã hội - giai cấp, dưới góc độ chủ nghĩa Mác-Lênin, được hiểu là hệ thốngcác giai cấp, tầng lớp xã hội tồn tại khách quan trong một chế độ xã hội nhất định, cùngvới các mối quan hệ về sở hữu tư liệu sản xuất, về tổ chức quản lý quá trình sản xuất, vềđịa vị chính trị - xã hội giữa các giai cấp và tầng lớp đó V.I Lênin đã định nghĩa giai cấp
là “những tập đoàn người khác nhau do địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hộinhất định trong lịch sử, do quan hệ của họ đối với tư liệu sản xuất (quan hệ này phần lớnđược pháp luật quy định và thừa nhận), do vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội, và
do đó, là do phương thức hưởng thụ và phần của cải xã hội mà họ được hưởng.” Theo đó,các giai cấp là những tập đoàn người mà tập đoàn này có thể chiếm đoạt lao động của tậpđoàn khác, do địa vị khác nhau của họ trong một chế độ kinh tế xã hội nhất định
Học thuyết Mác-Lênin về giai cấp xác định bốn tiêu chí cơ bản để phân biệt cácgiai cấp: (1) vị trí của họ trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội; (2) quan hệ sở hữu đốivới tư liệu sản xuất; (3) vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội; và (4) phương thức
và mức độ hưởng thụ của cải xã hội Từ các tiêu chí này, chủ nghĩa Mác-Lênin phân tíchrằng mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp là động lực của sự phát triển xã hội trongcác chế độ dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất Mỗi thời kỳ lịch sử đều có
Trang 10những tập đoàn người với vị thế khác nhau trong hệ thống sản xuất và phân phối, tạo nên
cơ cấu xã hội - giai cấp đặc trưng cho thời kỳ đó
Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, cơ cấu xã hội - giai cấp chủ yếu bao gồm hai giaicấp cơ bản là tư sản và vô sản, cùng với các tầng lớp trung gian Tuy nhiên, trong thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội, cơ cấu xã hội - giai cấp có sự biến đổi sâu sắc, với sự hìnhthành và phát triển của cơ cấu xã hội - giai cấp mới dựa trên nền tảng sở hữu công cộng
về tư liệu sản xuất, bao gồm giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, tầng lớp trí thức vàcác tầng lớp xã hội khác Đặc biệt, trong thời kỳ quá độ, việc nghiên cứu cơ cấu xã hội -giai cấp phải đặt trong mối quan hệ biện chứng với sự phát triển của cơ cấu kinh tế nhiềuthành phần
1.1.2 Vai trò của cơ cấu xã hội - giai cấp trong phát triển kinh tế - xã hội
Cơ cấu xã hội - giai cấp đóng vai trò nền tảng trong sự phát triển kinh tế - xã hộicủa mỗi quốc gia, thể hiện qua nhiều khía cạnh quan trọng Trước tiên, cơ cấu xã hội -giai cấp là yếu tố quyết định bản chất của một chế độ xã hội Mỗi chế độ xã hội đều tồntại hệ thống các giai cấp, tầng lớp với những đặc điểm riêng biệt, những vị thế khác nhau
về sở hữu tư liệu sản xuất, về quyền lực chính trị và về mức độ thụ hưởng thành quả xãhội Giai cấp nắm tư liệu sản xuất chính là giai cấp thống trị về kinh tế, từ đó chi phối cácmối quan hệ chính trị, pháp luật, đạo đức, hệ tư tưởng và toàn bộ kiến trúc thượng tầng xãhội
Vai trò thứ hai của cơ cấu xã hội - giai cấp là tạo nên động lực phát triển xã hộithông qua các mối quan hệ giai cấp Các mối quan hệ này có thể là mâu thuẫn, đối khángtrong xã hội có chế độ sở hữu tư nhân, hoặc là quan hệ đồng minh, hợp tác trong xã hội xãhội chủ nghĩa Đặc biệt, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, liên minh giữa giai cấpcông nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản,trở thành động lực chính trị - xã hội to lớn thúc đẩy sự phát triển đất nước Sự thống nhấtlợi ích cơ bản giữa các giai cấp, tầng lớp trong mối quan hệ đồng minh này tạo nên sứcmạnh tổng hợp cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội
Vai trò thứ ba là cơ cấu xã hội - giai cấp quyết định những đường lối, chính sáchphát triển kinh tế - xã hội Mỗi giai cấp, tầng lớp đều có vị trí, vai trò và lợi ích riêng,
Trang 11đồng thời tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện các chủ trương, chính sách pháttriển Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, việc xây dựng các chính sách kinh tế - xãhội luôn phải xuất phát từ lợi ích chung của toàn xã hội, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi íchgiữa các giai cấp, tầng lớp, nhất là lợi ích của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân vàđội ngũ trí thức.
Ngoài ra, cơ cấu xã hội - giai cấp còn có vai trò to lớn trong việc bảo đảm ổn địnhchính trị - xã hội và xây dựng nền văn hóa Một cơ cấu xã hội - giai cấp hợp lý, vớikhoảng cách về kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, tầng lớp không quá lớn, sẽ tạo điều kiệncho xã hội phát triển ổn định, bền vững Đồng thời, mỗi giai cấp, tầng lớp đều mangnhững giá trị văn hóa, đạo đức đặc trưng, đóng góp vào việc xây dựng nền văn hóa tiêntiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đặc biệt, giai cấpcông nhân với bản chất tiên tiến, giai cấp nông dân với những giá trị truyền thống và độingũ trí thức với tri thức khoa học, có vai trò quan trọng trong việc xây dựng hệ giá trị vănhóa mới trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội
Tóm lại, nghiên cứu cơ cấu xã hội - giai cấp có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lýluận và thực tiễn, giúp hiểu rõ bản chất của các mối quan hệ xã hội, từ đó đề ra nhữngchính sách phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển hài hòa, bền vững của xã hội trong quátrình xây dựng chủ nghĩa xã hội
1.2 Quan điểm của Đảng về xây dựng cơ cấu xã hội - giai cấp
1.2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp ở Việt Nam
Quá trình biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp ở Việt Nam có nền tảng lý luận vữngchắc từ chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời gắn liền với thực tiễncách mạng Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin,
cơ cấu xã hội - giai cấp là một hiện tượng lịch sử, gắn liền với một hình thái kinh tế - xãhội nhất định và sẽ biến đổi cùng với sự thay đổi của phương thức sản xuất Trong thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội, sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp diễn ra theo xu hướngxóa bỏ dần các giai cấp đối kháng, xây dựng cơ cấu xã hội - giai cấp mới dựa trên chế độ
sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất
Trang 12Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu xã hội - giai cấp và liên minh giai cấp là sự vậndụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam Người đã xácđịnh rõ vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân, vai trò to lớn của giai cấp nông dân vàtầng lớp trí thức trong cách mạng Việt Nam Đặc biệt, Người nhấn mạnh tầm quan trọngcủa khối đại đoàn kết toàn dân tộc dựa trên nền tảng liên minh công-nông-trí, dưới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Thực tiễn cách mạng Việt Nam cho thấy cơ cấu xã hội - giai cấp có sự biến đổi sâusắc qua các thời kỳ lịch sử Từ một xã hội thuộc địa nửa phong kiến với cơ cấu giai cấpphức tạp, Việt Nam đã chuyển sang xã hội xã hội chủ nghĩa với cơ cấu xã hội - giai cấpmới Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đặc biệt là sau chiến thắng Điện Biên Phủnăm 1954, cải cách ruộng đất được tiến hành đã làm thay đổi căn bản cơ cấu xã hội - giaicấp ở miền Bắc, xóa bỏ giai cấp địa chủ, tăng cường vị thế của giai cấp nông dân Trongthời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc (1954-1975), cơ cấu xã hội - giai cấp tiếptục biến đổi theo hướng tăng cường thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa, hình thành rõ nét
ba lực lượng xã hội cơ bản là giai cấp công nhân, giai cấp nông dân tập thể và đội ngũ tríthức xã hội chủ nghĩa
Sau ngày thống nhất đất nước (1975), đặc biệt là từ khi tiến hành công cuộc đổimới (1986), cơ cấu xã hội - giai cấp ở Việt Nam có những biến đổi mới Trong điều kiệnphát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ cấu xã hội - giai cấp trởnên đa dạng và phức tạp hơn Giai cấp công nhân không ngừng lớn mạnh cả về số lượng
và chất lượng, từ khoảng 2 triệu người vào năm 1986 đã tăng lên hơn 14 triệu người hiệnnay Giai cấp nông dân có sự phân hóa mạnh mẽ, hình thành các tầng lớp nông dân khácnhau Đội ngũ trí thức phát triển nhanh chóng cả về số lượng và chất lượng, đóng vai tròngày càng quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đồng thời,trong nền kinh tế thị trường, xuất hiện các tầng lớp xã hội mới như tầng lớp doanh nhân,tầng lớp tiểu chủ, người làm công ăn lương trong khu vực ngoài nhà nước
Cơ sở lý luận và thực tiễn này đã giúp Đảng Cộng sản Việt Nam có những nhậnthức đúng đắn về sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp, từ đó đề ra những chủ trương, chínhsách phù hợp nhằm tăng cường liên minh giai cấp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn
